Zeven dagen in Matilo

Rick Vermunt

1e druk mei 2022

Uitgeverij: H!P Publishing

Vormgeving omslag: Imber Studio, Ralph Bunschoten

ISBN e-book 978-94-6464-007-6

NUR 332

©2022 H!P Publishing | www.hippublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van H!P Publishing.

Voorwoord van de auteur.

Toen ik besloot mee te doen met deze verhalenwedstrijd wist ik al snel dat ik een suspense wilde schrijven die zich afspeelt in een tijd die niet voor de hand ligt. Een verhaal met elementen van de klassieke thriller, inclusief de onvermijdelijke femme fatale. Het beschrijft de laatste dagen voor de val van Matilo. Om trouw te blijven aan het tijdperk en de plaats (de Romeinse overheersing in de Limes, de grens van het Romeinse rijk met de gebieden van de meest onverzettelijke wilden) zag ik mij genoodzaakt om in ieder geval de plaatsnamen aan het begin toe te lichten. Ik ben geen jurist, dus delen van hoe ik de rechtspraak van toen interpreteer is vooral persoonlijk.

. . . Prologus . . .

Het slanke lemmet verdwijnt in mijn voet. De heler heeft een glimmende schaal zodanig geplaatst dat ik vanaf mijn positie alles kan volgen. “Vind ik belangrijk,” was zijn commentaar. Huid springt open en openbaart het weefsel onder mijn voetzool. Nog is de heler niet tevreden. Uiteraard niet. Er bevindt zich iets in mijn voet dat er niet thuishoort. Het is aan de heler om het te verwijderen. Spieren en pezen worden met het lemmet opzijgeschoven, terwijl de genezer het object zoekt dat mij zoveel ongemak bezorgt. Ik zie het gebeuren, maar voel het niet echt. Ik kan ernaar kijken zonder dat ik week word. De mandraak doet zijn verdovende werk.

‘Ik zie het ding, heer magistraat. Ik moet het alleen nog verwijderen.’

‘Als je je werk maar doet,’ mompel ik.

‘Met de hulp van Aesculapius.’

Hij raakt een zenuw. Ik schreeuw het uit van pijn. De mandraak raakt uitgewerkt. Als ik de kracht had zou ik de heler een pak slaag geven, maar ik heb die kracht niet. Wat zich in mijn voet bevindt verhindert dat. De wond is ontstoken en langer wachten kost mij mijn lichaamsdeel.

‘Wat is het?’

De heler antwoordt niet. Hij vist een tang uit zijn verzameling medische attributen. Een beetje beul kan er goed mee uit de voeten. Uit de voeten, haha. De tang verdwijnt in mijn voet. Nu kijk ik weg. Er zijn grenzen aan wat ik kan verdragen.

De heler beweegt en draait de tang door mijn voetweefsel.

‘Hé! Moet dat zo diep?’

‘Als de heer wil dat de parasiet wordt verwijderd …’

Dat moet even inzinken bij mij. Parasiet? Ik dacht dat het om een steensplinter ging of iets dergelijks.

‘Hebbes.’

De tang komt tevoorschijn als de heler het instrument weglegt. Het object dat zich in mijn voet bevond kronkelt in de bek van de tang.

Ik kijk met enige gruwel naar het veelpotige dier dat zich in mijn voet begraven had.

‘Wat is het?’

De heler houdt het dier vlak voor zijn neus. ‘Lijkt mij iets van het zuiden. Niet van hier, in elk geval,’ zegt hij na een tijdje. ‘Had u al langer voetklachten?’

Nu hij het vraagt. Al veel langer. Het werd pas ondraaglijk toen ik door de moerassen tussen Mosa Trajectum (Maastricht) en Noviomagus (Nijmegen) trok. Ik knik.

‘Het is die natheid, hier,’ bevestigt de slaaf. ‘Alleen barbaren gedijen hier.’

Dat hijzelf barbaar is lijkt hem niet te deren.

Hij plukt een houten potje van een plank achter hem. ‘Dit bevat geneeskrachtige kruiden. Het helpt tevens tegen de pijn.’

‘Wat zit erin?’

‘Meer mandraak. Valeriaan. Opium. Wat niet?’

De heler klinkt beslist. Iets te beslist, naar mijn smaak. Een heler die zo overtuigd is van zijn eigen gelijk staat niet open voor andere inzichten. Helaas heb ik weinig keus.

‘Ik raad u af te gaan reizen. Uw voet moet helen.’

‘Geen tijd,’ grom ik. Ik weet dat hij gelijk heeft, maar heb ik heb al te veel tijd verloren vanwege mijn voet.

De heler wrijft peinzend over het potje. ‘Ik kan pure opium regelen, als u wilt. Een collega heeft dat ruim in voorraad.’

Van opium weet ik tenminste wat het is. Gebruik het en je raakt eraan verslaafd.

‘Ik regel wel vervoer,’ mompel ik. Ik duw de heler een paar sestertiën in zijn hand. ‘Niet alles omzetten in drank.’

De man lacht blij verrast. ‘Dat is genereus, heer.’

