De Plicht

Karin Thomas

DE PLICHT

Eerste druk: 15 maart 2023

© 2023 Karin Thomas

© 2023 Uitgeverij Hamley Books

Coverontwerp: Sleepy Fox Cover Design

Grafisch design: Sleepy Fox Cover Designs

ISBN 9789464510904

NUR 330

Uitgeverij Hamley Books drukt haar boeken op papier met het FSC© keurmerk. Zo helpen we waardevolle oerbossen te behouden. Lees onze duurzaamheidscharter op www.hamleybooks.be.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, in enige vorm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van uitgeverij Hamley Books.

www.hamleybooks.be

Proloog

––––––––

HET GELUID DRONG TE laat door tot in mijn door alcohol benevelde brein. Het gekraak van hout en gestommel op de trap. Degenen die mijn huis waren binnengedrongen – ik hoorde meerdere voetstappen en stemmen – deden geen moeite om hun aanwezigheid te verbergen. Er ging een deur open. Ik herkende het gepiep van de badkamerdeur tegenover mijn slaapkamer. Dit was serieus. Mijn hand tastte naar de la van het nachtkastje en schoof het open. Ik omklemde het geladen pistool dat erin lag.

Naast me bewoog het warme lichaam van de vrouw die ik de vorige avond – beter gezegd een paar uur geleden – had opgepikt in de bar waar ik nog een afzakkertje had genomen. Ik liet ze nooit blijven, maar nu was ik zelf in slaap gevallen. Een stommiteit die ik mezelf niet snel vergaf.

Met een vloeiende beweging liet ik me van het bed vallen en ik vond een plek tussen het nachtkastje en de muur. Ik paste er nog net tussen. Ik hijgde. Van schrik of... Te veel vet eten, drank en regelmatig een goede sigaar hadden mijn conditie er niet beter op gemaakt.

‘Schat, wat is er aan de hand?’ Ik hoorde hoe ze rechtop ging zitten.

‘Houd je bek, stom wijf,’ zei ik net iets te hard.

Onze stemmen hadden duidelijk iemand gealarmeerd. De deur van de slaapkamer werd opengesmeten. Ik hief het pistool en kromde mijn wijsvinger rond de trekker. Het schot was oorverdovend, maar werd niet overstemd door een kreet van pijn. Ik had niemand geraakt.

Het licht van de lamp boven mijn hoofd verblindde me. Iemand had te snel de lichtknop naast de deur gevonden. De aanblik van in zwart gehulde mannen met kogelwerende vesten verbaasde me. Er werden wapens op me gericht. Dat was niet wat ik verwachtte.

‘Laat het wapen vallen.’ De geschreeuwde woorden waren bijna onverstaanbaar. Ik liet het wapen los en dat werd direct bij me vandaan geschopt.

Een harde stem zei: ‘Herman Hobbema, je staat onder arrest op verdenking van de moord op...’

De namen die hij noemde en die ik al te goed kende, werden overstemd door het gegil van de vrouw in mijn bed. Háár naam kon ik me niet eens meer herinneren. De beschuldigingen gingen nog een tijdje door, ze drongen maar half tot me door. Handen grepen me onder mijn oksels en sleurden me overeind. Boeien klikten rond mijn polsen en er kwam even een gelatenheid over me heen die ik niet van mezelf kende.

De cel op het politiebureau was kaal. Het enige meubilair was een betonnen bank die niet uitnodigde om op te gaan liggen. Ik moest pissen, maar de wc ontbrak. Ik ging zitten op het harde beton en vermaakte me een tijdje met de teksten die op de grijze muren waren gekrast of geschreven. Sommige teksten waren roestbruin verkleurd en ik hoopte dat ik niet naar het bloed of de uitwerpselen van wie dan ook zat te staren. De verrotte stank in de cel deed me anders vermoeden. Het gevoel van tijd raakte ik kwijt. De politiecel had geen raam en mijn horloge lag thuis in de badkamer. Het zou onderhand wel dag zijn geworden.

Heel donker zag ik mijn nabije toekomst niet in. Ik was ervan overtuigd dat ik over een paar uur thuis zou zijn en de onfrisse omgeving waarin ik me nu bevond van me af kon wassen. De misdrijven waarvan ik werd beticht, moesten eerst worden bewezen.

Ik had het mis. Goddomme, hoe kon ik er zo naast zitten. Dat ik midden in de nacht van mijn bed was gelicht, bleek van justitie een uitgewerkt plan waaraan maanden van onderzoek en voorbereiding vooraf waren gegaan.

De drie dagen in verzekeringstelling werd met drie dagen verlengd. Daarna besliste de rechter-commissaris dat ik in voorlopige hechtenis werd gehouden en zou worden overgebracht naar een gevangenis. Op dat moment wist ik niet eens waar ik naartoe ging. Pas later werd me verteld dat ik naar de gevangenis in Krimpen aan den IJssel zou gaan. Nog steeds had ik goede hoop dat ik na de veertien dagen voorlopige hechtenis deze ellende achter me kon laten.

Dat feest ging ook niet door. De raadkamer gaf het bevel gevangenhouden voor in totaal negentig dagen. Voordat die periode was verstreken, zou mijn strafzaak bij de rechtbank voorkomen. Ik had nog een ijzer in het vuur. Het werd tijd dat iemand zijn schuld aan mij ging inlossen.

1.

––––––––

IEDER GELUID IN HET grachtenpand waar we bijna zeven jaar hadden gewoond, klonk hol. Verhuisdozen stonden overal opgestapeld, een deel van de meubels was verkocht en een deel namen we mee naar ons nieuwe huis in Lelystad.

Ooit hadden Jef en ik elkaar de belofte gedaan dat, zodra ik zwanger was, we de stad zouden verlaten en een rustige, maar vooral veilige omgeving zouden zoeken waarin ons kind kon opgroeien. Vol bravoure had ik verkondigd dat ik Amsterdam niet zou missen, maar dat was iets meer dan vier maanden geleden, nadat ik net de zwangerschapstest had gedaan en de euforie van de baby die in me groeide de overhand had. Nu het zo ver was, wist ik dat ik mezelf had bedonderd. Ik hield zielsveel van de stad waarin ik was geboren en getogen. Opgroeien in de stad leek me opeens niet meer zo erg. Het was mij ook gelukt, met vallen en opstaan, maar ik herinnerde me ook het plezier dat ik had wanneer ik met mijn vriendinnen na school door de stad dwaalde. Mijn eerste wankele stappen naar zelfstandigheid nadat ik was afgestudeerd. Mijn kleine eenkamerflat. Het café waar ik Jef tien jaar geleden had ontmoet en waar we nog steeds regelmatig iets gingen drinken. Vrienden die we achterlieten. De loze beloftes die we deden dat we elkaar regelmatig zouden zien. Lelystad lag toch bijna om de hoek. Wat was nou zestig kilometer? En het nieuwe huis was groot genoeg om bezoek te laten overnachten.

