Bevrijdingsdag

Verhalenbundel

Bevrijdingsdag

1e druk: februari 2023

Uitgever: Godijn Publishing

Omslagontwerp: Imber Studio, Ralph Bunschoten

De verhalenbundel “Bevrijdingsdag” is het resultaat van een schrijfwedstrijd. De beste vijfentwintig verhalen zijn gekozen door een vakkundige jury:

Elly Godijn, Alice Bakker en Natascha van Limpt.

ISBN 978-94-664-069-4

ISBN e-book 978-94-6464-070-0

NUR 303

©2023 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Eerder uitgegeven bij Godijn Publishing in deze reeks:

Louterend vuur (2022)

De man van de markt (2021)

Een zwarte roos op het plein (2020)

Dansende olifanten op het ijs (2020)

Rafels (2019)

Grijze klever (2018)

Influisteraar (2017)

Inhoud

OPENINGSVERHAAL

Roan Botman

Bevrijdingsdag

1 | Hanneke Simons

Tot spikkels inkt

2 | Mark de Groot

Zeespiegeling

3 | Luc Vos

X of Y?

4 | Roan Botman

Los

5 | Erik van der Velden

Uit een darrenleven

6 | Bert Kobus

Het paradijs van Ben Noordvang

7 | Miriam Ootjers

De wolf en de zeven geitjes

8| Ronald van Assen

Alles of niets

9 | Samuel de Weerd

The right thing to do

10 | Laura Weterings

Geluk is heel gewoon

11 | Cecile Koops

Patstelling

12 | Johan Klein Haneveld

Aan het eind van elke dag

13 | Inge Hulsker

Dichter bij het paradijs

14 | Conny Hoogendoorn

Jojo

15 | Annemieke Taffijn

Bitterzoet

16 | Nel Goudriaan

Een nieuw begin

17 | Laura Weterings

Een fantasieloze vloek

18 | Margot Eppink

Sokken bij de HEMA

19 | Nicole van der Spek

De hoofdprijs

20 | Karin Hazendonk

Rennen naar vrijheid

21 | Annemieke Taffijn

IJzerhard

22 | Ingeborg Sluiters

Op koninklijke wijze

23 | Anoek Winkel

De juiste keuze

Bevrijdingsdag

De bas van het naburige bevrijdingsfestival trilt door tot in mijn darmen. De deur van mijn kantoor trilt ook door de harde klap, waarmee ik hem achter me dichtsmeet. Een beweging waar alle symboliek van de afgelopen jaren in verborgen zat. Deur gesloten, volgende deur opent zich. Ik ben vrij. En dat op Bevrijdingsdag. Mooier kan het niet. Perfecter ook niet. Gevoelsmatig verlost van alle barrières zet ik mijn eerste stap in de grote, vriendelijke buitenwereld. Nooit meer dag in dag uit ploeteren op kantoor om cijfermatige waarheden te achterhalen alsof het magie is. De tijd om echt te leven is aangebroken. En dat op Bevrijdingsdag. Meer vrijheid dan dit wordt het niet.

Vanmorgen zat ik, een half uur voor de wekker, al rechtop in bed. Normaal hoefde ik niet te werken op zaterdag, maar vandaag had mijn aardige baas me vriendelijk, doch dringend, verzocht om het werk, dat ik zo onverantwoord niet af had gekregen deze week, alsnog af te maken op deze mooie, zonnige dag. Zaterdag en Bevrijdingsdag. Iedereen ging feesten en van hun vrijheid genieten, behalve ik. Figuurlijk geketend aan mijn bureau zou ik mijn dag doorbrengen met letterlijke dwangarbeid. Ik liep mijn te kleine slaapkamer af, over mijn te kleine overloop, naar mijn te kleine badkamer. Onder de douche spoelde ik, half bukkend anders stootte ik mijn hoofd tegen de douchekop, de vuiligheid van mijn onmogelijke leven af, hopend dat vandaag de dag was dat alles zou veranderen. Krakend rechtte ik mijn rug en droogde me af. Ik scheerde me, poetste mijn tanden en deed zelfs een fris ruikend spraytje op. Krabbend aan mijn mannelijkheid liep ik terug naar mijn slaapkamer. Zijdelings schuifelde ik achter mijn bed, om gebogen onder het schuine plafond mijn kleine kledingkast te openen. Voor een dag als deze kleedde ik me in mijn allerbeste en duurste pak dat ik bezat, honderdvijftig euro bij Only for Men. Beneden zou ik mijn netste en beste schoenen pakken, negenenzeventig euro en vijfennegentig cent ook bij Only for Men. Gekleed op mijn zondags verliet ik de slaapkamer, om na de overloop nog een paar stappen door mijn huiskamer te zetten en in mijn keuken te eindigen. Keuken? Nee, inloopvoorraadkast met gasfornuis en koelkast was een betere omschrijving. Gewoonlijk sloeg ik het ritueel van ontbijten over, maar vandaag begon ik de dag met eieren, spek, geroosterd brood en een groot glas jus d’orange om alles weg te spoelen. De ontslagbrief pakte ik van de kleine tafel voor de televisie, vouwde hem op en stopte hem in de binnenzak van mijn colbert. Schoentjes aan en ik verliet mijn pauperpaleis. Voor een van de laatste keren wellicht. Vandaag werd alles anders!

