© 2021 www.obeliskboeken.nl

Richard Hoofs
Zelfgenezing op doktersrecept (herziene versie)
Holistische leefstijl als medicijn

www.medischepraktijkmondesir.nl
medischepraktijkmondesir@live.nl

Trefwoorden: holisme, holistisch, heelkunde, spiritualiteit, leefstijl, meditatie, zelfgenezing, bewustwording, bewustzijn, zingeving, terminale zorg, yoga, blue zones, chakra, aura, chakra-aura systeem, veda's, vedisch, vedische teksten, covid-19 en leefstijl, lyfestyle, geneeskunde, spiritualiteit, chakra acupunctuur, acupunctuur, ayurveda.

Eerste druk, december 2021
ISBN: 978-94-6461-001-7
NUR: 720

Uit deze uitgave mag uitsluitend iets verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm, opnamen, of op welke andere wijze ook, hetzij chemisch, elektronisch of mechanisch, na voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Er is getracht alle rechthebbenden van de in dit boek opgenomen figuren en foto’s te achterhalen en hen toestemming te vragen. Mocht iemand desondanks menen dat zijn rechten niet zijn gehonoreerd, dan verzoeken we hem of haar met de uitgever contact op te nemen.

Any part of this book may only be reproduced, stored in a retrieval system and/or transmitted in any form, by print, photo print, microfilm, recording, or other means, chemical, electronic or mechanical, with the written permission of the publisher.

Voor Mama

Voorwoord

Verwacht het onverwachte

Leonardo da Vinci:
de Vitruviusman,
symbool van verbinding en vitaliteit.

Deze werelberoemde tekening is door Leonardo genoemd naar de Romeinse wiskundige Vitruvius. Zij verscheen in 1509 in het boek Divinia Proportione (Goddelijke Verhoudingen) van Luca Pacioli en was voorzien van aantekeningen die verwijzen naar de verhoudingen van het menselijk lichaam. Leonardo verwijst in zijn aantekeningen naar het werk van deze wiskundige. Hij zegt hierin dat de basis van architectuur en kunst gebaseerd is op het idee dat harmonie in de natuur alleen bereikt wordt door afstemming van de verschillende onderdelen op het geheel. Leonardo doet dit door middel van een maat en verhoudingsschema, dat bestaat uit een reeks van getallen die ook in de wiskunde en muziek bekend zijn.

De Vitruviusman laat de ideale verhoudingen zien van het menselijk lichaam. De verhouding tussen de zijden van het vierkant en de straal van de cirkel is gelijk aan de Gulden Snede. Namelijk: totale lengte = spanwijdte van de armen = 8 handpalmen = 6 voeten = 8 gezichten = 1,618 keer de hoogte van de navel. 1,61803398875 = Phi (φ). Zo ontstaat balans tussen de verschillende onderdelen die samen een harmonisch geheel vormen. Bij planten, bloemen, dieren en ook in het menselijk lichaam.

Inhoudsopgave

Inleiding

DEEL 1

Holistische leefstijl als medicijn - jezelf op een andere manier leren kennen

1.Holistische leefstijl als medicijn

2.Je bent wat je eet

3.Jouw lichaam liegt nooit

4.Gewoon jezelf zijn, is nog niet zo gewoon

5.Crisis als kans

6.Ons chakra- en aura-systeem

6.1Het Zelfgenezend vermogen van chakra’s en aura

6.2Grondbeginselen van chakra’s en aura

6.3Energetische blokkades

6.4Voorbeeld uit de praktijk

6.5Mogelijkheden bij doorstroming

7.Wat is de dood?

8.Cirkel van leven

8.1De Leeuwenkoning

8.2De levenscyclus volgens Erikson

8.3De energetische levenscyclus

9.Als je eenmaal ontwaakt bent

10.Karma - Alles is perfect

11.Meditatie

12.Weerstand verhogen: liefde versus angst

DEEL 2

Zelfgenezing op doktersrecept - balans vinden in jezelf

13.Ganesha

14.Muladhara: bestaansrecht, aanwezigheid en zekerheid

14.1De oude wijze koning

14.2Bestaansrecht

14.3Aarden

14.4Body reading

14.5Slapen

14.6Aandoeningen die samenhangen met het 1e chakra

14.7Basisoefeningen

15.Svadhistana: verbinding, vertrouwen en levenslust

15.1De tijger en het ravijn

15.2Vertrouwen

15.3Seksualiteit en intimiteit

15.4Ademhaling

15.5Zwemmen met dolfijnen

15.6Aandoeningen die samenhangen

15.7Vertrouwensoefeningen

16.Manipura: kracht, eigenwaarde en emotionaliteit

16.1De meester en de kinderen

16.2Autonomie

16.3Meester zijn van je emoties

16.4Je eigen ruimte innemen

16.5Aandoeningen die samenhangen met het 3e chakra

16.6Krachtoefeningen

17.Anahata: gevoel, liefde, sensitiviteit

17.1De verbergplaats van de schat

17.2Zien met je hart

17.3Liefde heelt alle wonden

17.4Voorgevoel

17.5Aandoeningen die samenhangen met het 4e chakra

17.6Kanker

17.7Gevoelsoefeningen

18.Vishuddha: communicatie, vrijheid, zelfrealisatie

18.1De grot van Plato

18.2Zelfbepaling

18.3Uw wil geschiede

18.4Zuivering

18.5Aandoeningen die samenhangen met het 5e chakra

18.6Creativiteitsoefeningen

19.Ajna: zelfacceptatie en identiteit

19.1Het licht in de druppel

19.2Ogen zijn de vensters van de ziel

19.3De kracht van mentale energie

19.4Ken U Zelve!

19.5Aandoeningen die samenhangen met het 6e chakra

19.6Zelfacceptatie - oefeningen

20.Sahasrara: zelfbewustzijn

20.1De reus en de Christus

20.2Spirituele leefwijze

20.3Spiritualiteit en suïcidaliteit

20.4Vragen aan het einde

21.Velden van energie

Nabeschouwing

Literatuurlijst

Register

Tips en Suggesties

Dankwoord

De auteur

Inleiding

De intentie van mijn boek is om voor jou, mijn lezer, een hulpmiddel te zijn om voluit met hart en ziel te leven, vanuit het besef dat je deel uitmaakt van een groter geheel dat meer is dan de som der delen. Mijn boek gaat hierbij in op hoe een holistische leefstijl er concreet uit kan zien en wat het je oplevert. De vijf leefgebieden van de blauwe zones op verschillende plaatsen op onze wereld dienen daarbij in beginsel als concreet en dankbaar voorbeeld. Door het hele boek heen zullen we steeds dieper ingaan op de uitgangspunten en het bewustzijn van een holistische leefstijl en wat het betekent om vanuit dit bewustzijn te leven.

De wijze waarop wij in het leven staan en de manier waarmee wij met onszelf omgaan is bepalend voor onze gezondheid en welzijn. Je lichaam is hierbij een subtiele zender en ontvanger van energie, die je via ervaringen en gevoelens vertelt of je in verbinding staat met wie je wezenlijk bent. Of dat je afgescheiden bent hiervan. Als je hartslag bijvoorbeeld rustig en regelmatig is, dan ben je veelal in balans met jezelf. Slaat je hart te snel en onregelmatig, dan geeft dit hiermee in de meeste gevallen aan dat je uit balans bent, weg bij jezelf.

De bedoeling van mijn boek is om de theorie en de bespiegelingen ook daadwerkelijk tot leven te laten komen. Om de energie zijn weg te laten vinden door de woorden heen. Vandaar ook dat het boek een praktische inslag heeft en voortdurend concrete voorbeelden, ervaringen, en oefeningen aanreikt.

Mijn boek ‘Holistische leefstijl als medicijn. Zelfgenezing op doktersrecept’ is een herschreven en herziene verdiepende compilatie van mijn eerdere werken ‘Zelfgenezing op doktersrecept’ (2009), Cirkel van leven (2010) en ‘Nieuwe Geneeskunde` (2013).

