Novitsjok

Novitsjok

Fedor de Groot

1e druk mei 2022

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Jen Minkman

Foto omslag: Depositphotos

Auteursfoto:Jacqueline Louter (Jaxpix)

ISBN 978-94-93266-84-1

ISBN e-book 978-94-6464-000-7

NUR 305

©2022 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Voor Esther

“This is the world we live in

And these are the hands we’re given

Use them and let’s start trying

To make it a place worth living in”

Genesis, ‘Land of Confusion’

Proloog

26 oktober 1989, chemische en biologische wapenfabriek “Aralsk-7”, Sovjet-Unie

Zoals de Roemeense dictator Nicolae Ceausescu zich halsstarrig aan de macht blijft vastklampen, zo zal hetgeen ik nu ga doen zich aan mij hechten. Het zal mij nooit loslaten en het zal mij achtervolgen zolang ik leef.

De stalen deur van de testruimte valt met een dreun dicht. Het geluid galmt nog even na. Dan pas hoor ik de kakofonie: geschreeuwde bevelen, het knarsen van deurhendels die worden gesloten en een vrachtwagen die langs het gebouw rijdt. Vanuit een apparaat dat aan het plafond hangt, klinkt een zucht. Uit ervaring weet ik dat dit het ventiel is dat de druk in de testruimte verlaagt. Een lampje op het paneel voor mij knippert, de naald van de drukmeter kruipt omlaag.

Ik kijk door het raam naar buiten en zie in de verte het glinsterende water van de Aralzee, dat het eiland omringt. Op het terrein voor het laboratorium staan zwaarbewapende soldaten. Het zwart van hun uniform steekt fel af tegen de zandkleurige achtergrond. Het eiland Vozrozhdeniye en het dorp Kantubek zijn een uur geleden ingenomen door Spetsnazgroep Alpha, de special forces van het Sovjetleger. Op het moment dat ze landden, wist ik waar ze voor kwamen.

Het lampje op het schakelpaneel springt op groen, de ruimte is in onderdruk en klaar voor gebruik. Ik zie mezelf in de ruit van de testruimte. De weerspiegeling toont me het gezicht van een vrouw die ik bijna niet herken. Ik zie er veel ouder uit dan de vijfentwintig jaar die ik werkelijk ben. Mijn haar, dat ik in een staart bijeen had gebonden, hangt als spaghetti in lange blonde slierten langs mijn gezicht.

Het licht in de testruimte springt aan wanneer Makarov, die naast me staat, een schakelaar overhaalt. Aan de andere kant van het glas staan mijn collega’s. Van de gezichten lees ik hun gevoel af: doodsangst. Andrei slaat wanhopig op de deur. Hij is de enige op het eiland die ik een vriend zou noemen.

Ik besef dat mijn handelen van vandaag uiteindelijk het juiste is. Tranen prikken achter mijn ogen: mijn geheim kost mijn collega’s nu het leven. Niet het pistool van Makarov, dat op mijn hoofd is gericht, overtuigt me van de noodzaak om door te zetten. Mijn collega’s zullen sterven opdat miljoenen anderen kunnen blijven leven.

Een aantal soldaten schuifelt nieuwsgierig dichterbij, ze weten niet welke verschrikking ze zo zullen aanschouwen.

Een moment kijk ik opzij naar generaal Makarov. De man met de bijnaam “The Beast from the East” is een hardliner en zeker geen fan van de glasnost en perestrojka die Gorbatsjov bezigt. Wat is hij van plan met het zenuwgas? De hoeveelheid is genoeg om de halve wereldbevolking uit te roeien. Volgens de nieuwsberichten is de Koude Oorlog zo goed als voorbij. Een bestelling novitsjok van deze omvang strookt niet met die overtuiging.

Makarov houdt een kleine ampul tussen zijn vingers. De inhoud lijkt op water, maar is dat zeker niet. ‘In de koffer zitten meer proefampullen?’

Ik knik. ‘Nog een, naast de driehonderd ampullen met de normale inhoud.’ Mijn stem klinkt onvast. Een situatie als deze is tijdens de opleiding in Langley nooit ter sprake gekomen. Ik volg mijn instinct, dat in de overlevingsmodus staat.

Een soldaat haalt de tweede testampul uit de koffer en geeft deze aan de generaal.

Hij weegt ze allebei in zijn hand, alsof hij een keuze moet maken. Beide zijn goed voor honderdduizenden doden, laat staan zeven mensen in de testruimte.

Makarov geeft me een van de twee ampullen. Ik stop deze in de speciaal daarvoor gemaakte houder. Mijn hand trilt wanneer ik hem om een rood gekleurde kraan sluit. De pistoolloop wordt tegen mijn achterhoofd gedrukt. Ik draai de kraan een kwartslag naar links. Boven mij stroomt perslucht een leiding in. Het novitsjok in de ampul begint te borrelen en vormt samen met de perslucht een dodelijk zenuwgas.

‘Draai hem verder open.’

Ik draai de kraan helemaal naar links, het geruis in de leiding versnelt hoorbaar. Als plaatsvervangend hoofd van de ontwikkelingsafdeling ben ik wel wat gewend als het gaat om het testen van nieuwe zenuwgassen. De apen die we normaliter gebruiken leven zo kort dat ik geen band met de dieren kan opbouwen. Er wordt op Vozrozhdeniye al lange tijd niet meer op mensen getest. De praktijktesten vonden afgelopen jaren plaats tijdens de oorlog in Afghanistan, al zal niemand hier dat toegeven.

Andrei lijkt me aan te kijken, maar zal me nooit meer zien. Zijn ogen zijn gezwollen, in het rechteroog ontstaat een scheurtje waaruit een blauwkleurige vloeistof loopt. Het is de door het novitsjok opgeloste iris. Een zurige brei achter in mijn keel prikt, ik slik het weg. Uit de linker oogkas van Andrei sijpelen druppels bloed op zijn stofjas. Ik geef over op de betonnen vloer. Met mijn rechterhand steun ik op het paneel voor mij. Een soldaat trekt me overeind. Het gezicht van Andrei verkrampt in een onhoorbare schreeuw van pijn en ongeloof. Dan gooit hij zijn hoofd plotseling achterover en zakt trillend in elkaar. Zijn lichaam beweegt spastisch. Ik draai in een reflex mijn hoofd weg, tegen de druk van het pistool in.

‘Blijf kijken!’ beveelt Makarov. De stem van de generaal klinkt schel, alsof hij door een megafoon schreeuwt.

Met half gesloten ogen, alsof de vreselijke beelden dan minder hard binnenkomen, kijk ik naar het schouwspel dat zich voor mij afspeelt. Het is bijna gebeurd. De laatste fase is aangebroken. De longen lopen vol vocht, de hersenen scheuren door de opgebouwde druk en het hart pompt als een gek om de boel op gang te houden. Tevergeefs. Het is een vreselijk pijnlijke dood.