Eerst het bloed van mijn handen wassen, denk ik terwijl ik de straat inloop. Met elke stap laat ik mijn kantoor, mijn gevangenis uit vervlogen tijden, steeds verder achter me. Mensen kunnen schrikken als ze me met bebloede handen door de straten van de stad zien lopen. Ook al hebben ze alleen maar oog voor het feest dat ze gaan vieren, een man in pak met bloedrode handen verpest de feestvreugde toch een beetje. Gelukkig ken ik de stad goed. Om de hoek staat een gotische fontein met allerlei tierelantijnen die voorheen aanbeden werden, waarin ik mijn handen was. Niet in onschuld. Niet meer helaas. Als rode slangen zwemt het bloed door het helder stromende water. De kou op mijn handen en polsen maakt me nog levendiger dat ik al ben. Nooit heb ik me zo helder en alert gevoeld als nu.

Als ik van tevoren wist dat het vermoorden van iemand die je zo zielsveel haat zo verlichtend werkte, had ik het misschien wel eerder gedaan. Maar was het moorden wel de oorzaak van dit gevoel? Begon dat gevoel niet gisteren al? Het begon met een drie. Al het goede kwam in drieën was het toch? Ik dacht van wel en daarom kocht ik iedere maand een lot en altijd waren alle cijfers deelbaar door drie. Als eerste noemde de appetijtelijke dame in net niet te korte garderobe het cijfer drie op. Hoe kan het verkeerd gaan als ze begon met drie, dacht ik nog. Hoe juist kon ik het hebben. Ze noemde daarna een zes, twee keer drie. Eenentwintig was het volgende getal. Ook deelbaar door drie. Negen, dertig. Alles goed. Nog één getal. Het allerlaatste getal en dan won ik één miljoen. Niet deelbaar door drie, maar voor één keer zou ik dat door de vingers zien. Was dit zo’n dag dat alles meezat? Eerst dodenherdenking gekeken, waarin die twee minuten stilte de mooiste minuten van het hele jaar waren. Twee minuten waarin niemand aan mijn kop zeurde en vervolgens één miljoen winnen. Als dat zou gebeuren, mag je spreken van een mooie dag. Een goede dag. Het laatste getal was achttien. Achttien. Deelbaar door drie. Eén plus acht is negen. Ook deelbaar door drie. Mooi getal. En het stond om mijn lot. Alle zes de vertoonde getallen stonden op mijn lot.

De niet te versmaden dame keek even naar iets of iemand buiten beeld. Met een overdreven glimlach keek ze weer terug in de camera, zo mijn kleine huiskamer binnen. ‘We hebben een winnaar,’ zei ze huppelend, ‘de jackpot van één miljoen is eruit! Iemand in Nederland springt nu rond in zijn of haar huiskamer!’

Ik sprong helemaal niet. Ik staarde wezenloos naar de televisie en naar het lot in mijn hand. Alle zes de getallen waren goed. Ik was miljonair.

Het bloed is van mijn handen gespoeld. Ik kan weer anoniem over straat. Eigenlijk heb ik helemaal niet bedacht wat ik nu ga doen. Ik heb ontslag genomen en een bak met geld. Ik kan doen wat ik wil. Laten we beginnen met een heerlijke kop koffie. Nee, laten we eens gek doen ik pak een cappuccino! Rechts van mij kijkt een pittoresk café uit over het plein met de fontein. Het is er niet druk. Het is dan ook nog vroeg. Is het wel vroeg? Het bevrijdingsfestival is al begonnen, dus het moet wel einde van de ochtend zijn. Mijn horloge vertelt me dat het inderdaad half twaalf is. Zo laat? Ben ik zo lang op kantoor geweest? Time flies when you’re having fun.

Met een maag die een continue klaagzang liet horen in de vorm van een oorverdovend gebulder en geborrel, stapte ik het gebouw binnen dat ik afgelopen vijftien jaar mijn kantoor noemde. Van niet ontbijten naar een vet Engels ontbijt, veroorzaakte een ware explosie in mijn ingewanden, waardoor ik, in plaats van in te klokken, eerst mijn ontbijt deponeerde in het witte sanitair van het concentratiekamp, waar ik me al die jaren van negen tot vijf opgesloten voelde. Terwijl mijn ontbijt zich in bijna vloeibare vorm en onder begeleiding van luide scheten uit mij verwijderde, pakte ik mijn ontslagbrief uit mijn binnenzak. De mededeling was kort, maar duidelijk.

Meneer Jansen,

Bij dezen dien ik per direct mijn ontslag in.

Met vriendelijke groet,

Rob Flepsma.

