Vloek of zegen

Ankie Wijbenga

Vloek of zegen

Een koning die uit de geschiedenis verdween

Ankie Wijbenga

1e druk mei 2022

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Manon Dieters

Auteursfoto: Manon Dieters

ISBN 978-94-93266-88-9

ISBN e-book 978-94-6464-004-5

NUR 342

©2022 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Proloog

De Torenburcht heb ik deze vesting genoemd. Ik zie de dijk vanaf hier. Zo kom ik in mijn achtertuin, waar ik het onkruid zal wieden. Alom water, wind en koude. Het is nu eb, het wad ligt deels droog.

Achter de kantelen sta ik uit de wind, hoewel hij speelt met mijn haren en mijn wapenrok fladdert in haar zuchten.

Ik daal de stenen trap af, de muur waar ik mijn houvast zoek is koud en kil, hij voelt vochtig aan.

Gelukkig is het mei en niet zo koud. Mijn vrouw verzette zich hevig en smeekte mij haar achter te laten in Leiden waar wij gewoonlijk verpozen.

Het woonvertrek waar zij zich bevindt is schaars verlicht, zelfs overdag branden er kaarsen gemaakt van schapenvet. Her en der staan olielampjes.

De kleine jongen warmt zich in de gloed van het haardvuur en speelt met de schaduwen. Hij schatert wanneer hij zijn handen op de muur weerkaatst ziet.

Deel 1

1

Een geboorte, een oude vrouw en een steen.

Als het maar een jongen is! De ronde buik waar haar kindje in groeit, zit bij elke beweging in de weg. Machteld zucht en legt een hand op de gespannen huid. Ze wil zo graag van alles doen. Borduren en weven lukt wel, al heeft ze moeite zich te concentreren. Nu hangt ze op een bank vlak bij de open haard, in het slaapvertrek op de eerste verdieping. Het is het verstandigste om rust te nemen. Haar enkels doen pijn, daarom gebruikt ze een voetenbankje. In de open haard brandt een vuur. De gloed weerkaatst tegen de wandtapijten die aan de muren hangen. Machteld nestelt zich dieper in de schapenvacht. Een warm en knus gevoel. De zwangerschap eist haar tol, ze heeft last van harde buiken.

Om het huishouden te bestieren, is een bezoek aan de keuken onvermijdelijk. Deze bevindt zich aan de buitenkant, zodat bij een brand het kasteel niet direct getroffen wordt. De waren die op de markt zijn gekocht, worden gecontroleerd op versheid en kwaliteit. Verder controleert Machteld wat er in het kasteel schoongemaakt en onderhouden dient te worden.

De bevalling laat niet lang meer op zich wachten. Vermoeid stopt ze een onwillige lok weg onder haar mutsje. Het kindje beweegt. Nog een paar weken volgens de vroedvrouw, dan wordt het geboren. Vorig jaar overleed haar nicht, omdat de baby niet door het geboortekanaal paste. Nu ze een jaar getrouwd is, wordt het hoog tijd om dit met een erfgenaam te bekronen. In vergelijking met andere aanstaande moeders is ze, met haar vijfentwintig jaar, een oude vrouw.

De angst voor wat komen gaat, neemt af. Liever is ze dood dan dat ze eindigt in een klooster omdat Floris een vruchtbare vrouw kiest.

Ik zie in de donkere ogen van mijn vader dat er een besluit genomen is. Hij heeft een nieuwe echtgenoot voor mij gevonden. Ik doe mijn ogen dicht, kon ik mijn oren maar sluiten dan hoefde ik dit niet aan te horen.

‘Ik heb besloten om je uit te huwelijken aan Floris, de zoon van graaf Willem I van Holland. Op dit moment is hij vier jaar oud. Jullie zijn nu verloofd. Wanneer hij twaalf wordt, zal hij niet langer onder de voogdij van graaf Boudewijn van Bentheim vallen. In 1224 treden jullie in het huwelijk, Floris zal dan veertien jaar zijn.’

Ik buig mijn hoofd om mijn vader te bedanken voor zijn goedheid en zorg. In mijn gedachten zoemt de woede rond. Ik ben veertien, weduwe en nu verlooft met een jochie van vier! En dat alles voor een stukje land en een titel! Hendrik is amper begraven. Hij stierf al na twee jaar.

Tien jaar was ik toen wij in het huwelijk traden en op mijn manier hield ik van hem.

Ik had gehoopt op een knappe prins, die rijdend op zijn witte paard zou roepen: ‘Kom maar, Machteld, kom in mijn armen, ik zal je beschermen en liefhebben.’ Maar dat was een droom, fantasie.

Ik wil niet ondankbaar lijken en probeer mijn tranen te bedwingen. Mijn vader mag mijn verdriet niet zien, hij zal roepen dat ik ondankbaar ben, dat ik zijn liefde niet waard ben. Papa bepaalt.

‘Je kunt weer gaan.’

Ik maak een buiging en kus de toegestoken hand om mijn dankbaarheid te tonen.

Mijn verdriet en vernedering wegen zwaar, omdat ik niet in verweer kan gaan tegen zijn beslissing. Woede neemt bezit van mij; hoe verzint mijn vader het om mij uit te huwelijken aan een kind dat net de luiers ontsprongen is!

Machteld en Floris wonen in Leiden, van daaruit kan Floris de handelsroutes over de rivieren controleren en de tol innen. Ze hebben hun intrek genomen in de Gravensteen, een burcht vlak naast de St. Pieterskerk, waar de baby gedoopt wordt. Het kille en koude kasteel is dankzij haar inspanning een thuis geworden. Leiden is zo ver van haar naasten. Het voelt of zij een amputatie heeft ondergaan. Pas wanneer het kindje is geboren, komt haar familie op bezoek.

‘Je bent een mooie vrouw, Machteld.’ Behoedzaam kust hij mij op het voorhoofd en daalt af naar mijn hals. Bedwelmd door de wijn en het warme water gaat mijn bloed sneller stromen. Zijn lippen weten de weg en brengen me in extase, door hartstocht bevangen, sla ik mijn armen om zijn hals en laat hem begaan. Zijn lichaam voelt warm en vochtig aan. Elke aanraking tintelt na en veel te snel is het voorbij.

Anna droogt mij af nadat ik uit het bad ben gestapt. Liever was ik in het warme water gebleven om dit gevoel voor altijd vast te houden.

Ik word naar de slaapkamer gebracht en krijg een kanten nachtjapon aan. Floris kan elk moment binnenkomen, met kloppend hart wacht ik af. Is dit liefde? Na de dood van Hendrik heb ik zoiets nooit meer ervaren.

Met een ruk trekt hij de dekens, die ik opgetrokken heb tot aan mijn kin, van me af. Ik voel me naakt en kwetsbaar, ondanks de japon die ik draag. Hij komt naast me liggen op zijn zij en kijkt me aan. Ik durf niets te doen en wacht op wat komen gaat. Zijn hand glijdt over het kant en raakt mijn borsten aan, de tepels tekenen zich donker af. Zijn hand glijdt langs mijn rug naar beneden en rust op mijn bil; de warmte ervan trekt door mijn lijf. Het geeft mij de moed hem aan te raken. Ik voel de brede borstspieren en krachtige dijen. Voorzichtig tastende handen, die geen plekje onberoerd laten. Hij kust mijn tenen een voor een. Het beddengoed valt op de grond. Zijn hardheid drukt tegen mij aan. Wanneer Floris mij in bezit neemt, stroomt een overweldigend orgasme door mijn lichaam. Mijn handen woelen door zijn half natte haar. Mijn vochtige lokken liggen als een krans om mijn hoofd verspreid over het kussen.

Ik weet het zeker, het gaat goedkomen. De steen zal ervoor zorgen dat ik vrucht zal dragen.

‘Anna, wil je mij het tasje aangeven, dat op tafel ligt?’

Anna is vanaf haar negende jaar in dienst, ze heeft haar moeders plaats ingenomen. Anna reikt haar meesteres het tasje aan. Machteld haalt er een grijze steen uit. De weerkaatsing van het vuur zorgt ervoor dat het oppervlak spiegelt als zilver.

‘Weet je nog, dat we jaren geleden naar de markt zijn geweest?’

‘Bedoelt u de keer met die eierenvrouw? Ze heeft een dag en een nacht aan de schandpaal gestaan. Daarna werd ze ziek en dat heeft ze niet overleefd. Wat een treurnis. De buurman, die haar aangeklaagd heeft, pikte haar kippen in. Haar kinderen zijn in het armenhuis terecht gekomen.’