Dan wordt het rustig in de testruimte. Makarov doet het licht uit.

‘Het werkt boven verwachting.’ Hij knikt tevreden. Naar mijn mening wordt niet gevraagd. Makarov wendt zich tot een soldaat met zendapparatuur op zijn rug. ‘Waarschuw Alpha 1 en Alpha 2. Over vijftien minuten melden bij het vliegtuig. We vertrekken direct.’

Ik ga op een kruk zitten en staar naar de schakelaars en meters op het paneel. De drukmeter loopt weer op. Nog even en de deur van de testruimte kan veilig worden geopend. Niet dat iemand daar behoefte aan heeft.

‘Hoeveel is er gebruikt voor deze test?’

‘Nog geen halve milligram. Voor deze kleine ruimte is dat veel te veel,’ antwoord ik gedachteloos.

‘Hoeveel heb je nodig voor een stad als … Detroit?’

Ik kijk Makarov aan. Wat is hij verdomme van plan? Waarom vraagt hij specifiek naar mijn geboorteplaats?

‘Nou? Hoeveel?’ Makarov stopt het pistool in de holster op zijn heup.

‘Een normale ampul.’

‘Dan ben ik goed geïnformeerd.’

‘Generaal?’ Een soldaat springt in de houding en salueert. ‘Het vliegtuig is gereed voor vertrek. De vrachtwagen staat voor.’

Makarov draait zich naar me toe. ‘We vertrekken en jij gaat met ons mee, Jelina. Of wil je dat ik je Chloe Brown noem?’

Ik voel dat ik wit wegtrek.

Makarov glimlacht. ‘Ik heb Howard, je vriend op de Amerikaanse ambassade, gesproken. We hebben een prettig onderhoud gehad. Over jou en je werkzaamheden hier.’

‘Wat heb je met hem gedaan?’ De angst die ik voelde bij het horen van mijn eigen naam maakt plaats voor een vastberaden woede. Ik ga Makarovs plannen dwarsbomen. Welke dat ook zijn.

‘Hij zit voor de rest van zijn leven in Pyatak, misschien heb je er weleens van gehoord?’

Ik schud mijn hoofd. Iets zeggen lukt niet meer.

‘Je zult het snel leren kennen.’

Makarov begeleidt me naar buiten, gedwee loop ik mee.

In de vrachtwagen op weg naar het vliegveld moet ik denken aan de muziekcassette met hits die ik gisteravond in mijn appartement afspeelde. Het geluid stond zachtjes, zodat mijn buren de, in hun oren verderfelijke, westerse muziek niet horen konden. Queens hit Another One Bites The Dust vond ik op dat moment passend voor de Sovjets. Er was immers geen enkele Rus op Vozrozhdeniye die wist wie ik werkelijk was, dacht ik toen nog. Nu ben ik degene die in het stof bijt. Ik vloek binnensmonds. Is het echt pas zeven uur geleden dat het een normale dag leek te worden, voor zover je daar op deze duivelse plek überhaupt van kunt spreken?

1

Zeven uur eerder

26 oktober 1989, chemische en biologische wapenfabriek “Aralsk-7”, Sovjet-Unie

Jelina legt haar pen neer. Verbaasd kijkt ze naar het ratelende faxapparaat dat aan de andere kant van het kantoor staat. Het is half zes in de ochtend. Ze pakt het nog warme papier uit de machine. Het is een bestelling voor de levering van driehonderd ampullen novitsjok 11, afkomstig van het GSSD, het Sovjetleger in de DDR. De landkaart aan de muur, met de tijdzones van de Sovjet-Unie en de Oost-Europese landen, verraadt dat het drie uur vroeger is in Oost-Berlijn. Wie stuurt haar in vredesnaam ‘s nachts een bestelling?

De naam van de ondertekenaar doet haar gruwen, zoals ze vroeger deed bij de verplichte lepel levertraan. Generaal Makarov, commandant van de Sovjetbasis Vogelsang, is niet de persoon die je iets weigert. De timing is vreemd. Het rommelt in de DDR. De Sovjettroepen worden komende jaren teruggetrokken en dan deze absurde aanvraag.

Normaal gesproken zou ze overleggen met Howard, haar contactpersoon van de CIA op de ambassade in Moskou. Hij neemt al een aantal dagen de telefoon niet op. Er is nog een andere mogelijkheid: Molotov van de KGB. Meteen verwerpt Jelina de optie. Haar cover voor de CIA mag geen gevaar lopen. Daarnaast heeft ze nog niet zo lang geleden een besluit genomen over haar toekomst. De KGB en Molotov komen daar niet meer in voor. Ze zal zelf de beslissing over het novitsjok moeten nemen, voordat haar collega’s aan het werk gaan.

Op de deur van de koeling is een felgele sticker geplakt, als aanduiding dat er een chemisch wapen ligt opgeslagen. De deur zwaait open wanneer ze aan de grote hendel trekt. In het licht van de tl-buis liggen tientallen glazen ampullen in de draadstalen lades, fonkelend als lampjes in een kerstboom. Volgens de voorraadlijst zijn het driehonderd stuks. Het is de gehele strategische oorlogsvoorraad novitsjok van de Sovjet Unie. Jelina trekt een van de lades naar zich toe. In de lade liggen, naast de grote ampullen, ook twee kleinere die voor testen worden gebruikt. Op het bestelformulier staat “Test bij levering” aangevinkt. Het betekent dat ze enkele proefdieren moet prepareren. Ze kijkt op de klok die halverwege de gang aan de muur hangt. Het wordt krap om haar plan uit te voeren. Snel gaat ze aan het werk.

Om acht uur ziet Jelina haar collega Andrei de afdeling op lopen. Snel duwt ze nog een aantal ampullen in het schuimrubber dat in de transportkoffer is aangebracht.

‘Jij bent vroeg.’ Andrei kijkt het aangrenzende laboratorium in. ‘Is Pavel er nog niet?’

‘Meneer Vjazemski heeft zich weer eens verslapen. Ik was vroeg wakker, dus ik heb wat administratie weggewerkt.’

Andrei wijst op de koffer. ‘Wat is dit?’

‘Een bestelling. Vanochtend binnengekomen, hij wordt vanmiddag opgehaald.’ Jelina sluit het deksel van de koffer. De tweede testampul stopt ze in een aluminium doosje.

Andrei neemt het bestelformulier door. ‘Driehonderd? Het is wel veel.’

Jelina knikt. ‘Heb je gezien wie het formulier heeft ondertekend?’

‘Makarov. Dat is geen beste … Hé, hoor je dat?’

Ze lopen naar het dichtstbijzijnde raam en zien een vrachtvliegtuig overvliegen.

Andrei kijkt gefascineerd naar het toestel, waarvan de laadklep omlaag staat. ‘Het is een Iljoesjin 76.’

