De jongen die wilde deugen

Jos Govaarts

Godijn Publishing

Copyright

©2022 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Inhoudsopgave

1. I

2. II

3. III

4. IV

5. V

6. VI

7. VII

8. VIII

9. IX

10. X

11. XI

12. XII

13. XIII

14. XIV

15. XV

16. XVI

17. XVII

18. XVIII

19. XIX

20. XX

21. XXI

22. XXII

23. XXIII

24. XXIV

25. XXV

26. XXVI

27. XXVII

28. XXVIII

29. XXIX

30. XXX

31. XXXI

32. XXXII

33. XXXIII

34. XXXIV

De jongen die wilde deugen

Jos Govaarts

1e druk juni 2022

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Designs by Lotte

ISBN 978-94-6464-014-4

ISBN e-book 978-94-6464-015-1

NUR 301

I

Het was een korte boodschap. Je vader wil je graag nog een keer zien, met je praten. De stem van Carla klonk uitnodigend warm. Drieduizend kilometer tussen haar en mij en haar stem klinkt vertrouwd dicht bij me. Ik was in mijn zelfgekozen toevluchtsoord, ver boven de noordelijke poolcirkel. Het duurde even voor ik antwoordde.

De Noorse traditie van stiltes in gesprekken passen goed bij me, in de zelfgekozen eenzaamheid in een hytte met spaarzaam contact met de buitenwereld. Net als de Noren houd ik de ergernis voor me over de grote cruiseschepen, die als witte pukkels de fjorden bevolken en hun passagiers over het land uitstorten. Ik heb er mijn werk, ik doe onderzoek naar het poolleven. Ik trek over de vlakten en door bossen en heb oog in oog gestaan met beren en zelfs een lynx. Ik zwem ’s zomers in het ijskoude water en in de winter zit ik bij een houtgestookte haard. Ik ben op mijn manier tevreden met mijn leven.

Je vader wil je graag nog een keer zien en met je praten. Haar woorden dreunden na. De laatste keer dat ik hem sprak, was op zijn verjaardag, een paar maanden geleden alweer. Drie keer per jaar hebben we contact, op onze verjaardagen. Die van hem, die van Carla en die van mij. Een korte uitwisseling van gelukwensen, belevenissen en hoe het met het werk gaat en hoe het met zijn gezondheid gaat. ’t Gaat wel, is altijd zijn reactie. Er is te veel gebeurd om meer tegen elkaar te zeggen zonder verdrietig te worden, en te weinig om helemaal niets meer met elkaar te maken te willen hebben. Er blijft een band die niet verbroken kan worden. Zij respecteren mijn zelfgekozen bestaan als einzelgänger.

De lange weg van noord naar zuid is er een waarbij geduld op de proef wordt gesteld. Het vliegtuig is zeker sneller. Maar het idee om met onbekenden in een ruimte te zitten met zes stoelen op een rij is voor mij reden genoeg om een dagen durende trip met de auto te ondernemen.

De gravelwegen, boven de poolcirkel, vereisen een zekere zen-houding: na elke bocht komt een andere, waardoor de snelheid van het landschap ook mijn snelheid wordt. Uiteindelijk, na de Deens-Duitse grens, wint de efficiëntie pas echt en opent zich de Autobahn. Er wordt hard gereden, maar ik neem de tijd.

‘Het heeft geen haast,’ zei Carla. ‘Maar kom wel, voor hem en voor jou, nu het nog kan.’

We konden elkaar in de ogen kijken, mijn vader en ik, we spraken met elkaar en we zwegen naast elkaar.

Daarna hebben we hem begraven.

Er is gezegd wat gezegd moest worden en er is niet gezegd wat niet gezegd hoefde te worden. Het was goed.

Met het ophalen van herinneringen keek ik naar een herhaling in een keep van de tijd. Ik zag niet alleen wat me was overkomen, ik voelde weer wat ik toen voelde.

Op een dag was de schoonheid van mijn jeugd verdwenen. Zomaar. Ineens. Zonder aanleiding popte die gedachte in me op om niet meer weg te gaan.

Ergens onderweg ben ik ze kwijtgeraakt. Had ik kunnen zien? Had ik kunnen weten? Er zijn momenten geweest die achteraf een omslagpunt waren. Je kijkt terug, en dan zie je het pas. Dan is er geen terugkeer meer mogelijk.

Ik heb er niet voor gekozen om geboren te worden. Tijdens moeizame weeën werd ik uit mijn veilige omgeving geperst. Nog even doorbijten, nog even samengeperst worden en me er doorheen wroeten. Toen ontvouwde zich een wereld die de mijne zou zijn. Terug kon zeker niet meer.

Of er gebeurde iets, er was een aanleiding. Ik zag het, was erbij, maar was me pas achteraf bewust van wat er aan de hand was, mijn eerste liefde, de verhuizing, de klap van de inslaande bliksem, de schittering van een mes, de veeg op de muur. Ik gaf eraan toe, met verwarring, ontreddering, ontlading als gevolg.