Ik lachte naar het papier. Niet om wat ik las, maar om mijn naam. Ik mag dan halverwege de veertig zijn, nog steeds vond ik mijn eigen achternaam de grappigste die bestond. Net als alle kinderen uit mijn jeugd. Flepsma de Pepsma, daar begon het mee op de basisschool. Redelijk onschuldig. De onschuldigheid verdween toen ik mijn eerste dag in de brugklas beleefde. Iedereen moest zijn aanwezigheid melden, met een korte ja als antwoord op je achternaam die de leraar op noemde. Het moment dat ik ja zei, lag de helft van de klas in een deuk. Vanaf toen werd ik Flip genoemd, omdat de alliteratie heerlijk in het gehoor lag. En dat begreep ik ook wel, humor was me echt niet vreemd, maar om het hele voortgezet onderwijs te doorlopen, terwijl medeleerlingen Flip Flepsma naar me riepen, begeleid met propjes papier en fijngekauwde kauwgom, ontnam me al snel het plezier van studeren. Maar dat was het verleden, vandaag was alles anders. Ik vouwde de brief weer op en stak die terug in de binnenzak. Ik veegde mijn billen af, kleedde me aan en verliet het toilet. Natuurlijk waste ik eerst mijn handen. Ik mocht dan niet de meest hippe persoon zijn, maar hygiënisch was ik zeker. Opgelucht en volledig ontlast stapte ik het toilet uit om mezelf alsnog in te klokken. Kwart over negen stond er op de klok. Een kwartiertje te laat. Helaas, maar het was dan ook mijn laatste werkdag. En zaterdag! Elk uurtje was een overuur. Ik heb er zin aan, dacht ik, of in mijn beste frans Let’s go to business! Ik citeerde hiermee mijn vriendelijk, maar übersaaie collega, die al vijftien jaar deze frase stipt om negen uur ten gehore bracht. Voordat hij mij verveelde met deze grap, had hij mijn voorganger al tien jaar lang dagelijks dood verveeld met dit stukje hoogstaand cabaret. Ik was benieuwd of hij maandag ook zo opgewekt zou beginnen, als hij te horen kreeg dat ik ontslag had genomen. Nu door naar boven. De eenentwintigste verdieping. Deelbaar door drie. Daar zat het opperhoofd meneer Jansen. Als alles volgens planning verliep, was ik binnen tien minuten weer buiten.

Terwijl ik het beste plekje van het terras bezet, worden de verre klanken van het festival onderbroken door de huilende sirene van de politie. Met een snelheid die niet verstandig is in een drukke stad, scheurt een politiewagen langs de fontein richting het centrum. Een enkele tel slaat mijn hart over. Ik verbeeld me dat de politiewagen voor het terras stopt en de agenten met getrokken wapen uitstappen. Ze sleuren me van het terras, terwijl mijn hoofd over de kinderkopjes stuitert, die de ene na de andere bult achterlaten onder mijn haar. Ze slingeren me achter in de auto, waar ik beduusd blijf liggen op de achterbank. Nog steeds met sirene racet de auto weg. Maar dat gebeurt niet. Ze rijden gewoon langs me heen. Ze zien me niet zitten. Ik word niet herkend. Dat kan ook niet anders. Niemand weet dat ik op kantoor ben geweest. Zelfs Anneke, de directiesecretaresse, heeft vrij op zaterdag. Er is niemand op kantoor die me gezien heeft, behalve meneer Jansen dan. Ik grinnik. Die zal niet veel meer vertellen. Ik ben vrij. Ik ben echt vrij.

Met een ping die me deed denken aan een magnetron die je mededeelt dat je smakeloze maaltijd was opgewarmd, liet de lift me weten dat ik mijn bestemming had bereikt. De deur schoof open en de zon scheen mij recht in het gezicht. Even was ik verblind. Ik stapte uit de ijzeren cabine, die me op deze ongekende hoogte had gebracht, en hoorde het gejuich van mijn publiek in mijn hoofd. Natuurlijk was er niet echt publiek, maar ik voelde me zeker een popster die voor het eerst die avond het podium opstapte. Waarschijnlijk zouden collega’s me straks ook zo zien, wanneer ze te horen kregen dat ik zo kloekmoedig mijn ontslag had ingediend. Trots. Ik voelde trots. En terecht. Ik liep verder de eenentwintigste verdieping op.

Niet lang na de politiewagen vliegt een ambulance met een licht- en geluidsspektakel aan me voorbij. Ik roer iets te lang in mijn cappuccino en kijk de gele schicht na. Ik voel me gelukkig. Voorzichtig slurp ik het melkschuim naar binnen. Met mijn tong lik ik het van mijn bovenlip. Een beetje verschrikt kijk ik naar links, waar het meisje van de bediening plotseling staat.

‘Ik … ik,’ stamelt het meisje, ‘was nog vergeten te vragen of u,’ ze blijft even stil, alsof ze naar adem moet happen, ‘of u bruin of wit brood bij uw uitsmijter wilde?’

‘Bruin,’ zeg ik zonder nadenken, ‘nee, laten we eens gek doen. Doe maar wit.’

‘Wit … dank u … dank u wel.’ Het meisje draait om en loopt weer naar binnen. Deed ze nu zenuwachtig of verbeeld ik me dat maar? Nee, ik geloof er niks van. Waarom zou ze zenuwachtig moeten zijn? Ik ben de gelukkigste man van de wereld. Niemand kan aan me zien dat ik een moordenaar ben. Want dat ben ik. Moordenaar en miljonair. Mijn telefoon trilt in mijn broekzak. Een pushbericht van nu.nl. Directeur van administratiekantoor vermoord! Bevrijdingsdag, wat een mooie dag om je van je eeuwige juk te bevrijden.