‘Wil je dat ik je in zout betaal? Nee? Ik heb een voorstel. Je kunt als mijn persoonlijke heler met mij meereizen naar Matilo (Leiden). Ik vrees alleen dat jouw meester het er niet mee eens zal zijn.’

Nog een lach. Nu een van trots. ‘Ik ben vrijman.’

‘Dan is dat geregeld.’

De voormalige slaaf knikt en buigt. ‘Uw toegewijde heler.’

‘Als je mij in leven houdt, zal je beloond worden.’ De ex-slaaf weet exact wat ik daarmee bedoel. Barbaren kunnen zich vrijkopen, maar een misstap en ze zijn terug bij af. ‘Roep Lucas in mijn tent. Ik wil hem spreken.’

De heler verlaat mijn legertent zonder te vragen waar hij die moet zoeken. Ex-slaven zitten vaak vast in hun oude gedragspatronen. Niet dat het mij interesseert. Een paar minuten geleden dacht ik nog dat hij een slaaf was. Ik ben benieuwd hoelang hij erover gaat doen. En ook weer niet. De mandraak raakt al uitgewerkt en mijn voet doet pijn.

‘Bier!’ roep ik. Liever had ik iets sterkers, maar in deze noordelijke uithoek groeien geen druivenranken. Of ik ben ze nog niet tegengekomen. ‘Lupa!’

De slaaf brengt een kan bier. Ik ben geneigd hem in een keer achterover te gieten.

. . .

Wij nemen het land van de barbaar

En noemen het “Rome”

Spijtig alleen, dat achter de Rijn

Nog veel meer barbaren zijn

. . . Dag Een . . .

Limes. Dit oord is niets voor Romeinen. Het is er nat, koud en ellendig. Misschien had de Limes langs de Mosa zuidwaarts moeten lopen en dan naar het westen via de lijn Lutetia (Parijs) naar de kust. Nog geen halve dagmars ten westen van het garnizoen in Noviomagus (Nijmegen), maakten de bossen plaats voor eindeloze rietvelden, veenlanden en moerassen. Ik hoopte op verbetering maar het is mij niet gegund. Het gordijntje van mijn draagstoel waait open en de regen slaat koud in mijn gezicht. Regen die horizontaal valt? Om te zwijgen van de vlagen natte sneeuw. De gure wind doet alles onaangenamer aanvoelen. De ene sombere gedachte na de andere maakt zich van mij meester. Waarom heb ik Colonia (Keulen) pas in september verlaten? Nu is het oktober. December is niet ver weg en dan begint de winter. De maanden van het donker, is mij verteld. Ik weet niet wat ik mij daarbij moet voorstellen. In Rome worden de dagen wel korter, maar donker vlak na de noen? Ik vraag mij regelmatig af waarom ik de positie van magistraat in de buitengebieden accepteerde. “Teken toch!” zeiden ze in Rome. “Praetor langs de Limes. Een paar jaar dienstdoen en daarna een mooi stuk land. Misschien zelfs een plek in de senaat!” Dat was de belofte, al kan het laatste mij gestolen worden. Het triumviraat verhindert alle senaatsinvloed. Sterker nog, het gaf voor mij de doorslag om te tekenen. Ik houd mij het liefst zo ver mogelijk van alle corruptie en vriendjespolitiek in Rome. Ik kijk mismoedig naar buiten. Niets kan je voorbereiden op de ontberingen van de noordelijke gebiedsdelen. Het eind van de wereld begint op de noordoever van de Rijn.

Ik tuur door de regenvlagen naar de oever aan de andere kant van de rivier. Het ziet er vanaf hier niet anders uit dan op de zuidoever. Het is slechts een verzinsel om aan te geven dat de stammen op de andere oever niet te temmen zijn. Onzin. Geen stam, geen volk is opgewassen tegen de Romeinse legioenen. Het is een kwestie van willen. Augustus Caesar vond het mooi geweest. Hij had genoeg veroverd en de stammen op de rechteroever hadden de legioenen er flink van langs gegeven. Dus lopen de Limes langs de oevers van de Rijn en in het oosten langs de Donau.

Voor het vreselijke weer maakt het niet uit op welke oever je je bevindt. Mijn voet klopt pijnlijk. Hij is er sinds de heler er dat beest uitsneed niet beter op geworden.

Elke dag vervangt hij de zwachtels door verse. Elke dag smeert hij genezende zalven op de wond en zegt hij hetzelfde: ‘Dit klimaat is niet goed voor helende wonden. Wonden moeten kunnen drogen en daar is met dit weer geen kans op.’

Ik ging zelfs zover dat ik een paar dieren offerde aan Hygeía, Aesculapius’ dochter. Je moet toch iets.

‘Heer magistraat!’

Ik schuif het gordijntje van mijn draagstoel opzij en kijk in het gezicht van Lucas. De onderofficier brengt snel een groet. Een laagje sneeuw bedekt zijn helm en rode mantel met bontkraag. Een geschenk van mij. Ik heb die aan alle legionairs van mijn escorte geschonken. Een soldaat hoeft het niet slechter te hebben dan een superieur. Het is slecht vechten als je verzwakt bent met een lege maag.