Toch denk ik dat mijn jeugd heel geleidelijk is weggeslopen, stapje voor stapje. Alsof de stang van de tourniquet van de tijd in mijn rug duwde. Geniepig, zodat ik het niet bewust werd. Dwingend toen ik bemerkte dat er een grens was bereikt, waarbij er nog maar een klein niet te ontlopen duwtje nodig was.

Ik moet jong zijn geweest, voor ik een ik was. Ik zat gevangen in de grillen van een persoon in mijn leven. Maman. Al die jaren vulden zich met het me volledig richten op haar. Het was uit één richting. Pogingen tot wederkerigheid werden afgewezen met als gevolg dat ik ook steeds verder van mezelf wegdreef, tot ik het gevoel te bestaan had verloren. Ik kon het met niemand delen, en daarbij kwam: welke woorden had ik moeten gebruiken?

Is het al dertig jaar geleden, die lentedag waarop ik letterlijk over een hek sprong, onwetend wat me te wachten stond? De beloning zou groots zijn, het gevoel te bestaan zou terugkomen en ik omarmde het, om nooit meer los te laten. Het wagentje van de achtbaan, waarin ik toen terechtkwam, denderde overmoedig en onbeschermd een tunnel in. Ik verwachtte kleur en vrolijke muziek, het werd weer een wereld die verborgen moest blijven, donker en stil.

Dat ketende mij. Weer was ik een gevangene geworden, opnieuw kon ik mijn geheim met niemand delen, weer was er eenzaamheid. Het was de cipier die dagelijks met de sleutelbos rammelde om me eraan te herinneren wat ik gedaan had.

Ik verlang terug naar mijn veilige eenzaamheid. Schopenhauer zei het al: wer also nicht die Einsamkeit liebt, der liebt auch nicht die Freiheit – wie geen plezier vindt in eenzaamheid zal niet van vrijheid houden.

Tot mijn verbazing kwam er toch die drang om nog een keer terug te gaan naar de plek, en naar de tijd die ik dertig jaar geleden achter me liet. Ik heb afscheid genomen van mijn vader, nu kan ik ook afscheid nemen van hoe mijn leven toen was. Nog een keer mezelf confronteren met het leven van mijn jeugd. Mijn leven dat ik kende, was er een van zwarte schaduwen op een grauwe muur. Tot ik proefde van een ander leven, kleurrijk en warm, mooi en speels, de nectar van de liefde. Waarvan ik meer wilde, veel meer. Maar daarmee stond ik het geluk van anderen in de weg en dat wilde ik niet. Zou zij, die ooit mijn liefde was, er nog zijn? Maar waar? Nog steeds op de plek waar ik woonde?

Ik heb me voorgenomen terug naar het noorden te gaan, naar voorbij de poolcirkel, om nooit meer terug te komen. Zal ik dan toch niet een keer naar de plek gaan waar ik als jongetje heb gelopen, te zijn waar ik met Teun de wereld van bossen, natuur en overmoed heb ontdekt? Waar ik een verbond met hem sloot, met mijn vriendje van vroeger. Twee stoere jongetjes die een sneetje in hun arm maakten, heel klein, maar toch stroomde er bloed uit, twee druppeltjes, die ze mengden om voor altijd voor elkaar op te komen. Het littekentje is nauwelijks zichtbaar, maar soms wrijf ik er nog over. Ik wil terug naar de tijd en de plek waar ik over het hekje sprong, ik wil de boomgaard uit mijn jeugd weer kunnen ruiken, me even weer jong voelen. In die boomgaard werd ik voor het eerst verliefd. Hoe anders is het verlopen. Ik vluchtte bang weg.

Ik geef eraan toe, wat kan het ook voor kwaad om me te wentelen in de ijle lucht van de herinnering aan de geur van haar lijf, en rij naar de plek van mijn jeugd. Ik zal er onbeschermd zijn en tegelijkertijd me veilig voelen. Daar, op die plek midden in het landschap, wil ik afscheid nemen van wie ik toen was. Voorgoed. Nooit meer eenzaam, ook al ben ik alleen. Het afscheid van wat ik in mijn jeugd de toekomst noemde, die tegelijkertijd een kijk op een andere toekomst kon geven, een toekomst van vrij en verlost zijn.

Een B&B bij het museum met de reuzen is snel gevonden. Ik betaal voor enkele dagen, misschien blijf ik wel een week. De vrouw die me ontvangt, vindt het allemaal prima, het is niet druk in deze tijd van het jaar, de vakanties zijn voorbij. Ik denk dat ze een praatje en wat gezelligheid verwacht. Ik vertel haar dat ik in het bos wil wandelen en dat ik niet weet wanneer ik er weer ben.

‘Pas op voor de wolf,’ zegt ze. ‘Er is er hier onlangs een geweest, drie schapen heeft-ie doodgebeten.’

Ik lach. Wolven doen me niets, zij willen mij ontlopen en zeker niet in de weg lopen.