De eenentwintigste verdieping, de verdieping waar de directie nestelde. Je kwam hier alleen als je op het matje werd geroepen. Of je ontslag nam. Maar dat gebeurde nooit. Tot vandaag. Vandaag was het Bevrijdingsdag, vandaag was alles anders. Vandaag was mijn dag. Bevrijdingsdag moest omgedoopt worden in Flepsmadag. De dag dat iedereen zich verloste van zijn of haar ketenen. Het juk van de macht werd afgeworpen op Flepsmadag, iedere vijfde mei van jaar. Nee, Flepsmadag moest op zes mei gevierd worden. Deelbaar door drie. Al het goede kwam in drieën. Met een ferme klop, klopte ik op de deur met het bordje Dhr. Jansen, Directeur.

‘Binnen!’ was het korte, maar duidelijke antwoord op mijn klop.

Normaliter mocht je niet zomaar bij de directeur aankloppen. Vandaag was alles anders, het was Flepsmadag zaterdag. Geen secretaresse aanwezig om je te ontvangen. Enkel meneer de directeur en de onderdanen die hij had bevolen om nog een dag extra te werken. Vandaag was ik de enige aanwezige onderdaan, maar onderdanig zou ik niet zijn. Ik opende de deur en stapte de directiekamer binnen.

‘Flepsma! Moet jij niet wat afmaken in plaats van mijn tijd te verdoen?’

Zonder te antwoorden pakte ik mijn brief uit mijn binnenzak en kwakte hem nonchalant en met trillende hand op het mahoniehouten bureau.

‘Wat is dit, Flepsma?’ De grote, goud beringde hand pakte mijn brief en tijdens het openvouwen zag ik een glimp van een gouden Rolex.

Die ga ik straks ook kopen, dacht ik, terwijl ik ontspannen zwetend afwachtte.

Serieus kijkend las Jansen mijn brief, om vervolgens met een bulderend gelach het lezen af te sluiten. ‘Goede grap, Flepsma. Bevrijdingsdag is geen 1 april. Vlug weer aan het werk en dan hebben we het niet meer over.’

‘Maar …’ mijn droge mond zorgde ervoor dat mijn gestamel er hakkelend uit kwam, ‘ik neem ontslag.’

‘Niemand neemt hier ontslag. Hup, hup aan het werk nu.’ De grote hand maakte een beweging alsof hij wat stof van zijn bureau wapperde. Op het moment dat Jansen zijn hand wilde terugtrekken, landde de briefopener die voor me lag met een zompig geluid in de hand van de directeur. De fontein bloed maakte het tafereel nog feestelijker. Met mijn andere hand pakte ik een blauwe BIC-pen van het bureau en plaatste die welgemikt in het linkeroog van Jansen, die wijd open stond alsof hij ergens van geschrokken was. Het was de achterkant van de BIC-pen die in zijn oog eindigde en iedereen weet dat een BIC-pen altijd aan de achterkant afbreekt. Shit, dacht ik nog even, nu krijg je nooit de punt van de pen naar binnen. Ik pakte de gillende Jansen bij zijn schouders en tilde hem op uit zijn ferme bureaustoel. Hij probeerde nog iets te zeggen, maar ik hoorde enkel Iejjejje en zag het kruis van zijn grijze pak, donkergrijs worden. Ik sleurde hem naar het openstaande raam achter het bureau en duwde hem naar buiten. Gillend nam de directeur de snelle route naar de begaande grond om vervolgens in stilte te landen. Bah, er zat bloed aan mijn handen en ik liep terug naar de lift.

De uitsmijter en cappuccino maken dat ik me even moet opfrissen op het toilet. Het personeel van het café schuifelt een stap achteruit als ik langsloop. Wat is er toch met ze aan de hand? Ik stap het toilet in en kijk in de spiegel. In de spiegel zie ik een vrij man. Helemaal vrij. Gelouterd voel ik me zelfs. Maar die gelouterde man heeft wel een gezicht vol met bloedspetters. Geschrokken draai ik me om en wil het café uitrennen. Voor het terras staan twee politiewagens met bijbehorende agenten. Shit, denk ik, die ultieme vrijheid was maar van korte duur. Maar ik was vrij. Even helemaal vrij. En dat op Bevrijdingsdag. Wat een mooie dag.

Tot spikkels inkt

Zonder woorden, in de vorm van wolkjes wit, verlieten mijn gedachten mijn mond. Wie besloot dat een kerk zo koud moest zijn? Was ons verdriet op deze ochtend niet kil genoeg, zonder dat we bibberend in onze jas wegdoken? Zelfs de groten getale waarmee we in de banken waren gepropt, konden er niet voor zorgen dat wij warm werden.

Ik kon me niet herinneren wanneer ik voor het laatst in een kerk was. Alles voelde als ongewenst vanouds. De geur van brandende kaarsen in de kapel. De beelden van Heiligen aan de pilaren boven ons. Ze bezagen ons en onze zonden met hun lege ogen, uitgebeiteld in gezichten van lijkwit marmer. De houten bank deed nu al pijn aan mijn rug, terwijl de pastoor die het afscheid leidde pas net aan zijn woorden begon.

We zijn vandaag bijeengekomen om afscheid te nemen van Annabel. Dochter, zuster, moeder, vriendin.

