Overlevers Lola en Angela

Ellen Kusters

Eerste druk november 2022

Uitgever: H!P Publishing

Imprint van Godijn Publishing

Coverontwerp: Designs by Lotte

ISBN 978-94-6464-061-8

NUR 285

©2022 H!P Publishing | www.hippublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Proloog

Klets! Au! Mijn hand ging naar de pijnlijke plek op mijn wang. Alweer een klap, maar dit was de laatste klap die hij me zou geven. Ik was het meer dan zat en besloot om vanaf nu het heft in eigen handen te nemen en voortaan voor mezelf op te komen. Mijn leven kon niet slechter. Mijn moeder moest zelf weten dat ze het hare wilde vergooien aan die klootzak, maar ik paste daarvoor. Hij zou mij niet meer kwetsen, nooit meer. Dit had al veel te lang geduurd.

Ik misgunde het hem dat hij mijn tranen zag. Trots stak ik mijn kin omhoog, draaide me om en liep met grote passen de keuken uit naar boven. Niet meer achterom kijken, Lola, sprak ik mezelf moed in. Geef hem geen reden om je nog meer klappen te geven. Ik zette behoedzaam mijn voeten op de traptreden om zo min mogelijk lawaai te maken. Krakende traptreden wakkerden zijn razernij aan. Alles in me schreeuwde dat ik hier zo snel mogelijk vandaan moest. Ik kon het niet over mijn hart verkrijgen om mijn kleine zusje hier, bij hem, achter te laten, maar ik zag geen andere oplossing.

Rillingen liepen over mijn rug en mijn nekharen gingen overeind staan. Shit, hij was me gevolgd. Ik had mijn schild even laten zakken en niet goed opgelet.

‘Waar denk jij godverdomme naartoe te gaan! Hé, blijf staan als ik tegen je praat. Hoor je me, trut. Je bent nog lang niet van me af. Ons gesprek van daarnet is nog niet afgelopen. Kijk me aan als ik tegen je praat!’

Ik voelde zijn grote, ruwe hand om mijn enkel terwijl hij me naar zich toe draaide en voordat ik kon reageren, werd ik handhandig naar beneden getrokken. Met de smaak van bloed in mijn mond, lag ik versuft als een slappe pop onderaan de trap. Het werd zwart voor mijn ogen en in de verte hoorde ik mijn zusje huilen.

‘Niet doen, papa. Alsjeblieft, niet doen.’ Haar gekerm ging door merg en been. Ik kon niet opstaan en ik vreesde dat mijn zusje het volgende slachtoffer was. Mooi niet, dat zou ik niet toelaten. De adrenaline deed zijn werk en met al mijn krachten hees ik me aan de trapleuning omhoog.

‘Het gaat wel, Angela. Er is niets aan de hand. Rustig maar.’ Ik probeerde mezelf en mijn zusje gerust te stellen. Ik wilde haar niet laten merken dat ik pijn had. Ze hoefde mijn problemen niet op te lossen en al helemaal niet de dupe te worden van onze ruzie.

Ik stond weer overeind en keek hem uitdagend aan om hem nog kwader maken, zodat hij zijn woede op mij zou richten en niet op Angela. Ik kon het hebben, zij niet. Ze was pas negen jaar en ik was al bijna vijftien. Mijn moeder? Die was, zoals gewoonlijk, nergens te bekennen. Zij deed dan ook helemaal niets om het geweld in huis een halt toe te roepen. Het enige wat ze deed, was alcohol drinken. Veel alcohol, om haar pijn te verdoven. Ze liep constant rond met een wazig hoofd, zo dronken als een tor. Nee, aan haar hadden we niks. Ik moest het zelf zien op te knappen. De enige manier om dat te doen, was het huis uit te vluchten. Weg uit deze nachtmerrie en een beter leven creëren voor mezelf en Angela. Hoe ik dat moest doen, wist ik niet. Ik wist alleen dat ik geen seconde langer in dit huis wilde blijven. De oplossing lag niet hier, maar moest elders gevonden worden.

Ik rechtte mijn rug, wierp mijn stiefvader een laatste vernietigende blik toe, draaide me om en strompelde naar boven. Dit keer niet voorzichtig en geruisloos, maar stampvoetend. Het kon me niet schelen wat hij riep of deed, want ik wist dat ik hier binnen een uur tijd weg zou zijn. Ik zou alleen nog maar terugkomen om mijn zusje te halen.