Aan de rand van het bos parkeer ik mijn auto en loop een pad op tot ik een hek tegenkom. Voor me ligt een omheind stuk kale vlakte, een bardo als tussenstaat tussen het nu en straks. Mijn hart klopt rustiger nu, alsof het wil zeggen dat het goed is. Omringd door bomen ligt het veld er sereen bij, haast modest, mystiek in de opkomende avondnevel. Heuvels met daaronder graven uit de oertijd, liggen als door mossen en grassen overwoekerde ornamenten verdeeld over deze vlakte. De woeste reuzen van lang geleden lijken ze te hebben rondgestrooid als was het zaaigoed rogge voor brood. Het werd voer voor oude legendes uit deze streek. Vandaag de dag zijn de reuzen alleen nog verhalen uit het openluchtmuseum waar ik vanmiddag langs ben gereden.

Een agressieve afrastering scheidt dit stuk van de rest van het bos. Een schuin hek, niet hoger dan een meter, geeft doorgang. Voor me gaat het pad verder. Bij het hek heet een geel bord met uitleg mij welkom, op een ander, kleiner bord staat ’honden aan de lijn’ en daarboven een ander bord met ‘alleen toegang tussen zonsopgang en zonsondergang’. Dit gebod zal ik zeker negeren. De avond en de nacht wil ik hier doorbrengen.

Duizenden jaren geleden leefde op deze plek een volk. Ze hadden het slim ingedeeld, in overzichtelijke vlakken, ik zou me er meteen thuis voelen. Een vierkant vlak voor families om in hun hutten te leven, een vierkant met vee en gewassen, en, op afstand weliswaar, een rustplaats voor na het leven. Ze begroeven urnen met as van hun voorouders onder grote bulten, als nagedachtenis en eerbetoon. Het leven en de dood waren dicht bij elkaar. Aan de rand van dit veld ligt een hoge heuvel, omringd door palissaden. Het diende ooit als de plaats waar het recht werd geëffectueerd. Hier stond de galg, als straf, als waarschuwing. Bespuugd en vervloekt voor wat de gehangene gedaan had. Schuld, straf, dood en vrijheid? Voor wie eigenlijk? De onrust in me wordt voelbaar als ik voor me zie hoe aan het touw het lijk hangt, zwaar en loodrecht naar beneden, haast zonder enige beweging, de wind krijgt er geen vat op, een doodsgeur verspreidt zich, een straaltje opgedroogd spuug uit de mond, lege ogen zijn wijd opengesperd. Het is een wrede verstikkingsdood met een korte, heftige strijd. Maar de dood is barmhartig. Het lichaam lijkt nog tegen te spartelen, al weet de veroordeelde van niets meer.

Eeuwenlang beschermd onder zwarte aarde rusten de doden waar niemand meer weet van heeft. Hun genen werken door in de onze. Generaties lang zijn ze doorgegeven, de blauwdruk van mijn leven ligt hier.

Ik ken het gebied. Hoe vaak heb ik er als kind niet in rondgestruind? Het voelt vertrouwd, veilig en beschut.

Nog even en dan is het tussen zonsondergang en zonsopgang, de tussentijd van licht.

Ik duw het hek open en stap over het wildrooster. Achter mij slaat het hek met een klap dicht. Het klinkt definitief, is terugkeer dan echt niet meer mogelijk?

Het pad strekt zich voor me uit. Het maakt een bocht naar rechts. Tientallen meters verderop staat een bankje. In een educatieve opwelling heeft de beheerder in de rugleuning tekeningen gebrand, afdrukken van voetsporen van dieren die hier leven. Ik zoek naar de afdrukken van deze bosdieren op het pad. Het enige wat de aanwezigheid van dieren verraadt zijn zwarte onregelmatige bolletjes, de keutels van reeën en hazen.

De zon is al bijna achter de bomen gezakt en daarmee zakt ook de temperatuur, die aangenaam en prettig is. Een gele gloed verlicht de toppen van de bomen. Dit gouden uur zal langzaam veranderen in een kobaltblauwe schemering. Het zal nog even duren voor het helemaal donker is.

Een gevoel van blije berusting overvalt me. Het lijkt wel een initiatie. Straks ben ik bevrijd en ik weet zeker dat dan het gevoel te bestaan de overhand krijgt. Al is het maar één keer. Eén keer.

Nu nog niet.

Ik sluit mijn ogen en snuif de geur van het bos op. Vochtige boomgeuren trekken me in mijn verleden. De boomgaard uit mijn jeugd, witte bloesemblaadjes op het gras, de zon door kwetsbare blaadjes aan de takken. De bloesem zal uitgroeien en de takken zullen buigen onder het gewicht van appeltjes. Als verlate vorst ze ’s nachts niet kapotvriest. Daar was ook Belle, het mooiste wat ik ooit ervaren heb. Elke dag is ze in mijn gedachten, en als ik aan haar denk, dan ook aan Teun. Het zijn herinneringen met een berustende zucht van een verloren kans, van weemoed, van verdriet. Ik duw ze weg, bang voor de pijn die steeds terugkomt.

Ik denk aan waar ik vandaan kom, aan het moment waarop ik er afscheid van heb genomen, even tumultueus als de steen die zijn ronddraaiende slingeraar verlaat. Mijn enige vrijheid was dat ik het moment bepaalde waarop ik de slinger verliet. Daarna moest ik me overgeven aan krachten waarop ik geen invloed had. Het bleek een illusie. Terugkeer was niet meer mogelijk. Het was of ik midden op een druk plein stond, waar ik niemand kende en de taal niet sprak. Ik was ongemerkt helemaal alleen komen te staan.