Hoe jonger je was, hoe drukker je begrafenis. Zij was jong. De kerk was vol. Er waren genoeg mensen om haar te missen. Ik beet op de binnenkant van mijn wang toen ik merkte dat ik onbewust mensen zocht in de massa die een gepastere leeftijd hadden om plaats te nemen in die kist. Ik was er daar zelf een van, ongeschoren vreemdeling achterin, weggedoken in zijn kraag. Maar zij lag daar. Niet wij. Niet ik. Maar niemand die zei; hoe gruwelijker de dood, hoe voller de kerk. Want boven alles was dat nu waar.

Annabel stond vol in het leven. Zoals wij altijd zeiden, Annabel leefde haar leven als haar haren; vurig. Haar karakter was warm en vrolijk. Ze was een uitgesproken persoonlijkheid die je niet kon missen. Ze was onze vriendin.

De pastoor had het woord gegeven aan een vrouw van Annabels leeftijd. Haar stem beefde, maar zij stond daar terwijl wij wegdoken in de massa en zij dapper weerstand bood aan haar tranen. Ze wilde haar vriendin eren. Vanaf haar plek leek ze een levend beeld, keek net als het witte marmer neer op ons. Een zwarte, zacht golvende zee van ademen, snikken en zuchten. De symbolische vormgeving van een vurig karakter, gedoofd tot bittere as. Dood.

Terwijl zij verder sprak over verlies en rouw, probeerde ik Annabel in gedachten levend te houden. Dat was lastig, ik had weinig beeldmateriaal om op te bouwen. Ik wist niet hoe ze lachte. Of ze op een bepaalde manier met haar haren speelde als ze verlegen was. Ik wist niet hoe ze liep, hoe ze keek, hoe ze rook. Ik plakte dat vuurrode haar in gedachten op een poppetje en noemde haar Annabel.

Ze heeft haar moeder nooit gekend, maar ze was het evenbeeld van haar vader.

Ik kon nauwelijks een lach onderdrukken. Het poppetje keek me in gedachten streng aan en ik had het fatsoen me te schamen. Maar was het niet terecht? Nog nooit waren er een vader en dochter die zo weinig op elkaar leken. De man die daar zat, ineengedoken op de houten bank, zag ik eerder toen hij achter de kist naar binnen liep. Hij had niets in zich wat hij het meisje meegaf. Hij was mager, krom, had zwarte wenkbrauwen die elkaar in het midden raakten en een paar plukjes van datzelfde zwart aan de zijkanten van zijn hoofd.

Annabel, in haar kist, was nog nauwelijks door de tijd geraakt. In tegenstelling tot haar vader was ze lang van stuk, met een huid zo blank als sneeuw en haar als vuur. Haar neus, voorhoofd en wangen werden gesierd door een tal van fijne sproeten, die nu waarschijnlijk verdwenen onder de onmenselijke kleur waarin ze haar schilderden. Het moest haar minder doods doen lijken, maar nog nooit zag ik een dode wiens levendigheid met die laag plamuur niet juist verdween.

Deze afschuwelijke daad heeft haar uit ons midden gerukt. Annabel zal gemist worden. Door haar vader, haar man. Door haar vriendinnen, haar vrienden en collega’s. Maar boven alles haar kinderen, die zonder hun moeder zullen opgroeien.

Er klonk een kleine kreet door de kerk, snerpend en pijnlijk jong. Mijn blik werd getrokken naar de voorste rij, naar drie hoofdjes die nauwelijks boven het hout uitstaken en een vierde kindje dat op de banken stond. Stuk voor stuk hadden ze het vuurrode haar van hun moeder. De staande zwaaide triomfantelijk met een knuffelgiraffe naar de overvolle kerk, trots op zoveel publiek voor zijn favoriete voorwerp. Mijn maag kneep samen. Ik zag weer voor me hoe zij ook achter de kist aan de kerk in kwamen. Hand in hand, zo klein dat ze gemakkelijk met zijn vieren naast elkaar op het gangpad pasten. De oudste nam haar taak de twee kleinsten, die net konden lopen zo leek het, de juiste kant op de sturen. Mijn nek werd nog kouder dan ik dacht dat kon. Ik wist niet dat ze kinderen had.

Onze gedachten zijn bij Aaron, die nu zonder zijn geliefde vrouw voor zijn kinderen zal zorgen. Met hem zullen wij ze vertellen wie hun moeder was. Hoe ze was en hoe zij op haar lijken.

Ooit, zoveel jaren geleden, was er een begrafenis als deze en ik durfde er niet heen te gaan. Ik was toen de man die treurend in de banken moest zitten, maar ik zat thuis en ik zat alleen. Er was geen kind dat ik tegen me aan kon trekken als een levende pop ter troost. Ik wist toen niet dat het simpele besluit niet te gaan mij nog zo lang zou achtervolgen. Het kroop in iedere porie. Het werd mijn tweede bestaan. Ik was bang dat ik met dat afscheid erkende dat je er niet meer was. Dat het daarmee pas werkelijkheid werd dat mijn wereld niet meer om jou mocht draaien. Naast de man die ik al was, werd ik ook de man die geen afscheid van jou nam. Nu zat ik hier, nam afscheid van een vrouw die ik niet kende in de hoop dat het me de verlossing schonk die ik toen niet kreeg, terwijl ik toekeek hoe die andere man nu verdriet had en niet mijn fout maakte. Ik greep hun pijn alsof het de mijne was, stal hun afscheid en maakte het van mij.