Uit het vliegtuig springen tientallen in het zwart geklede figuren. De parachutisten waaieren uit over het eiland.

Jelina denkt aan de bestelling die wordt opgehaald, maar daar is het veel te vroeg voor. ‘Is het een oefening? Heb ik een memo gemist?’

‘Dan ik ook. Het lijken wel militairen van Alpha.’

‘Alpha?’

‘Spetsnaz. Commando’s, zeg maar. Meestal gebruiken ze die voor beëindiging van gijzelingen.’

‘Zie jij ze nog?’

Andrei schudt zijn hoofd. ‘Ze zijn geland.’

De deur van het laboratorium wordt opengegooid, een vijftal soldaten stormt binnen. Het zijn de parachutisten.

‘Meekomen! Allebei!’ roept de voorste soldaat. Hij richt zijn kalasjnikov op Jelina en gebaart driftig.

Ze komt meteen in beweging.

Andrei stoot haar aan. ‘Het is een Alphateam, kijk maar naar het embleem op hun arm. Die grote “A” is hun symbool.’

Alle aanwezige medewerkers van het lab worden in de kleine kantine bijeengedreven. Na twintig minuten loopt er een officier de ruimte in. Jelina herkent hem meteen. De aanwezige soldaten springen in de houding.

De man richt zich tot de groep laboranten. ‘Ik ben generaal Makarov, commandant van het GSSD. Wie van jullie is Jelina Semyonova?’

Jelina doet een stap naar voren.

‘Je hebt mijn fax ontvangen?’

‘Natuurlijk. Andrei, wil je de koffer …’

‘We gaan de koffer samen halen.’

Jelina loopt met de generaal naar haar kantoor. ‘Dit is uw bestelling.’

‘Uitstekend.’ Makarov pakt het aluminium doosje van de koffer. ‘Dit is de testampul?’

Jelina knikt.

Ze lopen terug naar de kantine.

Makarov draagt zelf de koffer. ‘Je kent de procedure, neem ik aan?’

‘Ik zal een aantal apen voor u laten halen.’

‘Mijn manschappen hebben de proefdieren al naar de testruimte gebracht.’

Jelina ziet met ontzetting dat haar collega’s de ruimte in worden geduwd. ‘Wat gaat u met ze doen?’

‘We gaan het novitsjok testen.’ Makarovs gezicht toont geen enkel teken dat hij een zieke grap maakt.

Jelina is niet in staat om te reageren. Ze lijkt in een andere dimensie te verkeren, tot ze opschrikt doordat de deur van de testruimte met een klap dichtslaat.

2

26 oktober 1989, chemische en biologische wapenfabriek “Aralsk-7”, Sovjet-Unie

Vijftien minuten nadat Jelina de rode kraan van de testruimte omdraaide, wordt ze gedwongen in een gereedstaande vrachtwagen te stappen. Na een korte rit over het eiland stopt de vrachtwagen naast het vrachtvliegtuig dat ze samen met Andrei zag landen. De soldaten springen uit de laadruimte van de truck. Jelina wil achter hen het vliegtuig in lopen, maar wordt tegengehouden door een officier en door hem gefouilleerd. De fouillering is oppervlakkig; de zakken van haar labjas worden leeggehaald, de paperclips en de pen die tevoorschijn komen, vallen in het zand. Daarna begeleidt de man haar naar een klapstoeltje dat aan de binnenwand van de Iljoesjin is bevestigd.

Nadat iedereen een plek heeft gevonden, rijdt het vliegtuig over het stoffige vliegveld in de richting van de startbaan. De herrie van de straalmotoren en de hitte in het laadruim voorspellen niet veel goeds voor de vlucht die komen gaat. De laadklep gaat langzaam omhoog, Jelina rilt. Ze kan nog net zien dat het laboratorium in brand staat. Metershoge oranje vlammen slaan uit het dak en de ramen van het gebouw. In het midden van het gebouw heeft de vuurzee een vreemde blauwe gloed. Ze denkt aan de tweede koffer in de houten kast in haar kantoor. Zou de …?

Ooit komt ze hier terug om het te controleren. Haar prioriteit is ontsnappen aan Makarov. De angst die zich manifesteert, moet ze eerst de baas zien te worden. De gedachte aan wat haar te wachten staat, doet haar huiveren. Een onderdeel uit de undercovertraining staat haar plotseling helder voor ogen: PCA, Plan, Check, Act. Het idee achter de cyclus is dat je angst de baas wordt door in gedachten vooruit te kijken en ernaar te handelen. Ontsnappen uit een transportvliegtuig is niet besproken in het muffe zaaltje in Langley.

De piloot rijdt het vliegtuig de startbaan op en vertrekt direct. Eenmaal in de lucht voelt Jelina dat het toestel wendt, voor haar gevoel richting de Zwarte Zee. Ze vraagt zich af waar ze heen gaan.

Makarov komt voor Jelina staan. ‘Maak het je gemakkelijk. Het duurt even voordat we in Berlijn zijn.’

Jelina negeert hem, omdat ze de koffer met novitsjok in de gaten houdt. Een soldaat stopt hem in een rugzak waar de koffer opmerkelijk goed in past. Vier soldaten maken zich gereed om uit het vliegtuig te springen; waarom zouden ze anders een parachute op hun rug binden?

Makarov ziet dat ze ernaar kijkt. ‘De koffer gaat via de haven van Novorossiejsk naar Rostock. Zo ontloop ik de nieuwsgierige lui van jouw ontvangstcomité in Berlijn.’

‘Je hebt het laboratorium in brand laten steken en Russische burgers vermoord. Hoe wil je dat in Berlijn verklaren?’

‘Simpel. We moesten Aralsk-7 innemen om te voorkomen dat een Amerikaanse spion zou ontsnappen, die net haar collega’s op gruwelijke wijze had vermoord. We konden niet voorkomen dat ze het laboratorium in brand stak, voordat we haar arresteerden. Aralsk-7 zal sowieso snel gesloten worden. Het waterpeil van de Aralzee daalt snel door het enorme waterverbruik van de katoenplantages. Het eiland is over een paar maanden moeilijk te beveiligen en vormt een risico.’

Jelina kijkt weer naar de vier soldaten. Deze campagne is goed voorbereid. Aan alles is gedacht. Plotseling wordt het licht in de laadruimte gedimd. De laadklep daalt langzaam. De wind buldert rond de opening. Een van de soldaten heeft de rugzak met de koffer op zijn buik vastgemaakt. Een idee krijgt vorm in haar hoofd. Plan. Makarov loopt terug naar zijn plek voor in het toestel en overlegt met een officier. Jelina laat haar rechterhand over haar kuit naar haar laars glijden. De toppen van haar vingers beroeren het heft van het mes.

Drie soldaten lopen naar de rand van de laadklep. Een voor een springen ze de nacht in. De soldaat met de koffer op zijn buik schuifelt als laatste naar het gapende donkere gat. Voor een Check is geen tijd. Act.