Het is gereviseerd, grotendeels herschreven, aangevuld en aangepast aan de huidige leefsituatie in de wereld, waarin wij op het moment van dit schrijven, en waarschijnlijk de komende jaren, te maken hebben met een epidemie, veranderende ecologische systemen en angst voor onze gezondheid en onze toekomst. Een holistische leefstijl kan hierbij veel voor ons welzijn en gezondheid betekenen. Sterker nog, een holistische leefstijl is dé oplossing voor de crisis waar wij nu inzitten.

In dit boek staat een holistische leefstijl centraal. Het woord holistisch komt van het Griekse woord ‘holos’, dat ‘geheel’ betekent. Holistisch wil zeggen dat je jezelf als één geheel ziet. Jij bent lichaam, persoon en ziel, als eenheid. Wij zijn daarbij ook onlosmakelijk verbonden met de leefwereld om ons heen.

Zorg je goed voor de natuur, de dieren en de mensen om je heen, dan zorg je goed voor jezelf. Onze omgeving is een weerspiegeling van onszelf.

Een holistische leefstijl past ook bij de en/en benadering: regulier en complementair; eenheid en diversiteit; persoon en ziel.

Mijn boek volgt deze en/en benadering. Het is zowel praktisch als spiritueel, een synthese van regulier en complementair en die hoeven elkaar niet te bijten, integendeel: ze vullen elkaar juist aan.

In mijn boek zullen we steeds eerst kijken naar wat er zich op het materiële vlak afspeelt en dit daarna verder verdiepen met een kijk op het emotionele, mentale, en spirituele energetische vlak. Zo zullen we bij de vraag ‘wat voedt ons en wat betekent dit voor ons?’, eerst concreet kijken naar de kwaliteit en kwantiteit van materiële voeding (gevarieerde groenten, matig vlees, weinig frisdrank, etc.), en dan verder naar de doorwerking hiervan op ons lichaam en ons systeem, zoals op het lipidenprofiel en de glucosehuishouding. Vervolgens zullen we ook kijken naar wat ons nog meer voedt, zoals emotionele en mentale voeding. Want ook onze waarnemingen, emoties, gedachten en overtuigingen voeden ons systeem en ons lichaam. Niet alleen energetisch maar ook fysiek. Als je jezelf dat bewust wordt, verandert je leven en je wereld.

Een ander voorbeeld hiervan is de vraag waarom iemand eigenlijk een te hoge bloeddruk krijgt. Bij 97 % van de mensen is deze klacht idiopathisch. Dat wil zeggen, er is geen organische oorzaak voor te vinden. Merkwaardig is het dan dat deze klacht toch ontstaat. Blijkbaar is er een te hoge druk in de bloedvaten en legt iemand zich deze druk onbewust van binnenuit op. Komt dit omdat er te veel binnengehouden angst en stress is en een bovenmatige gerichtheid op de eisen van de buitenwereld? Zoals bijvoorbeeld bij een gestreste manager die tegelijkertijd te veel alcohol drinkt? Of heeft de hoge bloeddruk te maken met het zichzelf te veel oppompen en te weinig de gelegenheid nemen om te ontladen?

Uiteraard kun je bij een te hoge bloeddruk reguliere medicijnen innemen en is dat verstandig om te doen. Zeker gezien alle narigheid die gepaard kan gaan met de gevolgen van die te hoge bloeddruk, zoals een grotere kans op een herseninfarct of hartinfarct en dergelijke. Maar je kunt daarnaast ook proberen via bewustzijnswerk, meditatie en yoga je bloeddruk blijvend omlaag te krijgen. Bloeddrukpillen helpen natuurlijk, maar ontspanningsoefeningen en meditatie helpen ook om de hoge druk te verminderen. Zelfinzicht in het achterliggende patroon dat de klacht veroorzaakt maakt het vervolgens mogelijk de hoge bloeddruk structureel te laten afnemen.

Een mens is meer dan alleen zijn fysieke lichaam. Een mens is een bezield wezen waarin fysiek lichaam, persoon en ziel samenkomen tot één geheel.

De meeste Oosterse geneeswijzen, zoals onder andere acupunctuur, yoga, TCM (Traditional Chinese Medicine) en Ayurveda, zien ziekte als een teken van het uit balans zijn van een mens. Ziekte en medische aandoeningen worden gezien als het signaal van het lichaam om de verbinding tussen persoon en ziel te herstellen. Een klacht of een crisis is kan dus beschouwd worden als een aanwijzing om opnieuw in balans te komen. Lichamelijke klachten en ziekten worden gezien als een uitnodiging tot groei en innerlijke bewustwording. Ziekte is de roep van de ziel waarbij de klacht je uitnodigt te kijken naar jezelf. Op die manier kun je ook echt verbinding krijgen waardoor je invloed krijgt op jouw eigen klachten.

In mijn boek zullen we gebruik maken van recente wetenschappelijke kennis en inzichten. Bijvoorbeeld van recente huisartsenstandaarden van het Nederlands Huisartsen Genootschap, De Gezondheidsraad, Harvard School of Public Health, de Epigenetica, Bruce Lipton, Pim van Lommel, Dan Buetner en anderen. Dat wordt gecombineerd met oude wijsheden uit de Oosterse tradities, zoals gezegd de Ayurveda, acupunctuur, TCM maar ook het Taoïsme en Hindoeïsme bijvoorbeeld, naast de oude Westerse tradities, als die van de oude Egyptische en Griekse Mysteriescholen. Ook wijsheden uit meer recente holistische stromingen zoals de antroposofie van Rudolf Steiner en de theosofie zullen worden besproken. In feite hebben we het dus over universele wijsheden, waarbij de intentie van mijn boek is dat je als lezer direct toegang krijgt tot deze wijsheden en inzichten. Daarnaast krijg je oefeningen en tools om het zelf toe te kunnen passen en ervaren.

Alles draait om de eigen ervaring bij de ontwikkeling van het bewustzijn.

Het gebeurt niet alleen vanuit het hoofd, maar ook en vooral door ervaringen vanuit het hart en de ziel. Wijsheid heeft te maken met helder kunnen zien en voelen en dat is toch weer net even iets anders dan kennis alleen.

In de reguliere geneeskunde wordt naar een lichamelijke klacht of ziekte gekeken waarna vervolgens de oplossing gezocht wordt in medicijnen of een operatie. Daarbij wordt niet gekeken om wie het gaat. Ziekte echter is iets heel persoonlijks. Ziekte treedt niet toevallig op, het heeft met jouzelf te maken, met de manier waarop je met jezelf omgaat en daar heb je invloed op. De eenzijdige materiële manier van kijken naar ziekte van de Westerse geneeskunde is weliswaar beperkt, maar het vormt geen aanleiding om de volledige Westerse geneeskunde af te zweren. Het gaat alleen om de manier van kijken naar ziekte, die te beperkt is om het geheel te kunnen omvatten. Als je de Westerse geneeskunde ziet als een specifieke taal, dan vraag ik in dit boek de lezer om ook in een andere taal, de energetische taal, naar jezelf te kijken. Het gaat erom dat je begrijpt dat ziekte te maken heeft met hoe je met jezelf omgaat. Hoe zit jij in je energie? Stoomt de energie van je lichaam goed door je energetische knooppunten, je chakra’s en je aura?

Vaak is een medische klacht of ziekte het gevolg van geblokkeerde energie.

Neem bijvoorbeeld een ontstoken keel, waarbij veel mensen letterlijk kunnen voelen dat daar een hoop geblokkeerde energie zit. Krijg je steeds onieuw een ontstoken keel, dan zou je jezelf kunnen afvragen waarom daar iedere keer een blokkade van energie ontstaat. Is het misschien moeilijk voor je om jezelf volledig te kunnen uiten?

Westerse geneeskunde is behulpzaam bij het herstellen van het fysieke lichaam.