Zijn gevloek gleed van me af als water van een vis, ik hoorde zijn scheldkanonnade niet eens. Hij schreeuwde en tierde, slingerde de meest vreselijke verwensingen naar mijn hoofd, maar ik luisterde niet. Hij was het niet gewend dat zijn gezag werd ondermijnd. Stug liep ik door en aangekomen op mijn kamer smeet ik de deur keihard achter me dicht. Op mijn bed voelde ik eindelijk de bevrijdende tranen, die ik zolang mogelijk had ingehouden, tevoorschijn komen. Even stond ik het mezelf toe om te rouwen over het feit dat ik ouders had die niet goed voor ons zorgden en me al zo jong zo verantwoordelijk maakten. Ik haatte het dat mijn moeder niets deed om mijn stiefvader tegen te houden en mijn zusje niet in bescherming te nemen. Ik vond haar zwak en een walgelijke zuiplap zonder ruggengraat. Ik nam me voor om later, als ik zelf moeder was, mijn leven heel anders in te richten. Hoe dan ook, verwoed smeet ik de hoognodige spulletjes in een tas, schreef een brief naar Angela en legde die op haar kussen. Na nog een lange blik op mijn kamertje te hebben geworpen, stapte ik daarna vastberaden de deur uit. Zonder achterom te kijken, liep ik weg en fluisterde: ‘Lieve Angela, ik kom terug voor jou en ik vergeet je niet. Wacht maar af, ik kom terug. Beloofd is beloofd.’

Hoofdstuk 1 | vijf jaar later

‘Argh …’

Met een zucht van geluk schopte ik mijn zwarte Dr. Martens uit en wreef over mijn pijnlijke voeten. Ze deden vreselijk pijn na een lange dag door de straten te hebben gezworven. Dolblij was ik met mijn schoenen, ware het niet dat ze net iets te klein waren, waardoor ik iedere dag blij was wanneer ik ze uit kon doen. Dat ik deze schoenen bezat, mag men een klein wonder noemen. Op een dag vond ik de doos met de nog bijna gloednieuwe Dr. Martens in een container in de winkelstraat waar ik dagelijks rondhing. Al was het niet mijn maat, ik nam ze toch gretig mee. Schoenen waren een luxe die ik me niet kon permitteren. Ik klaagde niet, nooit eigenlijk, omdat ik wist dat het geen enkele zin had. Naar mijn mening was van klagen nooit iemand beter geworden. Bovendien werd je er een chagrijnige zuurpruim van. Iemand waar mensen graag met een boog omheen liepen. Ik wilde juist niet gemeden worden, ik had altijd al behoefte gehad aan mensen om me heen. In de vijf jaar dat ik min of meer op straat leefde, had ik met vallen en opstaan een fijn netwerk mensen om me heen opgebouwd. Mensen waar ik op terug kon vallen en die me beschermden tegen de gevaren die altijd op de loer lagen.

Nu leek het alsof leven op straat heel romantisch en gezellig was, maar dat was absoluut niet het geval. Ik vergeet nooit de eerste dagen nadat ik het huis was ontvlucht. De eerste nacht mocht ik bij een schoolvriendinnetje logeren. Ze smokkelde me stiekem binnen. Haar ouders mochten het namelijk niet weten. Uiteraard kwamen ze er toch achter en de volgende avond moest ik met de weinige bezittingen die ik had alsnog vertrekken.

‘Het spijt me Lola. Ik heb mijn best gedaan en nu problemen genoeg aan mijn hoofd. Het is beter dat je een andere oplossing zoekt. Sorry.’