Flarden van de opkomende nevel vervagen de randen van dit veld, net zoals ze doen met mijn herinneringen. Details verbleken, uiteindelijk blijft er alleen een gevoel van schimmig grijs over. Dit samenspel is zoals mijn leven, zoals ik geworden ben. Ik moet oppassen me niet te verliezen in somberheid. Ik probeer mijn gedachten te herzetten, een reset bij een vastgelopen computer. Tevergeefs, hoe vaak ik ook opnieuw zal beginnen, steeds zal ik vastlopen.

Ik wil vergeten. Lichtblauwe pillen gaan me daarbij helpen, samen met een thermoskan koffie, donkere, hete, straffe koffie. In een opwelling heb ik ook een zakje met veel suikerklontjes en twee kopjes en twee lepeltjes meegenomen. Waarom twee? Verwacht ik werkelijk dat hier iemand koffie met me komt drinken? Ik wil het hier donker zien worden, de nacht omarmen.

Op deze plek, op dit bankje, dringt de intimiteit van lang geleden bij me naar binnen. Kan het leven mooier worden in deze hof van Eden, waaruit je niet verjaagd kunt worden? De belangrijkste hof uit mijn leven, zeker die uit mijn jeugd, was een hof met appelbomen. Steeds weer komt die boomgaard in mijn gedachten. Zou die nog bestaan? Het was er veilig. Elk jaar bewogen de takken met geurige witte bloesem in de lentewind, in de herfst bogen ze onder het gewicht van de vruchten. Alle appels mochten geplukt worden en niets kon me overkomen. Daar, onder die bomen, kwam Belle op mijn pad, ze liep met me verder. Ook al was ze er niet, we liepen samen. Hoe kort heeft het geduurd?

Tussen de grafheuvels komt een hond snuffelend aanlopen. Het bordje ‘honden aan de lijn’ was zeker te hoog voor deze hond, denk ik. Zigzaggend volgt hij het onzichtbare spoor van een ree en komt mijn richting op. Hij stopt bij mijn been en blaft. Geen woest kaffergeblaf, eerder een fideel opgewekt geluid.

Een man komt aanlopen, hij probeert de hond bij de halsband te pakken, ‘Hier, Tarzan.’

Onwillekeurig moet ik lachen om dit gebrek aan originaliteit. Ik wil de hond aanhalen, maar hij loopt van mij weg.

‘Ook aan het genieten van de rust?’ vraagt de man zonder me aan te kijken, terwijl hij probeert de riem om de nek van de hond vast te maken. ‘Ik kom hier elke dag, eigenlijk mag je hier niet komen als de zon onder is gegaan.’ Eindelijk lukt het hem om de sluiting om de halsband te klikken. ‘Hier is zoveel rust.’

Vandaag kan mij niets schelen, ik ga zo dadelijk ook in overtreding, denk ik. ‘Van mij mogen jullie hier loslopen,’ brom ik voor me uit.

Dan pas kijkt de man op. Is het mijn stem die hem doet opkijken? Nu zie ik zijn gezicht pas goed.

Ik schrik. ‘Teun!?’

De hond blaft. De man kijkt mij stomverbaasd aan.

Ineens ben ik zeventien, achttien. Ik loop weer in de boomgaard …

II

Tussen de boomgaard van het huis waar mijn vriend Teun woont en de tuin van het huis waar ik woon, is een hek geplaatst. Helemaal niet hoog, hoogstens de hoogte van een aanrecht. Op oude foto’s is er geen hek te zien. Maar ineens was het er. Toen het er eenmaal stond, werd de andere kant ineens veel aantrekkelijker. Er werd een poortje in het hek gemaakt zodat ik, omdat ik toen nog zo klein was, gemakkelijk naar Teun kon lopen.

Ik draal. Heb ik nog steeds zo weinig vertrouwen in mezelf? De vorige keer sprong ik eroverheen. Mijn broek haakte achter een spijker en ik viel. Niemand zag het, maar de pijn in mijn pols herinnerde me dagenlang aan mijn overmoed.

De andere kant van het hek trekt. Is het de bloesem aan de bomen, die onwennig is gekomen, zo vroeg in het jaar? Knoppen, met de belofte die prilwitte bloesemblaadjes nu eenmaal hebben, zijn de verwachtingsvolle voorboden van de vruchten die ze gaan voortbrengen. Hangend aan de twijgjes zijn ze door een groene cocon omgeven. Steeds witter worden ze, deze ongerepte knoppen. De bloesem verscheen met honderden, duizenden blaadjes, allemaal even kwetsbaar als onverschrokken. Het wit straalt uitbundiger dan enkele dagen daarvoor en gisteravond in de avondschemer leken ze zelfs licht te geven. Kalme lentebriesjes wiegen ze heen en weer en verspreiden zo een geur van beloften over het gras van de boomgaard.

Nog een dag of wat en de bloesem valt uiteen en ontelbare blaadjes dwarrelen als sneeuwvlokken op het gras.