Een gebroken pols kan het beste genezen als het geïmmobiliseerd wordt in gips. Een acuut ontstoken blindedarm kun je het beste operatief verwijderen om te voorkomen dat het erger wordt. Ook de analytische kwaliteiten van de Westerse geneeskunde zijn buitengewoon handig om lichamelijke aandoeningen te beschrijven en ik maak daar in dit boek dan ook dankbaar gebruik van. Om echter tot een totaalvisie op de mens te komen, schiet de Westerse geneeskunde tekort. De reden daarvoor is dat het de menselijke ziel niet erkent of herkent. De huidige Westerse reguliere geneeskunde stelt dat er bij mensen met een medische kwaal of ziekte alleen sprake is van een systeemfout. Vergelijkbaar met een kapot onderdeel van een machine. Om alleen vanuit die visie naar een ziekte of klacht te kijken is echter te beperkt. Het gaat erom ook de diepere betekenis van een lichamelijke klacht of ziekte te begrijpen. Dat heeft ook als groot voordeel dat het mensen meer zelfbewust en zelfredzaam maakt.

De relatie tussen een lichamelijke aandoening en de energiedoorstroming wordt in dit boek bij veel aandoeningen en ziekten specifiek besproken. Onder andere bij spanningshoofdpijn, darmklachten, menstruatiestoornissen, hartklachten en kanker. Specifieke verhalen en oefeningen helpen hierbij om er nog meer verbinding mee te kunnen maken.

Uit overwegingen van privacy en respect zijn alle namen, plaatsen, gebeurtenissen en data in de verhalen fictief. Iedere gelijkenis met welke persoon of plaats dan ook, kan hierdoor alleen op toeval berusten en niet op waarheid. Mijn eigen ervaringen, waarnemingen en bespiegelingen berusten geheel op realiteit.

Het boek is opgebouwd uit twee delen. Deel 1 heet: ‘Holistische leefstijl als medicijn - jezelf op een andere manier leren kennen’. In hoofdstuk 1 ga ik allereerst ga ik direct concreet in op wat een holistische leefstijl voor je kan betekenen waarbij ik de zogenaamde `Blauwe Zones’ als levend voorbeeld neem. In hoofdstuk 2 kijken we verder naar de doorwerking van voeding op onze gezondheid en ons welzijn. Dat doen we niet alleen bij materiële voeding, maar ook bij emotionele, mentale en energetische voeding, onder ander volgens recente inzichten vanuit de epigenetica van mensen zoals Bruce Lipton.

Dat onze waarnemingen, emoties, gedachten en overtuigingen ons systeem en lichaam voeden, niet alleen energetisch maar ook fysiek, is een filosofie die niet alleen beschreven wordt in de Ayurveda, maar inmiddels ook wetenschappelijk is aangetoond in de epigenetica.

In hoofdstuk 3 t/m 9 ga ik in op allerlei onze al dan niet verborgen aspecten. Je bent veel meer dan alleen je materiële lichaam. Ik bespreek o.a. het zelfhelende vermogen van de energie van je aura en je chakra’s en op de bewustzijnsverruiming van jezelf die kan ontstaan bij een bijna-doodervaring. Wat is de betekenis van de dood en wat kunnen bijna-doodervaringen en spontane postume contacten ons hierbij vertellen? Ik bespreek de diepere betekenis van een ziekte of aandoening en hoe een crisis een kans is tot herleving.

Hoofdstuk 10 gaat over karma en reïncarnatie en welke rol dat speelt in je leven. Vanuit de wet van karma bestaat er geen slachtofferschap en is er geen noodlot dat je toevallig treft. Wel is er sprake van het universum dat reageert op de signalen die we uitzenden. In de Westerse samenleving wordt er vaak van uitgegaan dat gebeurtenissen ons toevallig overkomen. Als we een levensvisie hanteren waarin karma en reïncarnatie een rol spelen, heeft toeval geen plaats meer. Dan zijn we in ons leven met alles en iedereen verbonden en leren we beseffen dat de dingen die wij meemaken ons toevallen en een diepere betekenis hebben. Hoe is het om vanuit dit perspectief te leven?

Ook zal ik ingaan op het huidige Kali Yuga-tijdperk, aan het einde waarvan wij, aldus het oude geschrift de ‘Surya Siddhanta’, nu leven. Op dit moment komt daarom heel veel oud karma naar boven en leven we om die reden in een periode waar egoïsme en eigenbelang vollop aan het licht komen. Maar er is wel degelijk hoop, want volgens diezelfde oude geschriften zal het uitwerken van dit karma, en met name het omvormen ervan naar iets positiefs, de mens een nieuw Gouden Tijdperk binnenleiden.

Ik zal in hoofdstuk 11 ingaan op de helende effecten van meditatie en in 12 bespreken wat de gevolgen zijn van de continue stress waar we momenteel in onze maatschappij mee te maken hebben rondom onder andere Covid-19 en klimaatverandering. Ik laat zien hoe we daar het beste mee om kunnen gaan. Specifiek zal ik ingaan op het ondermijnende effect van angst en het antwoord daarop: de positieve kracht van liefde en een helende zielsverbinding met jezelf.

Deel 2 noem ik ‘Zelfgenezing op doktersrecept - balans vinden in jezelf’.

Hierin leg ik de verbinding tussen Westerse medische kennis en Oosterse energetische wijsheid. Zo kan een praktische holistische leefstijl en heelkunde ontstaan op basis van zelfgenezend vermogen, zelfredzaamheid, autonomie en bewustwording. De verbinding met onze ziel komt tot uiting in ons aura en onze chakra’s die verbonden zijn met ons fysieke lichaam. Medische klachten en ziekten zijn te zien als de roep van de ziel, die zich uit via het lichaam om een verstoorde verbinding te herstellen. Een fysieke of mentale klacht is een oproep tot een nieuwe manier van leven, een ingang naar bewustwording en innerlijke groei.

In hoofdstuk 14 t/m 20 geef ik uitleg over de functie en het helend vermogen van ons energetische chakra- en aurasysteem. Ik leg daar hoe medische klachten ontstaan vanuit zowel regulier medisch als energetisch perspectief. Als ik voorbeelden geef over de samenhang van een medische klacht met een blokkade in de doorstroming van de energie moeten die niet als absolute waarheden worden opgevat maar als richtlijnen. Zo kan het hebben van koude voeten bijvoorbeeld samenhangen met een verminderde doorbloeding van de voeten en het zich daaruit terugtrekken van de energie. De oorzaak kan gelegen zijn in het feit dat je minder aanwezig bent. De symptomen zijn dan een uitnodiging om de energie naar beneden te laten zakken zodat je weer meer bewust aanwezig bent op Aarde. Maar een dergelijke conclusie kan natuurlijk alleen getrokken in een holistisch perspectief dat voor iedereen anders is. Immers, als je op slippers door de sneeuw loopt, krijg je ook koude voeten. Dan nodigt het uit om warme sokken en goede schoenen te dragen. Zo is iedere klacht in wezen persoonlijk en dient ook van geval tot geval bekeken te worden, afgestemd op de persoon en de plaats.

In ieder hoofdstuk worden per chakra specifieke oefeningen besproken en uitgelegd. Deze oefeningen kunnen direct worden uitgeprobeerd en zijn voor vrijwel iedereen praktisch toepasbaar. Ze zijn fysiek niet belastend en makkelijk uit te voeren. De oefeningen dienen om onze eigen innerlijke energie te ervaren en de bespiegelingen van dit boek tot leven te laten komen, om onze energie zijn weg te laten vinden en tot innerlijke balans te kunnen komen. Het ervaren van onze eigen energie werkt genezend en helpt ons om voorbij onze identificatie met het denken te komen.

Tenslotte zal ik in hoofdstuk 21 de velden van energie bespreken waar celbioloog Rupert Sheldrake uitgebreid onderzoek naar deed. Ik leg uit wat deze velden voor ons kunnen betekenen. Sheldrake gaat ervan uit dat alle natuurlijke vormen en systemen op alle niveaus (atoom, molecuul, cel, orgaan, organisme) worden bezield en georganiseerd door middel van ‘morfologische velden’ die een eigen geheugen hebben.

In de nabeschouwing gaan we in op de huidige situatie in de wereld.

Wat spiegelt dit ons en in wat voor wereld willen wij leven?