‘Ja, die keer bedoel ik. Je weet vast nog wel dat ik bij de waarzegster was. Wat een eng mens. Als ik eraan denk, krijg ik het weer benauwd. Pak maar aan, Anna, mijn vader heeft de steen meegebracht uit West-Friesland.’

Anna neemt de steen aan, bekijkt hem met bewondering, stopt hem terug in het zakje en overhandigt dit aan Machteld.

‘Er is een reizend gezelschap in de stad gearriveerd. Ik weet niet waarvandaan. Ik hoorde van de koksmeid, Hanna, dat er ook vuurspuwers bij zijn.’ Anna kijkt mij opgewonden aan en neemt me bij de hand.

Het is de eerste keer dat ik zonder begeleiding een avontuur aanga. Samen wandelen we als werkvolk verkleed door de drukke straten in de stad.

We komen langs verschillende kramen met prachtige wollen stoffen in allerlei kleuren, lappen linnen en stukken leer om schoenen van te maken of tasjes. Riemen, helmen en dolken; alles ligt uitgestald. Een koopman is bezig met het knippen van ijzeren ringetjes voor een maliënkolder, een soort harnas. Ik zie kramen met fruit en groenten en het ruikt er naar kruiden. Een slager snijdt stukken vlees van een groot karkas.

Plotseling horen we vanaf de andere kant van de markt drukte en geschreeuw. Een vrouw kermt en krijst, ze probeert los te komen en trapt naar de soldaten die haar meevoeren.

Het is een eierenvrouw, ze verkoopt haar eieren op de markt en langs de deur. De soldaten slepen haar naar de schandpaal. Ze gilt als een mager speenvarken. Wanhopig probeert ze zich los te rukken. Met hoofd en handen wordt ze vastgezet.

‘Wie wil gooien? Deze vrouw maalt er niet om dat er door haar hebzucht mensen sterven,’ roept de soldaat, die op een kist staat vlak bij de paal.

Er klinkt gejoel op het marktplein: er zijn genoeg mensen die dit willen en zij verdringen zich om de mand waarin de eieren liggen.

Anna heeft geen geduld, ze sleurt me mee naar het midden van het plein waar vier woonwagens in een kring staan.

Ik kijk nog eens achterom naar de verkoopster die van top tot teen besmeurd is met eierstruif. De vliegen zwermen er al omheen. Het is een vies en onsmakelijk gezicht.

Plotseling word ik tegengehouden door een hand, die mij bij de arm grijpt. Geschrokken kijk ik om. Voor mij staat een oude vrouw gekleed in een versleten en vale linnen jurk. Ze heeft een bos wild krullend, grijs haar.

‘Wacht even,’ zegt de vrouw geheimzinnig. ‘Voor je verder gaat, wil ik je de toekomst voorspellen. Jij bezit een grijze steen met jouw naam erin.’

Ik probeer me uit de stevige greep te bevrijden.

De heks trekt me mee naar een woonwagen. ‘Kom binnen, mijn kind,’ krast ze en kijkt me met bloeddoorlopen ogen aan. Ze houdt de flap van de huifkar omhoog, zodat ik via het opstapje gemakkelijk naar binnen kan gaan.

Anna wordt tegengehouden door de vrouw, ze leunt mopperend tegen het wiel.

‘Ga zitten,’ nodigt de toverkol mij uit. In de huifkar is het schemerig. De zon heeft moeite om door het dikke doek heen te schijnen. Overal liggen mooi geborduurde kussens in allerlei kleuren. In het midden bevindt zich een kleine kist. De vrouw stapt er behoedzaam overheen en zet zich neder in kleermakerszit.

Ik neem plaats aan de andere kant.

De waarzegster kijkt me doordringend aan en zegt dan: ‘Leg de steen daar maar neer.’ Zenuwachtig rommel ik in mijn tasje. Met trillende handen leg ik de steen op de kist. De vrouw pakt het kleinood en bekijkt het aandachtig. ‘Ah, kijk nu eens, ik wist het wel!’ fluistert ze. Haar oude ogen glinsteren net zoals de zilveren kanaaltjes in de steen. Een traan loopt langzaam uit haar linkeroog over haar wang in de richting van haar mondhoek. De heks kijkt me aan en mijn hart klopt in mijn keel.

‘Lang geleden,’ begint ze, ‘heeft mijn familie deze steen meegenomen en deze is destijds, steeds van moeder op dochter overgegaan. Mijn voorouders vertrokken naar de Weser bij Bremen. Daar was een gebied, waar ze vrij en veilig konden wonen. Waar ze geen last hadden van overstromingen door de zee, of van vijandige aanvallen. De aartsbisschop van Bremen heeft hun dit moerasgebied toegewezen. Dit was het soort land, waar mijn voorouders gewend waren te wonen en te leven. De Hollanders, die er als eersten woonden, hadden hulp nodig. Ze hadden geen ervaring met het ontginnen van moerasgronden. Dankzij mijn familie, wij kwamen uit West-Friesland en hadden dit al eeuwen onder de knie, waren de Hollanders niet langer horigen of vazallen. Nee, dankzij dit stuk land zijn ze vrije boeren geworden. Door het graven van afvoerkanalen en het bouwen van dijken, lukte het om van moeras vruchtbaar land te maken.’

Ik zit vastgenageld op het kussen en durf me niet te verroeren, angstig volg ik haar handelingen. Ontroerd draait de toverkol de steen rond op de palm van haar hand. Ze lijkt volkomen in zichzelf gekeerd tot ze abrupt stopt en me woedend aan kijkt. ‘Jouw vader heeft zich deze steen toegeëigend. Hij heeft hem uit de hand van een ongelukkige vrouw genomen en deze vervolgens aan jou gegeven in de hoop dat hij daarmee de vloek kan verbreken. Jij, Machteld van Brabant,’ de vrouw buigt voorover en kijkt me strak aan, ‘jij zult trouwen met een veel jongere man. Je zult gelukkig worden, omdat jij de tijd tot aan je huwelijk nuttig zult besteden. Maar je man … die zal de vloek bevestigen … Je zult kinderen baren: zes in getal. De oudste zoon wordt koning. Hij zal op zijn beurt het rijk aaneen proberen te smeden. Maar zal hij de vloek opheffen? We zullen het zien … Ga heen kind en bereid je voor op een toekomst, waarin je altijd een belangrijke rol blijft vervullen in het leven van hen, die je liefhebben.’

De vrouw geeft mij de steen terug. Volledig in de war klim ik langs het trapje naar beneden en haal diep adem als de wind langs mijn haren strijkt en ik de stenen ondergrond voel. Anna, die de hele tijd op haar hurken met haar rug tegen het wiel van de woonwagen heeft gerust, staat op en schudt haar benen los. Een blik van mij is voldoende om haar de mond te snoeren. Zwijgend lopen we over het plein naar het straatje waar Gerben, haar broer, de kar heeft neergezet.

Gebiologeerd kijkt Anna naar de steen terwijl ze hem langzaam in haar handen ronddraait. De zilveren draadjes die over de steen lopen, lijken op rivieren met hier en daar uitlopers.

‘De waarzegster voorspelde dat mijn eerste kind koning zal worden. Ze zei dat de steen een proeve is en dat mijn vader mij de steen gaf in de hoop daarmee de vloek te verbreken. Welke vloek zou ze bedoeld hebben?’

‘Ik heb geen idee, de toverkol stuurde mij weg. Wat was ik er graag bij geweest om te luisteren naar hetgeen ze te vertellen had.’

‘Wanneer het een jongen wordt, zal er een groots doopfeest gehouden worden. Eigenlijk moet dat niet nodig zijn. Zo veel pracht en praal. We kunnen het geld beter aan de armen besteden. Er is niets mooiers dan in alle eenvoud voor Hem te staan en Hem te danken voor zijn goedertierenheid.’

Plotseling slaakt Machteld een kreet: het vruchtwater is gebroken. Van schrik gaat ze staan, een vochtige plek tekent zich af tussen haar benen. Voorzichtig raakt ze de natte plek aan.

‘Anna, snel je naar de meid en geef haar de opdracht de vroedvrouw te halen. Ik wil niet te lang alleen zijn. Vertel de geneesheer dat de weeën zijn begonnen. Kom zo snel mogelijk terug en stook het vuur hoog op. Laat een grote ketel ophangen voor warm water.’

‘Redt u het zonder mij?’ Anna loopt als een kip zonder kop in het rond. In paniek graait ze naar houtblokken en gooit ze op het vuur. De vonken vliegen in het rond.