Annabel, ik hoop dat ik ooit het beeld van mijn netvlies krijg van jouw gezicht op iedere voorpagina die ochtend, en ik je weer zal herinneren zoals je was. In kleur.

Zwart-wit stond ze in de krant. Het vurige rood van haar haren afgedaan tot een flets grijs. Sproeten verworden tot spikkels inkt op krakend krantenpapier. Ze glimlachte zo vriendelijk onder de dikke, zwarte letters die ons het vreselijke nieuws brachten dat ze er niet meer was. Een mooie vrouw, een jonge moeder, zomaar neergestoken op straat zonder enige aanwijsbare reden. Toen ik ’s ochtends opstond, koffie dronk en mijn jas aantrok, wist ik niet dat ze bestond. Ik liep naar de kiosk voor mijn krant zoals iedere ochtend en verstijfde bij haar felle ogen op iedere voorpagina, waar ik ook keek.

Het mooie poppetje met rode haren dat sinds de eerste blik op het krantenbericht in mijn hoofd woonde, viel in mijn gedachten neer op de klinkers. Het helle rood van haar puurste binnen vermengde zich tussen de voegen met alledaags vuil. Straks stonden wij op, verlieten de kerk en zochten troost bij onze geliefden, maar zij was en bleef dood. Haar gezicht stond op die krant en dat zou ik nooit vergeten.

Wij verwachten niet dat hij meeluistert, maar de familie wil de boodschap geven dat waar hij ook is, of wat zijn reden ook was dit mooie leven te beëindigen, zij vergeven hem. Er is geen plek in onze harten voor haat, als wij de liefde die we voor Annabel voelen niet willen vergeten.

Ik hoorde haar stem versterkt door de kieren van de kerk naar binnen glippen. Op het plein stonden honderden mensen die een laatste eer betoonden aan de vrouw die zij net zo min kenden als ik. Ze zagen in haar een eigen dochter, een eigen vriendin. Misschien zichzelf.

Een bloemenzee zo fleurig als haar glimlach vormde een halve maan tussen de winkelstraten en de kerk. Ze leken haar zo te willen beschermen tegen het gruwel dat haar daar was aangedaan.

Ik vroeg me af hoeveel mensen daarbuiten stonden die deze plek in de banken meer verdienden dan ik. Ik zat hier en huilde om een vreemde, simpelweg omdat ik brutaler was. Omdat ik vond dat ik het verdiende hier te zijn, al wist ik dat pas sinds mijn blik op die krant.

Voor de mis zocht ik de pastoor op en nam daar mijn pet af. Met een schok van stotterende herkenning die tegen zijn waarden in ging, beloofde hij mij dat er plaats voor mij was. Hij gaf een van de misdienaars de opdracht mij binnen te laten op het moment dat de eerste gasten, zij die wel uitgenodigd waren, in hun treuren naar binnen sijpelden. Ik vond een plekje op de achterste bank, in de uiterste hoek, naast de mensen die haar en elkaar het minste kenden. Vanuit daar sloeg ik het geheel gade. Hoe oneerlijk was het dat ik haar voor het eerst zag op de dag dat ik haar ook voor het laatst zou zien door de gruwelijke daad van een ander. Hoe egoïstisch was ik dat ik bang was dat iemand me herkende, voor ik daar behoefte aan had. Maar niemand had aandacht voor mij. Alle blikken gingen naar de kist, omgeven door nog meer bloemen en kaarsen en liefde van iedereen die geen haat in zijn hart wilde dragen. Alle aandacht ging naar de warme woorden van de vriendin, die ik niet meer hoorde. Ik had enkel nog oog voor het poppetje dat in mijn gedachten op de straat lag en niet meer overeind wilde komen. Mijn verdriet woog steeds zwaarder, kwam tevoorschijn uit alle kieren waar het zich de afgelopen jaren vastklemde.

Graag vragen we u zo afscheid te nemen van Annabel. De familie zal als laatste afscheid van haar nemen en bij haar blijven als de kist gesloten wordt. U krijgt later de mogelijkheid hen te condoleren.

Het was afgelopen. Ergens in mijn mijmeringen had de vriendin zich weer naar de banken begeven en troost gezocht bij een gelijksoortig meisje. De pastoor was weer aan het woord. De achterste rij aan de andere kant van het gangpad werd aangewezen en de eersten stonden op. Mijn hart ging plots tekeer. Ik had verwacht, door mijn plek achterin, als laatste afscheid te kunnen nemen. Mijzelf misschien kenbaar te maken aan haar vader, man en kinderen was mijn idee geweest, maar zeker niet ten overstaan van een volle kerk.

De eerste personen in mijn rij stonden op en ik kon niet achterblijven. Ik vond mijn weg over het middenpad waar eerder die kindervoetjes stapten, als onderdeel van de sliert treurend zwart. Ik bibberde en ditmaal niet van de kou. Het was de eerste keer dat ik haar van zo dichtbij zou zien, op een andere manier dan zwart-wit in de krant. De zenuwen namen me over. Ik had nog een paar meter te gaan. Mijn keel werd droog, mijn handen klam. Nog een paar meter te gaan. Voor me boog iedereen kort naar de open kist. Een enkeling raakte teder haar hand, maar meer dan dat gebeurde niet. En toen was het mijn beurt.