De crisis waarin wij ons bevinden vraagt ons om, ondanks de voortdurende sfeer van angst om ons heen, toch dicht bij onszelf te blijven; vertrouwen te houden; om in verbinding te blijven met onze ziel. Daar zit onze kracht en veiligheid. Dat vergroot onze weerstand en zelfredzaamheid. Hierbij zal ik vanuit een holistische leefstijl nog een aantal concrete tips geven, gericht op het stimuleren van het doorstromen van onze levensenergie, het prana. Het boek wordt afgesloten met de Gatyatri Mantra, het lied van het licht. Het licht dat het donker altijd zal overwinnen.

DEEL I

Holistische leefstijl als medicijn
-
jezelf op een andere manier leren kennen

1. Holistische leefstijl als medicijn

We weten allemaal dat een gezonde leefstijl en een goed en uitgebalanceerd leven erg belangrijk is voor onze gezondheid en ons welzijn. Dat geldt voor alle mensen, of we nu oud zijn of jong, zwart of wit, rijk of arm, ziek of gezond. Voldoende beweging, voldoende nachtrust en ontspanning, de juiste voeding niet te veel alcohol, niet roken, geen drugs… het zijn allemaal heel logische zaken die onze weerstand verhogen en ons zelf herstellend vermogen helpen vergroten. Toch valt het nog lang niet altijd mee om goed in balans te blijven. Weinig nachtrust, veel stress, te veel eten… Wie herkent dit soort gedrag af en toe niet bij zichzelf? Het is niet zo erg als je een keer uit balans raakt, als je de weg terug maar weet te vinden. Een holistische leefstijl helpt hierbij.

De huidige situatie in de wereld, waarin wij te maken hebben met een pandemie, nodigt uit tot een holistische leefstijl. Die kan immers veel voor onze welzijn en gezondheid kan betekenen. Een leefstijl wordt in het woordenboek gedefinieerd als ‘de kenmerkende manier van leven van een individu of groep op basis van stabiele waarden en normen. Voor een deel is een leefstijl waarneembaar.’ Leefstijl gaat dus niet alleen over voeding, bewegen, roken, alcohol, drugs, roken en een gezond gewicht, maar zeker ook over spiritualiteit, zingeving, en omgaan met het milieu.

Wat is dan een ‘holistische’ leefstijl? Het Griekse woord ‘holos’ betekent geheel. Holistisch is hiervan afgeleid. Het uitgangspunt van een holistische leefstijl betekent dan ook dat je jezelf als één geheel ziet.

Jij bent lichaam, persoon en ziel. Samen. Als één eenheid.

Alles wat je denkt, doet, voelt en ervaart heeft invloed op elkaar. Alles staat met elkaar in verbinding. Wij maken hierbij deel uit van een geheel dat meer is dan de som der delen. Wij zijn onlosmakelijk verbonden met onze leefwereld. Onze zorg voor de wereld waarin wij leven voert dus ook direct terug naar onszelf. Als je goed voor jouw omgeving zorgt – voor de natuur, dieren, en mensen – zorg je goed voor jezelf.

Vanuit holistisch oogpunt is het ook belangrijk goed voor je lichaam te zorgen. Het Latijnse mens sana in corpore sano betekent ‘een gezonde geest in een gezond lichaam’. Het lichaam is de tempel van de ziel. Goed zorgen voor je lichaam, is goed zorgen voor jezelf. Zorg voor gezond eten, voldoende beweging en een goede nachtrust. Een holistische leefstijl houdt daarnaast ook rekening met het welzijn van onze persoon en mind. Als je als persoon te veel druk opgelegd krijgt, bijvoorbeeld door een (te) hoge werkdruk, ga je te veel in je hoofd zitten en vervolgens leven vanuit je hoofd. Een regelmatig ritme in je leven, een goede balans tussen inspanning (werk) en ontspanning, met ruimte voor emoties en gevoelens, is van belang om de spanning en de druk niet te ver op te laten lopen. Meditatie, yoga en ontspanningsoefeningen zijn daarbij behulpzaam.

Een mens is meer dan alleen zijn fysieke lichaam. Een mens is een bezield wezen waarin fysiek lichaam, persoon en ziel samenvallen tot één geheel.

Aandacht voor bewustzijn en bezieling is dan ook belangrijk voor ons welzijn en onze gezondheid. Tijd voor bezinning, spirituele retraites, meditatie en contact met de natuur zijn belangrijk. Die geven inspiratie aan ons leven en aan de mensen met wie wij ons leven delen.

Dat leefstijl invloed heeft op een gezond en lang leven bewijzen bijvoorbeeld de zogenaamde ‘Blue Zones’. Dat zijn vijf gebieden in de wereld waar mensen vergeleken met de rest van de wereld gezonder en vitaler zijn en gelukkiger hoogbejaard worden. In deze ‘blauwe zones’ leeft men gemiddeld zo’n 10 jaar langer dan waar ook ter wereld. Veel mensen worden er zelfs ouder dan 100 en blijven bovendien tot op hoge leeftijd actief. De Amerikaan Dan Buettner deed er onderzoek naar en publiceerde dat in National Geographic (2005-2021). De blauwe zones liggen in Sardinië Italië, Icaria Griekenland, Okinawa Japan, Nicoya Costa Rica, Loma Linda, Californië U.S.A.

De vijf Blauwe Zones (Bron: bigfiveforlife.nl)

Bijzonder interessant is dat er een aantal belangrijke overeenkomsten zijn tussen deze vijf blauwe zones. Qua leefstijl gaat het om negen levensstijlen die de mensen in de blauwe zones met elkaar delen en die bijdragen aan hun vitaliteit en levensduur.

1. Een doel in het leven

Mensen hebben in de blauwe zones allemaal hun rol in de gemeenschap en dat blijft zo, ook als ze ouder worden. Ze gaan dus niet met pensioen maar blijven actief en daardoor blijven ze ertoe doen. Actief blijven voor je levensdoel, je hartsverlangen en dat gaat voorbij aan status, macht, geld en uiterlijk. Een levensdoel is datgene waarvoor je passie hebt, waarvoor je ’s ochtends graag je bed uitkomt. Het is wat je tot leven brengt.

2. Veel beweging.

Er wordt in alle blauwe zones weinig gesport maar mensen zijn vele uren per dag fysiek bezig door te werken en zich te verplaatsen. Mensen zijn er tot op hoge leeftijd dagelijks actief en in beweging. Werken in de tuin en in het huishouden zonder al te veel mechanische hulp.

3. Spiritualiteit en religie:

Een andere factor die bijdraagt aan de gezondheid van de inwoners van de blauwe zones is hun betrokkenheid bij spiritualiteit en religie. Het onderzoek van Dan Buettner toont aan dat een spirituele levensweg en betrokkenheid bij een geloof tot een verlenging van de levensverwachting leidt tot wel 14 jaar. Niet minder dan 98% van de inwoners van de blauwe zones behoort tot een geloofsgemeenschap. Het maakt niet uit welk geloof dat is. Bezig zijn met spiritualiteit en religie leidt tot een betere gezondheid, een langere levensduur, betere mechanismen om met tegenslagen om te gaan en een verhoogde levenskwaliteit.

4. Pure voeding uit eigen natuurlijke omgeving,
met veel gevarieerde groenten:

De dagelijkse maaltijd in de blauwe zones bestaat voornamelijk uit plantaardig voedsel en voornamelijk veel groene groenten, verschillende soorten bonen, soja en linzen. Vlees- en zuivelproducten wordt beperkt geconsumeerd. Wel eten wel enkele keren per week vette vis. Tussendoortjes bestaan uit fruit en noten. Alles puur natuur van het land. Men eet van eigen bodem, eigen dieren en wat er gevonden wordt in de natuur.

5. Matigheid met calorieën

Inwoners van de blue zones stoppen met eten als zij voor 80% voldaan zijn. Opvallend is ook dat zij vaak hun kleinste maaltijd aan het eind van de middag eten en ‘s avond niet meer eten. Een handige truc die ze hierbij toepassen is het gebruiken van kleinere glazen en borden dan die wij gewend zijn.