‘Ga nu, Anna, als je niet uitkijkt, vliegt de boel in de fik, nog voor ik bevallen ben. Hoe langer je wacht, hoe meer kans dat ik het niet red.’

Haar dienster zet het op een rennen en slaat de deur met een klap achter zich dicht.

Nu de bevalling is ingezet, worden de weeën heftiger. Met trillende benen strompelt Machteld naar het bed en klimt er moeizaam op. De weeën komen in een steeds sneller tempo. Bij elke pijnscheut krimpt ze in elkaar en schreeuwt het uit.

‘Waar blijf je, Anna? Ik heb je nu harder nodig dan ooit.’

Ze probeert de weeën weg te zuchten het kost zoveel inspanning dat ze er duizelig van wordt. Alles draait. Het enige houvast is het beddengoed dat scheurt onder de kracht van haar handen.

Eindelijk is Anna terug. Liefdevol maakt ze met een koude lap het gezicht van de barende vrouw nat. Een houtje in haar mond zorgt ervoor dat ze de pijn kan verbijten.

‘Is de vroedvrouw er al?’

‘De meid is haar gaan halen, ze kan elk moment hier zijn.’

‘Godzijdank. Ik hoop dat ik het met de vroedvrouw red.’

Het lijkt of er uren verstrijken, voordat de vrouw arriveert.

Voorzichtig voelt ze onder de lakens, het zou ongepast zijn om de barende vrouw in haar naaktheid te tonen. ‘Onvoldoende ontsluiting, zucht de weeën maar weg.’

‘Wegzuchten? Ik kan niet meer, nog even en dan komt de dood mij halen in zijn overmoed!’ Wanhopig prevelt ze het Onze Vader om zichzelf de baas te blijven.

De vroedvrouw gaat rustig haar gang. Zonder een spier te vertrekken, bereidt ze alle zaken voor die nodig zijn voor het moment dat het kindje geboren wordt.

De geneesheer is gearriveerd. Hij heeft even oogcontact met de vroedvrouw en maakt daaruit op dat hij niet hoeft in te grijpen.

‘Een zoon, in godsnaam, laat het een zoon zijn!’ schreeuwt Machteld vertwijfeld.

Dan dient de eerste perswee zich aan, deze moet ze wegzuchten. Ze hijgt als een uitgeputte hond aan het einde van een zware jacht. Wanneer er bij de tweede perswee voldoende ontsluiting is, mag ze eindelijk mee persen. Anna zit op haar knieën aan het hoofdeinde achter haar om ondersteuning te bieden.

Bij de volgende perswee richt ze zich op en balt al haar energie samen om de druk op haar onderlichaam nog groter te maken.

‘Mijn God, wat een zwaar werk,’ perst zij eruit met haar tanden op elkaar.

Een gil van woede en uitputting, valt samen met de laatste perswee.

Vermoeid zakt Machteld in de kussens terug. De verloskundige houdt de boreling op zijn kop en geeft hem een paar tikken tegen zijn billen. Het ventje zet het op een brullen en loopt vuurrood aan. Tevreden beluistert zij het geluid dat de kleine geeft en knikt voldaan naar de moeder. ‘Een gezonde jongeman met een goede bloedsomloop en een paar sterke longen!’ zegt ze, dan knipt ze de navelstreng door.

De kleine wordt gewassen en stevig ingebakerd.

De nieuwe wereldburger wordt in de armen van zijn mama gelegd.

‘Mijn kleintje.’ Met haar vingers volgt zij de fijne lijntjes van zijn wenkbrauwen. ‘Ik zal ervoor zorgen dat je groot en sterk wordt. De min gaat je voeden en ervoor zorgen dat de gezonde invloed van het platteland door jouw bloed stroomt.’

Machteld geeft haar oogappeltje aan de min. De jonge graaf is een kleine gulzigaard, hij zuigt dat het een lieve lust is. Met een voldaan gevoel laat de jonge moeder zich in de kussens terug zakken. Vertedert ziet ze hoe de kleine, liggend op de schoot van de min, zijn buikje vult.

Het is een stevige gezonde boerendochter met een zoontje van bijna een jaar dat zij nog aan de borst heeft. Nu de zoon van de graaf geboren is stopt ze met het zogen van haar eigen kind, zodat ze zich volledig kan wijden aan de jongste telg van de graaf. Haar zoontje wordt bij een zus ondergebracht. Dankzij het geld dat zij hiermee verdient, kan zij haar familie onderhouden. Machteld kan op deze manier sneller herstellen en haar taken weer vervullen.

Floris heeft geen weet van de kleine graaf. In verschillende steden heeft hij burchten staan waar hij recht spreekt en controleert of zijn vazallen doen wat nodig is. Als graaf heeft hij een groot gebied waar hij regelmatig zijn gezicht laat zien. Doet hij dit niet dan is de kans groot dat zijn onderdanen, die het land van hem in leen hebben, zich dit toe-eigenen.

Een bode is onderweg om de jonge vader op de hoogte te stellen van het heugelijke nieuws.

Vol spanning en innig gelukkig wacht Machteld de reactie van haar man af. Wat zal hij trots zijn.

Wanneer de nieuwbakken vader het nieuws verneemt, snelt hij naar vrouw en kind.

Buiten zinnen van geluk arriveert hij in het Leidse Steen en neemt zijn zoon in de armen. Dolgelukkig is hij met deze stamhouder. De gebeden, bezoeken en giften aan de kerk zijn beloond. De kleine zal vernoemd worden naar Willem I en als Willem II door het leven gaan.

Als een trotse haan paradeert Floris door het slot en kraait zijn victorie. Er moet nog wel het een en ander geregeld worden. De graaf neemt plaats op de rand van het bed.

‘Hoe gaat het, lieve? Ben je in staat om het doopfeest voor ons kind te organiseren?’

Natuurlijk is ze hiertoe instaat, hier heeft ze naar uitgezien. Wat zal de reactie van haar vader zijn? ‘Is het mogelijk om een sober doopsel te houden?’

‘Geen sprake van, dit is een te belangrijke aangelegenheid om in stilte voorbij te laten gaan. Ga zodra je dit kunt aan de slag. Ik wil dat alle edelen uit het hele Roomse Rijk komen om dit heugelijke feit te vieren!’

‘Maar liefste, ik wil liever een deel van de kosten schenken aan de armen en aan de kerk. Hoe eerder de kleine gedoopt wordt, hoe beter. Het verzenden van de invitaties neemt veel tijd in beslag en het duurt weken voordat iedereen is gearriveerd.’

‘Neen, ik vraag mijn secretaris om samen met jou een lijst van genodigden op te stellen.’

‘Het zal heerlijk zijn om mijn familie weer te zien en hen onze zoon te tonen.’

In de kapel valt een zacht licht door het albasten venster. Machteld heft haar gezicht op en slaat haar handen voor haar borst ineen. Het diffuse licht beroert haar gezicht. Ze voelt hoe de warmte van de zon, die in kracht toeneemt, haar huid beroert. ‘Dank u, Heer. Mijn zoontje blaakt van gezondheid, toch ben ik bang. Ik hoop niet dat U mij daarom veroordeeld. Hem verliezen voor hij is gedoopt, lijkt mij het ergste dat me kan overkomen. Wanneer ik langs de kerk loop en daar de graven zie van de kindjes die te vroeg gestorven zijn, slaat mij de angst om het hart. Zij liggen apart en bevinden zich in het vagevuur omdat ze niet gedoopt zijn.’ Ze haalt diep trillend adem en zinkt op haar knieën. ‘Ik heb het geluk dat onze geneesheer over gouden handen beschikt. In de buitenwijken sterven zoveel kleintjes en kraamvrouwen …, mijn hart breekt als ik daaraan denk.’ Ze buigt zich voorover zodat haar hoofd de koude plavuizen raakt. De koelte doet haar goed. ‘Heer, ik beloof U de rest van mijn leven goede werken te doen, wanneer U ervoor zorgt dat zijn veiligheid gewaarborgd is.’

Samen met de secretaris wordt een lijst van genodigden opgesteld. Het maken van de lijst en het schrijven van de afzonderlijke invitaties neemt enige dagen in beslag. Een aantal monniken wordt aan het werk gezet om deze uit te schrijven op perkament.

Elke uitnodiging start met: “In het jaar Onzes Heren 1227 is geboren te Leiden, Willem II.”

Floris leest enkele van de uitnodigingen samen met een van de schrijvers door.

‘Bent u tevreden over de inhoud, heer?’

Machteld kijkt toe vanaf de vensterbank. In haar handen heeft ze een stukje linnen, waarvan ze een kapertje wil maken voor de kleine man, die tevreden in zijn wiegje slaapt.