Jelina trekt het mes tevoorschijn. Ze rent de laadklep op, haakt zichzelf met haar linkerarm vast aan de draagriem van de rugzak en trekt de soldaat mee naar buiten. Jelina hoort de soldaat vloeken en hij probeert haar tevergeefs van zich af te duwen. Ze laat niet los. Er klinken schoten, die hun doel ruim missen. De wind rukt aan haar laboratoriumjas. Dan haalt ze uit met het mes en raakt de soldaat in zijn nek. In een poging om zich van haar te ontdoen trekt hij aan een stalen beugel op zijn borst en de parachute ontvouwt zich boven hen. Jelina klemt zich met haar benen om het lichaam van de soldaat en verbetert haar grip op de rugzak. De klap van de zich openende parachute is fors en haar arm glijdt uit de draagriem. Snel herpakt ze zich.

De soldaat doet geen poging te sturen. Jelina vermoedt dat haar steken hem fataal zijn geworden. Ongecontroleerd dalen ze in de richting van een dichtbegroeid bos. In de verte is een fel verlichte stad te zien en een energiecentrale. Met een hoge snelheid vallen ze door het bladerdek. De parachute blijft aan een tak haken. Met een ruk komen ze tot stilstand en blijven een paar meter boven de grond hangen. Een moment is Jelina gedesoriënteerd, dan scheurt het doek van de parachute en valt ze op de grond. Het lichaam van de soldaat valt boven op haar, door de klap wordt de lucht uit haar longen geperst. Naar adem happend duwt ze hem van zich af. Jelina blijft even op haar rug liggen en krabbelt dan overeind. Het is zo donker in het dichtbegroeide bos dat ze het lichaam van de soldaat nauwelijks kan zien. Ze voelt een been en heeft al snel de kleine zaklamp te pakken die op zijn borst is vastgegespt. Met moeite krijgt ze hem los. Ze zet de lamp aan. In het bos is het alsof ze het licht van een vuurtoren heeft ontstoken. De zaklamp legt ze naast zich neer, dekt hem af met wat takken en gaat aan de slag.

In de verte klinkt geschreeuw, het is Russisch. Jelina vermoedt dat het de andere soldaten zijn, die eerder uit het vliegtuig zijn gesprongen. Door het bladerdek van de bomen ziet ze de contouren van de Iljoesjin. In het licht van de maan springen meer soldaten uit het toestel. Makarov is naar haar op zoek.

Snel trekt Jelina de jas van de soldaat aan en slingert de rugzak met de koffer novitsjok op haar rug. Als laatste haalt ze het wapen van de soldaat uit de holster en pakt zijn waterfles. Met haar hand schermt ze het licht van de zaklamp af en gaat op pad. Ze oriënteert zich op de maan. De stemmen in het bos verwijderen zich van haar. Jelina stapt stevig door, terwijl ze onderwijl denkt aan Andrei, het novitsjok op haar rug en datgene waarmee ze bezig was voordat Makarov op het toneel verscheen. Ze was bijna klaar. Dan had ze de koffer vrijwillig aan Makarov meegegeven. Het verandert niets aan het feit dat ze is verraden. Howard heeft gepraat, natuurlijk, maar hij wist niet waar ze werkte. Dat deel van Makarovs verhaal is dus onzin. Het moet een ander zijn geweest, het kan niet anders dan dat die persoon in Langley zit.

Dat is voor later. Ze moet eerst een plek vinden waar het veilig is en ze haar werk kan afmaken. Maar waar vindt ze hier een laboratorium dat ze kan gebruiken? Ze heeft niet de illusie dat ze eeuwig uit handen van Makarov kan blijven, tenzij het lukt naar de Verenigde Staten te vluchten.

De bomen staan verder uit elkaar, langzaam wordt het lichter in het bos. Jelina besluit af te buigen naar een weg, die parallel aan haar route loopt. Niet veel later staart ze een auto na die op een kruispunt afslaat en uit het zicht verdwijnt. Er staan verkeersborden. Die naar links verwijst naar “Tkvartsjeli”, die naar rechts naar een plaats met de naam “Akarmara”. Ze slaat de weg rechtsaf in, richting de bergen. Het bospad komt uit bij een rivier. Op de andere oever rijdt op hoger gelegen tracé een goederentrein. Ze besluit langs het spoor verder te lopen en steekt het water over. De rails volgen een slingerende route door de bergen.

Een paar kilometer verder gunt ze zich een korte rustpauze en neemt een paar slokken uit de waterfles. Ze kijkt uit over het dal en een autoweg. Op de weg is een checkpoint ingericht waar een aantal soldaten het verkeer tegenhoudt. Een siddering glijdt over haar rug, haar beenspieren spannen zich aan, klaar om ervandoor te gaan. Vertwijfeld kijkt ze om zich heen. Er is niemand te zien. Ze heeft de juiste keuze gemaakt door het spoor te volgen. Het verdwijnt in een onverlichte tunnel. Ze haalt de zaklantaarn uit haar jaszak en knipt hem aan.

Uren later loopt Jelina zonder de rugzak de spoortunnel uit. Bij een beekje wast ze haar handen. Het water kleurt heel even rood. In haar broekzak voelt ze de stalen ID-plaatjes. Ze hangt ze om haar nek, zodat ze er iedere dag aan wordt herinnerd wat ze in de tunnel heeft gedaan. In ieder geval voorlopig. Ze zucht diep en gaat op een biels zitten, die naast het spoor ligt. Haar eerste prioriteit is een plek vinden waar ze kan slapen, eten en misschien werken. Terug naar de Verenigde Staten kan ze nog niet. Eerst moet ze haar werk afmaken. Daarvoor moet ze op zoek naar een laboratorium. Verderop op de berg ligt een plaatsje waarvan ze vermoedt dat het Akarmara is. Het is vanaf de plek waar ze staat goed te zien. Appartementengebouwen steken net boven het bos uit. Ze verlaat het spoor en wandelt over een brug. Wanneer ze langs een vrijstaand huis loopt, komt er een man naar het hek toe.

‘Goedemorgen.’ De man knikt naar een volgende trein die langsrijdt. ‘Je hebt een ongebruikelijke route genomen om hier te komen.’

Jelina neemt de man in zich op. Ze is nog steeds op haar hoede. Hij oogt vriendelijk, maar ze kan niemand vertrouwen. Wie weet is hij op de hand van de Russen.

Achter hem komt een vrouw het huis uit. Een kat loopt met haar mee.

‘Ik ben een verkeerd pad ingelopen, dus ik heb het spoor gevolgd.’

De man steekt zijn hand uit. ‘Valentin.’

Jelina stelt zich voor. ‘Ik ben op zoek naar onderdak. Waar kan ik dat hier vinden?’