6. Minder stress

In de blauwe zones zit het reduceren van stress ingebouwd in de dagelijkse routine door bijvoorbeeld het houden van een siësta, even te niksen of te mediteren. Mensen leren er op een gezonde manier met stress om te gaan en zich er niet door te laten overspoelen. Een continu hoog stressniveau kan een hoge bloeddruk, angst en depressie veroorzaken.

7. Betrokkenheid bij familie

In blauwe zones komen familie en geliefden op de eerste plaats. Ze zorgen er extra goed voor hun relatie, hun partner, kinderen en ouders. Ouders en grootouders gaan daar dan ook niet naar een bejaardentehuis, maar worden in huis genomen. Er is een grote drang naar sociale cohesie en de aandacht van anderen. Inwoners willen samen groeien en binnen hun gezin delen hun leven, succes en mislukkingen.

8. Matig met alcohol

Op de meeste plekken waar mensen gemiddeld langer leven, drinken de inwoners met enige regelmaat een glas rode wijn. Het gaat dan gemiddeld om 1 of 2 glazen per dag.

9. Behoren tot een gemeenschap en sociale betrokkenheid

De mensen in de blauwe zones behoren allemaal tot een gemeenschap en hebben elkaar nodig in het leven. Zij blijken te beschikken over een uitgebreid sociaal netwerk dat gezond gedrag bevordert. Vandaar dat er geen overgewicht is of eenzaamheid. Niet zo verwonderlijk want je wordt er omringd door gelijkgestemden, die gezond leven, je helpen, steunen en waarmee je plezier kunt maken. Dat werkt positief en geeft een goed en veilig gevoel.

De leefstijl in de blauwe zones is holistisch. Er zijn uiteraard onderlinge verschillen voor wat betreft invulling en uitvoering, maar in alle blauwe zones is men zich bewust van de verbondenheid van lichaam, ziel en persoon en de onlosmakelijke verbondenheid met de wereld waarin zij leven. Vandaar ook dat zij spiritualiteit, hartverlangen en gemeenschapszin met elkaar delen.

De blauwe zones zijn het bewijs dat we met een gezonde leefstijl heel veel te winnen hebben. De belangrijkste verworvenheden van de reguliere geneeskunde zijn met name infectiebestrijding en operatietechnieken. Die helpen ons om weer op te knappen na bijvoorbeeld infecties en trauma’s. Veel chronische aandoeningen, zoals obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten, en kanker, kunnen er echter niet mee worden voorkomen of wezenlijk door worden genezen. Wil je dit soort ‘moderne’ chronische aandoeningen voorkomen en daadwerkelijk genezen dan kom je toch echt iedere keer weer bij een gezonde leefstijl uit. De blauwe zones leren ons dat zo’n gezonde leefstijl op verscheidene plaatsen op diverse manieren kan worden ingevuld met behulp van een aantal gemeenschappelijke noemers, bijvoorbeeld ten aanzien van het voedsel.

In Loma Linda, een stadje in Californië, bevolkt door zevende-dags-adventisten, eten mensen voornamelijk zelf verbouwde plantaardige voeding, een nagenoeg veganistisch voedingspatroon dus. In het binnenland van Sardinië eet men daarentegen helemaal niet vegetarisch noch veganistisch. De bewoners hoeden daar schapen en geiten en eten het vlees ervan in combinatie met wat ze verbouwen op het land. Op het Japanse eiland Okinawa Japan eet men heel veel producten uit zee, in combinatie met wat men daar op het land verbouwt. Alles is ingebed in een cultuur van matigheid.

Verschillende voedingspatronen dus, maar allemaal onafhankelijk van de voedingsmiddelenindustrie en het hele jaar door zelfvoorzienend. Alles puur van eigen land, eigen bodem, eigen dieren en van wat er gevonden wordt in de onmiddellijke natuurlijke omgeving. Natuurlijke, niet industrieel voedsel eten loont dus! Voor wat betreft voeding kunnen we de volgende lessen leren uit de blauwe zones:

Eet natuurlijke producten. Geen pakjes en blikjes. Kook zoveel mogelijk zelf.
Eet veel groenten, minimaal 250 gram per dag.
Eet gevarieerd en zorg voor voldoende vitaminen en mineralen.
Zorg voor voldoende vocht en ga uit van zo’n 2 liter per dag.
Eet zo weinig mogelijk suikers.
Eet dagelijks voldoende vezels.
Vermijd te veel alcohol en transvetten.

Hoe kan een holistische leefstijl helpen bij de huidige Covid-19 pandemie?

Bij mijn werk als huisarts in mijn praktijk en op de huisartsenpost heb ik best veel mensen met Covid gezien. Bij verreweg de meeste mensen betreft het een relatief mild ziektebeeld, vergelijkbaar met dat van de griep en daar is geen specifieke behandeling voor. Net zoals bij griep is het gebruikelijk om goed te rusten en uit te zieken en dat duurt meestal zo’n een dikke week tot twee weken. Zelf heb ik ook Covid gekregen en die heb ik ondanks alle voorzorgsmaatregelen opgelopen tijdens mijn werk. Ik heb het als een pittige griep ervaren met drie dagen koorts en stevige hoofdpijn. Na 2 weken was ik echter hersteld en kon ik weer aan het werk.

Bij Covid gaat het echter niet om de grote groep met een mild ziektebeeld, maar om een kleine groep van ongeveer 3-5% die ernstige klachten ontwikkelt en moet worden opgenomen in het ziekenhuis. Deze groep is in te delen in een groep van kwetsbare ouderen en een grote groep van mensen van middelbare leeftijd met overgewicht, diabetes mellitus type 2 en hoge bloeddruk. Die groep van kwetsbare ouderen is er ook altijd bij een gewone griep. Veel zieke mensen in deze kwetsbare groep ouderen overlijden. Meestal gaan ze niet eens meer naar de intensive care.

De groep van mensen met overgewicht, hoge bloeddruk en diabetes (meestal hebben ze dit allemaal tegelijk) hebben een verzwakt afweersysteem. Een gezonde, holistische leefstijl voorkomt deze aandoeningen of draait ze om. Dit zorgt ervoor dat de afweer bevorderd wordt, weer sterk genoeg is om Covid aan te kunnen zodat men er niet vreselijk ziek van wordt.

Uiteraard zijn er ook enkele kleine uitzonderingen van mensen die niet tot deze groepen behoren en toch vreselijk ziek worden van Covid-19, omdat ze daar bijvoorbeeld genetische aanleg voor hebben.

Kijkend naar het bovenstaande mogen we wel stellen dat een grotere nadruk op leefstijl het aantal ziekenhuisopnames zal verminderen, waardoor er minder mensen op de intensive care terecht zullen komen en er minder mensen zullen overlijden. Precies dus de redenen waarom een lock-down afgekondigd wordt.

Toch besteden de politiek en de pers nauwelijks aandacht aan het belang en de impact van een gezonde leefstijl in relatie tot Covid-19. En dat terwijl hier op betrekkelijk eenvoudige wijze veel winst valt te behalen, zowel bij de huidige pandemie als bij eventuele toekomstige virussen, als bij chronische welvaartsziekten zoals overgewicht, hoge bloeddruk en diabetes type 2. Dat kan ook nog eens in betrekkelijk korte tijd want binnen 6-8 weken kun je al een merkbaar effect waarnemen.

De huidige bizarre maatregelen rond Covid-19 zorgen voor groot lijden onder de gehele bevolking. Dit is echt ongewenst en totaal onnodig en vraagt om een gezondere, meer holistische leefstijl.

2. Je bent wat je eet.

Je bent wat je eet. Je wordt dat waarmee je jezelf voedt. Letterlijk en figuurlijk. Met eten voed je jouw lichaam maar ook jouw energie en zielsontwikkeling. Dat klinkt misschien zweverig maar toch is het vooral van praktische betekenis om te weten wat de doorwerking van voeding voor je betekent.

Kernvraag: wat is de doorwerking van voeding op je systeem?