‘U heeft uitstekend werk verricht. Wanneer mijn familieleden en andere genodigden het doopfeest bezoeken, verbinden zij zich aan mijn zoon. In een land vol vijanden is het van het grootste belang om vrienden te hebben waar je vanop aan kunt.’

Machteld legt haar handwerkje in haar schoot. ‘Het geeft me een goed gevoel dat de genodigden er alles aan gelegen is om de toekomst van mijn kind er rooskleurig uit te laten zien.’

Floris geeft met een knikje aan dat de schrijver kan gaan en loopt naar Machteld toe. Samen kijken ze uit het raam naar de landerijen die baden in het zonlicht.

‘Dit alles behoort, wanneer hij volwassen is, aan mijn zoon toe.’

Hij streelt Machteld en drukt haar tegen zich aan. Met een zucht van welbehagen laat ze haar hoofd tegen zijn borst rusten.

De kerk in Leiden barst bijna uit haar voegen met zoveel gasten. De Bisschop van Utrecht krijgt de eer om de doop te verrichten.

Wanneer de kleine het water uit de doopvont op het hoofdje voelt, barst het in tranen uit. Machteld wiegt het ventje zachtjes heen en weer.

Het wordt een groots feest met alles erop en eraan dat drie dagen duurt.

Tijdens het feest wordt kandeel, een brandewijn met kruidnagels en kaneel, geschonken. Kaneel is een heilig kruid en wordt in vrijwel alles verwerkt. Alle invités logeren op het kasteel of in herbergen in de buurt. Sommigen hebben het eigen tentenkamp meegenomen om daarin te bivakkeren tot het feest voorbij is. De bisschop van Keulen, de graven van Gelre, Lohn en Kleef, evenals de Hertog van Limburg zijn aanwezig. De vader van Machteld, de hertog van Brabant, is eveneens aanwezig.

‘Hoe gaat het met je kind?’

‘Goed, papa. Ik heb u gemist. Dank voor uw gift, het is een groots feest geworden.’

‘Een kleinzoon verdient niet minder.’

‘Zou u met een kleindochter net zo gelukkig zijn?’

‘…’

‘Ik heb kaarsen in de kerk gebrand en elke avond tot God gebeden voor een zoon.’

‘Je lijkt op je moeder.’

‘Dank u, papa.’

‘Ben je gelukkig?’ Zijn hand rust even op haar been.

‘God heeft mij een goede echtgenoot geschonken.’ Ze strijkt met haar linkerhand een plooi in haar jurk glad. ‘Papa, de steen die u mij geschonken heeft, kunt u mij daar meer over vertellen?’

‘…’

‘Papa?’

‘Kijk eens, de heer van Kleef heeft zo diep in het glas gekeken dat hij niet meer recht op kan zitten’

‘U wilt er niet over praten.’

‘Sommige zaken kun je beter laten rusten, Machteld.’

‘Ziet u de rijke dis, vader? Driekwart gaat naar de varkens. Ik had liever een deel van de som aan de armen gegeven.’

‘Genoeg nu.’

De hertog van Brabant staat op en loopt weg. Aan zijn tred ziet Machteld dat hij geïrriteerd is.

Ze kijkt haar vader teleurgesteld na. Natuurlijk houdt hij van haar maar meer houdt hij van geld en macht.

Ze herschikt opnieuw haar japon en strijkt met haar hand over haar buik. Haar slanke postuur heeft ze direct na de bevalling weer teruggekregen.

‘Gefeliciteerd, madame.’

Machteld staat op en maakt een reverence voor de Bisschop van Keulen. Gewoonlijk richt hij het woord niet tot de dames. ‘Dank u.’

‘God heeft u uitverkoren om vrucht te dragen al zo snel na uw huwelijk. Hij moet wel met u zijn.’ Ondubbelzinnig neemt de bisschop haar van onder tot boven op.

Geschokt kijkt Machteld hem aan, zijn blik brandt een gat in haar ziel. Inderdaad de meeste meisjes trouwen rond hun twaalfde en zijn doorgaans snel zwanger. Machteld is tweemaal zo oud. Ze had grootmoeder kunnen zijn.

‘Voor zover ik weet, heeft God geen oordeel over de leeftijd van een pas bevallen vrouw, voor God tellen alleen de manlijke loten toch? De erfzonde, de boom van het goed en het kwaad. Dank u voor de prachtige zilveren vaas, die u mijn zoon geschonken hebt.’ Met een knikje draait ze zich om.

Beledigd loopt de bisschop weg.

‘Vergeef mij, Heer, ik kon het niet laten om de bisschop van repliek te dienen, wij vrouwen komen er bekaaid vanaf,’ fluistert Machteld zachtjes, terwijl ze de man nakijkt.

Een blik op de cadeautafel laat zien dat de edelmetalen voorwerpen, sommige zelfs ingezet met edelstenen, zich opstapelen. Dure brokaten stoffen, het fijnste linnen en kostbare wol in dieprode kleuren doen vermoeden dat dit een zeer speciale zoon Gods is. Elke gast probeert indruk op de ander te maken door een zo groot en opzichtig mogelijke gift aan te bieden.

‘Madame, er is een brief voor u gekomen.’

Verbaasd neemt ze de brief aan en stuurt de bediende met een knikje weg. Ze herkent het handschrift, het liefste zou ze het zegel direct verbreken en in een stil hoekje lezen hoe het haar nicht, Johanna van Vlaanderen, vergaat. Sinds haar huwelijk met Floris heeft ze niets meer van haar vernomen. Er is geen tijd om het te lezen, snel stopt ze het in haar buideltje. Even keert Machteld terug naar haar jeugd en ziet hoe Johanna en zij achter elkaar aan rennen door het rozenperk van haar vader in Brabant. Hoe zal het Johanna vergaan? Ze heeft heel wat meegemaakt. Ze vluchtte naar Parijs om een huwelijk met een Engelse prins te voorkomen. Nu is ze alweer zestien jaar getrouwd met Ferrand van Portugal en nog steeds kinderloos.

‘Gefeliciteerd met uw zoon.’

De gravin van Kleef komt bij haar zitten. Met een zucht neemt Machteld de felicitaties in ontvangst, liever leest ze de brief.

2

Een oom, een kruistocht en een teleurstelling.

‘Graaf Otto heeft mij ontboden, hij organiseert een kruistocht in opdracht van de kerk.’

De verbeten trek op het gezicht van mijn vader vertelt mij dat zijn vertrek binnenkort plaatsvindt.

Ik kruis mijn vingers op mijn rug. Hiermee hoop ik het lot te beïnvloeden, omdat ik ernaar snak mee te kunnen met mijn vader. ‘Tegen wie trekt u ten strijde, vader?’

‘Tegen de Stedingers; een duivelsgebroed bij de Weser een rivier een eind hier vandaan. Ze doen alles wat God verboden heeft.’

Vol ontzag kijk ik naar hem op, door de manier waarop hij dit zegt, voel ik een rilling door mij heen gaan. De Stedingers hebben geen schijn van kans daarvan ben ik overtuigd. Hij ziet er vervaarlijk uit in zijn maliënkolder. Wanneer hij zijn armen beweegt hoor ik de ringetjes tegen elkaar aan schuren. Hij torent boven mij uit wanneer hij zich verheft om mij uitleg te geven. Met gefronste wenkbrauwen en een donkere blik kijkt hij mij aan. Zijn stem dondert door de ruimte. In plaats van angst voel ik een enorme behoefte om samen met hem op te trekken naar de vijand. Wie is er bang voor de duivel met een man als mijn vader aan het hoofd van de strijdmacht?

‘Ze roepen kwade geesten op, doen aan waarzeggerij en aanbidden afgodsbeelden.’

Mijn hart slaat sneller, in gedachten heb ik mijn zwaard al gereed om een paar hoofden af te hakken.

‘Graaf Otto wil dit gespuis voor eens en voor altijd van de aardbodem wegvagen.’

In mijn verbeelding heb ik mijn maliënkolder aan en help ik de boerenkinkels met een paar grote slagen naar de andere wereld.

Moeder mengt zich in het gesprek. Mijn gedachten worden door haar stem onderbroken.

‘Floris, je maakt mij bang.’ Mijn moeder knijpt haar handen ineen en slaat haar ogen ten hemel.