Ons huis... het bejaarde pand waar de traptreden kraakten en kreunden onder onze voeten. De lange, smalle woonkamer die in de winter niet warm te krijgen was, zodat er altijd een dik vest over de stoelleuning hing. De oude glas-in-loodramen die het zonlicht filterden en een waaier van kleuren op de houten vloer tekenden. Het souterrain waar ik mijn werkkamer had. Als ik uit het raam schuin boven mijn hoofd keek, zag ik alleen benen en het schoeisel waarin de voeten waren gehuld.

Met een bruusk gebaar veegde ik over mijn ogen.

Twee weken na mijn eerste controle bij de verloskundige, kwam Jef thuis met een stapel folders. Huizen in de nieuwbouwwijk Warande in Lelystad. Een straat met daarin zestien vrijstaande villa’s met enorme tuinen rondom. Voor het huis was niets anders dan weiland en de Oostvaardersplassen bevonden zich op een steenworp afstand. Ik zou met de baby uren kunnen wandelen in het natuurgebied. Hij had al geïnformeerd bij de makelaar en die vertelde hem dat er een inschrijving was teruggetrokken en het bijna afgebouwde huis in de verkoop stond.

‘Dit is ons huis,’ had hij gezegd. ‘Hier groeien onze kinderen op.’

Zijn enthousiasme werkte aanstekelijk, totdat ik de prijs zag. ‘Dat kunnen we toch niet betalen?’ zei ik en op dat moment voelde ik een enorme teleurstelling.

Jef lachte. ‘Dat kunnen we wel. Ik heb een flinke eindejaarsbonus gekregen en die is ruim voldoende om de hypotheek rond te kunnen krijgen. We wonen in een grachtenpand, schat. Hartje Amsterdam. Dit huis is binnen een week verkocht.’

Het stak me dat Jef niets had gezegd over die bonus. Zo waren wij niet, we verzwegen niets voor elkaar en dat leek door het verzwijgen van zijn bonus opeens veranderd. Het bedrag moest aanzienlijk zijn geweest, want het huis in Lelystad kostte op een paar euro na anderhalf miljoen. De gedachte dat hij meer dingen had achtergehouden, probeerde ik van me af te zetten. Het was alleen zijn bonus hield ik mezelf voor. Een verrassing. Het was niet eens een echte leugen. Hoewel we allebei onze eigen bankrekening hadden, had ik ook inzage in de rekening van Jef en andersom. Ik keek er nooit naar.

Jef kreeg gelijk, hoewel de verkoop ongeveer een maand in beslag nam. Ik had weleens de exorbitante prijzen gezien die voor een grachtenpand werden gevraagd, maar ik had nooit kunnen denken dat ons huis zo snel voor een dergelijk bedrag zou worden verkocht.

Het was een geruststellende gedachte dat we geen zware hypotheek op ons nieuwe huis hadden rusten. Aan de andere kant was het opeens zo definitief. Ik ging Amsterdam verlaten en dat deed meer pijn dan ik dacht.

Tenminste, dat was definitief nadat we het huis hadden bezichtigd. Het was mooi, veel groter dan ik me had voorgesteld. Mijn enthousiasme groeide. De ruimte waarin een keuken naar keuze kon worden geplaatst, sprak tot mijn verbeelding. Een landelijke keuken, donker hout, koperen pannen en een grote tafel met makkelijke stoelen waaraan we niet alleen konden eten, maar ook iets drinken en ontspannen. De woonkamer met aan de achterkant openslaande deuren die naar de tuin leidden. Het uitzicht was adembenemend. Niets anders dan groen, struiken die bloeiden in een scala van kleuren en een blauwe lucht met wat wolken.

Op de eerste etage bevonden zich vier slaapkamers en twee badkamers. Voorlopig konden twee slaapkamers worden bestemd als kantoorruimte. Eén voor Jef en de kleinere slaapkamer voor mij.

‘Wat denk je?’

‘Het is schitterend,’ verzuchtte ik. ‘Ik zie ons hier wel wonen.’ Dat was ook zo en ik kon me heel goed voorstellen hoe ons kind opgroeide in de natuur in plaats van in de drukke stad.

Mijn woorden gaven de doorslag. Jef belde de makelaar en daarmee werd de aankoop in gang gezet.

Thuis liep ik door de kamers die me zo dierbaar waren geworden. Het leek op een afscheid en dat was het ook. De zon die ons had begeleid naar Lelystad was verdwenen. Uit de grijze lucht viel motregen en ik knipte een schemerlamp aan. Ons nieuwe huis was lichter, had meer ramen en een uitzicht waarvan ik waarschijnlijk geen genoeg zou krijgen. Het was een goede beslissing.

De bouw van ons nieuwe huis in Lelystad was afgerond en ik werd heen en weer geslingerd tussen gevoelens van spijt en de opwinding van een heel nieuwe start. De overdracht was nog twee weken van ons verwijderd.

Met iedere doos die ik inpakte, was het alsof ik het huis ontdeed van alles wat het ooit ons huis had gemaakt. De kasten waren leeg, ons leven werd verpakt in karton. Mijn werkkamer was opeens een kaal hok waarin alleen mijn bureau nog stond. Het enige vertrek dat nog enigszins bewoonbaar was, was de keuken. Daar leek alles nog op zijn plek te staan, hoewel de kastjes al voor meer dan de helft waren leeggehaald.

Lopende projecten had ik afgemaakt. Mijn agenda was net zo leeg als het huis en ik hoopte dat ik in Lelystad mijn werk na de bevalling weer kon oppakken.