Izabelwit tussen absintgroen in een azuurblauwe lucht. De veelbelovende schoonheid die het eerst had, gaat ten onder. Wit, geelwit, bruin. Tot de blaadjes in het groen van het gras opgaan met als beloning dat er allerlei schakeringen ontstaan van lichtgroen, frisgroen, lentegroen en alles wat ertussen kan zitten. Duizenden schakeringen groen, de kleur van de hoop, met zijn eeuwige aantrekkingskracht. Is het niet de smaragdkleur die vroeger menig verliefde man ervan probeerde te overtuigen dat hij de ware was? Niet voor niets werden vroeger vruchtbare jonge vrouwen in een groene jurk afgebeeld. De verwachting van liefde, geluk, een leven in voorspoed. En groen is de kleur van onervarenheid, nog onwetend van de teleurstellingen waarvan niemand gespaard zal blijven.

De laatste nachtvorst is nog niet geweest, dreigt zelfs nog steeds en de wind kan elk moment weer komen opzetten.

Ik loop langs de waterput in onze tuin en schuif de deksel er goed op. Als er te veel vuil invalt, kan het water niet meer gebruikt worden. Bij het hek aarzel ik even, de lentelucht prikkelt de haartjes in mijn neus. Een stap is het maar. Kan ik weerstand bieden aan de verlokking, aan de drang deze kant van het hek te verlaten en mijn heil te zoeken aan de andere kant? Hier is het vertrouwd, maar wat verfoei ik het. Daar is het ongewis, nog vol van beloften. Zal ik ooit de stap naar de andere zijde durven te nemen?

De wind speelt zijn spel met de bladeren, het zonlicht werpt schaduwen op het grijsgroene grasveld met als gevolg een sierlijke onnavolgbare en zorgeloze dans van schaduw en licht onder de bomen. Ik verlang naar de frivoliteit van hun spel en wil er deel van uitmaken. Tegelijkertijd aarzel ik om over dit ongeschonden tapijt van minuscule druppeltjes dauw te lopen. De zon heeft op dit vroege tijdstip nog niet genoeg tijd gehad om het te laten verdwijnen. ‘s Winters loop ik ook aarzelend door pasgevallen sneeuw en kijk ik om me heen of iemand het ziet dat ik het ongeschondene ontheilig. ‘s Zomers laat ik het gedeelte van het strand waar het water bij eb een ongerept golfpatroon heeft achtergelaten zo lang mogelijk intact. Ik hou me altijd voor de gek dat het is om de maagdelijke schoonheid niet te schenden, hoewel ik maar al te goed weet dat ik eigenlijk altijd op gebaande en veilige paden wil lopen, bang om geconfronteerd te worden met onaangename verrassingen. Ik haat deze gedachten, ze smoren mijn verlangen naar de onbevangenheid die ik zo graag wil hebben en die ik bij Teun zo bewonder.

Vanaf het hek tuur ik de boomgaard in, op zoek naar een mooie tak om af te knippen en thuis in een vaas te zetten. De tak, en vooral de fragiele geur van de lente, zal maman – zo noem ik mijn moeder – zeker kunnen waarderen. Al is het maar voor even met een subtiel, nauwelijks waarneembaar teken van goedkeuring. Ik kan in de rimpels van haar gelaat haar gemoedstoestand aflezen, meestal zijn het trekken van afkeuring of van teleurstelling. Af en toe worden ze tot een streep, bij haar een teken dat ze niet ontstemd is. Daar is het mij om te doen, haar gelukkig maken. Alles wil ik doen om haar uit deze tournure, zoals ze dat noemt, te brengen. Sinds enkele weken staart ze somber voor zich uit. De depressie krijgt haar weer beetje bij beetje in zijn greep.

Nog een keer snuif ik de frisse lucht op, met mijn neus omhoog, als een gladiator die zijn tegenstander wil imponeren en elk moment in de aanval kan gaan, met als beloning de overwinning en als doel de vrijheid. Ik schrik van mijn gedachte, ik verzamel alleen maar moed om de oversteek te wagen en zo hoog mogelijk een tak vol witte bloesem af te knippen en die aan haar te geven. Ik zal de gordijnen opendoen, die de laatste tijd zo vaak dicht zijn. Het licht neemt weer bezit van het huis. Het leven zal weer draaglijker worden.

Na een aanloopje en als door een godenbries gedragen, spring ik over het hek. Op het hoogtepunt blijf ik een kort moment zweven en geniet ik van het moment waarop mijn spierkracht in evenwicht is met de aantrekkingskracht van de aarde. Zo wil ik het: alles is in evenwicht. Tot mijn verbazing beland ik ongeschonden aan de andere kant. Ik kijk of mijn broek echt niet gescheurd is, maar alles is nog intact.

Verderop in de boomgaard ligt het huis waar Teun woont. De deur gaat open. Een meisje komt op blote voeten naar buiten. Haar voeten raken de grond amper en spelen een spel met de maagdelijke dauw op het gras. Ze danst met het zonlicht, dat door de bladeren schijnt. Onbevangen maakt ze het spoor van donkergrijze vlekken in het gras steeds langer. Ze doet wat ik niet doe, ze durft wat ik niet durf. Steeds dichterbij komt ze. Ze is zo vol aandacht in haar dans dat ze me eerst niet opmerkt.