Ik bleef voor haar staan en staarde. Te lang, maar ik wilde mijn poppetje weer tot leven wekken en haar op Annabel laten lijken. Haar sproeten waren inderdaad verdwenen onder de vreemde kleur die haar niet paste. Toch was ze het mooiste schepsel wat ik ooit zag en nog steeds een vreemde. Ik boog mij voorover en kuste kort haar koude voorhoofd. Een gebaar zoveel intiemer dan iedereen voor mij deed. Iets wat niemand verwachtte van de vreemdeling achterin, weggestopt in sjaal en pet. Ik keek naar het gezicht, zo vlak bij het mijne. Het was alsof ik in een spiegel keek die mij de tijd gunstig gezind was. De welving van haar lippen, de neus met een kleine kromming. Zelfs de vrijwel rechte wenkbrauwen waren sprekend de mijne. Ik keek naar haar gesloten ogen, die ik open enkel kende van een plaatje in de krant. Het zwart-wit had blauw kunnen zijn, grijs of groen als het mijne.

Mijn handen grepen de rand van de kist terwijl ik daar stond, mijn neus zo vlak bij de hare. Ik sloot mijn ogen, verbeelde mij hoe niet zij daar lag maar jij. Hoe ik alsnog de kans kreeg je vaarwel te zeggen, nog een laatste keer je blonde haar te strelen. Nu vond ik mijn vaarwel in iets waarvan ik nooit wist dat je het mij schonk.

Ik wilde weer overeind komen, maar was bang voor de op mij gerichte ogen. Hoe kon ik al deze mensen vertellen dat ik Annabel herkende, de seconde dat zij overal verscheen op de kranten, op het nieuws. Hoe ik nooit wist van haar bestaan en nu, op haar begrafenis, die vreemdeling in zwart-wit pas leerde kennen. Dat ik zo veel over haar wist en tegelijkertijd niets.

Mijn gedachten gleden terug naar die avond zevenentwintig jaar geleden, toen ik las dat jij, die ik als de liefde van mijn leven zag, zo plots overleden was. Je was toen al niet meer van mij, maar het deed niet minder pijn. Ik wist nog als de dag van gisteren hoe het ging. Je werd stil. Je werd afstandelijk. Ik begreep niet waarom en plots verkoos je een oersaaie accountant boven een passionele kunstenaar met geen cent te makken. Zeven maanden later was je dood. Ik vertrok uit het dorp, liet alles wat me aan je herinnerde achter. Ik smachtte naar liefde, maar vond het nooit. Zo vaak stond ik op het punt terug te keren, iets te zoeken waarin ik je herkende, maar ik deed het nooit.

Een hete traan landde van mijn neus op de jouwe en trok een klein spoor van sproetjes op lijkbleke huid door je opgeschilderde kleur. Ik wist niet wat ik moest doen. Veegde ik het af? Liet ik hem gaan? De druppel bleef rusten in de kleine holte onder het oog. Mijn traan leek zo net de jouwe, alsof je met me mee treurde om een verdriet van zo lang geleden.

Ik ging weer rechtop staan, haalde in een ondoordacht moment de pet van mijn hoofd. Er sloeg een de stilte in de kerk. Niet de stilte van treuren, maar ingehouden adem. Geen wolkjes wit in koude lucht. Onbewust had ik mijzelf voorgesteld aan eenieder die achter mij stond in dat eenvoudige gebaar. Mijn haar, even rood als dat van haar, als dat van haar kinderen. De blik van lichtgroene ogen waarmee zij wellicht ook ooit de wereld in keek. Ik draaide me weer om, probeerde niemand aan te kijken en zo de illusie te bewaren dat ik niemand kwetste met mijn drang naar afscheid.

Met mijn kin verheven, ogen gericht op iets in de verte wat verder niemand zag, baande ik me een weg de kerk uit. Het was een dag van verlies, maar ook een dag van besef en bevrijding. Ik wist nu waarom jij destijds bij mij wegging. Welk geschenk je mij niet durfde te geven maar wat ik nu, al was het te laat, alsnog kreeg. Na zevenentwintig jaar vond ik bij puur toeval dat wat ik altijd zocht. Iets waar ik jou in herkende, maar ook mijzelf. Ik vond mijn dochter en al was het te laat, haar dood gaf mij een herkansing. Hier zei ik je eindelijk vaarwel.

Zeespiegeling

Achteraf noemden ze hem Quimburga. Een van de zwaarste stormen van de 20e eeuw in West-Europa. Ik heb het opgezocht. Quimburga is een verbastering van cyneburg, komt uit het Oud Engels en betekent zoiets als koninklijke burcht. De storm was meedogenloos, zoals alle stormen, maar hij bezat wat je inderdaad zou kunnen beschrijven als een koninklijke onverzettelijkheid. Hij was onaantastbaar en hij was pas uitgeraasd, nadat hij tevreden was over de verwoesting die hij had aangericht. Nadat zo’n vijf miljoen bomen waren geveld. Nadat zeeschepen waren omgeslagen.

De gewonden werden opgenomen in de ziekenhuizen en de doden werden geteld. De teller kwam uit op vierenvijftig. Vierenvijftig doden.