Het scheen Jef minder te deren. Hij verheugde zich op de volgende fase in ons leven en af en toe kon ik zijn plannen voor de toekomst niet bijhouden. De grote achtertuin moest een speelparadijs worden voor onze kinderen. Ik had geen idee wat hij precies in gedachten had, maar voorlopig moest ik nog ons eerste kind eruit persen. Automatisch wreef ik met mijn hand over mijn buik die al een aardige welving vertoonde. Vijf maanden was het kleine wezentje dat erin groeide en door de drukte die de verhuizing met zich meebracht, had ik me daar veel minder mee beziggehouden dan zou moeten.

In ons nieuwe huis zou ik tijd genoeg hebben.

Ik had het hem al zo vaak zien doen. De sleutelbos in zijn hand, Jef zoekend naar de juiste sleutel. Twee keer naar rechts draaien. Ik bekeek de handelingen vanuit de auto, mijn hart kroop een stukje dichter naar mijn keel.

Over tien minuten zouden we de sleutel afgeven bij de notaris, de overdracht tekenen en dan was ons huis definitief niet meer van ons.

Eigenlijk was dat de laatste uren al zo. Een paar dozen met spullen die ik koesterde en de allerlaatste dingen uit de keuken stonden achter in de auto en op de achterbank. De rest was in de verhuiswagen verdwenen die hoogstwaarschijnlijk al op weg was naar Lelystad.

Formaliteiten. De ferme handtekening van Jef, de onzekere van mij. Mijn groeiende spijt en de blijdschap van de nieuwe eigenaar. Het was zo tegenstrijdig. De bos bloemen die ik van zijn vrouw in mijn handen gedrukt kreeg. Lief bedoeld, maar ik voelde me er niet beter door. Ik kon me niet voorstellen dat zij voortaan in mijn keuken zou staan en uit het raam zou kijken om het beeld van de gracht in zich op te nemen. Ik vroeg me af of zij ook na verloop van tijd de mensen zou leren kennen. De wandelaars die iedere lunchpauze hetzelfde rondje liepen en op de terugweg naar kantoor een broodje van Délifrance aten. Als het regende en de gracht in een grijs waas was gehuld, liep een van hen naar de broodjeszaak en haastte zich met verschillende zakjes weer terug naar kantoor. Het blonde meisje, ik vond haar ontembare bos krullen prachtig, dat iedere dag klokslag vier uur haar fiets met een dikke ketting aan de lantaarnpaal voor ons huis bond, even omhoogkeek en zwaaide. Ik had geen idee waar ze woonde en of ze in de buurt werkte. Ik wist niet eens haar naam. Zou ze mij missen?

‘Dit is de laatste doos.’

Jef zette hem op de grond en veegde het zweet van zijn voorhoofd. ‘Ik heb geen idee wat je erin hebt gestopt, maar dat ding weegt loodzwaar.’

Ik grijnsde. ‘Boeken, denk ik. Die zijn als eerste de auto in gegaan.’ Ik keek door het raam, maar lette niet op het weidse uitzicht dat zich voor me ontvouwde. ‘Had de verhuiswagen er onderhand niet moeten zijn?’

‘We zijn hem op de snelweg voorbijgereden. Ze zullen zo wel komen.’

Ik voelde zijn blik op me rusten. ‘Je ziet er moe uit. Denk je wel aan jezelf en de kleine?’

‘Zoveel heb ik niet gedaan. Het gaat goed en ik verheug me op vanavond. Dan staan alle spullen op hun plek en zijn we echt verhuisd. Dit is ons droomhuis, toch?’ Ik voelde de heimwee genadeloos toeslaan.

Jef merkte niets van mijn gemoedstoestand.

‘Mijn droom is een kop koffie. Heb jij enig idee in welke doos het koffiezetapparaat zit?’

Ik wees naar een stapel dozen. ‘Daar ergens. Er staan vier dozen keuken en de rest zit in de verhuiswagen.’

Jef opende de eerste doos. Borden. De tweede bevatte alleen glaswerk. Op het moment dat hij de laatste – ongetwijfeld de wet van Murphy – opende en het apparaat onder de theedoeken vond, reed de verhuiswagen voor.

‘Ze zijn er!’ riep ik uit. ‘Eindelijk.’

Jef hielp de verhuizers en ik hoefde niet meer te doen dan aan te wijzen waar ik alles wilde hebben. De lege ruimtes werden gevuld met de meubels. Vertrouwde kasten, de nieuwe hoekbank, nog verpakt in plastic, en de enorme boekenkast die ik zelf had ontworpen en die direct een hele muur vulde. Nog meer dozen met boeken die ik de afgelopen jaren bij elkaar had gespaard. Ze werden bij de kast gezet zodat ik in de loop van de week alles een plek kon geven.

Een paar uur en ettelijke koppen koffie verder stond alles op zijn plek en waren de verhuizers vertrokken. Opnieuw stonden dozen hoog opgestapeld en het huis had nog lang niet de sfeer die ik zo graag om me heen creëerde.

2.

––––––––

PAS TOEN IK VOOR DE tweede keer hetzelfde deuntje hoorde, realiseerde ik me dat er werd aangebeld. Het was wennen, in mijn hoofd zat nog de herrie van de ouderwetse, koperen trekbel die in Amsterdam in het hele huis te horen was.

Moeizaam kwam ik overeind, ik ontweek een paar geopende dozen en liep de gang in. Ook dat was vreemd. Normaal zou ik de trap af denderen om te voorkomen dat degene die voor de deur stond onverrichter zaken vertrok. Het silhouet van een vrouw was zichtbaar door het melkwitte glas.

Ik opende de deur en werd direct overspoeld door een waterval aan woorden.

‘Hoi, ik ben Ellen, Ellen Wachters. We hebben vannacht voor het eerst in ons nieuwe huis geslapen. Er is iets mis met de waterleiding, want er komt bruin water uit de kraan. Gisteravond was er nog niets aan de hand. Stefan, mijn man, heeft al gebeld, maar het kan nog een paar uur duren voordat de monteur er is. Ik kan nog geen kop koffie zetten. Heb jij water voor me?’

Ze duwde me een lege anderhalve literfles in mijn handen. Een restje cola zat nog onderin.

Waarschijnlijk keek ik haar nogal verbouwereerd aan, want Ellen schoot in de lach. ‘Sorry, ik ratel als ik nerveus ben.’ Ze wees naar het huis schuin tegenover het onze en waar de voordeur op een kier stond. ‘Wij wonen daar, op nummer 37.’