Vader ijsbeert door de ruimte. Ik volg zijn bewegingen en hoop dat hij haar negeert. Hij straalt irritatie uit. Zijn stappen bonzen op de houten vloer. ‘Ik moet gaan liefste, de kerk heeft hen in de ban gedaan en beschuldigd van ketterij. Op dit moment reizen dominicaner monniken door het land om boeren en vrijen op te roepen. Samen met hen hebben we snel een groot leger bij elkaar. Deze kruistocht zorgt ervoor dat God ons zal zien en Hij zal ons een volle aflaat naar het hiernamaals schenken. Weet je wat dat betekent! Wij belanden direct in de hemel, nooit meer hebben wij zorgen over ons zielenheil of dat van onze kinderen!’

Triomfantelijk heft papa zijn armen in de lucht alsof hij God wil bedanken. Een steek van jaloezie schiet door mijn lijf, het doet bijna pijn.

‘Een kruistocht naar de Weser levert minstens zoveel op als een kruistocht naar het heilige land en je weet hoe ver zo’n reis is. Nu zijn we maar een paar weken onderweg. We moeten zorgen voor een flinke overmacht om die lui kopje onder te krijgen in het moeras waar ze wonen. De hertog van Brabant en de graven van Kleef en Vlaanderen steunen ons in de strijd en dat is wel nodig. Ik heb vernomen dat die Stedinger kinkels taai zijn en vechten als ratten.’

Mijn bloed begint te koken, dit is het moment om te laten zien dat ik klaar ben voor de strijd. ‘U weet dat ik ook taai ben en kan vechten als een rat. Laat me meegaan, ik ben er klaar voor!’

Opnieuw doorboort moeder mijn kans om op korte termijn een ridder te worden. ‘Het klinkt of alles al in kannen en kruiken is. Waarom vertel je me dit nu pas? We kunnen je niet missen. Ik zal vaker bidden en meer naar de kapel gaan, alles wat je maar wilt. Wie zorgt er voor ons wanneer jou iets overkomt?’

‘Graaf Otto zal mij erop afrekenen wanneer ik niet ga, lieve. Bovendien vormen wij met elkaar een sterk leger. Ik verplicht mijn boeren om ter heervaart te gaan en ik maak gebruik van de “arrière-ban”. De vrijen zijn goed bewapend.’

Moeder doet nog een poging, waardoor mijn kans op een glanzende carrière naast mijn vader in het geding komt. Soms kan ik haar niet uitstaan. ‘Ik ben zwanger Floris, je kunt mij dit niet aandoen. Je weet dat er veel doden vallen tijdens deze barre tochten en God maakt geen onderscheid tussen een graaf of een landwerker.’

‘Genoeg vrouw. Er zijn belangrijkere zaken te regelen zoals boodschappers sturen om de boeren te verzamelen en de vrijen bij elkaar te roepen zodat ik op korte termijn kan vertrekken.’

‘Hoe gaat u dat aanpakken, vader?’

Papa streelt over mijn haar en kijkt me aan, het is fijn wanneer hij de tijd neemt om mij uit te leggen wat zijn plan is. ‘Mijn gezanten gaan bij al mijn onderdanen langs om paarden en karren in te vorderen. Die hebben we nodig om de lange tocht te maken. Daar moet alles op worden geladen zoals proviand en tenten om in te overnachten en spullen in op te slaan.’

‘Voor zo’n leger heeft u veel eten en drinken nodig?’

‘Jazeker, zoon. Zoals je weet heb ik altijd een grote voorraad opgeslagen voor slechte tijden. Wanneer dat niet genoeg is, leg ik beslag op wat de boeren bezitten. Dat geldt ook voor hout, granen, vlees of gevogelte of andere zaken die ik nodig acht. De boeren dienen voor zichzelf te zorgen. Wanneer God het niet zo had gewild, had hij van hen wel edelen gemaakt.’

‘Wanneer vertrekt u, vader?’

Nog steeds houd ik mijn vingers gekruist op mijn rug, dit moet mij wel geluk brengen. Ik haak mijn wijsvingers in elkaar en probeer ze met kracht uit elkaar te trekken. Dit leidt mij even af van de spanning die door mijn lijf dendert. In stilte bid ik tot mijn Vader die in de hemel is.

‘Ik verwacht binnen een week te vertrekken. De goederen worden naar de centrale verzamelplaats gebracht die ik aangewezen heb.’

‘Laat me meegaan vader.’ Smekend kijk ik hem aan.

Mijn vader knielt neer, nu zijn we op gelijke hoogte. Hij gaat mij iets belangrijks vertellen dat voel ik. ‘Je hebt gemerkt dat je moeder in angst leeft wanneer ik weg ben. Zij is bang dat zij alles verliest wanneer mij iets overkomt. Daarom verwacht ik van jou dat jij haar beschermt. Tijdens mijn afwezigheid ben jij de man in huis.’

Ik moet mijn teleurstelling wegslikken bij dit nieuws. Juist nu ik in topvorm ben en zo intensief geoefend heb met het wapentuig, wekenlang heb ik mijzelf afgebeuld in mijn maliënkolder, het extra gewicht dat ik meetorste was zeker dat van een drachtige zeug. Vader geeft mij een por. Wanneer ik naar hem op kijk geeft hij mij een knipoog. Het voelt als mannen onder elkaar en dat biedt mij enige troost. Mijn moeder, broertjes en zusje hebben mij nodig, ik accepteer mijn nederlaag. Tijdelijk neem ik deze taak van hem over. Dit keer laat ik mij overhalen, een volgende keer kan hij niet aan mij voorbijgaan, daar zorg ik voor.

3

Een droom, een geheime brief en een waarschuwing.

MAchteld …Machteld … Langzaam ontwaak ik in een vochtig bed van bladeren en varens. Verdwaasd kijk ik in het rond. De dageraad ontvouwt zich en de nevel geeft het woud een sprookjesachtige aanblik. De hemel is roze gekleurd door de ontwakende morgenstond. Ik sta op en strijk de nachtjapon, die aan mijn lichaam kleeft, glad. De slaap heeft mij nog in haar macht, het duizelt mij.

Een vrouw komt langzaam uit de nevel tevoorschijn, ze fluistert mijn naam. Ik herken haar aan haar wild krullende grijze haardos. Doodsbang kijk ik naar haar. Wat wil ze van mij? De opstekende bries bezorgt mij een rilling.

De waarzegster huilt. Op een paar meter afstand blijft ze staan. Grote tranen biggelen over haar wangen, enkele vallen op haar vale grijze kleed en andere blijven aan haar lippen hangen. De tranen verspreiden zich over de vrouw als een rivier van kwikzilver en vallen op de grond. De heks houdt iets in de palm van haar hand verborgen en loopt in mijn richting. Haar grijze ogen zijn dof. Als ze vlak voor mij staat, steekt ze haar hand uit. Ze draait haar handpalm naar boven en opent haar hand. Nu zie ik wat het is; een pfennig. Ik wil de munt pakken, maar ik ben niet snel genoeg. Het muntstuk valt tussen ons op de grond.

‘Kijk,’ zegt de oude toverkol, terwijl ze een pas opzij doet en wijst naar de open plek in het bos. ‘Luister naar mijn zusters.’

Verward door haar opmerking volg ik haar hand met mijn ogen en durf mij niet te bewegen.

Uit de nevels doemen twee kastelen op. Ik hoor gekerm en hulpgeroep van vrouwen en het geschrei van jonge meisjes. De angst in mij maakt plaats voor een intens verdriet.

‘Kijk, dit zijn de Lechtenburg en de Lineburg, beiden gebouwd door de graaf van Oldenburg. Hier houdt hij de vrouwen en meisjes van de Stedingers gevangen. Tegen betaling van losgeld kunnen ze vrijgekocht worden. Menig jong meisje verlaat het slot niet ongeschonden. Soldaten rukken hen de kleding van het lijf om aan hun gerief te komen. Naakt en bibberend verzetten zij zich maar maken geen kans tegen het mannelijk overwicht.

Tegen de symbolische betaling van één pfennig per jaar schonk de bisschop van Bremen, in het verleden, mijn familie, de Stedingers, het moeras. Nu wij er vruchtbaar land van hebben gemaakt, is hij daar niet langer tevreden mee. Hij zint op manieren om ons het door onszelf ontgonnen land afhandig te maken, zodat hij de vruchten kan plukken van de zware arbeid die wij gedurende vele jaren hebben verricht. Daarom heeft hij de graaf van Oldenburg gevraagd een list te verzinnen.

Doe iets, Machteld, verzin een list. We hebben genoeg geleden. Red ons, maak ons vrij.’

Met een bons valt ze op de grond en kijkt ontredderd rond.