Dat was in 1972, meer dan een halve eeuw geleden. Kees en ik leefden toen.

De Scalda lag aangemeerd aan de kade van de Binnenhaven. Een blauw geschilderde romp, een witte stuurhut. Haar netten strak opgerold. Kees sloeg me op mijn schouder en we keken elkaar glunderend aan. Haar naam stond in witte blokletters geschreven, die oplichtten in de middagzon. Ze behoorde nu ons toe, overgenomen van pa, die de Scalda zo’n twintig jaar geleden nieuw had gekocht. Nadat de vissersboot, die hij op zijn beurt van zijn vader had overgenomen, te ouderwets was geworden voor de moderne visserij. Kees en ik hadden weinig te makken, maar we legden bij elkaar wat we hadden gespaard en de bank leende ons de rest. De Scalda, die voor ons zo vertrouwd was als het ouderlijk huis waarin we opgegroeid waren, werd van ons en voelde opeens als nieuw. We wandelden over haar stalen dek, raakten haar aan, aaiden haar; het anker, het tuig, de mast. Onze vingertoppen streelden haar reling. In de stuurhut blonk het koper en glansde het zilver. Ik nam plaats op de stoel en omvatte het mahoniehouten stuurwiel. De Scalda voelde plotseling groot, mijn leven klein. Maar het was mijn leven, en dat van Kees.

De eerste keer dat de sluisdeuren zich openden en wij de haven van Vlissingen uitstoomden als eigenaar en kapitein, de boeg richting de Noordzee keerde en het dek onder onze voeten traag rolde, grijnsden we als twee opgewonden tieners die voor het eerst de bedwelmende geur van zelfstandigheid roken. Wat was het ook anders dan dat? We waren vrij. We hadden ons lot in eigen handen genomen. Onze gezamenlijke toekomst was begonnen. We koersten richting het westen, waar de zon ondergaat, zoals we, daar waren we zeker van, altijd zouden doen. Het was een symboliek die pas later tot mij doordrong. Lang nadat Kees’ zon gedoofd was.

--

Pa had lang doorgewerkt. Ver voorbij de gerechtigde pensioenleeftijd, zoals zoveel vissers dat doen. Het is geen eenvoudig afscheid van een roeping. Ook wanneer vingers zich niet meer kunnen strekken, wanneer de rug krom staat en ledematen te stijf zijn geworden, de zee blijft roepen en de vissers blijven volhardend gehoor geven.

Pa werd te oud, op een gegeven moment, en niet lang nadat hij zijn vissersboot aan zijn twee zoons had verkocht, stierf hij. Mijn broer en mama zaten naast hem aan het ziekenhuisbed toen hij zijn laatste adem uitblies. Zijn dood was vredig, stelde Kees mij gerust.

De Scalda deinde wiegend op een rivier die omhoog kwam en daalde met de regelmaat van een trage hartslag toen we zijn as uitstrooiden over de Westerschelde. Hij vaart nu op kalme zeeën, probeerde mama zichzelf en ons te overtuigen. Zijn as verwaaide in de wind, landde op het water, bleef drijven, zou uiteindelijk uitkomen daar, waar het ook was dat de rivier besloot dat het een eindpunt vormde. Een leven op zee, een dood op zee, en daarmee was de cirkel rond.

Mama was ook al oud, maar ze werd ouder dan papa. Een stuk ouder. Ondanks een leven vol zorgen en onzekerheden. Pa’s overlijden was niet de eerste keer dat de dood ons leven binnendrong. Mijn ouders, ze hebben begrafenissen bijgewoond van familieleden, buurtgenoten, kennissen en vrienden. Een lange lijst aan namen, een stoet aan verstilde gezichten. Net als Kees en ik, we hebben aan het graf gestaan van leeftijdsgenoten. De meeste jongens waren zo’n veertien jaar oud toen zij voor het eerst meevoeren met hun vaders en de netten leegden, het dek schrobde en de kisten met de vangst aan wal brachten. Soms jonger dan dat. De meeste bleven vissen, de meeste namen net als wij later de vissersboot over. Sommige hingen over de reling, koersten haastig naar land en keerden terug in de schoolbanken.

Sommige jongens gingen de zee op en kwamen niet meer terug.

De zee geeft, maar ze eist af en toe een offer. Ze is wispelturig, ontembaar. Mijn broer en ik wisten dat. Van jongs af aan.

--

We waren hetzelfde en toch anders. Een eeneiige tweeling met verschillende persoonlijkheden. Kees had een bepaald gemak, dat mij ontbrak. Hij maakte zich zelden zorgen. Ook niet toen de visserij steeds bureaucratischer werd, toen natuurorganisaties lobbyden, quota’s werden ingesteld en de regels zodanig aangescherpt dat je je er financieel gezien tot bloedens toe aan kon snijden. Kees keerde zijn gezicht in de wind, liet alle zorgen wegblazen. Ik zie hem zo staan; zijn vingers om de roestige reling gekruld, zijn sliertige haren die dansten, en zijn glimlach, altijd die glimlach, alsof hij wist dat de zee vol genoeg was en de vissen zich door de mazen van menselijke wetten een weg naar onze netten zouden vinden. Alsof geluk nooit aan verandering onderhavig kan zijn.