Ik glimlachte en stak mijn hand uit. ‘Eva Dekker, en wij wonen hier al twee dagen en een paar uur. Kom verder en let niet op de puinhoop. Jef, mijn man, moest vandaag werken en ik probeer een beetje orde in de chaos te scheppen.’

‘Onze namen beginnen met dezelfde letter. Als dat geen goed voorteken is.’

Ik grinnikte. Volgens mij kreeg ik een knettergekke buurvrouw in mijn schoot geworpen.

Ellen volgde me naar de keuken. ‘Wat een prachtige inrichting,’ riep ze uit. ‘Die kleuren, alles past bij elkaar. En dat donkere hout, zo’n warme uitstraling. Koperen pannen. Die vind ik zo mooi. Stefan houdt van strak en modern. Veel zwart en grijstinten. Ik houd er ook wel van, maar dit is echt schitterend. Stefan moet dit zien, misschien kan ik hem overhalen om ook wat meer kleur in ons interieur te accepteren.’

Ik vond haar enthousiasme hartverwarmend en draaide me glimlachend om. ‘Het is mijn werk, ik ben interieurontwerpster,’ zei ik zo bescheiden mogelijk. Helemaal verbergen kon ik mijn trots niet.

Ellen bleek alweer afgeleid, want haar blik bleef op mijn buik rusten. ‘Je bent zwanger. Wat leuk!’ Ze keek me stralend aan. ‘Stefan en ik proberen het al jaren. Steef heeft traag zaad, maar we hebben goede hoop dat het toch lukt. Wat zou het leuk zijn als onze kinderen samen kunnen spelen. Wanneer ben je uitgerekend? Weet je al wat het wordt?’

Iets te veel informatie voor een eerste kennismaking, dacht ik. Ik liet de kraan even lopen en ik hield de fles onder de straal om het restje cola eruit te spoelen.

‘Nee, we willen verrast worden. Ik ben de derde week van januari uitgerekend, dus we moeten nog even geduld hebben.’ Ik liet mijn hand op mijn buik rusten. ‘Ik ben ruim vijf, bijna zes maanden onderweg.’

‘Geen kerstkindje. Dat vind ik altijd zo schattig. Verjaardag vieren bij de kerstboom. Bedankt voor het water. Kom je straks bij ons kijken? Dan drinken we een kop koffie. Of heb je liever thee?’

Ze wachtte mijn antwoord niet af, maar verdween met de fles water in haar hand.

Wat een mens, was mijn eerste gedachte toen ik haar naar de overkant zag lopen. Grappig, maar erg druk. Jef en ik waren altijd zo rustig. Ik probeerde Ellen uit mijn gedachten te zetten en begon met het uitpakken van een doos met glaswerk. In het weekend hadden Jef en ik weinig gedaan. Ik was uitgeput van de verhuizing en Jef had zich zo goed en zo kwaad als het ging voorbereid op een zaak die vandaag diende. Een jeugdige delinquent die terechtstond voor meer dan herhaaldelijk winkeldiefstal. Hij had de hele zondag met zijn laptop en een stapeltje papierwerk aan de keukentafel gezeten en ik had me vermaakt met lezen en languit op de bank televisiekijken.

Ik voelde me een beetje verloren. Jef was vanmorgen vroeg de deur uit gegaan en ik had er geen idee van hoelang hij erover zou doen om tijdens de spits van Amsterdam terug te rijden naar Lelystad.

Mijn gedachten dwaalden terug naar mijn leven in Amsterdam. Normaliter zou ik nu de stad in lopen en wat rondsnuffelen in de tweedehandszaken die de stad rijk was. Bij mooi weer zou ik bij Vince en Kate op het terras een kop Engelse thee nemen, met suiker en melk, zoals alleen zij die konden maken. Een warme scone met clotted cream en bramenjam of lemon curd. Alleen al bij de gedachte liep het water me in de mond. Ik miste het Britse echtpaar en opnieuw voelde ik de bijtende steek van heimwee.

Mijn gedachten gingen terug naar Ellen, de maffe buurvrouw die aan het begin van de middag bij me op de stoep stond. Ik had haar niet meer gezien en haar aanbod om een kop koffie te komen drinken, was ze hoogstwaarschijnlijk vergeten. Ik wilde niet zelf naar de overkant lopen. Het idee dat ik ongelegen kwam, hield me tegen.

Het drong tot me door dat ik de vorige dag geen verhuiswagen en vandaag ook geen monteur van het waterleidingbedrijf had gezien. Misschien had ik het stomweg gemist, maar het kon ook zijn dat ze een reden nodig had gehad om kennis te maken. Het ijs was wel gebroken met haar actie en ik moest bekennen dat haar ongeremde vrolijkheid me wel aanstond.

3.

––––––––

ELLEN WAS DRIE WEKEN geleden als een wervelstorm mijn leven binnengedrongen en ondanks onze totaal verschillende karakters, bleken we uitstekend met elkaar overweg te kunnen.

Het was vreemd. Mijn terughoudendheid was er meestal de oorzaak van dat ik niet snel nieuwe vriendschappen aanging. Ik keek maandenlang de kat uit de boom, zó lang dat er überhaupt geen sprake meer was van een ontluikende vriendschap.

Ellen was anders. Ze walste mijn leven binnen, liet me niet nadenken en met haar nimmer aflatende optimisme zorgde ze ervoor dat de scherpe rand van mijn heimwee naar de stad verminderde.

Ik leerde haar steeds beter kennen, Ellen was zo open en besprak zonder terughoudendheid ieder onderwerp. Ze leerde mij in korte tijd het pantser af te gooien dat ik altijd als beschermlaagje om me heen had en voor ik het wist, deelde ik met haar bijna alles wat er in mijn leven gebeurde.

Het was al snel een gewoonte geworden dat ze iedere morgen tegen tienen de achterdeur opende, binnenstapte en me luidkeels begroette. Ze liep linea recta naar het koffiezetapparaat, zette het aan en pakte twee bekers en coffeepads uit de kast.

‘Koffietijd.’ Ellen zette een beker voor me op tafel en liet zich in een van de stoelen tegenover de bank zakken. Haar slippers, die droeg ze altijd ook al was het inmiddels ver in oktober en guur herfstweer, vonden een plek onder de salontafel en ze trok haar benen onder zich.

Mijn tranen had ik blijkbaar niet helemaal weg kunnen poetsen, want zodra Ellen me aankeek, vroeg ze: ‘Wat is er, heb je gehuild?’