‘Akarmara is een mijnstad. Voor wie hier wil werken, is er altijd onderdak.’ Valentin wijst naar een plek verderop. ‘Achter die bomen is net een appartementencomplex opgeleverd. Ik kan informeren of daar plek voor je is?’

Een mijnstad, denkt Jelina, veel werk, maar ook veel verloop. Een nieuw gezicht valt hier niet zo snel op. Hier blijven is een risico met Makarov in de buurt. Over een paar dagen zal hij het opgeven en denken dat ze is ontsnapt. Tot ze kan terugkeren naar de Verenigde Staten, moet ze echter blijven oppassen.

3

28 oktober 1989, Palasthotel, Oost-Berlijn

De chauffeur slaat de Karl-Liebknecht Strasse in en manoeuvreert de verlengde Volvo 760 tot voor de ingang van het Palasthotel. Makarov, gekleed in het uniform van een generaal van het Sovjetleger, stapt uit en loopt de hal van het hotel in. Links van hem ziet hij een man tegen een betonnen pilaar geleund staan. De man drukt zich van de pilaar af en loopt richting het Cafe am Palast. In het café is het vol: op een na zijn alle tafels bezet. De man loopt gedecideerd op de tafel bij het raam af en neemt plaats.

Makarov blijft een moment staan. Het hotel is een van de weinige plekken in Oost-Berlijn waar gasten uit het buitenland worden ondergebracht en het is er streng verboden voor Oost-Duitse burgers. Makarovs uniform boezemt de gasten angst in, net als de burgers op straat. De gesprekken in het café vallen stil, niemand durft hem aan te kijken. Makarov loopt richting de tafel bij het raam.

Opgelucht dat er geen eenheid van het Sovjetleger achter de generaal het café in komt, worden de gesprekken weer voortgezet. Makarov neemt plaats en legt zijn pet naast zich neer. Direct komt er een ober aanlopen met een dienblad met daarop twee kopjes.

‘Oberst Glaske, generaal Makarov, uw espresso’s.’ De ober zet de kopjes trillend op tafel.

Makarov negeert hem. ‘Ik heb geen goed nieuws, Hanz. De Amerikaanse is ontkomen.’

‘Er wordt naar haar gezocht?’

‘Het hele gebied is vanzelfsprekend uitgekamd. Een van mijn manschappen werd door haar overmeesterd. Zijn lichaam is gevonden. De rugzak met de koffer novitsjok, die hij droeg, is verdwenen. Het spoor van de spion is door de honden opgepakt en gevolgd tot een asfaltweg die leidt naar Tkvartsjeli. Ik vermoed dat ze zich elders in Georgië schuilhoudt of inmiddels al naar een westers land is gevlucht.’

‘Heeft ze papieren? Kan ze überhaupt ergens heen?’

‘Haar paspoort is gevonden in haar appartement in Kantubek. De eenheden die gestationeerd zijn in de regio Abchazië kijken naar haar uit.’

‘Ieder dorp uitkammen is geen mogelijkheid?’

‘Dan zou ik een oorlog moeten beginnen.’

Hanz zet zijn kopje neer. ‘Dit betekent het einde van ons plan. De Glasnost van Michail wint steeds meer terrein. Heb je die lui gezien? Het duurt geen twee weken meer voordat de situatie hier volledig uit de hand loopt.’

Makarov kijkt naar de fontein voor het hotel, waar een grote groep demonstranten zich heeft verzameld. Ze trekken op richting Unter den Linden, een politiemacht wacht hen daar op.

De mobiele Motorola telefoon die op tafel ligt, gaat over. Makarov kijkt er jaloers naar. Hanz klapt het toestel open en luistert. Zijn gezichtsuitdrukking versombert. Na korte tijd klapt hij de mobiel dicht en legt die voor zich neer.

‘Problemen?’

Hanz knikt. ‘Herr Mielke heeft Aktion Reisswolf in gang gezet. De geheime dossiers van de Stasi worden vernietigd. Mijn secretaresse heeft de dossiers uit mijn bureau direct laten versnipperen. Ook die van ons plan.’

Makarov gaat rechtop zitten. ‘Het is voor de uitvoering niet noodzakelijk. Er staat niets in dat we zelf niet weten.’

‘Het hele plan heb ik in het dossier van A tot Z beschreven. De doelwitten, de betrouwbare medewerkers, het verloop, de data …’

‘Waarom?’ onderbreekt Makarov. ‘Van een Oberst van de Stasi had ik meer discretie verwacht.’

Hanz tikt met zijn hand tegen de zijkant van zijn hoofd. ‘Beginnende dementie. Het is niet iets waar ik mee te koop loop. Ik moest het wel opschrijven, er zijn te veel dingen die ik vergeet.’

‘Maar dan nog. Ik ben van alles op de hoogte, we hebben wekelijks contact …’

‘Er is nog iets.’ Hanz zucht. ‘De medewerker van Aralsk-7, die onmiddellijk na de ontsnapping van de Amerikaanse spion is aangehouden, heeft zijn mond opengedaan. De details over hoe dat is gelukt, zal ik je besparen. Voor de verspreiding van het novitsjok over een groot gebied, zoals we voor ogen hebben, blijkt de vermenging essentieel. Dat staat omschreven in het dossier. Zelfs als we het novitsjok vinden, weten we de mengverhouding niet.’

‘Je kunt het de laborant nogmaals vragen,’ oppert Makarov.

Hanz schudt zijn hoofd. ‘Hij was een los eindje. Daarom heb ik hem overgedragen aan het trainingscentrum van jullie elitetroepen. Hij is ingezet als object om op te jagen. Dat overleeft niemand.’

Makarov zucht. ‘De optie die we sowieso hebben, is de Amerikaanse. Zij heeft de kennis én het novitsjok. Ga er maar vanuit dat we haar te pakken krijgen. Ik verdubbel het aantal mensen dat naar haar zoekt.’

‘Dat laat ik aan jou over. Wat doen we met mevrouw Lindberg?’

‘Astrid spreek ik vanmiddag persoonlijk. Ik heb haar telefonisch al op de hoogte gesteld van de eh … mislukte zoektocht naar het novitsjok.’

‘Hoe reageerde ze?’

‘Teleurgesteld dat een massavernietigingswapen in het niets is verdwenen. Ik heb haar mijn excuses aangeboden. Ze herinnerde me eraan dat het uit de markt halen van die wapens het primaire doel is van de Zweedse overheid.’

‘Ze blijft ons wel financieel ondersteunen?’

‘Ik heb haar een nieuw probleem voorgelegd. Een grote hoeveelheid oude gifgasgranaten die net over de grens met Afghanistan door ons leger zijn achtergelaten. Ze komt wel over de brug.’

‘Je zei net dat je mevrouw Lindberg straks persoonlijk spreekt? Ze is toch teruggeroepen naar Zweden?’