Het duurt even voor ze beseft dat ze zich in haar eigen kamer bevindt. Hijgend van schrik tast ze naar de wollen dekens. Haar vingers bevoelen tevergeefs de houten vloer. Rillend realiseert ze zich dat deze aan de andere zijde van het bed op de grond liggen.

Voorzichtig plaatst ze haar hand op de bolling in haar schoot waar het kleintje zich onrustig beweegt.

Anna komt binnen en ziet Machteld naast het bed zitten. ‘Ik hoorde een harde bons, wat is er gebeurd? Zijn de weeën begonnen?’

‘Nee, gelukkig niet. Ik had een vreselijke droom.’

‘Wat vervelend voor u, kom ik help u even overeind, gaat u maar zitten op de kist naast het bed.’ Hoofdschuddend pakt Anna de dekens op en zorgt dat het bed weer op orde komt.

‘Bent u weer bijgekomen? Morgen zal alles er minder angstaanjagend uitzien, het is niet meer dan een droom.’

Het dienstmeisje stopt Machteld onder de wol. ‘Gaat u maar snel weer slapen, het is midden in de nacht.’

Anna sluipt zorgelijk de kamer uit.

Machteld is boos op zichzelf, ze heeft zich gedragen als een klein kind. Bestraffend spreekt zij zichzelf toe: Anna heeft gelijk, ik moet me niet zo aanstellen. Deze situatie kan invloed hebben op de gezondheid van de kleine, straks wordt het een dom en lelijk kindje. Er zijn gevallen bekend waarbij het kindje misvormd ter wereld kwam doordat de moeder zich te veel zorgen maakte. Onrustig draait ze van haar ene zijde naar de andere, de slaap wil maar niet komen. Ze verbergt zich onder de wollen dekens om de kou te ontvluchten.

‘Misschien helpt het wanneer ik schaapjes ga tellen. Eén, twee, drie vier. Wacht eens even …’

Op de tast zoekt zij naar de kaars die altijd op dezelfde plek staat. Onder de vuurklok in de open haard liggen vast nog resten van het vuur dat vandaag gebrand heeft.

Ze sluipt in de richting van de stookplaats, de klok voelt nog warm aan. Ze houdt de wollen deken om zich heen geslagen. Door te rommelen met een stokje tussen de smeulende resten en door flink te blazen, vat het houtje vlam. Ze steekt de kaars behoedzaam aan.

Dan sluipt ze naar de kist vlakbij het venster waar ze daarstraks nog op zat, toen Anna het bed opmaakte. Het licht van de volle maan schijnt door de varkensblaas, die voor het raam gespannen is, naar binnen. Voorzichtig zet ze de kaars neer en morrelt aan het slot. Met moeite lukt het haar het slot te ontsluiten met de sleutel die altijd om haar hals hangt.

Eindelijk gaat het slot open. Voorzichtig hijst ze het deksel omhoog, tot het tegen de muur staat. Het schaarse licht van de kaars schijnt op de verschillende kledingstukken. Machteld doorzoekt de kist en schuift de kledingstukken terzijde. Dan vindt ze wat ze zoekt. Een opgerold en samengebonden oud stuk perkament. Dit overhandigde de toverkol haar vlak voor ze de woonwagen verliet, vele jaren geleden.

Nooit heb ik het opengemaakt, denkt Machteld. Ik wilde het wel, maar zij heeft het mij ten strengste verboden.

‘Ongelukkig is het moment waarop je het nodig zult hebben,’ fluisterde de heks destijds.

Dit is het moment om het te openen, wat zal erin staan? Ongeduldig probeert ze de veter los te peuteren dat het perkament samengebonden houdt. Ze moet het er afstropen en ervoor zorgen dat het perkament niet beschadigt. Eindelijk na veel gepruts lukt het om het perkament uit te rollen.

Waterwegen wonderwel

Sloten graven overspel

Vrouwen leven grote hel

Straffen gemene mannenspel

Graaf of koning het maakt niet uit

Red mij, red mij, roep ik luid

Een paar keer leest Machteld de tekst door, deze hoort vast bij de vloek van de steen. Daarom mocht ze het perkament niet openmaken.

De gravin klemt het tegen haar borst en probeert haar angst onder controle te houden. Dit moet met Floris te maken hebben, een teken van de heks. Een deel van de vloek die op de steen rust.

Morgen stuurt ze een boodschapper naar Floris om hem tegen te houden. Er mag hem niets overkomen. Handelen moet ze en wel direct. Door haar ongecontroleerde bewegingen valt de kaars bijna in de kist.

‘Rustig, alleen kalmte kan je redden, haal diep adem.’

Ze inhaleert diep en telt tot tien, langzaam laat ze de lucht uit haar longen ontsnappen en voelt dat het beven van haar handen afneemt. Wanneer ze midden in de nacht het kasteel op stelten zet, valt het te zeer op. Zachtjes sluipt ze terug naar het bed, kruipt erin en blaast de kaars uit. Morgen zal ze alles regelen … in het geheim.

4

Een schrijven, een boodschapper en een slechte nachtrust.

Een zonnestraal dringt tussen de zware gordijnen door de kamer in. Zorgeloos alsof er niets is gebeurd, schijnt zij op de nog slapende gravin. Machteld rekt zich uit en slaat loom haar ogen op. In bed is het heerlijk warm, veel te lekker om op te staan. Ze draait op haar zij en nestelt zich in de dekens. Het perkament, waarop het gedicht van de oude toverkol geschreven is, ligt voor haar op de grond. Ineens valt alles op zijn plaats. De droom, de heks, het gedicht.

De angst grijpt haar bij de keel. Wanneer ze de dekens van zich afslaat, tintelt de kou tegen haar huid. Rillend gaat ze op de rand van het bed zitten. Floris zei dat hij ten strijde zou trekken tegen de Stedingers, het volk waar de waarzegster toe behoort!

Snel trekt ze haar beenlingen aan, zorgvuldig strikt ze de koordjes net onder de knieën vast. Daarna pakt ze haar stillegangen omdat trippen te veel lawaai maken. De eenvoudige wollen jurk gooit zij over haar hoofd en zij steekt haar armen door de mouwen.

Ze sluipt naar de kist en haalt er inkt en een onbeschreven stuk perkament uit. Schichtig kijkt zij in het rond, stel je voor dat er plotseling iemand binnenkomt en ziet wat zij van plan is.

Anna slaapt in het aangrenzende vertrek, hopelijk hoort ze niets.

Met een schietgebedje dankt zij de monnik die haar in het geniep lesgaf. Het is zo lang geleden dat zij amper meer weet hoe zij een ganzenveer moet vasthouden. De inkt is uitgedroogd, gelukkig staat er een kommetje met water. Meestal gebruikt zij dit om zichzelf op te frissen. Nu niet, vandaag is er een belangrijkere taak voor dit vocht weggelegd.

Wanneer ze aan het tafeltje zit, schuift ze onrustig heen en weer. Het is moeilijk de juiste woorden te vinden. Bang is ze, om voor gek versleten te worden.

Het uiteinde van de ganzenveer waarop zij kauwt, voelt droog aan in haar mond.

Mijn liefste, ik wil je waarschuwen.

Nadat de eerste woorden met de veer netjes zijn geplaatst, wordt het schrijven haastiger. De zinnen vloeien als vanzelf en voor ze het weet, heeft zij het hele vel vol geschreven. Haastig rolt zij het perkament op en bindt er een lint omheen. Welke persoon kan zij het beste benaderen? Er zijn niet veel betrouwbare ruiters. Als vrouw delft zij het onderspit wanneer haar vertrouwen misbruikt wordt.

Koortsachtig denkt ze na. Dit geheim kan zij met niemand delen, ook niet met Anna, ze is te kwetsbaar en zal als eerste aangesproken worden bij een vermoeden van ongerechtigheid. De zoon van de stalmeester is een goede optie, hij is niet al te slim en doofstom. De jongen kan als geen ander omgaan met paarden. Haar besluit staat vast.

Machteld ruimt inkt en ganzenveer zorgvuldig op. Het tafeltje waaraan zij schreef wordt zorgvuldig geïnspecteerd. Alle sporen zijn uitgewist. Een klopje op de deur laat haar zodanig schrikken dat ze de hoofddoek uit haar handen laat vallen. Ze raapt de linnen lap op en kijkt nogmaals om zich heen om te controleren of ze iets vergeten is.

‘Wie is daar?’

‘Vrouwe, is alles goed met u?’

‘O, ben jij het Anna. Kom binnen.’

‘U heeft zich al aangekleed?’