Dan zwaait ze naar mij. En ze lacht. Haar witte tanden lichten op.

Ik kijk om, is er misschien iemand ongemerkt achter me komen staan?

Ik hou mijn adem in.

Ze lacht naar mij!

Mijn hart roffelt in mijn borstkas, mijn maag kriebelt. Ik grijp het hek vast, om te voorkomen dat mijn benen onder me weg zwabberen.

Ze danst op haar tenen door de boomgaard, kleine stapjes, van links naar rechts en weer terug. Haar jurk bolt op als een tutu bij een pirouette. Wat gaat het haar gemakkelijk af. Haar benen zijn slank en elegant. De wereld om haar heen houdt ook even de adem in. Een onverwachte, zachte, frisse ochtendwind brengt haar lach eerder bij het hek dan zijzelf. Ze is mooier dan ik me ooit heb kunnen voorstellen.

Is dit liefde op het eerste gezicht, kwetsbaar en verwachtingsvol? Liefde in de kleur groen.

Niet eerder heb ik dit gevoel gehad. Lang geleden voelde ik iets dat erop leek en ook weer niet. Ik had het boeketje aan mijn moeder gegeven, alles lag nog in het verschiet en was nog niet vertrapt door wat daarna zou komen. Ik heb altijd gehoopt dat ik die liefde zou herkennen, dat ik haar zou kunnen voelen als het me overkwam, en nu is het er. Bijna achttien jaar ben ik en dit heb ik nog nooit meegemaakt. Dit is zo’n moment waarvan je weet dat daarna niets meer hetzelfde zal zijn. Ik ben niet alleen een hek doorgegaan, ik ben in een andere wereld aanbeland.

Ik wil het beeld stoppen, in de pauzestand zetten, een foto van maken, zodat ik er eindeloos naar kan kijken. Voor altijd verbonden met de geur van de bloesem. Maar eigenlijk om te voorkomen dat het kapot kan gaan, het draait vrijwel zeker uit op een desillusie. Zoals met die bloemetjes, die ik in de vuilnisbak vond, met het zilverpapiertje er nog omheen.

‘Hoi,’ zegt ze.

Ik antwoord ‘hoi’ zo vierkant en onverschillig mogelijk. In plaats daarvan trekt een rode gloed over mijn gezicht. Het lukt me niet om mijn stem zacht te laten klinken.

‘Wat sta je daar? Wilde je appeltjes plukken? Het is pas lente, hoor.’ Ze doet net of ze niet in de gaten heeft hoe mijn stem klinkt en kijkt me ondeugend aan.

Haar glimlach ontneemt me de adem. Of ben ik te beduusd om iets terug te zeggen. Mijn armen zitten me in de weg. Ik weet niets anders te verzinnen dan snel een zwarte haarlok opzij te vegen.

Ze zegt – nee, ze zingt: ‘Ik logeer…’ Ze stopt ineens als achter haar geroepen wordt. In de verte komt er iemand aanlopen. Ze draait zich om en zwaait naar hem. ‘Dat is Teun.’

Haar stem klinkt nog mooier dan daarnet. Ik zie alleen haar lach, haar zachtrode lippen om die helderwitte tanden. Haar donkere ogen zijn als een knop midden in witte bloesem. Kwetsbaar voor de nachtvorst, die ongetwijfeld nog zal volgen.

‘Kennen jullie elkaar?’ De vervlogen verwachting klinkt in mijn stem door.

Teun is dichterbij gekomen en geeft me een por. ‘Dat kan ik ook aan jou vragen’, zegt hij plagerig tegen haar.

‘We ... Ik wilde bloesem…’ Ik stop. Het lijkt me niet zo stoer, wat ik wil zeggen.

‘Antwan, dit is Isabelle.’ Hij draait naar haar. ‘Belle, dit is nou Antwan.’ Teun kijkt me weer aan en herhaalt plagerig: ‘Antwan,’ hij pauzeert even, ‘met A, T, W, A, en een N.’

‘Je vergeet een ‘N’,’ zeg ik. ‘Waarom doe je dat nou?’ Ik kijk mijn vriend teleurgesteld aan.

‘Antwan,’ herhaalt ze. Ze kijkt me aan met haar mooie donkere ogen en zegt het nog een keer: ‘Antwan, wat apart om het zo te schrijven.’

Teun knipoogt naar me. ‘Ik zeg Belle tegen haar.’

Haar ogen beginnen te twinkelen. Ik zie het.

Het duurt even, maar dan dringt het tot me door wat Teun zegt: ‘Ze wordt mijn vriendin.’ Hij kijkt Belle pseudosmachtend aan. ‘Ja, toch?’

‘Zo denk je dat, Teun? Ik, jouw vriendin? Heb ik er ook iets over te zeggen? Trouwens je hebt me niet eens gevraagd of ik met jou wil gaan.’ Weer stralen haar witte tanden, schalks en speels. Ze wacht zijn reactie niet af, draait zich om en danst in de richting van het huis, kleine stapjes naar links, kleine stapjes naar rechts, en weer terug. Ze doet haar arm omhoog en roept: ‘Dag, Antwan.’