Gelaten had ik geknikt, wat kon ik anders doen? Toen ik vertrok, was ik doodsbang. Ik had geen idee wat me te wachten stond of waar ik terechtkwam. Ik wist toen nog niet van het bestaan van het Leger des Heils of andere organisaties die daklozen onderdak bieden. Doodmoe was ik op pad gegaan met het hart in mijn keel. Ik zwierf urenlang rond in het centrum van de stad. Uiteindelijk besloot ik in een bosje net buiten het centrum de nacht door te brengen. Ik kende geen andere oplossing. Aan die nacht leek geen einde te komen. Ik deed geen oog dicht en met een bonzend hart analyseerde ik alle geluiden die binnenkwamen. Het is nauwelijks voor te stellen hoeveel geluiden en geuren de nacht heeft. In mijn rugzak zat een dun dekentje, dat voor de zomernachten voldoende warmte en bescherming gaf. De eerste weken nadat ik van huis was weggelopen, was het buiten warm. Je kon het redelijk goed volhouden onder enkel een deken te slapen. Wanhopig ging ik op zoek naar leegstaande panden. De meeste daarvan werden bewoond door junks en andere ongure types. Ik liet me regelmatig verleiden en was een keer een nacht gebleven in zo’n drugspand. Trillend op een vies, stinkend matras lag ik te waken tot de ochtend was aangebroken, met gebalde vuisten om een eventuele aanvaller een stomp te verkopen. Gelukkig was er niets gebeurd, al voelde ik me nooit veilig. Merkwaardig genoeg ontstaat er een band tussen de mensen die op straat moeten overleven. Ik leerde steeds meer mensen kennen. Tijdens de eerste weken spraken politieagenten me regelmatig aan en deden pogingen om me naar huis te brengen. Braaf zat ik dan in de politieauto, liet me voor de deur afzetten en liep daarna doodleuk binnen bij de buren. Na een poosje lieten ze me met rust. Ik was nu eenmaal een hopeloos geval. Wel probeerde ik regelmatig een slaapplek bij vriendinnen of klasgenoten te vinden, maar helaas lukte dat niet altijd. Alle instanties trokken al jaren geleden hun handen van ons gezin af. De politie en ook de jeugdzorg waren regelmatig bij ons aan de deur geweest. Mijn moeder hield de boot altijd af. Die keren dat er door buren een melding was gedaan van fysiek geweld, eindigden meestal in nog meer geweld. Mama smeekte iedereen om ons met rust te laten. Ze beloofde beterschap en zei dat we het zelf wel zouden oplossen. Ik geloofde haar, want dan klonk ze echt oprecht. De eerste dagen na een bezoekje van deze of gene ging het echt beter, al waren die momenten slechts van korte duur.

De mensen die het waagden zich tegen mijn stiefvader te keren, kregen bedreigingen naar hun hoofd geslingerd. Ook vernielde hij spullen van onze buren. Stiekem zodat men geen bewijzen zou vinden. Al zag hij er dom uit, hij was uitgekookt in het bedenken van creatieve bedreigingen en vernielingen. Ons gezin was de schrik van de buurt en van de hulpverlening, maar niemand deed er iets aan. Angela en ik waren echt op onszelf aangewezen.

Het was keihard overleven op straat en ik had zo vaak mijn neus gestoten. Ik had mensen vertrouwd die achteraf onbetrouwbaar bleken te zijn, zo waren er tal van spullen van mij gestolen. Ik was achterna gezeten door enge, geile mannen, die zich voordeden als mijn beschermheer. In het begin trapte ik een paar keer in deze valkuilen, maar daarna ontwikkelde ik een soort zesde zintuig wat betreft foute mannen. Talloze malen was ik bedreigd. Ik was naïef, bleu en onzeker. Om te overleven had ik te veel vertrouwd op louche, geile mannen die zich in eerste instantie als mijn beschermer opwierpen. Het was niet zo dat ik geen mannelijke vrienden had, integendeel, maar foute mannen had ik verbannen uit mijn leven. Te lang had ik te maken met de terreur van mijn stiefvader en te vaak had ik geloofd dat het allemaal zou goedkomen. Dat bleek een illusie. Dat leven was ik ontvlucht, maar de prijs die ik hiervoor betaalde was dat ik mijn zusje had moeten achterlaten bij mijn ouders. Met pijn in mijn hart, het kon echter niet anders. Angela had het nog geen maand volgehouden op straat.

Al die tijd had ik geprobeerd om een manier te bedenken om Angela thuis weg te halen. Ik hielp mensen door ze ergens naartoe te brengen. Na al die tijd op straat kende ik inmiddels alle plekjes. Vaak keken mensen me medelevend aan of ze probeerden een gesprekje met me aan te knopen. Ik ging er alleen op in als ik voelde dat er iets te halen viel. Langzaamaan veranderde ik in een ongevoelige trut die erop uit was om mensen geld afhandig te maken.