Makarov staat op. ‘Ze is een paar dagen in Berlijn en logeert hier in suite 51.01. Je kunt meeluisteren als je wil. De camera’s en microfoons in de slaapkamer blijven uit.’

‘Vanzelfsprekend.’

4

14 maart 2002, voormalig chemische- en biologische wapenfabriek “Aralsk 7”, Oezbekistan

De in het zand gestoken vlaggetjes wapperen in een zachte bries. De locatie heeft iets weg van een scène uit de nieuwe tv-serie “CSI”, denkt Linda. Op Gil Grissom hoeft ze niet te rekenen. Zijn specialisme zijn bugs, kevers. De beestjes geven veel informatie over het tijdstip van overlijden van een slachtoffer. Er zijn hier op het voormalige eiland geen lijken te onderzoeken. Hooguit die uit de spreekwoordelijke kast. Het domein van zenuwgassen en biologische wapens is meer haar ding.

Linda staart naar een witte partytent die een stukje verderop staat en een nieuwe vindplaats van antrax markeert. Achter de tent loopt de grond sterk af, het verval is enkele meters. Het is de begrenzing waar lang geleden de golven op het eiland braken. Bijna iedere avond liep ze hier met haar blote voeten door de branding van de Aralzee. Nu is er alleen nog zand, met verroeste resten van achtergelaten schepen.

Een collega, die net als zijzelf volledig gehuld is in een witte beschermende overall met gasmasker, wenkt haar. Ze loopt naar hem toe.

‘Wat is er, Aaron?’ Linda hoort haar stem rondzingen in het communicatiesysteem.

‘De massaspectrometer wordt gek. Moet je deze waardes zien.’

Linda schudt haar hoofd. De Russen hebben na hun vertrek van Vozrozhdeniye veel met antrax besmette plekken achtergelaten. Ze kijkt naar een uitgebrand gebouw, dat iets verderop ligt. Aaron moest eens weten dat ze hier dertien jaar geleden werkten. Niemand van haar tijdelijke collega’s van de United States Department of Defense (DoD) die hier aanwezig zijn, weet daarvan. De DoD had haar gevonden op een locatie waarvan ze dacht dat die veilig was. Ze stond nog ergens op een lijst vermeld als “expert”. Het risico dat Makarov haar nu ook kan vinden, neemt ze op de koop toe: ze wilde graag mee naar deze plek. Al jaren knaagt de onzekerheid als een bever aan een boomstam. Ze is hier en moet checken of het novitsjok …

‘Wat sta je te dromen?’ vraagt Aaron. ‘Deze hotspot moet op onze lijst, neem ik aan?’

Als hoofd van een van de Amerikaanse teams moet ze aangeven welke locatie wel of niet moet worden gereinigd en wie het moet uitvoeren. ‘Zet het maar op de to do-lijst van de Oezbeken.’

Linda kijkt naar een kunststof kist die achter Aaron op de grond staat.

‘Dat is de nieuwe nano-spectrometer waar ik het gisteren onder de lunch over had. Het is een Bèta-exemplaar en nog niet goedgekeurd voor officiële metingen,’ beantwoordt Aaron haar blik.

‘Wat kan hij allemaal?’

‘Ik zal het je laten zien.’ Aaron opent de kist. ‘Hij is superhandig in gebruik.’

Hij houdt het apparaat bij de hotspot van zojuist. Op het scherm van de meter verschijnt direct de tekst “Bacillus anthracis”. Er is een harde piep te horen. Het scherm kleurt rood ten teken dat de maximale veilige waarde ver wordt overschreden. ‘Het ding is nog in ontwikkeling, maar zoals je ziet werkt het prima.’

‘En andere stoffen?’ Linda slikt het woord novitsjok vooralsnog in. ‘Ze hebben hier ook zenuwgassen ontwikkeld.’

‘Noem eens iets?’

Nu moet ze het toch zeggen. ‘Novitsjok.’ Haar mond voelt aan alsof ze een oudbakken beschuit heeft gegeten. Ze kucht tevergeefs.

Aaron vraagt niet verder en tikt op het scherm van het apparaat. ‘Nerve agents. Het kan onder andere VX en sarin detecteren. Maar ook novitsjok, zie ik.’

‘Welk type?’ Linda sluit haar ogen. Weer een vraag waarmee ze alles kan verpesten.

‘Type? Ik heb maar één keuzemogelijkheid.’

‘Ik wil het weleens testen.’ Linda wijst naar het uitgebrande gebouw. ‘Geen van onze teams heeft daar metingen verricht?’

‘Volgens mij niet. Het is zo te zien een felle brand geweest. Ik vermoed dat je er niet veel zult vinden. De gifstoffen zijn vast vernietigd door de hitte.’

‘Ik hoop het. We hebben onze handen vol aan de antrax.’ Met lood in haar schoenen wandelt Linda richting haar oude laboratorium. Het is fris en bewolkt. Dat een woestijn niet noodzakelijkerwijs heet en zonnig hoeft te zijn, bewijst de Aralkum. Het gebied, ontstaan na het droogvallen van de Aralzee, is dor en droog en voldoet wat dat betreft wel aan het beeld dat ze heeft van een woestijn.

Ze huivert wanneer ze het gebouw betreedt waar alleen het karkas van over is. De herinneringen die ze jarenlang heeft genegeerd, zijn springlevend. Met alle plezier zou ze teruglopen naar Aaron en haar collega’s van de DoD. Maar ze wil het zeker weten en zet door.

De brand heeft flink huisgehouden. De indeling op de begane grond is nog als zodanig herkenbaar. De bakstenen muren staan nog overeind. De vloer van de eerste verdieping en het dak zijn grotendeels door de vlammen vernietigd. De centrale hal is niets meer dan een lege vierkante ruimte. Van de prachtige gebeeldhouwde trap zijn alleen de eerste vier treden gespaard gebleven. Het hout was geen partij voor het vuur.

Linda kijkt een lange gang in. De woestijn heeft het puin afgedekt met een laag zand. Hier en daar is een zwartgeblakerde balk te zien. Moeizaam strompelt ze langs de testruimte. Een rilling schiet door haar lichaam, ze balt haar vuisten en slikt. Ze wil de locatie links laten liggen, maar de aantrekkingskracht is te groot. Omzichtig benadert ze de onheilspellende plek waar haar collega’s zijn vermoord. Herstel: waar zij haar collega’s heeft vermoord. Natuurlijk, ze had het onder dwang van Makarov gedaan, dat gegeven verzacht de pijn nauwelijks. De knoppen op het bedieningspaneel zijn gesmolten. De houder waarin de ampul met het novitsjok zat, zit nog op zijn plek. De nano-spectrometer geeft geen reactie, op het scherm valt niets af te lezen. Het raam dat de bedieningsruimte met de testruimte scheidde, is gebarsten. Linda deinst terug wanneer ze het gezicht van Andrei weer voor zich ziet. Ze had hier niet moeten komen. De stalen toegangsdeur van de testruimte staat open en is krom getrokken door de hitte. De harde klap waarmee hij in 1989 werd dichtgegooid, dreunt na in haar hoofd. De testruimte is leeg.