Een rilling trekt over mijn rug. ‘Dag Isabelle, eh Belle.’ Als ze helemaal is verdwenen zeg ik tegen mijn vriend: ‘Hoe…, hoe kennen jullie elkaar?’

‘Is ze niet mooi,’ zucht Teun.

‘Wat bedoelde je toen je zei dat ze je vriendin is?’

Teun trekt zijn schouders hoog op, zodat ik er verder niet op inga. Hij zegt uiteindelijk alsof dat alles verklaart: ‘Ze zit bij mijn zus in de klas. Ze heeft hier een nachtje gelogeerd.’

Ineens herinner ik me dat er een paar weken geleden een feestje was, waar Teun naartoe ging. Ik was ook gevraagd, maar ik had gezegd dat ik niet kon. Het kwam me goed uit, want zo’n feestfiguur ben ik niet. Ik durf nauwelijks met iemand te praten en als ik weer thuis ben, krijg ik een spervuur van vragen. Met wie ik gepraat heb, wat ze vroegen over haar. Alsof ze zo interessant is. ‘Ze zijn niet zoals wij, Antoine, wij worden niet begrepen.’

Weer voel ik de steek van verlatenheid in mijn borst. De eenzaamheid van die avond wordt als een natte deken over me heen getrokken, alleen op mijn kamer in de wetenschap dat de volgende dag in de klas uitgebreid over de avond ervoor gepraat zou worden. Inderdaad had elke jongen van onze klas het over een meisje, dat Belle heet, hoe spontaan en leuk ze wel niet was. Ongenaakbaar, dat ook. Voor mij zeker. Dat is ze dus, Isabelle, die Belle genoemd wordt. Nu heb ik haar dus ook ontmoet, zelfs met haar gesproken, al was het maar heel even geweest.

‘Waarom hier? Ze kan toch ook thuis slapen.’

‘Je weet hoe die meiden zijn.’

Teun zegt het zo achteloos, dat ik niet verder durf te vragen. Kan ik weten hoe ‘meiden’ zijn, wat ze denken? Teun heeft een zusje, ik heb alleen maar maman. En Carla, maar die was er alleen toen maman was opgenomen, jaren geleden; sinds maman voorgoed thuisblijft, heb ik haar nauwelijks nog gezien. Dat is alweer jaren geleden.

‘Zal ik je vanmiddag komen helpen met huiswerk? We hebben over een paar dagen proefwerk biologie.’

Teun draait zijn hoofd naar de deur waardoor Belle zojuist verdween. Zonder mij aan te kijken, zegt hij: ‘Dat hoeft niet.’

‘We zijn toch vrienden? Ik doe het graag. Het is belangrijk voor ons examen.’

Een moment is het stil en net voor ik weer wat wil zeggen, zegt Teun: ‘Belle helpt mij nu … met biologie.’ Iets ondeugends verschijnt op zijn gezicht. ‘Zie je straks weer.’ Hij verdwijnt tussen de bomen en ik voel hoe het litteken op mijn arm trekt.

Als ik weer in onze eigen tuin sta, dringt het tot me door dat ik vergeten ben een bloesemtak te plukken voor maman.

Maar vooral besef ik dat er niets veranderd is en dat voor mij niets meer hetzelfde zal zijn.

III

Wanneer herinner je je moeder? Vanaf het moment dat je ademhaalt en het vanzelfsprekend is dat er zuurstof in de lucht is, zo is ze er altijd om je te voeden en voor je te zorgen.

De eerste keer dat ik haar zag, was ik drie jaar oud, bijna vier. Ik stond op de oude houten stoof, die altijd al voor het raam van de woonkamer had gestaan, en was net groot genoeg om over de vensterbank naar buiten te kijken. In mijn hand klemde ik een bosje bloemen met een zilverpapiertje eromheen. Die ochtend had ik ze geplukt aan de kant van de weg. Alle stengels stonden eerst nog fier rechtop, nu hingen ze slap over de rand van het zilver.

Al minstens een uur stond ik op de uitkijk. Maar het kunnen ook tien minuten zijn geweest. Als je jong bent, is er geen besef van tijd en lijkt alles langer of korter te duren, omgekeerd evenredig de mate van verwachting.

Een grote donkere auto reed de straat in, stopte voor ons huis, precies bij het raam waarachter ik stond te kijken. De bestuurder stapte uit, liep om de auto heen, deed het achterportier open en ik zag haar langzaam uit de auto stappen. Dat was ze dus, mijn moeder. Ze was kleiner dan ik dacht, kleiner dan Carla, die er tot dan toe voor me was geweest. Ik wist niet beter of Carla was er gewoon, net zoals mijn vader altijd weer elke dag thuiskwam van zijn werk en ik elke dag met Teun speelde.

Ik had zo naar dit moment uitgekeken, dat ik verwachtte blij te zijn om haar te zien. Ik voelde niets, helemaal niets.