Machteld kijkt naar haar handen met daarin de hoofddoek, zij voelt zich betrapt. ‘Ik wilde juist een luchtje gaan scheppen, Anna.’

‘Hebt u nog geslapen vannacht?’

‘Ja, Anna, het lukte mij door het tellen van schaapjes.’

‘Dat is goed om te horen. U maakt zich zorgen om niets.’

‘Dat denk ik ook Anna. Bij daglicht ziet alles er anders uit.’

Anna neemt Machteld het werk uit handen en zorgt dat geen haartje ontsnapt.

‘Dank je, verder red ik het wel alleen.’

Wanneer haar dienster weg is, haast ze zich naar de stallen. Ze heeft een wollen cape omgeslagen en neemt een ongebruikelijke weg om herkenning te voorkomen tijdens de uitvoering van haar snode plan.

De jongen hangt buiten tegen het hek. Hij heeft een stuk brood waarop hij langzaam kauwt. Schaapachtig kijkt hij voor zich uit en laat een dikke boer. Hij ziet er werkelijk onnozel uit.

Omdat hij geen vragen kan beantwoorden is dit de beste keus.

‘Wil jij wat voor mij doen?’

Naast woorden gebruikt ze gebaren om de jongen duidelijk te maken wat ze wil.

De staljongen kijkt op, tussen de slierten ongewassen haar door staart hij haar aan.

‘Kijk, deze brief is voor graaf Floris en bevat een belangrijke boodschap. Wil jij de brief naar Gelre brengen? Daar verblijft hij op dit moment.’

Ze zwaait met de brief voor zijn neus heen en weer.

Gespannen wacht Machteld af hoe de jongen reageert. De knul staat op en buigt voor haar, het brood stopt hij tussen zijn riem. Langzaam neemt hij het perkament van haar over en stopt het in zijn wambuis.

‘Hier heb je een vergoeding voor onderweg, wanneer je terugkomt krijg je twee keer zoveel van mij.’

Hij knikt bevestigend. Ze gruwelt wanneer ze de broodkruimels tussen zijn tanden ziet als hij haar toelacht en zijn hand uitsteekt om het beursje in ontvangst te nemen. Langzaam wandelt hij naar de verlaten stal en haalt zijn paard.

Met een wild kloppend hart ziet ze hoe hij de poort uit rijdt. De adem wordt haar bijna ontnomen door deze beslissing.

Gelaten wandelt ze naar binnen. Even alleen zijn, daar heeft ze op dit moment behoefte aan. Wat zal Floris’ reactie zijn? Hij weet immers niets van de vloek.

Ze loopt naar het bed en verbergt haar gezicht in de kussens. Het kindje onder haar hart roert zich alsof het zich bewust is van haar verdriet.

Ze heeft geschreven van de steen, van haar droom en haar zorgen. Nergens vindt ze rust, ongedurig loopt ze naar het raam om het gordijn verder open te schuiven. In de schemerige kamer hangt een benauwde atmosfeer. Zelfs de zon kan haar hart niet geruststellen. De steen die zij altijd bij zich draagt, haalt ze uit het tasje aan haar riem. Door het venster weerkaatst het licht in de kanaaltjes waardoor het net op water lijkt. Zijn het de tranen van de waarzegster? Probeert de oude vrouw haar iets duidelijk te maken? Langzaam stopt Machteld de steen terug.

5

Een wapenmeester, een vriend en een wedstrijd.

‘Wanneer komt mijn vader terug? Hij is al zolang weg.’

‘Het zijn zware tijden, geduld is een schone zaak.’ Teun, de wapenmeester, geeft de jonge graaf een bemoedigend klopje op de schouder.

De jongen kijkt vol bewondering op naar de grote man naast hem. Vader heeft de beste wapenmeester van het land zo ver gekregen om hem, Willem, te onderrichten en daar is hij trots op.

Het kostte Floris moeite om Teun zo ver te krijgen dat hij naar Den Haag wilde komen. Hij diende voor de Heren van Gelre en wilde de lange reis niet maken. Nadat zijn vrouw overleed veranderde hij van gedachten. Zij was gehecht aan het Gelderse rijk met zijn heidevelden waarop de schapen graasden. Het was ondraaglijk om langer in het huis te wonen, waar hij alleen met zijn zoon achterbleef. Alles, zelfs de stenen waarvan het gebouwd was of de paden waarop hij liep, tornden de wond van het verlies open. Samen met zoon Pijke trok hij naar West-Friesland om een nieuw leven op te bouwen. Hij meldde zich bij graaf Floris als wapenmeester en onderwijst nu Willem, de zoon van de Graaf, samen met zijn eigen zoon.

‘Hier, pak aan, uw kans op ontsnapping is verkeken!’ Pijke zet zijn tegenstander het zwaard op de keel.

Willem zit op zijn knieën achteroverleunend op zijn handen. Het koude staal voelt koel. Woest kijkt hij op. Hij klauwt in het rulle zand, dat aan zijn vochtige handen blijft kleven. Een hand vol belandt in het gezicht van Pijke, waardoor de jongen zich niet meer kan verdedigen.

De blik van Teun boort zich in die van Willem en duldt geen verzet. ‘Heer, een edelman dient zich te gedragen. Schudt elkaar de hand.’

Intussen heeft Pijke het meeste zand verwijderd, zijn ogen voelen aan als schuurpapier. Dit was een vuile streek en zeker niet volgens afspraak.

‘Nee, Teun, nooit van mijn leven ga ik handen schudden. In de strijd is alles geoorloofd zegt mijn vader.’

‘Als graaf dient u zich te houden aan de erecode.’

Nukkig richt Willem zich op en schudt Pijke de hand. ‘Codes kunnen wat mij betreft in de boom gehangen worden, net als verliezers.’

Met opgetrokken wenkbrauwen kijkt Teun de jongeman aan. ‘Is dit een verzoek? Als u daarop staat kan ik dit realiseren?’

‘Nee, natuurlijk niet!’ Stampvoetend verlaat de jongeman het strijdtoneel.

‘Laat maar, vader,’ zucht Pijke. ‘Over een uurtje hangt de vlag er anders bij en wil hij samen met mij op konijnenjacht.’

Teun slaat een arm om zijn zoon heen en helpt hem bij het verwijderen van de laatste zandkorrels. Het gedrag van de jonge graaf baart hem zorgen. Als dit zo doorgaat, komt de veiligheid van zijn zoon in het geding.

In de stallen gooit Willem de maliënkolder met een woest gebaar over zijn hoofd. Het geluid van de metalen ringetjes weerkaatst door de stal. De paarden zijn wel wat gewend en reageren er niet op. Kwaad geeft hij het metalen hemd een schop. Het vest blijft liggen, alleen de vorm verandert.

Willem loopt naar het zwarte paard met de witte bles op het voorhoofd, zijn favoriet en het reservepaard van zijn vader. Hij opent de staldeur en slaat zijn armen om de hals van Donder. Als om de jonge graaf te troosten, hinnikt het hem toe. Willem verstopt zijn gezicht in de flanken van het dier en snuift de vertrouwde geur op.

Dan hoort hij dat iemand de halsberg opraapt. Het geluid van het metaal klinkt hol door de ruimte. ‘Kom jongen, ik weet dat je hier bent, wij moeten praten.’

Nog even duwt hij zijn neus in de nek van het paard, hier kan hij zijn emoties laten gaan.

Teun neemt de jongen mee naar een houten bank buiten de stal. ‘Kom even naast me zitten.’

Onwillig neemt de jongen plaats en leunt met zijn rug tegen de houten wand. Het waterige zonnetje in de vroege morgen schijnt op zijn gezicht en probeert zijn humeur op te vijzelen.

‘Wat is er aan de hand? Je wordt gewelddadiger en neemt onbezonnen risico’s.’

Willem haalt zijn schouders op en kijkt opzij over de velden waar de horigen het graan oogsten. ‘Wanneer ik volwassen ben, Teun, wordt van mij verwacht dat ik mijn land bestuur en dat doe ik met harde hand. Wanneer de boeren geen wet ervaren, gaan ze er met alles vandoor. Ik heb het vader zo vaak horen zeggen.’

‘Uw vader komt terug, het is een heldhaftig en slimme man. Hij weet waarmee hij bezig is.’

Willem staat op en slentert weg met neerhangende schouders. In zijn spoor dwarrelen stofwolkjes op.