Linda stapt over een balk die overdwars in de gang ligt. De route naar haar oude werkplek ligt bezaaid met de restanten van de inventaris van het laboratorium: half verbrande stoelen, gesmolten glaswerk en beschadigde apparatuur. Alles is bedekt met een laagje zand. Naast de deur die toegang geeft tot een kantoorruimte is op de muur een plaatje aangebracht. “Jelina Semyonova” is er in cyrillische letters in het metaal gestanst. Ze beroert de letters van haar undercovernaam. Dertien jaar geleden vertrok ze als Jelina, nu is ze terug als Linda.

Met één volgende stap is ze terug in haar kantoor van 1989. Ook hier heeft het vuur huisgehouden. Alleen het stalen bureau is een herkenbaar element. Het faxapparaat is verworden tot een klont gesmolten plastic. De houten kast die ze zocht, is vergaan tot een hoopje as. Met haar schoen wrijft ze over de vloer door het zand en losse troep die er ligt, tot ze een verwrongen slot ziet. Ze raapt het op. Het is van de koffer. De spectrometer slaat niet uit. Opgelucht slaakt ze een zucht. De blauwe gloed die ze zag vanuit het vliegtuig … Het is verbrand. Eindelijk heeft ze bevestiging. Bijna heeft ze gemoedsrust; het enige dat ze nu nog moet doen, is teruggaan naar Akarmara. Dan pas kan ze de toestand met het novitsjok achter zich laten. De oorlog in Abchazië is nog niet zo lang geleden beëindigd en de situatie is er allesbehalve stabiel. Wellicht doet er zich over een paar jaar een mogelijkheid voor.

Over drie weken vertrekt ze weer naar de Verenigde Staten. Ze zal op zoek moeten naar een andere plek waar ze veilig en in de anonimiteit kan wonen.

Het zand knarst onder haar schoenen wanneer ze over de betonnen weg richting haar collega’s loopt. Zonder om te kijken laat ze het laboratorium achter zich. De herinneringen reizen met haar mee.

5

19 juni 2019, Vorkoeta, Rusland

Het gaat Pavels bevattingsvermogen te boven. Hij is geblinddoekt, zijn naakte lichaam maakt contact met koud en glad kunststof, hij zit vastgebonden op een stoel. Een windvlaag doet hem beseffen dat hij buiten is. Voor zich hoort hij een schrapend geluid, een ronkende dieselmotor en bewegende hydraulische onderdelen. Hij vermoedt dat het een graafmachine is. Op zijn schouder valt iets dat aanvoelt als koude vogelpoep. Het is een korte speldenprik, direct gevolgd door een volgende en nog één. Het is de sneeuw die voor vandaag is voorspeld. De grote vlokken tarten de uiteinden van zijn zenuwbanen. Pavel rilt. Het zou vandaag net onder het vriespunt blijven en het zou als lente moeten aanvoelen in deze regio, honderdzestig kilometer boven de poolcirkel. Hij is gewend geraakt aan veel lagere temperaturen. Maar dat was met zijn poolkleding aan.

Het geluid van de machine valt weg. Even later hoort Pavel het geratel van rupsbanden. Hij schrikt als plotseling iemand zijn blinddoek afdoet. Vanaf een heuvel kijkt hij naar het dorp waar hij al enige jaren woont. De sneeuw heeft de omgeving veranderd in een witte wereld. Er lopen mannen in gele outfits rond. Pavel herkent de pakken als de gaspakken die hij lang geleden zelf ook heeft gedragen. Er komt iemand zijn kant op lopen. De vorm van het pak en het grote kunststof venster doet hem denken aan de Minions. De DVD met de gele wezens heeft hij tientallen keren samen met de buurkinderen bekeken. Achter het venster is een man te zien in een militair uniform. Zijn gezicht gaat schuil achter een gasmasker.

‘Pavel Vjazemski.’ De stem klinkt vervormd.

Pavel herkent de man aan zijn felblauwe ogen: Makarov. In gedachten is hij terug op het eiland in het Aralmeer in 1989.

Hij had zich verslapen en zag van afstand het laboratorium in brand staan. Hij stond er dicht genoeg bij om te zien dat zijn collega Jelina gedwongen werd een vliegtuig in te gaan. Zelf werd hij, om toen nog onduidelijke redenen, gearresteerd en met een tweede vliegtuig naar Oost-Berlijn overgevlogen. Natuurlijk had hij gepraat. Niemand zou het hebben volgehouden. Daarna werd hij als aas voor de training van Spetsnaz-commando’s gebruikt. Tijdens zijn vlucht door de dichte bossen had hij honger geleden. Bij een gevecht met een beer had hij twee vingers verloren. Na twee weken zwerven over het immens grote trainingskamp was hij uitgekomen bij een vier meter hoog hek. Op het hek was een boom gevallen en dat bleek zijn redding.

Pavel kijkt naar zijn huis onderaan de heuvel. Het is het mooiste in het dorp, dat uit vijf huizen en een schuur bestaat. Langs de kant van de weg zijn graven gegraven. Zeventien graven voor zeventien inwoners. Niet goed.

‘Ik zie dat je me herkent,’ zegt Makarov.

Pavel blijft gebiologeerd naar de graven turen.

‘Jij kunt voorkomen dat ze gevuld worden, door één vraag te beantwoorden: hoe heet Jelina Semyonova nu? We weten dat ze haar naam heeft veranderd en je geld heeft gestuurd om je huis op te knappen. Je hebt zelfs regelmatig mailcontact met haar.’

‘Ik weet niet waar ze woont.’

‘Dat was mijn vraag niet. Je weet dus wel hoe ze zich nu noemt.’

Pavel rilt. Heel lang kan hij het niet meer volhouden. Wat is het risico voor Linda, zoals Jelina zich tegenwoordig noemt, als hij haar nieuwe naam doorgeeft? Hij had lang naar haar gezocht. Nieuwsgierig naar wat er van haar geworden was, nadat ze met het vliegtuig werd weggevoerd. Hij had de hoop al opgegeven, totdat hij een verhaal hoorde over een Amerikaanse spion die was ontsnapt. Via de Amerikaanse ambassade had hij een contactverzoek verstuurd. Het duurde drie jaar voordat ze hem benaderde.

Makarov schopt Pavel tegen zijn scheenbeen. ‘Vertel, klootzak.’

‘En dan? Ga je me vermoorden?’ Pavels gezicht is stijf van de kou en praten gaat moeizaam. De schop voelde hij amper, zijn lichaam is verdoofd door de kou.

‘Doe het voor de dorpelingen.’ Makarov houdt een kleine glazen ampul omhoog.