Ik had geen opleiding, geen werk en dus geen inkomsten. Ik verdiende een klein beetje geld door op straat van toeristen tekeningen te maken. In de stad waar ik woonde, wemelde het van de dagjesmensen en toeristen. Vooral in de zomermaanden was het er erg druk en verdiende ik aardig wat geld met mijn tekentalent. Tekenen was een vaardigheid die ik al op jonge leeftijd ontwikkelde. Het begon op school. Wanneer mijn lerares verhalen vertelde, dwaalden mijn gedachten af en tekende ik figuurtjes en poppetjes. Dat vond ik zo leuk, dat ik er mijn hobby van maakte. Ik was er goed in, het gaf me afleiding en bij mijn tekeningetjes kon ik hele verhalen verzinnen. Dat deed ik om aan het geruzie en de onveilige situatie thuis te ontsnappen. Zo trok ik me vaak terug in mijn kamertje om te oefenen, oefenen en nog meer te oefenen. Ik beschikte over een flinke portie doorzettingsvermogen en dat was maar goed ook, want het ging zo vaak mis. Hoe graag ik het bijltje er bij neer had willen gooien, ik deed het niet. Ik hield vol, eigenwijs als ik was, en jawel, op den duur was het me dan toch gelukt om een prachtig portret van Angela te maken. Zij zat vaak op mijn kamertje, als we weer eens weggevlucht waren voor de woede-uitbarstingen van onze stiefvader. Als het schuim op zijn mondhoeken verscheen, wisten wij dat we ons snel uit de voeten moesten maken. Dat was meestal het moment waarop hij zijn handen niet thuis kon houden. We verdwenen dan als muisjes naar boven om te schuilen voor het naderende onheil. Op mijn kamertje liet ik Angela op een krukje zitten en gaf haar de opdracht heel stil te zitten. Een bijna onmogelijke opgave voor een kleuter. Daarom verzon ik een rijmpje dat ervoor zorgde dat ze rustig werd: ‘Hiep hiep hoera, weer een tekening voor onze lieve Angela.’ Ze schaterde het uit. ‘Nog een keer, Lola.’ Het was onze veilige cocon waar we de ellende van beneden konden buitensluiten. Pakken papier zijn er doorheen gegaan met al mijn ge-oefen. Dat was zo’n beetje het enige waar mama geld aan uitgaf, zodat wij tenminste braaf ons gemak hielden. Toen ik eenmaal de smaak te pakken had, tekende ik alsof mijn leven ervan afhing. Ik maakte niet alleen portretten van Angela, maar ook van klasgenootjes en wildvreemde mensen die ik op straat voorbij zag lopen. Als ik eenmaal iemands hoofd in gedachten had, kon ik de tekening thuis maken. Ik zag het plaatje als een foto voor me. Hoe vaker ik portretten tekende, hoe leuker ik het vond en hoe beter ze werden.

Gelukkig ben ik al die tijd blijven tekenen, het was voor mij een welkome afleiding en een vlucht uit ons dagelijkse leven. Die portretten redden letterlijk mijn leven. Het was bovendien afwisselend en leuk werk. Ik kwam met veel verschillende mensen in aanraking, had boeiende gesprekken over het leven. Zodra men mij persoonlijke dingen probeerde te ontfutselen, klapte ik dicht. Filosoferen kon ik als de beste, over mijn privéleven hoefde niemand iets te weten. ‘Wat doet zo’n jong ding op straat? Hoef jij niet naar school?’ Dat waren vragen die me regelmatig gesteld werden. Behendig veranderde ik van gespreksonderwerp en meestal liet de ander het daarbij zitten. Door het tekenen verdiende ik een leuk centje. Het zou je verbazen hoeveel geld mensen over hadden voor een mooi gelijkend portret. Voor mij was het in ieder geval meer dan genoeg. Ik had niet veel geld nodig om van te leven. Eten, drinken en wat geld om eens af en toe in een goed bed te slapen. Wat ik overhield, bewaarde ik, heel cliché, in een oude sok, die ik goed verstopte onderin mijn rugzak. Als mensen wisten hoeveel geld ik intussen had gespaard, zouden ze me beslist allang beroofd hebben. Sterker nog, er werden mensen om minder vermoord. Ik deed daarom altijd alsof ik geen geld had en hield mijn hand regelmatig op. Ik vond het vreselijk om te bedelen en te doen alsof ik geen geld had, maar ik besefte dat ik dit wel moest doen. In al die jaren had ik een paar duizend euro gespaard. Een deel daarvan was bestemd voor Angela. Ik had regelmatig enveloppen met geld gevuld en ging met het geld naar Angela’s school om deze in haar handen te stoppen als ze uit school kwam. De trieste blik in haar ogen als ze deze in ontvangst nam, sneed door mijn ziel.