Ik schudde mijn hoofd en tegelijkertijd rolden de tranen weer over mijn wangen.

Ellen sprong overeind en ging op haar hurken naast de bank zitten. ‘Wat is er aan de hand, zo erg kan het toch niet zijn?’

‘De kraamzorg... ze hebben de kraamhulp afgezegd en er is geen vervanging.’

‘Dat kan toch helemaal niet. Je hebt een overeenkomst, dan moeten ze ervoor zorgen dat je hulp krijgt.’ Verontwaardiging klonk duidelijk in Ellens stem.

‘Overmacht, tekort aan personeel en degene die hier zou komen heeft op een lelijke manier haar pols gebroken, zodat ze zeker een half jaar niet kan werken. Ze gaan hun best doen om toch iemand te sturen, maar er is geen zekerheid.’

Ellen kwam overeind en ging weer in de stoel zitten. Een glimlach brak door op haar gezicht. ‘De oplossing is zo simpel. Ik kom je helpen, als jullie dat willen, tenminste. Ik ben verpleegkundige en je weet dat ik op zoek ben naar meer persoonlijk contact met patiënten. Thuiszorg trekt me veel meer aan dan het werk in het ziekenhuis. Eerlijk gezegd heb ik mijn ontslag al ingediend. Dat wilde ik je vandaag vertellen. Gisteren een goed gesprek gehad: ik kan over twee weken vertrekken.’

‘Weet je dat wel zeker? Misschien valt het werk je heel erg tegen. Stel dat je terug wil naar het ziekenhuis. Tegenwoordig is het niet zo makkelijk om een baan te vinden.’

‘Dat zie ik dan wel weer,’ reageerde Ellen laconiek. ‘Verpleegkundigen zijn altijd nodig.’

‘Het zou een mooie oplossing zijn, maar ik wil het met Jef overleggen.’

‘Dat begrijp ik,’ zei Ellen glimlachend. Misschien kan Jef nog iets doen, hij is tenslotte advocaat. Maar... als hij akkoord gaat, dan krijg je in ieder geval geen vreemde over de vloer.’ Ellen dronk haar beker leeg. ‘Ik ga eens naar de overkant. Ik hoor het wel van je.’

Nadat Ellen was vertrokken, bleef ik op de bank zitten. Misschien vergiste ik me, maar ik had het gevoel dat ze teleurgesteld was dat ik niet direct ja had gezegd. Aan de andere kant trok het idee me wel aan. Geen vreemde over de vloer. Voor mij was dat een doorslaggevend argument en ik hoopte dat ik Jef kon overtuigen.

Vanaf het begin dat we hier woonden, stond hij sceptisch tegenover onze overburen, met name Stefan, de man van Ellen. Stefan had echter niets te maken met de hulp die Ellen aanbood. Hoe meer ik erover nadacht, des te meer vond ik het de beste oplossing. Ik mocht Ellen graag en ik durfde te zeggen dat ze in de korte tijd dat we elkaar kenden mijn vriendin was geworden.

De gedachte dat ze hier in Lelystad ook de enige was, duwde ik weg.

Jef maakte tot mijn verbazing geen groot probleem van Ellens voorstel. Hij was nijdig dat het bureau het zo liet afweten. ‘We waren ruimschoots op tijd met onze aanmelding.’ was hij van mening. ‘Een gebroken pols duurt toch geen drie maanden en aan die vage belofte hebben we ook niets. Ik zal ze morgen bellen en hen wijzen op de plichten die ze hebben.’

‘Laat het maar. Ik vind het wel een prettige gedachte dat een bekende ons komt helpen en Ellen heeft alle kennis die nodig is.’

‘Als jij het wil, vind ik het prima. Het is toch alleen voor overdag? Als ik ’s avonds thuis ben, gaat Ellen toch weg?’

‘Ik heb nog geen afspraken met haar gemaakt. Als jij dat wil, lijkt het me geen probleem. Maar je bent toch wel een paar dagen thuis na de bevalling?’

Jef wreef over zijn gezicht. Hij keek langs me heen en dat deed me vermoeden dat er iets ontzettend mis was. ‘Natuurlijk probeer ik zoveel mogelijk thuis te zijn. Ik had het je eerder moeten vertellen.’

‘Wat?’ Onrust nestelde zich rondom mijn maag.

‘Een grote strafzaak. Eén waarover nog jaren gesproken zal worden.’ Jef hief zijn handen. ‘Ik weet dat het nu ontzettend slecht uitkomt, maar ik kon geen nee zeggen. Met de verdediging van Herman Hobbema behoor ik in één keer tot de top van de Nederlandse advocaten.’

‘Ik liet het nieuws tot me doordringen. Herman Hobbema, zijn arrestatie was een paar maanden geleden uitvoerig in de media besproken. Een crimineel die jarenlang uit handen van justitie wist te blijven. Uiteindelijk won de boosheid het van mijn teleurstelling. ‘Hoelang weet je dit al?’ Ik kon de scherpte in mijn stem niet verhullen, omdat ik direct besefte dat een grote zaak niet zomaar uit de lucht kwam vallen.

‘Net voor de verhuizing. Jezus, Eva, je had al genoeg aan je hoofd en er was nog geen honderd procent zekerheid dat ik deze zaak zou krijgen. Ik heb hier hard genoeg voor gewerkt en eindelijk het vertrouwen gekregen. Denk je eens in wat dat betekent. Hierna staat me niets meer in de weg om een volwaardig partner worden. De jongste partner ooit. Mijn naam op de gevel. En jij hebt Ellen, dus je bent niet alleen,’ gooide hij het opeens over een andere boeg.

Zo snel als mijn logge lichaam het toeliet, stond ik op van de bank. Mijn voeten dreunden op de traptreden alsof ik mijn frustratie eruit kon stampen en ik liet me in de slaapkamer op bed zakken. De tranen die achter mijn oogleden prikten, knipperde ik weg. Ik wilde niet huilen, vanmorgen had ik al genoeg water vergoten om iets wat mijn tranen niet eens waard was.

Na tien minuten ging ik naar beneden en pakte mijn jas van de kapstok. Jef zat nog steeds op de bank, maar in plaats van spijt te tonen, was hij verdiept in iets wat op zijn laptop stond. Zonder een woord te zeggen, ging ik de deur uit en liep naar de overkant. Vanuit het slaapkamerraam had ik al gezien dat Stefans auto er nog niet stond. Bij Ellen kon ik mijn verhaal wel kwijt.