Teun kijkt de jongen na en schudt het hoofd. Wat meer respect voor de boerenstand is op zijn plaats. De rijken moeten het graan zelf eens gaan oogsten dan weten zij hoe zwaar het is. Teun weet het wel, hij heeft vaak genoeg een tandje bijgezet tijdens de oogst in het oude Gelre, waar hij vandaan komt. Wat een onrecht is er in de wereld. Respect voor de hardwerkende klasse is er niet bij.

De jongen mist zijn vader. Teun schudt met zijn hoofd en denkt aan zijn eigen zoon, die zijn moeder zo node mist. Het zonnetje is achter een wolk verdwenen en de lucht wordt koel. Teun staat op en loopt de stallen in.

Pijke en Willem kunnen het meestal goed vinden. Pijke is opgegroeid met de standenverschillen en weet niet beter.

‘Ik moet zeggen dat je een bijzonder goede zwaardvechter bent, Pijke, je kreeg het met de paplepel ingegoten. Met paarden is het andere koek. Je kunt nooit van mij winnen.’

De jonge graaf is zeer behendig te paard, menig tegenstander bijt in het stof.

‘Dank u, heer. U geeft mij te veel eer. Ik ga de strijd graag aan.’

‘Kom op, dan gaan we de paarden halen.’

Al gauw laten zij het kasteel ver achter zich, op het land wordt hard gewerkt. Boeren ploegen de akkers, sommigen met een paard en anderen zonder. Brede lijnrechte voren tekenen zich af, zo ver het oog reikt. Vrouwen met jurken opgebonden tot aan hun middel lopen er achteraan met een mand vol zaden, anderen hebben graankorrels opgeknoopt in hun jurk en strooien het van daaruit driftig in het rond om een nieuwe oogst in het najaar mogelijk te maken.

Zonder op of om te kijken, rijden beide knapen dwars door de akkers, waarbij de noeste arbeid in een klap teniet wordt gedaan. Van de scheldende boeren en vrouwen trekt Willem zich niets aan, sterker nog, hij heeft er geen erg in. Schuldbewust kijkt Pijke achterom. Zijn vader zal boos zijn wanneer dit hem ter ore komt.

De afstand tussen hen wordt steeds groter. Ha, Pijke zal voelen waartoe hij in staat is. Triomfantelijk kijkt hij achterom, Pijke is een stipje in de verte. Door deze manoeuvre raakt hij de controle kwijt. Een dikke tak slaat hem van het paard en maakt een einde aan de roekeloze rit.

‘Heer, heer, is alles goed met u?’

Langzaam dringen de woorden tot hem door. Duizelig gaat hij zitten en bevoelt zijn hoofd. ‘Wat is er gebeurd? Alles doet me pijn.’

‘U werd uit het zadel gelicht door een tak en maakte een enorme smak.’

Bezorgd buigt Pijke zich over zijn gewonde vriend zodat hij het letsel kan zien.

‘Zit er een gat in mijn hoofd?’

‘Ik weet het niet heer, uw haren kleven aan elkaar en zitten vol bloed. Mijn vader weet wel raad. Kunt u opstijgen?’

‘Ik voel mij misselijk en duizelig.’

Pijke helpt hem overeind en zet hem op het paard. Gezamenlijk rijden ze terug naar het slot.

De jonge graaf wil niet laten merken hoe het ervoor staat en probeert zich groot te houden. Wanneer ze eindelijk terug zijn bij de stallen, valt Willem vermoeid en verdoofd van pijn uit het zadel.

‘Vader, help ons, kom alsjeblieft snel. Willem is gewond!’

Teun komt op het rumoer af. Willem kreunt en probeert op te staan. Teun schiet toe en knielt neer bij de jonge graaf.

‘We deden een wedstrijd, vader.’

‘Wat een roekeloosheid, gebruik toch het verstand. Met jou spreek ik straks een hartig woordje, jongeman.’

Met de staart tussen de benen druipt Pijke af, er zwaait wat voor hem dat is zeker.

Teun bindt zorgvuldig een lap om het hoofd van Willem. Onder het verband heeft hij een stuk linnen, gedrenkt in een aftreksel van de guldenroede, gedaan.

‘Zo, gaat het nu wat beter? U zult zich moeten leren beheersen. Op deze wijze maakt u alleen maar vijanden.’

‘Dat kun je wel zeggen, Teun, maar op een dag zal alles wat van mijn vader is van mij zijn. Daarom is het belangrijk dat ik mij nu bekwaam in het overwinnen en verdedigen.’

6

Een meisje, een afwijzing en een veldslag.

Het geluid van schreeuwende stemmen brengt Machteld van haar stuk. Zou het eindelijk zover zijn? Ze wacht al maanden op een teken van leven. Vol verwachting kijkt ze uit het raam. Het meisje in haar armen zet een keel op. Ze sust het kleintje en drukt het tegen zich aan.

‘Papa is thuis. Eindelijk zal hij jou kunnen bewonderen.’

Ze loopt snel de trap af, eenmaal beneden neemt ze even de tijd om haar jurk met haar vrije hand recht te strijken, een weerbarstige lok stopt ze haastig onder haar mutsje. In de hal herkent ze zijn contouren, wat heeft ze hiernaar verlangd. Ondanks de vuile kleding en een baard tot aan zijn borst, zou ze hem uit duizenden herkennen.

‘Gelukkig, je bent weer thuis. Ik heb een verrassing voor je!’ Stralend kijkt ze naar hem op en reikt hem de ingebakerde baby aan.

‘Ga weg vrouw, ik heb behoefte aan rust.’ Onverschillig loopt hij langs haar heen.

‘Wacht even, wil je ons meisje niet zien? Ik heb haar Aleid genoemd. Een kind kan niet opgroeien zonder naam.’

‘Je bent altijd eigengereid geweest. Hoewel je in sommige situaties je boekje ver te buiten gaat.’

‘Ik zal tien kaarsen aansteken voor je veilige terugkeer en extra geld schenken aan de kerk. God zij gelooft dat je er weer bent!’ Vertwijfeld probeert zij hem tegen te houden en klampt zich aan zijn met zand en modder besmeurde kleding vast.

‘Breng een bad in gereedheid en laat me met rust.’

Dit is niet het juiste moment, beseft ze.

‘Natuurlijk, zoals je wenst.’

‘Ik wil volledige rust, begrepen?’

Machteld maakt een reverence en snelt weg met Aleid brullend in haar armen. In de keuken springt het aanwezige personeel van schrik in de houding. Het geluid van de baby weerkaatst tegen de kale grijze muren.

‘Stook het vuur op en maak een bad in gereedheid voor mijn man.’

‘Natuurlijk mevrouw.’

Twee meisjes rennen naar de emmers, die altijd met koud water gevuld klaar staan voor noodgevallen, en gooien ze leeg in de goot die door de keuken naar buiten loopt. Ze zeulen met de emmers, nu gevuld met heet badwater, drie trappen op naar de vertrekken van hun heer.

Floris wil haar niet zien. Hij zei dat ze haar boekje ver te buiten ging. Bedoelt hij haar brief? Ongerust trekt ze aan de schel om Anna te roepen.

‘Anna, kam mijn haren. Wanneer je daarmee bezig bent kom ik tot rust.’

Met lange halen trekt de dienster een kam door het haar van Machteld. ‘Morgen is uw man beter gestemd, daar ben ik van overtuigd. Een bad en een nacht slapen zullen hem goed doen.’

‘Morgen trek ik mijn mooiste jurk aan. Mannen zijn gevoelig voor uiterlijk vertoon, met Floris is het niet anders.’

‘Deze prachtige mosgroene kleur staat u geweldig en past goed bij uw ogen. Wanneer hij u ziet, denkt hij dat u een jonge bruid bent.’ Anna heeft een jurk uit de kleedkist gehaald en slaat hem een paar keer uit. Met de jurk voor haar schoot geklemd, maakt ze een paar danspassen en kijkt haar meesteres ondeugend aan.

‘Ach Anna, je weet net als ik dat zoveel jaren huwelijk en vijf kinderen hun sporen nalaten.’

‘U vergist zich, u ziet er nog altijd heel goed uit. Menig man wenst zich een vrouw met uw uitstraling en uiterlijk.’

‘Ik hoop dat hij morgen anders reageert, Anna. Vandaag was een grote teleurstelling.’

‘Uw man was heel vermoeid, hij zag er niet uit. Zijn kleed was bruin als het stof dat opwaait wanneer een leger passeert. Zijn baard hing op zijn borst, wat hem wel goed stond vond ik.’

‘Gedraag je Anna, het is niet aan jou om een mening over mijn echtgenoot te hebben.’

Schuldbewust buigt Anna zich over de kleedkist en pakt er een linnen onderjurk en andere benodigdheden uit.