Is dat alleen datgene wat je direct fysiek ziet? Bijvoorbeeld of je er dikker of dunner uitziet? Of is de doorwerking dieper? Zoals op jouw lipidenprofiel. Of nog iets dieper, zoals hoe jij jezelf voelt. Of nog weer iets dieper, op zielsniveau? Wat verstaan wij eigenlijk onder voeding? Is voeding alleen materieel, of is voeding alles waarmee je jouw systeem voedt?

In feite is alles wat je tot je neemt voeding voor jouw systeem.

Dus niet alleen de appels en peren die je eet, maar ook de lucht die je inademt, de muziek die je beluistert en de beelden op televisie die je bekijkt. Het werkt allemaal door in jouw systeem. Het kan jouw systeem in balans brengen of juist uit balans halen. Als je bijvoorbeeld naar een film kijkt met veel geweld en gruwelijke scenes, dan komen al deze beelden – en vergeet het geluid niet – bij jou binnen, net als het voedsel dat je eet. En als het eenmaal binnen is werkt het door op jouw lichaam, je emoties en je gevoelens. Het kan een al aanwezige chronische stress in jou versterken en je daardoor verder onder druk zetten. Dit kan vervolgens zijn doorwerking hebben op jouw hart- en vaatstelsel (hoge bloeddruk), maar ook op je spijsvertering.

Maar laten we ons eerst verdiepen in fysieke voeding en alles wat hiermee samenhangt. De fijnstoffelijke, emotionele voeding komt later aan bod.

Iedereen weet dat gezond eten belangrijk is. Maar wat is dat?

Gezonde voeding is individueel bepaald.

Wat voor de een positief werkt, kan de ander juist klachten geven. Zo hangt de juiste voeding voor jou onder andere samen met jouw geslacht, je afkomst en je DNA. Hieronder een voorbeeld hoe je genetische afkomst invloed kan hebben op hoe je reageert op je dieet.

Mensen met een Hindoestaanse afkomst hebben bijvoorbeeld een grotere kans op diabetes mellitus dan mensen met een Westerse afkomst. Ook al beweegt een Hindoestaan genoeg, heeft hij geen overgewicht en eet hij gezond, dan nog heeft hij in vergelijking met bijvoorbeeld de gemiddelde Nederlander een verhoogde kans om diabetes te krijgen. Hindoestaan zijn betekent op zich dus al een risico dat vermoedelijk puur genetisch bepaald is. Het vaker voorkomen van diabetes komt ook voor bij mensen in Zuid-Oost Azië. Mensen met die genetische achtergrond moeten nog meer dan Westerse mensen opletten om niet te veel geraffineerde suikers te eten.
Enkele jaren geleden was er aandacht voor het bruine vetweefsel bij mensen van Hindoestaanse afkomst. Onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) toonden in The Lancet Diabetes & Endocrinology aan dat zij 34% minder van het gunstige bruine vetweefsel hebben dan mensen uit bijvoorbeeld Europa. Het ongunstig lipiden profiel van Hindoestanen, ofwel de verminderde aanwezigheid van bruin vetweefsel, zou kunnen verklaren waarom zij een sterk verhoogde kans hebben op overgewicht en diabetes type 2. Terwijl witte vetcellen voornamelijk dienen voor de opslag van vet, zetten bruine vetcellen vetzuren en glucose rechtstreeks om in warmte. Daarbij produceert bruin vetweefsel nauwelijks extra warmte in reactie op kou terwijl de warmteproductie bij deelnemers van Europese afkomst wel toeneemt.

Ondanks dat gezonde voeding dus sterk individueel bepaald is, zijn er wel algemene richtlijnen aan te geven over de juiste voedingsbalans. Als huisarts leer je vooral in algemene zin iets over gezonde voeding, maar meestal niet specifiek. Ik wil hier dus geen specifieke voedingsadviezen geven, maar wel met enige nuchterheid en wetenschappelijke onderbouwing iets zeggen over gezonde voeding. Van daaruit kun je zelf bepalen wat belangrijk is voor jou als persoon. Gezonde voeding brengt met zich mee dat deze voldoende energie, bouwstoffen (vooral eiwitten) en regulerende stoffen (vitamines, mineralen, voedingsvezels) bevat. We spreken dan van een adequate inname van voedingsstoffen en een gebalanceerd voedingspatroon. Van ongezonde voeding is sprake bij een te grote of te kleine inname van voedingsstoffen en een verstoorde balans.

Ongezonde voeding staat in verband met het ontstaan van chronische ziekten. Zo berekende het RIVM dat jaarlijks ongeveer 40.000 nieuwe gevallen van diabetes mellitus type 2, hart- en vaatziekten en kanker zijn toe te schrijven aan een ongezond voedingspatroon. De website www.voedingscentrum.nl is overzichtelijk en bevat onder meer tests die tevens een informatieve functie hebben.

De Gezondheidsraad stelde, gefundeerd op wetenschappelijke onderzoeken, in 2015 een nieuwe richtlijn op over goede voeding. Samengevat komt deze in het kort hierop neer:

Meer plantaardig en minder dierlijk voedsel bevordert de gezondheid.
Dit betreft een verhoging van de groente- en fruitconsumptie. Winst is verder ook te
boeken door meer peulvruchten en noten te eten. Ook vervanging van geraffineerde
graanproducten door bruin of volkorenbrood of andere volkorenproducten heeft een gunstig effect.

Matiging van de vleesconsumptie is goed voor de gezondheid.
Zowel de consumptie van bewerkt vlees als die van rood vlees ligt zeker bij mannen op
een niveau dat geassocieerd is met een verhoogd risico op chronische ziekten.

Daarentegen is het gunstig om af en toe vis te eten.
Waar de helft van de bevolking twee tot drie porties vis per maand eet, is verhoging
naar een portie per week bevorderlijk voor de gezondheid.

Mindering van suikerhoudende dranken geeft direct veel winst.

Vervanging door groene of zwarte thee heeft een positief effect op onze gezondheid. Het is goed om het drinken van alcohol te beperken tot één glas per dag. Een glas per dag is acceptabel, binge-drinken niet bepaald.

Minder keukenzout heeft een positief effect en verder is het gunstig om boter, harde margarine en bak- en braadvetten te vervangen door zachte margarines, vloeibaar bak- en braadvet en plantaardige oliën.

Voor sommige bevolkingsgroepen zijn supplementen vitamine D van belang. Het gaat om jonge kinderen, zwangere vrouwen, vrouwen vanaf 50 jaar, mannen vanaf 70 jaar en mensen met een donkere huid, lichaam bedekkende kleding of mensen die weinig buiten komen. Omdat de inname van calcium in Nederland al hoog ligt, is het niet nodig dit te combineren met de inname van extra calcium. Mensen uit risicogroepen die weinig of geen zuivel gebruiken, hebben echter wel een combinatie van vitamine D en calcium nodig. Daarnaast hebben vrouwen die zwanger willen worden rond de conceptie extra foliumzuur nodig. Veganisten hebben extra vitamine B12 nodig. Voor de algemene bevolking valt verder in termen van chronische ziekten geen positieve effecten te verwachten van voedingssupplementen

Ik zal kort de wetenschappelijke basis voor deze adviezen bespreken. Zo is er duidelijke wetenschappelijk bewijs dat het eten van groente en fruit het risico op coronaire hartziekten en een beroerte verlaagt. Het gaat om het positieve effect van de combinatie van groente en fruit op de bloeddruk en van pectine uit fruit op het LDL-cholesterol. Uit onderzoek komt ook naar voren dat er een verband is tussen de consumptie van groente en een lager risico op darmkanker en tussen groene bladgroente en een lager risico op diabetes en longkanker. Er blijkt een duidelijk verband tussen de consumptie van rood vlees en bewerkt vlees en een hoger risico op beroerte, diabetes, darmkanker en longkanker.

De consumptie van zuivel hangt samen met een lager risico op darmkanker en de consumptie van yoghurt met een lager risico op diabetes. Consumptie van peulvruchten leidt tot een verlaging van het LDL-cholesterol. Verder is aangetoond dat het eten van noten het risico op coronaire hartziekten verkleint. Het eten van noten verlaagt het LDL-cholesterol. Ook vervanging van suikers door zetmeel leidt tot verlaging van het LDL-cholesterol. Ongeveer de helft van de koolhydraten die volwassenen consumeren komt uit suikers. Zetmeel is een gezondere bron van koolhydraten dan suikers. Verder is door wetenschappelijk onderzoek overtuigend aangetoond dat het eten van vis het risico op fatale coronaire hartziekten verlaagt.