Ze had me gezien, want voordat ik op de bel kon drukken, zwaaide de deur open. Haar ogen gingen over mijn gezicht. ‘Het gaat niet door. Je hebt ruzie met Jef gehad,’ constateerde ze.

‘Ruzie, ja. Nee, jouw hulp neem ik graag aan. Jef ook,’ voegde ik er met tegenzin aan toe.

Ze trok me naar binnen. ‘Ga zitten. Je hebt dringend behoefte aan een drankje.’

‘Geen alcohol,’ riep ik haar na.

Ellen deed waarschijnlijk of ze me niet hoorde en kwam terug met twee gevulde wijnglazen. ‘Jij hebt een drupje rode wijn, aangelengd met bitter lemon. Tinto de Verano, de naam alleen al is één en al zomer. Lekker fris en bijna geen alcohol. Je ziet eruit alsof je het kan gebruiken.’

Ik zette mijn bezwaren opzij en nam een slok. ‘Het smaakt heerlijk.’

Ellen glimlachte. ‘Dat weet ik. Je hebt vandaag echt je dag niet. Wat is er aan de hand?’

Het kostte me weinig moeite om mijn hart uit te storten, maar nu ik hardop uitsprak wat me zo dwarszat, besefte ik dat mijn reactie misschien wat overdreven was geweest.

Ik nam nog een flinke slok van mijn drankje. ‘Ik heb me gewoon laten meeslepen door mijn emoties. Hormonen, hè. Het voelt toch als liegen.’

Ellen grinnikte. ‘Jef had het je eerder kunnen zeggen, maar ik begrijp hem wel. Hij wilde je ontzien en dat doen mannen meestal op de verkeerde manier. Je zei dat je mijn hulp wilde aannemen?’

‘Heel graag en zeker met lange, eenzame avonden in het vooruitzicht. Als Stefan het niet erg vindt.’

Ellen stond op en omhelsde me. ‘Dat is dan geregeld en nee, Stefan vindt het geen probleem. Zijn werkdagen zijn ook meestal lang en als hij ’s avonds een keer op tijd thuis is, vermaakt hij zich wel met een film of met werk dat geen seconde kan wachten. Ik ben blij dat jullie mijn hulp aannemen. We gaan er een leuke kraamtijd van maken,’ zei Ellen, terwijl ze over mijn rug wreef.

Ik was net op tijd terug om de lasagne uit de oven te halen, schepte een bord vol en liep ermee naar de kamer. Het leek alsof Jef zich niet had bewogen en hij was nog steeds verdiept in zijn werk. Hij keek op toen ik het bord voor hem neerzette.

Hij strekte zijn hand naar me uit. ‘Sorry, ik had het je direct moeten vertellen. Soms denk ik gewoon niet na.’

‘Ik had iets minder overdreven kunnen reageren, maar Jef, we hebben nooit iets voor elkaar verzwegen. Beloof me dat je dat in de toekomst niet meer doet.’

‘Beloofd.’

‘Waarom jij?’ zei ik en ik kon mijn boosheid nog niet helemaal verbergen.

Jef keek me aan.

‘Ik weet wel dat je een uitstekende strafpleiter bent en je sporen in de rechtszaal hebt verdiend, maar laten we eerlijk zijn: een lange lijst van spraakmakende overwinningen is er niet. Waarom is er überhaupt gekozen voor een relatief klein kantoor als Clappers en Van Henegouwen?’

‘Ik heb echt geen idee. Ronald kwam naar me toe en vroeg of ik op enige wijze een connectie had met Herman Hobbema. Die heb ik natuurlijk niet. Ik kende hem alleen van de berichtgeving in de media en ik was verbijsterd toen Ronald zei dat ik de verdediging van Hobbema op me zou gaan nemen. Daarna volgde een ernstig gesprek. ‘’Kun je het aan?’’ vroeg Ronald me. ‘Vanzelfsprekend zullen ik en het kantoor je overal in bijstaan, maar het vergt maandenlang zo niet jaren alles van jou en van ons, want hoe de uitspraak ook zal zijn, er volgt zonder twijfel een hoger beroep. Het OM zal met een enorme bewijslast komen. Je strijdt een verloren zaak. Het hele proces wordt een mediacircus, neem dat van mij aan. Jij en je gezin worden onder een vergrootglas gelegd. Ik begrijp het wanneer je weigert, vooral met het vaderschap in het vooruitzicht. Neem je echter de verdediging op je, dan zorg je voor een flinke naamsbekendheid van ons kantoor en zal ik niet schromen om je voor te dragen als naampartner. Je weet dat Peter over een paar jaar met pensioen gaat. Je hoeft je niet in te kopen, hooguit een symbolisch bedrag. Denk erover.’’’

‘Jezus Jef, zo’n beslissing neem je toch niet alleen.’

‘Je hebt gelijk,’ zei Jef. ‘Op dat moment hoefde ik er niet over na te denken. Het feit dat het kantoor in de toekomst Clappers en Dekker Advocaten genoemd zou worden, was meer dan voldoende om me over de streep te trekken. Ronald had gelijk, Peter van Henegouwen is nu al weinig actief in de rechtszaal en vervult steeds vaker een adviserende rol. De verdediging van Herman Hobbema is de droom van iedere advocaat. Het spijt me, Eva. Echt. Ik had het je direct moeten vertellen.’

Op het oog leek het allemaal weer in orde. Jef bleef tot bijna middernacht verdiept in het lezen van dossiers en ik had een serie op Netflix gevonden waarbij ik niet te veel hoefde na te denken. Ondanks zijn belofte dat hij het niet meer zou doen, was het wel de tweede keer dat Jef iets belangrijks voor me had verzwegen. Het bleef in mijn hoofd spoken en ik was er nog steeds niet uit of ik boos op hem moest blijven of gewoon trots op hem moest zijn.

4.

––––––––

DE EERSTE KEER DAT Jef Herman Hobbema in EBI van de P.I. in Vught sprak, moest hij zich concentreren op het feit dat de man werd beschuldigd van drievoudige moord - het waren er ongetwijfeld meer - aanzetten tot moord, dood door schuld, mensenhandel, bouwfraude en belastingontduiking. Dat laatste wel het minst zwaarwegende misdrijf.