Angela en ik hielden al die tijd contact met elkaar en hoewel ik het afschuwelijk vond om haar keer op keer achter te laten bij mijn waardeloze ouders, had ik geen andere keus. Er was geen alternatief en een leven met Angela op straat was voor mij geen optie. Ze moest het een tijdje vol zien te houden thuis. Dat was voor haar geen gemakkelijke opgave. Het dreigende geweld lag altijd op de loer. Je wist immers nooit precies wanneer mijn stiefvader een woedeaanval kreeg. Hij leefde nog altijd in huis bij onze moeder. Zij had in al die jaren niet de moed en de kracht gevonden om hem buiten te schoppen. Mijn liefde en respect voor haar waren intussen tot ver onder het vriespunt gedaald. Enkele malen dat ik Angela sprak, vertelde ze me over de sfeer thuis en hoe onze stiefvader in al die jaren geen spat was veranderd. Hoe agressief hij was en hoe hij mijn moeder terroriseerde en sloeg. Mijn hart huilde wanneer ik Angela zo kil en gevoelloos over haar situatie hoorde praten. Het was alsof ze over iemand anders sprak en zichzelf had getransformeerd had tot een compleet ander mens; iemand die ik niet kende en ook niet wilde kennen. Qua uiterlijk was ze veranderd in iemand die ik niet meer herkende. Ze was zwaar opgemaakt met zwarte ogen, een neusbel, drie oorbellen in ieder oor en ze droeg zwarte, wijde kleding die haar magere lijf moesten maskeren. Ze had een ondervoed lichaam waar ze niet echt van hield. Het was duidelijk dat ze zich kleedde zoals ze zich vanbinnen voelde; zwart, duister, beschadigd. Een keer zag ik rode krassen op haar onderarm. Ik zei er niets van, want ik wilde liever de vrede bewaren. Ik besefte dat ze dit deed uit zelfbescherming. Ze moest dit doen, anders ging ze eraan onderdoor. Ook zij kon geen greintje respect opbrengen voor onze moeder. Ik kende Angela en ik wist dat ze zich omringde met oudere kinderen. Ze voelde zich stoer en had een plek waar ze bij hoorde, al was dat om de verkeerde redenen. Ze gedroeg zich rebels en losbandig. Ik zag het met lede ogen aan en kon niets doen om die ontwikkeling een halt toe te roepen. Ik was per slot van rekening zelf het huis ontvlucht en had mijn zusje bij dat monster en zijn sloofje achtergelaten. Ik wist waarom ik het had gedaan, maar ik snapte verdomd goed dat Angela dit niet begreep. Zij was ervan overtuigd dat ik haar in de steek had gelaten. Ze vond me laf en een wegloper. In mijn hoofd maakte ik iedere dag plannen voor onze toekomst. Alles wat ik deed, deed ik uit liefde voor haar. Als ik genoeg geld had, zou ik een huisje huren voor ons beiden, waar we veilig zouden zijn en konden doen en laten wat we wilden. Waar we nooit meer achterom hoefden te kijken en bang moesten zijn voor onze stiefvader en zijn buien.

De laatste tijd had ik echter meer en meer twijfels over mijn plannen en over mijn beslissing dat ik het huis had verlaten. Moest ik teruggaan? Moest ik aan de bel trekken en mijn zusje in een pleeggezin laten plaatsen? Zou ik haar dan ooit nog terugzien en zou ze wel in een goed gezin worden geplaatst? Omdat ik geen antwoorden op al mijn vragen had, durfde ik het niet aan om terug naar huis te keren. Wie weet zou ik de zaken verergeren. Dat was absoluut niet mijn bedoeling. Ik wilde een veilig en stabiel leven en thuis voor Angela opbouwen en dat kon niet in deze omgeving. Niet op straat, maar zeker niet bij mijn ouders thuis. Ik was deze weg nu ingeslagen en ik moest ‘m verder bewandelen, no matter what. Angela moest zichzelf zien te redden en met mijn geldbijdrage was dat iets gemakkelijker voor haar. Al hoopte ik vurig dat ze het geld niet gebruikte voor drank en drugs. De mensen waar ze mee omging, waren nou niet bepaald lieverdjes. Ik volgde haar ’s avonds wel eens als ze het huis verliet. Ze hing dan rond op plekken waar zelfs ik me niet veilig voelde. Plekken waar drugsdealers en criminele jongeren zich ophielden. Geen fijne plek voor jeugdige beïnvloedbare meisjes. Ik besloot haar niet te confronteren met mijn bevindingen, want dat werkte waarschijnlijk averechts. Ik wilde haar niet van me vervreemden. Ze moest het gevoel hebben dat ze altijd bij me terecht kon. Dus zei ik niks, maar volgde ik haar regelmatig van een afstandje om de boel in de gaten te houden. Er waren gelukkig geen erge dingen gebeurd. Het leek alsof Angela haar vrienden keurig onder de duim hield en zij de touwtjes in handen had. Ze leken bijna bang voor haar, in plaats van andersom. Mijn hemel, wat was er toch gebeurd met mijn lieve, onschuldige zusje dat nooit een vlieg kwaad deed? Ze was in een onherkenbaar meisje veranderd.