Drie tot vier koppen groene of zwarte thee per dag verlagen het risico op een beroerte. Matig alcoholgebruik laat zowel gunstige als ongunstige verbanden zien met gezondheidsrisico’s. De gunstige hebben betrekking op een lager risico op hart- en vaatziekten en treden op bij het drinken van wijn. Matige alcoholinname gaat bij vrouwen echter wel gepaard met een hoger risico op borstkanker. Bij mannen is voor bier en bij vrouwen voor sterke drank een samenhang gevonden met een hoger risico op diabetes. Het advies is dan ook om alcohol te beperken tot niet meer dan één glas per dag. Extra intake van voedingssupplementen hoeft niet altijd gezond te zijn. Zo blijkt uit wetenschappelijke onderzoeken dat extra inname van beta-caroteensupplementen niet leiden tot vermindering van het risico op hart- en vaatziekten, borst- en darmkanker; vitamine E-supplementen niet leiden tot een lager risico op hart- en vaatziekten, darm- en longkanker; foliumzuur (al dan niet in combinatie met vitamine B6 en B12) niet leidt tot een lager risico op coronaire hartziekten, beroerte en cognitieve achteruitgang bij patiënten; extra vitamine D het risico op coronaire hartziekten niet verlaagt; en multivitamine en -mineralen het risico op hart- en vaatziekten niet verlagen. Verder hebben sommige supplementen tegengestelde effecten op het risico op chronische ziekten: extra vitamine E-supplementen verlagen het risico op een herseninfarct maar verhogen het risico op een hersenbloeding terwijl calciumsupplementen de bloeddruk verlagen en samenhangen met een lager risico op darmkanker, maar het risico op coronaire hartziekten verhogen.

De Harvard School of Public Health, van de Harvard University in Boston, heeft ook veel onderzoek gedaan naar gezonde voeding en een uitgebalanceerd eetpatroon. Het onderzoek spreekt mij aan omdat het goed onderbouwd is maar vooral ook heel praktisch. Het gaat uit van een bord en wat de gezonde indeling van voedsel is op het bord. Het focust vooral op de kwaliteit van de voeding, en minder op de hoeveelheid.

Kernpunt is om de helft van je bord te vullen met groenten en fruit.

Hoe meer verschillende kleuren en soorten hoe beter.

Een kwart van je bord mag uit hele granen bestaan. Met hele granen bedoelen we; hele tarwe, bruine rijst, haver, gerst in natuurlijke vorm en volkorenpasta. Hoe grover en hoe minder bewerkingen, hoe beter. Een kwart bestaat uit geselecteerd eiwit, zoals vis, kip, bonen en noten, in plaats van rood vlees en bewerkt vlees. Gezonde vetten zoals olijfolie in salades en op tafel zijn geen probleem. Limiteer boter en vermijd ongezonde transvetten. Drink hier vooral water, thee en koffie bij en beperk suikerrijke dranken. Zuivel drink je 1 tot 2 glazen per dag.

Blijf vooral bewegen. Veel bewegen is de helft van het geheim van het beheersen van het gewicht. De andere helft van dat geheim heet gezond eten: eet minder en eet de calorieën die je nodig hebt en dagelijks verbrandt.

Wat opvalt is dat de wetenschappelijke inzichten qua voeding en leefstijl aansluiten bij de
holistische leefstijl van de bekende vijf blauwe zones op Aarde.

Zoals het eten van pure voeding uit de eigen natuurlijke omgeving, met veel gevarieerde
groenten, een matige inname van calorieën, waarbij je stopt met eten als je 80% voldaan
bent. Matig het alcoholgebruik tot 1 of 2 glazen wijn per dag en zorg voor veel
natuurlijke beweging tot op hoge leeftijd.

Maar voeding bestaat niet alleen uit materie. Alles waar je jezelf mee voedt, heeft zijn doorwerking en invloed op jou. Ook emotionele en mentale voeding. Als je dat op je in laat werken is het best een dingetje. Beelden, emoties, gedachten, denkbeelden, overtuigingen…

Waar voed jij jezelf mee?
Welke emoties zoek je steeds op?
Welke beelden laat je tot je komen?
Omring je jezelf met schoonheid?

Onze waarnemingen, emoties, gedachten en overtuigingen voeden ons systeem en ons lichaam. Niet alleen energetisch maar ook fysiek. Dit is niet zomaar een ayurvedische filosofie maar inmiddels ook aangetoond door wetenschappelijk onderzoek. Celbioloog Bruce Lipton deed er uitgebreid onderzoek naar en schreef het fascinerende boek ‘De biologie van de overtuiging’. Lipton deed onderzoek naar moleculaire processen waarmee cellen informatie verwerken. Daaruit blijkt dat het niet alleen onze genen zijn die ons gedrag bepalen, maar dat onze genen aan- en uitgezet kunnen worden door externe factoren. Ze worden getriggerd door onze waarnemingen, emoties, gedachten en overtuigingen. Lipton beschrijft in zijn boek de macht van het beïnvloeden van cellen van buitenaf. Met name de celmembraan is hierbij van belang. Deze beslist hoe de cel reageert op informatie vanuit zijn omgeving.

Lipton toont in feite aan dat het genetisch determinisme tekortschiet. Hij beweert dat genen het leven niet kunnen beheersen, omdat ze zich niet kunnen aan- en uitzetten. Dat gebeurt door signalen uit de cellulaire omgeving. De studie van moleculaire mechanismen waardoor de omgeving de activiteit van de genen bepaalt, wordt epigenetica genoemd en is tegenwoordig een gebied van intensief wetenschappelijk onderzoek.

Omgevingsinvloeden, zoals voeding, stress, emoties, gedachten en overtuigingen, kunnen de expressie van genen veranderen. Deze wijzigingen kunnen daarna ook worden doorgegeven aan toekomstige generaties. Slechts de helft van de inhoud van de chromosomen is DNA. De andere helft omvat regulerende eiwitten, die ten aanzien van erfelijkheid een even cruciale rol blijken te spelen als DNA.

Uit studies van de eiwitsynthese blijkt dat epigenetische factoren 2000 of meer verschillende eiwitten kunnen doen ontstaan op basis van dezelfde genetische blauwdruk. Oorspronkelijk is door biologen altijd een primaire rol aan ons DNA toegekend. Hierbij stroomt de overdracht van informatie in één richting. Van DNA naar RNA naar eiwitten. Lipton toont echter een primaire rol van de omgeving aan. Regulerende genen geven richting aan de activiteit van eiwit-coderende genen, maar het zijn omgevingssignalen die bepalen hoe regulerende eiwitten zich binden aan DNA. De stroom van informatie is dus: omgevingssignaal – regulerend eiwit – DNA – RNA – eiwit. We erven dus niet alleen psychisch de neurosen en trauma’s van onze ouders en grootouders maar ook via het DNA.

Het bovenstaande laat ook meteen het gevaar van genetische manipulatie zien. Wetenschappers rommelen maar wat aan met onze genen, terwijl ze eigenlijk niet weten wat ze aan het doen zijn. Ze begrijpen niet hoe alles met elkaar verbonden is.

De epigenetica laat zien hoe externe factoren inwerken op ons lichaam en onze
gezondheid. Dit brengt met zich mee dat wij met onze leefstijl een grote invloed hebben op onze gezondheid.