Herman was een aimabel man van vierenvijftig jaar. Zijn grijzende slapen gaven hem, ondanks de standaard gevangeniskleding, een gedistingeerd uiterlijk. Zijn ogen hadden een open, zelfs vriendelijke uitstraling. De handboei waarmee hij aan de tafel was geketend, leek Jef een overbodige maatregel, evenals de twee bewakers die voor de deur stonden en de alarmknop onder de tafel die hij met zijn knie kon bedienen.

De hele week had nervositeit aan hem geknaagd.

Jef voelde zich als een puber op de eerste schooldag van de middelbare school. Hij had zijn aktetas naast zich neergezet en wist zich geen raad met zijn handen.

Een van Nederlands grootste criminelen zat tegenover hem, vriendelijk glimlachend. Hij zat er veel meer ontspannen bij dan Jef zich ooit zou kunnen veroorloven.

Zelfs Hermans stem had een aangenaam timbre. ‘Laat ik direct één ding duidelijk stellen. Ik ben geen moordenaar en ik heb ook geen opdracht gegeven om iemand om zeep te helpen. Ik hou niet van geweld.’

Jef reageerde niet op zijn uitspraak en vroeg: ‘Mensenhandel, fraude?’

Herman grinnikte. ‘Sterk overdreven. Ik heb weleens iemand de grens over geholpen, maar mensenhandel is volledig uit de lucht gegrepen.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Iemand moet de zondebok zijn.’

‘Fraude?’

‘Het zou kunnen dat ik iets minder inkomsten heb opgegeven aan de fiscus. Het is moeilijk om een bouwbedrijf draaiende te houden. Ik had een paar honderd mensen in dienst en ik moet toegeven dat er is gesjoemeld met inkomsten, er zijn goedkopere materialen ingekocht en er zijn hier en daar wat mensen die ik zwart uitbetaalde.’

‘Goedkope materialen, daardoor zijn doden gevallen,’ merkte Jef op. Hij bladerde in het dossier. Vier ingestorte balkons, drie doden, waaronder twee jonge kinderen, vijf gewonden. Ondeugdelijk steigermateriaal, twee doden. Een vrouw ernstig gewond en de rest van haar leven gehandicapt, omdat ze door de vloer van de woonkamer zakte en bij haar onderburen op de glazen salontafel terechtkwam. Moet ik nog verdergaan?’

Hermans ogen vernauwden zich. ‘Ongelukken. Zeer spijtig, maar ik heb de achtergebleven families ruimschoots schadeloos gesteld. Een ongeluk is geen moord.’

‘Daar denkt het OM anders over.’

‘En jij?’

De vraag bleef tussen hen in hangen. De eerdere sympathie die Jef voor hem dacht te voelen, stelde hij bij. Hij zat tegenover een meedogenloos man die ogenschijnlijk geen moeite had met het leed dat hij had veroorzaakt.

‘Mijn taak is om je te verdedigen. Mijn persoonlijke mening is niet relevant.’

Een bulderende lach vulde de ruimte. ‘Ik mag jou wel. Jij gaat me hieruit halen. Ik wil dat je alles op alles zet om me als vrij man naar buiten te laten lopen.’

Een onmogelijke opgave, dacht Jef. Herman Hobbema was al veroordeeld. Aan de andere kant was er de uitdaging. Als het hem lukte, was hij de beste advocaat van het land. Hoe naïef was die gedachte, maar daar zou hij snel genoeg achter komen.

‘Goed,’ zei Herman. Nu we dit achter de rug hebben, wil ik het over iets heel anders hebben.’

Jef keek op zijn horloge. ‘Ik heb weinig tijd meer.’

‘Wat ik te zeggen heb, kost niet veel tijd.’

5.

––––––––

DIT IS ONMOGELIJK, bleef het in Jefs gedachten spoken toen hij terugreed naar kantoor om verslag uit te brengen aan Ronald. De drukte was aan het einde van de middag aanzienlijk en met een tergend langzaam gangetje liet Jef zich met het verkeer meevoeren. Over de rit die normaliter een uur duurde, deed hij ruim anderhalf uur. Ondertussen overdacht hij de middag.

Het gesprek met Herman Hobbema had een vreemde wending genomen. Iedere vezel in zijn lichaam schreeuwde nee, maar er was een minuscuul vleugje twijfel. Het voorstel dat Hobbema hem had gedaan, was te bizar om zelfs over na te denken. Toch deed hij het. De reden waarom de keuze op hem was gevallen, was in ieder geval door Hobbema verklaard.

‘Jef,’ begroette Ronald hem joviaal toen hij het kantoor binnenstapte. ‘Was het druk op de weg?’

Typisch Ronald, dacht Jef. Zo was hij ook in de rechtszaal. Hij omzeilde het onderwerp met iets onbenulligs. Hij wist dat Ronald zijn nieuwsgierigheid nauwelijks kon bedwingen, maar dat zou hij nooit laten blijken.

‘Het was belachelijk druk en ik snak naar een kop koffie.’ Jef kon het niet laten om hem nog even in het ongewisse te laten.

‘Ik regel een kan koffie en dan vertel je me je strategie. Die heb je toch?’

Die had Jef nog niet, maar dat hoefde Ronald niet direct te weten.

Jef besloot om op de vlakte te blijven. ‘Mijn strategie heb ik nog niet helemaal uitgewerkt, moet ik eerlijk toegeven. Ik heb net het eerste gesprek met Hobbema gehad en er zullen er nog veel volgen.’

‘Is hij schuldig?’

Daar ga ik wel van uit, maar dat neemt niet weg dat ik hem vrij wil krijgen.’

Ronald leunde achterover in zijn bureaustoel. Hij haalde een sigaar uit de kist die op zijn bureau stond, knipte secuur de punt eraf, stak hem aan en keek de kringelende rook van zijn eerste trek na. ‘Als het jou lukt om hem vrij te krijgen... Heb je enig idee wat dat voor ons betekent? Dan behoren we direct tot de top van de advocatuur in het land. Dan is de hoeveelheid werk die we krijgen niet te overzien.’

‘Laten we niet te hard van stapel lopen,’ temperde Jef het overdreven enthousiasme van Ronald. ‘Ik heb hulp nodig, voorlopig een stuk of drie, vier stagiaires die vierentwintig uur per dag tot mijn beschikking staan. Ik zal er later meer nodig hebben.’