Pavel herkent het tekentje en de tekst, die in het glas zijn geëtst: novitsjok 11. ‘Hoe kom je daaraan?’

‘Het is een testampul uit de koffer die ik heb achtergehouden. De koffer heeft je vriendin gestolen. Nog één keer. Hoe noemt ze zich tegenwoordig?’

Pavel kijkt recht voor zich uit. Nog een half uur in deze kou en dan is hij dood. Makarov bluft met zijn novitsjok. Waarom met zenuwgas een dorp uitroeien als het ook met kogels kan. ‘Waarom schiet je ze niet gewoon dood?’

‘De inhoud van deze ampul is al dertig jaar oud. Deze eh … situatie leent zich ervoor om het uit te proberen.’

Een andere Minion pakt het novitsjok aan van Makarov. De man knielt bij een op een mortier gelijkend apparaat. De ampul stopt hij in een blauwe houder en daarna in de lanceerbuis.

‘De naam. Meer heb ik niet van je nodig.’

Pavel reageert niet. Naast hem klinkt een knal. Een blauw object, dat fel afsteekt tegen de vallende sneeuw, schiet de lucht in richting het dorp. Op honderd meter hoogte opent zich een parachute. Er klinkt een hard gesis. Dan daalt het object naar het dorp en komt op het dak van een schuur terecht. Er gebeurt een moment niets. De sneeuwval lijkt minder te worden. Pavel hoort de stem van zijn buurvrouw. Ze schreeuwt. Nee, ze gilt als een varken in een slachthuis. De deur van de schuur wordt opengegooid. Er wankelt een figuur naar buiten. Pavel herkent zijn buurvrouw aan haar trui met een groot wit hart. Ze wordt gevolgd door haar kinderen.

‘Help hen!’ schreeuwt Pavel.

‘De naam,’ antwoord Makarov.

‘Help ze!’

‘Godverdomme!’ Makarov geeft de stoel een zet. Deze wankelt en valt om. Een Minion snijdt de boeien los en geeft Pavel een duw.

Pavel glijdt versuft de heuvel af en blijft aan de kant van de weg liggen. Hij richt zich op en ziet zijn buurmeisje in elkaar zakken, haar ogen zijn verdwenen. Een buurman komt aangerend, hij mankeert ogenschijnlijk niets en wordt neergeschoten door een militair. Op meerdere plekken in het dorp wordt geschoten. Het novitsjok heeft zich nauwelijks verspreid, denkt Pavel. Alleen de buurvrouw en haar kinderen in de schuur zijn getroffen door het zenuwgas. Makarov moet iets verkeerd hebben gedaan. De inhoud van de ampul was genoeg om een stad als Vorkoeta uit te roeien. De juiste mengverhouding biechtte hij in 1989 op aan de Oost-Duitser die met Makarov samenwerkte. Na dertig jaar is hij die verhouding vergeten.

Pavel wordt overeind gehesen. Twee militairen slepen hem door de sneeuw naar het laatste graf in de rij van zeventien. Hij zakt op zijn knieën en moet toekijken hoe zijn buurvrouw in een graf verdwijnt. Haar kinderen volgen. Na tien minuten zijn zestien graven gevuld met dorpsgenoten.

‘Je kunt alleen jezelf nog redden,’ zegt Makarov.

Pavel denkt aan Linda. Ze mailden naar elkaar. Ze was gelukkig op het eiland waarvan hij de naam niet weet. Het was geen tropisch eiland, want ze had het vaak over sneeuw en een dichtgevroren meer.

Hij krijgt een duw en valt voorover in het graf.

‘De naam,’ roept Makarov hem na.

Pavel voelt aarde op zijn benen vallen en draait zich op zijn rug. De kou die zich in zijn lichaam genesteld heeft, wordt verdrongen door angst. Hij wil niet op deze wijze zijn leven eindigen.

De volgende schep aarde valt op zijn kruis.

‘Linda! Ze heet Linda Brown en woont op een eiland.’ Zijn geschreeuw wordt gedempt door de wanden van het graf. Tranen lopen over zijn wangen. Hij wil overeind komen, steekt zijn hand uit, opdat Makarov hem omhoog kan trekken uit dit graf. Dan kan hij terug naar zijn huis, zijn bed en slapen, alleen maar slapen. En proberen te vergeten dat hij Linda heeft verraden. Dat Makarov haar gaat vinden, is zeker.

De aarde blijft komen, drukt hem op zijn rug. Een volgende schep aarde valt op zijn gezicht. Hij spuwt de aarde uit. Tevergeefs. Het graf wordt opgevuld.

6

31 juli 2019, Monte Carlo, Monaco

Vanaf het uitzichtpunt bij Porte Neuve heeft Harris een goed zicht op de jachthaven, die vrij vol ligt voor de tijd van het jaar. Hij richt zijn verrekijker op een van de aanlegsteigers. Het is niet de grootte van het schitterende jacht dat er afgemeerd ligt, waardoor het opvalt. De rechte boegvorm van de Sunseeker wijkt sterk af van het gangbare in de haven. Opvallen door af te wijken van de standaard is hier de norm. De witte lak van het jacht schittert in de middagzon. Harris stelt de verrekijker iets bij en zoomt in op de achtersteven. “Nepotolkakemyj 2”, Onzinkbaar 2, staat in kapitale letters op het jacht geschilderd. Harris moet glimlachen om de naam. Het is een woordgrap van een man die nauwelijks amusant genoemd kan worden.

Bij het toegangshek van de steiger staan twee lijfwachten. Onder het colbert van een van hen steekt de loop van een mitrailleur uit. Tussen de andere jachten merkt Harris nog vijf lijfwachten op. Hij bergt de verrekijker op in zijn rugzak en wandelt de stenen trappen af naar het amphitheater. Naast de ingang van een autotunnel staat zijn scooter. Hij bergt de rugzak op in de bergruimte onder het zadel en rijdt door de tunnel richting het centrum van de stad.

Na zijn vertrek bij MI6 kocht hij van het bedrag dat over was van het GenMedical-project een appartement in Monaco. Dubai stond ook op het lijstje, maar hij vond het vooral veel zand en beton.

De scooter laat zich eenvoudig door het drukke verkeer manoeuvreren. In het centrum slaat hij af naar de haven. Hij heeft tijd nodig om na te denken over zijn wraak op die Deense en Zweedse, die het GenMedical-project lieten mislukken. Met een van hen heeft hij contact gemaakt, hoewel ze dat zelf natuurlijk niet weet. De Zweedse is sluwer, niet zo naïef als haar zus. Ze wordt continu gevolgd en afgeluisterd door zijn mensen. De binnenstad van Amsterdam is een tactische ramp en de teams zijn haar meerdere keren kwijtgeraakt. Het heeft een flinke bres in zijn budget geslagen. De opdracht van Makarov kwam financieel als geroepen.