Mijn moeder knikte naar de chauffeur, bleef even staan en keek langzaam omhoog langs de façade van ons huis. Mijn vader opende het hekje van de tuin en liep naar haar toe. Hij was veel groter dan zij, waardoor hij voorover moest buigen om haar te begroeten. Hij kuste haar op de wang. Ik zag zijn lippen bewegen. Wat zou hij gezegd hebben? Liefje, daar ben je dan? Of alleen maar: welkom? Of: kijk, Antwan staat achter het raam op je te wachten? Ik zwaaide, ze leek me niet te zien.

Hij pakte haar bij de elleboog en hield haar arm vast toen ze over het pad naar de voordeur liepen. De man van de auto pakte enkele koffers uit de kofferbak en zette ze bij het hek. Hij bleef bij de koffers staan. Mijn vader liep terug en stopte hem wat toe. De man tikte met zijn wijsvinger tegen de zijkant van zijn hoofd en stapte weer in de auto. Hij reed weg zonder om te kijken. In mijn herinnering waren het heel wat koffers; omdat ik nog niet kon tellen, weet ik niet hoeveel het er waren.

Opeens stond ze in de kamer. Achter haar kwam mijn vader binnen. Eindelijk had ik een moeder. Net zoals mijn vriendje Teun een moeder had.

‘Daar ben je dan, Celi,’ zei mijn vader.

Zo op het eerste gezicht klonk het opgewekt. Als ik er nu op terugkijk, denk ik dat hij zichzelf moed in wilde spreken, tegen beter weten in. Wilde hij er echt het beste van maken, ondanks dat hij kon verwachten dat het tot mislukken gedoemd was?

Mijn vader noemde haar Celi. Voluit heette ze Celestine Decort. Vijfendertig jaar was ze toen. Ze kwam niet van hier, ze sprak Frans, de taal waarin ze was opgegroeid als een achterkleindochter van een heel deftige meneer of zo. Dat had Carla me verteld. Ze had op een kasteel gewoond, had Carla eraan toegevoegd. Mijn moeder leek helemaal niet op een prinses.

Mijn moeder keek rond alsof ze alles voor de eerste keer zag. Een mengeling van droefheid en angst. Ze leek niet blij te zijn. Was het omdat ze hier was, niet in een kasteel maar in een gewoon huis? Of had ze verwacht dat ik groter zou zijn? Ondanks dat ik op de stoof stond, leek ze mij niet te zien. Ze zei niets.

Ik voelde me alleen. Tranen die zich achter mijn ogen hadden schuilgehouden, drongen naar voren. Carla was verdwenen, wat voelde ik me verlaten. Ik keek naar mijn vader, die achter haar was blijven staan.

‘Antwan heeft de hele ochtend naar je uitgekeken,’ zei hij.

Gespannen stapte ik van de stoof en liep naar de vrouw toe, die dus mijn moeder was, en ik zei verlegen: ‘Maman, hier zijn bloemetjes voor u.’

Maman, uitgesproken op z’n Frans. Ik had met Carla net zo lang geoefend tot ik het zo goed mogelijk uitsprak. Ik wilde dat mijn moeder zich hier meteen thuis zou voelen. Carla zou trots op me zijn geweest, waar was ze toch?

Er hing een frisse geur van net geplukte appels om haar heen. Nog altijd flitst die herinnering door mijn hoofd als ik pas geplukte appels ruik, dat ze in mijn leven kwam en de spanning hoe ze zou reageren.

Maman keek alsof ze iets hoorde, maar niet wist waar het vandaan kwam. Zag ze me werkelijk niet? Was het daarom dat mijn vader haar zo bij de elleboog pakte en niet zijn arm om haar heen sloeg? Haar leidde en niet liefdevol meenam?

‘Maman?’ Ik zei het harder. Ik wilde dat ze me zag. Zo moest ik haar toch noemen?

Ze keek me aan, herkende ze me wel? ‘Zijn die bloemen voor mij? Dank je wel, merci, Antoine.’

Ik duwde haar het bundeltje bloemen in haar handen. Met een kleine, nauwelijks zichtbare aarzeling pakte ze de bloemen aan.

Mijn moeder sprak mijn naam uit als Aantoewane, langgerekt, en er leek een verlangen in te zitten. Antoine. Heel anders dan mijn vader me noemde. Hij sprak Antwan zo snel, waardoor het leek dat mijn naam maar uit één lettergreep bestond.

Als maman mijn naam uitsprak, en dat werd in de loop van de tijd steeds minder vaak – dat wist ik toen niet – dan was het Aantoewane, als een Française, die moeilijk in een andere taal dan het Frans kon praten, laat staan in het Nederlands. Nasaal, hees en daardoor heel nadrukkelijk. Aantoewane.

‘Mon petit.’ En, met tranen in haar ogen: ‘’eb Je me ’emist?’ Toen ik niet meteen antwoordde, ging ze verder: ‘En je noemt me maman, wat fijn. Dat je dat al kunt, ’eeft papa je dat gheleerd?’

Ze klonk als een actrice, die met een smachtende stem de naam van haar onbereikbare liefde uitspreekt in de cinema-noir-films waar ik later naartoe ging. En dan dat maman. Ik moest haar zo noemen.

Later heb ik haar eens gevraagd waarom ze zo genoemd wilde worden. Iedereen zei mamma of moeder, of ma, maar niet zó.