Stagiaires waren er genoeg en meestal liepen ze in de weg. Jef maakte zijn voorlopige keuze en liet ze naar de vergaderruimte komen.

Hij liet zijn ogen over de gezichten gaan. Vers van de universiteit, alle examens met goed gevolg afgelegd en zo groen als gras. Hun eerste jaar op kantoor. Hij zag verwachtingsvolle gezichten. Gretig. Werken aan een zaak was iets anders dan dossiers kopiëren en archiveren.

‘De zaak Herman Hobbema. Ik heb jullie uitgekozen om daaraan mee te werken. Deze zaak gaat het uiterste van jullie vergen. Ik wil dat jullie dag en nacht beschikbaar zijn. Alles wat ik vraag, doe je zonder tegensputteren. Tijd voor ontspanning heb je niet meer, net zomin als een sociaal leven. Als je maar één seconde denkt dat je dat niet lukt, wil ik dat je nu opstaat en vertrekt.’

Ze bleven allemaal zitten en Jef had niet anders verwacht.

‘Morgenochtend om half acht zie ik jullie hier in de vergaderruimte. Zorg dat je op tijd bent.’

Er klonk geschuif van stoelen. Jef kon de opwinding die in het groepje heerste voelen. Zelf voelde hij zich opeens doodmoe en was hij blij met de stilte die na het vertrek van de stagiaires was achtergebleven. Herman Hobbema... Wie was Herman Hobbema?

6.

Herman Hobbema

1968

––––––––

HET EERSTE WOORDJE dat ik leerde, was niet mama of papa, zelfs geen oma of opa. De laatste drie waren nergens in mijn leven of dat van mijn moeder te bekennen. Het eerste woordje dat ik leerde toen ik een jaar of drie was, was hoer. Daarvoor had niemand de behoefte gehad om mij enige vorm van taal te leren.

Samen met mijn moeder woonde ik in een smal pand in de Geleenstraat in Den Haag. Op de begane grond was haar werkkamer.

Verboden terrein voor mij. Ik leefde op de eerste etage, de eerste twee jaar voornamelijk in mijn ledikant en box. Pas toen ik beide was ontgroeid, werd mijn leefruimte vergroot en bracht ik uren alleen door in de kleine woonkamer, waar ook mijn grote-jongen-bed stond, met wat speelgoed en de woensdagmiddaguitzending op televisie. Ik was slim genoeg om zelf mijn woordenschat te vergroten door alles wat ik op televisie zag.

De ochtenden waren zo slecht nog niet. Als mijn hoer – ik had geen idee hoe ik haar anders moest noemen – rond een uur of tien wakker werd zonder kater van de vorige nacht – pas veel later begreep ik dat mijn moeder alcohol nodig had om de toen nog aanzienlijke klantenstroom af te werken – maakte ze een grote beker thee en boterhammen met hagelslag. Na het ontbijt ging ze naar beneden met een emmer sop die naar bloemen rook om haar werkkamer schoon te maken. Daarna ging ze in bad en als ze in een goede bui was, mocht ik erbij zitten. Dan blies ze schuim in mijn gezicht of ze maakte een baard van het badschuim in haar gezicht waar ik vreselijk om moest lachen. Tijdens één van die ochtenden zei ze me dat ik haar mama moest noemen en dat deed ik. Ik vond mijn leven zo slecht nog niet.

Alles veranderde twee dagen na mijn vierde verjaardag.

Voetstappen dreunden op de houten trap en even later werd de deur van de kamer opengesmeten.

‘Wat moet dat jong hier?’ klonk een zware stem in mijn oren. Ik kreeg een harde schop tegen mijn achterste, zodat ik viel en mijn hoofd tegen de tafel stootte. Het deed pijn en ik barstte in tranen uit.

Het enige wat ik zag vanaf mijn plek op de grond was een zwarte laars en een stuk van een blauwe broek. Diezelfde laars belandde op mijn nieuwe brandweerauto en ik hoorde het plastic kraken en knarsen onder zijn schoen. Er bleef weinig van mijn auto over.

Mijn moeder vloog overeind van de bank. ‘Koos, nee,’ gilde ze. ‘Blijf van mijn kind af.’

Ik zag hoe de man haar tegenhield toen ze bij me wilde kijken.

‘Er staan klanten te wachten en jij zit hier je tijd te verdoen met dat joch.’

‘Het is nog geen vier uur.’

De man greep mijn moeder bij haar haren en trok haar hoofd naar achteren. Zijn gezicht dat rood was van woede kwam dicht bij het hare. ‘Lydia, of moet ik je Lola noemen? Zolang je voor mij werkt, maak ik uit hoe laat je begint. Vandaag is dat nu. Morgen zorg je dat je om twee uur beneden zit. Reken erop dat ik kom kijken.

Hij liet haar los en een pluk blonde haren viel uit zijn hand op de grond.

Ik hoorde hem naar beneden gaan.

‘Mama,’ fluisterde ik toen ze zich naast me op de grond liet zakken en de bult op mijn hoofd bekeek die ik had opgelopen door mijn ontmoeting met de tafel.

‘Het valt mee. Je krijgt vast nog een blauwe plek op je voorhoofd.’ Ze gaf me eens kus en die was me alle pijn, blauwe plekken en bulten op mijn hoofd waard.

Ik had geen idee wat er precies was gebeurd, maar het was niet goed en ik voelde een vreemde woede in mijn kleine jongenslijf razen. Die man had mijn mama pijn gedaan. Mij ook, want ik voelde nog steeds de plek waar hij me had geschopt.

‘Mama moet werken. Straks maak ik eten voor je en breng je naar bed. Goed?’ Ze veegde de tranen van mijn wangen.

Ik knikte.

Ze maakte die avond geen eten voor me. Cora, een van de buurvrouwen - ze droeg dezelfde kleren als mijn moeder, een zwartleren, korte rok en een truitje, ik zag een groot deel van haar borsten - bracht me een bakje patat met mayonaise. Het was nog warm, niet heet. Ik at snel, want mijn maag knorde al een tijdje.

Toen het donker werd, trok ik mijn broek en T-shirt uit. In mijn hemd en onderbroek kroop ik onder de dekens. Ik had geen pyjama. De televisie liet ik aan. Het zachte geruis op de achtergrond was geruststellend.

7.

Herman Hobbema

1970

––––––––