‘Vertel, decanus?’

‘Het garnizoen van Matilo is in zicht, heer. Heer, er komt ons niemand tegemoet.’

‘Ga dan maar verder. We zien wel.’

Ik laat ontstemd het gordijntje dichtvallen. Een welkomstcomité is geen vereiste, maar een teken van gastvrijheid. Misschien hebben ze mijn gevolg niet zien naderen.

De draagstoel zet zich in beweging. Ondanks de zachte kussens doet het schokken van de stoel zeer aan mijn voet. Even doorbijten, dan kan ik rusten.

Niet veel later voel ik hoe de draagstoel tot stilstand komt. Pas als ik het teken “stoel neer” geef zullen de slaven hem neerzetten. Desnoods laat ik hen de hele nacht zo staan. Ik schuif het gordijntje open in de verwachting het gezicht te zien van de prefect of desnoods een wachtpost. Tussen de regenvlagen door ontwaar ik het silhouet van een wachttoren en de houten palissade die het garnizoen omringt. Matilo beschikt niet eens over stenen muren. De aarden wal die normaliter een kampement – zo mag ik het wel noemen – omringt, ontbreekt. Een teken aan de wand voor gebrek aan de Romeinse alertheid, vind ik. De barbaarse horden bevinden zich immers vlakbij. Matilo huisvest weliswaar geen legioen, maar wel een paar honderd legionairs verdeeld over cohorten van tachtig mannen. De prefect is het ultieme hoofd van het garnizoen en tevens de hoogste ambtenaar. Een paar dagen geleden heb ik een koerier vooruitgestuurd om mijn komst aan te kondigen. Alleen al daarom hoort de prefect een Romeins gevolg te begroeten. Het is een teken van orde en beschaving. Ook in de Limes is Rome, Rome. ‘Lucas!’

De decanus verschijnt in mijn blikveld. ‘Heer?’

‘Zijn we er?’

De soldaat glimlacht. ‘Welzeker, magistraat.’

‘Stoel neer!’

De slaven gehoorzamen direct. De stoel komt met een zachte schok neer. Genoeg voor mijn voet om mij opnieuw te laten vertrekken van de pijn. Ik neem mij voor straks de heler te roepen. Het ergste is binnenkort toch voorbij. Ik trek mijzelf op aan de randen van mijn stoel en klim naar buiten.

Decanus legt zijn vuist op zijn hart. ‘Gegroet!’

‘Het is goed,’ mompel ik terwijl ik de plooien van mijn mantel over mijn hoofd sla. Af en toe overdrijft de onderofficier.

‘Waar is de wachtpost?’

Er moet altijd bewaking zijn. Vooral met de barbaren zo vlakbij. Lucas holt naar de poort van het garnizoenscomplex. Hij kan zich de moeite besparen. Zelfs door de dichte regenvlagen zie ik dat de poort openstaat.

‘Kruk!’

Marius, de ingehuurde heler uit Noviomagus, snelt toe. ‘Zou u dat wel doen, heer magistraat?’ vraagt hij terwijl hij mij mijn kruk aanreikt.

‘Straks, Marius. Geef mij een slok opium, dan kan ik even voort.’

Ik neem het flesje in ontvangst en giet de verdovende vloeistof naar binnen. Hij heeft gelijk dat ik niet moet lopen. Net zoals hij gelijk heeft dat ik niet moet reizen. De opium reduceert de ergste pijn tot een dof kloppen. De vloeistof verwarmt mijn geest en vult mij met mildheid. De keizers zouden het drinken van opium aan het hof verplicht moeten stellen. Dan komt aan alle politieke kuiperij snel een eind.

Ik steek de kruk onder mijn oksel en hobbel naar de poort. Matilo, aan de uiterste rand van het Romeinse rijk en ik heb mijn bestemming bereikt. Ik strompel het kamp binnen. Het garnizoen maakt ondanks de nalatige bewaking een geordende indruk. Rijen tenten en barakken staan op afgemeten afstand van elkaar. De barakken zullen stellig dienstdoen als opslagruimte en slechts deels als slaapplaats voor de manschappen. Het kamp bezit zowaar een opslagschuur, en een stal.

Lucas volgt met mijn escorte. Slechts een viertal getrouwen, stuk voor stuk ijzervreters uit de laatste, zo mislukte Germaanse campagne van Augustus, volgen hem op de hielen. Hun grote schild keurig aan de linkerarm en de speer in de rechter. Het zijn de enigen die met de wapens present een ander kamp mogen betreden.

De rest van mijn escorte, voornamelijk voetsoldaten die mij sinds Rome volgen, draagt hun schild en speer op de rug. Zij volgen op vijftig pas afstand met daarachter de vier wagens gevolgd door de achterhoede van mijn gevolg. Alles bij elkaar honderdvijftig soldaten en burgers. Matilo heeft in lange tijd niet zoveel volk over de vloer gehad, neem ik aan.