Veel wetenschappers schrijven een zwakke gezondheid niet toe aan fysieke, emotionele en mentale oorzaken, maar vooral aan het falen van biochemische mechanismen van het lichaam. Vandaar ook de huidige voorkeur voor een biologische behandeling met medicatie om de scheikundige mechanismen in het lichaam te herstellen, een depressie bijvoorbeeld, of bij kinderen die druk en onhandelbaar zijn. Chirurgie en medicijnen zijn krachtige en praktische hulpmiddelen, bij beperkt gebruik, dat wel. Beperkt gebruik. Het slikken van pillen, zeker voor langere termijn, brengt immers de nodige risico’s met zich mee. Elke keer als je een bepaald medicijn slikt om functie a te verbeteren, worden ook functie b, c, d, e, en f beïnvloed. Er kunnen nogal wat bijwerkingen zijn. Antihistaminica werken bijvoorbeeld goed bij allergische klachten, maar maken je wel suf. Een klein beetje alertheid bij het slikken van pillen kan dus geen kwaad. Het placebo-effect van medicijnen is hierbij ook zeer interessant. Als mensen alleen al dénken dat ze het juiste medicijn krijgen (placebo) blijkt dit uitermate effectief. Ook het tegenovergestelde van placebo, het nocebo-effect, blijkt te werken. Als een patiënt bijvoorbeeld denkt dat een medicijn niet werkt en erg veel bijwerkingen heeft omdat dit bij een vriendin ook zo was, heeft dat een negatief effect.

Onze genen beïnvloeden onze hersenfunctie, maar de epigenetica laat zien dat dit geen statisch gegeven is. Immers, onze genen worden ook door externe factoren beïnvloed en hierdoor kunnen onze hersenfuncties zich ook aanpassen aan die externe factoren. Ons gedrag is niet zo gedetermineerd als altijd werd aangenomen. Dit wordt beschreven door ‘neurogenese’ en ‘neurale plasticiteit’:

Neurogenese is het aanmaken van nieuwe neuronen (zenuwcellen) en neurale plasticiteit is het vermogen om tot op latere leeftijd nieuwe verbindingen te maken tussen onze hersencellen. Ons brein kan zich op deze manier gedurende heel ons leven dus aanpassen aan nieuwe omstandigheden en behoeften. Verandering van gedachten en overtuigingen heeft daadwerkelijk invloed op de fysiologie van ons lichaam en brein. Dit is recent wetenschappelijk onderbouwd door onder andere de epigentica. De Ayurveda weet dit al veel langer. De kracht van de gedachte kan de eiwitten die de functies van de cel bepalen, activeren. Positief denken en gerichtheid op het positieve hebben een helende werking.

Oefening:
Denken vanuit het Nu!

Je kunt ervoor kiezen het denken op een andere manier te gebruiken
dan op een negatieve, bekritiserende manier.
Kijk niet naar beperkingen,
maar naar mogelijkheden.
Ga in je denken niet uit van wat er niet is, wat er niet deugt,
maar richt je in het denken steeds op wat er wel is.
Positief denken. Ga uit van wat er nu is.
Welke mogelijkheden er nu direct aanwezig zijn.
Daarmee kun je helder krijgen wat nu gevraagd wordt.
Wat nu concreet belangrijk voor jou is.

Toch is er voor een grote helende verandering meer nodig dan alleen positief denken. We moeten dieper gaan, voorbij ons denken. Het gaat hierbij om het elimineren van zelf ondermijnende overtuigingen die ons vanuit ons onderbewustzijn op een beperkende wijze aansturen. Cruciaal hierbij is waar wij zelf in geloven. Ons lichaam en ons systeem reageert daarop, of het nu klopt of niet, het volgt onze overtuigingen.

Voor 90 procent komt ons handelen, reageren en gedrag voort vanuit ons onderbewuste en onbewuste (o.a. overtuigingen, zelfbeeld, normen, identiteit). Slechts 10 procent komt vanuit onze actieve mind (gedachten, gevoelens, kennis). Een mooi beeld hierbij is het ijsbergmodel dat Freud gebruikte.

IJsbergmodel van Freud

Bewuste: gedachten, kennis: 10%

Onbewuste, Onderbewuste: overtuigingen, normen, identiteit, zelfbeeld: 90%

Datgene waar wij van overtuigd zijn diep, in onszelf, hetgeen waar wij in geloven, heeft een positieve of negatieve doorwerking op ons lichaam en welzijn. Stel eens de volgende vragen aan jezelf en voel wat het met je doet:

Accepteer jij jezelf volledig?
Met al jouw eigenschappen en talenten?
Of geloof jij dat je dit niet waard bent?
Dat je diep van binnen niet deugd?
Ben je goed zoals je bent?
Met al je eigenschappen en eigenaardigheden?
Verlies je jouw bestaansrecht als je een fout maakt?

In ieder van ons klinken innerlijke stemmen die wij verzameld hebben vanuit ervaringen in onze vroegste jeugd. Deze stemmen hangen samen met ons levensthema, onze diepste overtuigingen. Bij de meeste mensen zijn deze stemmen voornamelijk bekritiserend naar zichzelf als mens. Dit veroorzaakt een chronische stressrespons in het lichaam waardoor het zelfhelend vermogen minder goed zijn werk kan doen. Als wij de ondermijnende grondpatronen in onszelf kunnen doorbreken en kunnen luisteren naar de positieve stemmen in onszelf vanuit onze ziel, kunnen we ons zelfhelend vermogen weer optimaliseren. Hierbij gaat het om de aansturing van ondermijnende negatieve overtuigingen en bekritiserende stemmen los te laten en te transformeren naar het positieve. Als het je lukt – en ik denk dat ondersteuning van een ervaren therapeut voor veel mensen erg nuttig kan zijn – om vanuit een veilige grondhouding verbinding te kunnen maken met jouw diepere trauma’s (uit jouw vroege jeugd en/of vorige levens), deze te doorgronden en daarmee los te laten, zal dit de angel halen uit de aansturing van ondermijnende overtuigingen. De ervaring is hierbij van belang, want het gaat erom dat waar wij in geloven omgezet kan worden in een positieve ervaring. Deze ervaring blijft je namelijk altijd bij en je kunt hem zo terughalen. Een ervaring maakt een idee manifest.

Als we onszelf opnieuw willen instellen en los willen komen van oude overtuigingen en schijnzekerheden is het belangrijk om congruent, ofwel gelijkvormig te zijn. Ons lichaam reageert alleen op congruentie. Onze ervaringen en ons geloof dienen met elkaar overeen te komen. Zo werkt een ervaring van het samenvallen met jezelf, van totale zelfacceptatie, helend door op je verdere leven. Bijvoorbeeld als je kunt genieten van een mooie zonsondergang, of van de geboorte van je kind. Het helpt om je ondermijnende aannames hiermee te resetten. We kunnen dan weer bezield en van harte gaan leven.

‘De diepste kern van ons wezen is onveranderlijk, maar het wordt voortdurend gereflecteerd, in het spiegelend vlak van de wereld om ons heen. Zoals de planeten om de zon draaien, zo wentelen de gevoelsbewegingen om die innerlijke kern.’

Ad Stemerding, in De Parel

3. Jouw lichaam liegt nooit.

Als je kunt luisteren naar de taal van je lichaam

Het menselijk lichaam is een wonder. Vanuit een innerlijke intelligentie wordt het door allerlei gebeurtenissen en processen voortdurend in een perfecte balans gehouden. Zo sterven cellen af als ze te oud zijn geworden en ze worden geheel in evenwicht weer vervangen. Bij een tekort aan water krijgen we dorst en scheiden via de urine minder water uit. Ons hart klopt spontaan in een zelfregulerend ritme en groeit een baby als vanzelf in de buik van moeder. Hoe dit allemaal zo maar kan is met het verstand niet te bevatten. Het lukt wel om het functioneren van het lichaam tot in het kleinste detail te beschrijven. Maar een beschrijving is nog geen verklaring.

Hoe kan ons lichaam weten dat het op deze manier perfect werkt?

Vanuit de ratio is het niet te begrijpen. Het menselijk lichaam beschikt over enorm veel innerlijke wijsheid en zelf herstellend vermogen. Bij een dood en onbezield lichaam is dat verdwenen. Het is de ‘bezieling’ die ten grondslag ligt aan alle levensprocessen in het lichaam. Op het moment dat de ziel het lichaam verlaat, resteert nog slechts materie zonder bewustzijn en zonder zelf genezend vermogen. Het lichaam is de tempel van de ziel, het voertuig van het bewustzijn.