Jos Govaarts & Mark de groot

Soms komt niet thuis wat vertrokken is

Jos Govaarts & Mark de Groot

1e druk februari 2023

Uitgeverij: Godijn Publishing

Fotografie cover: Ed Francissen

Vormgeving cover: Leijp Vormgeving

Logo ontwerp: Kelly Driedijk

ISBN 978-94-6464-084-7

ISBN e-book 978-94-6464-085-4

NUR 305

©2023 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Deze roman is opgedragen aan eenieder die vertrokken is en niet meer thuis kan komen. En aan iedereen die op hen wacht.

Handen in handen, laten we oog in oog blijven

Terwijl onder ons

Onder de brug van onze armen het water

Voort stroomt, doodmoe van dat alsmaar kijken

Laat het donker komen, de klok maar slaan

De dagen verdwijnen, ik blijf

Le pont Mirabeau Guillaume Apollinaire

Juli 1999

Wanneer je druk bezig bent en niemand oplet, laat ik mijn hand over je zadel glijden en streel het zachte leer waarop jij gezeten hebt. Het leer is warm, of beeld ik me dat in? Ik sluit mijn ogen, druk mijn vingers tegen mijn lippen en zie voor mij hoe jij … nee, niet zo banaal.

Je hebt je fiets tegen de schuur van de receptie en het cafetaria gezet. Van achter de toonbank buk je voorover. De bovenste knoopjes van je blouse staan open en elke hunkerende vader in de rij krijgt zicht op wat zij in hun leven kwijt zijn geraakt, toen de belofte van vrijheid en ongekende mogelijkheden aan de horizon van hun jeugd stond. Je haren zijn strak naar achteren getrokken, je gezicht staat in fijne, dunne lijnen uitgetekend. Je lacht naar ze als je hun bestelling over de toonbank schuift.

Je naam zingt binnen de kortste keer rond en valt van vochtige lippen … Nathalie.

De zee strekt zich ruisend uit op het strand. Ik lig op mijn rug en vouw mijn handen in mijn nek, een zucht wind strooit zand in mijn haar en verkoelt mijn voorhoofd. In de zomernachthemel schieten kometen voorbij, hun gloeiende staarten geven licht in het duister. Ik volg elke vallende ster en doe mijn wens. Het beangstigt mij, mijn ongeleefde leven. Ik wil mijn stempel drukken.

Je houdt afstand. Je spreekt me zelden aan.

Ik hoor je neuriënd zingen, het zijn Franse klanken die voortschrijden. Ik herken de melodie, leer de woorden uit mijn hoofd:

QUE MA VIE ME SEMBLE VIDE

MAIS JE SAIS QU’UN JOUR À PARIS

C’EST MOI QUI LUI SERVIRAI DE GUIDE

NATHALIE

Als ik eindelijk de moed vind je aan te spreken, is mijn beloning een geamuseerde frons met een glimlach die je mondhoeken niet bereikt. Je ziet het niet, je bent blind voor wat ik verborgen houd, maar wat ik jou wil toezingen. En niet doe.

Ik kan je aanraken, je bent dichtbij, maar ongrijpbaar. Je bent een realiteit en een droom, een geest in daglicht.

Ik pak je werkkleding uit de wasmand, smokkel die mee. Op bed wrijf ik mijn gezicht in jouw blouse, snuif ik de geur op van je broek en laat de stof over mijn hunkerende lichaam glijden. Schokkend hijg ik na.

WAT KOMT MIJN LEVEN ME TOCH LEEG VOOR

MAAR IK WEET DAT OP EEN DAG IN PARIJS

IK DEGENE ZAL ZIJN DIE ALS HAAR GIDS DIENT

NATHALIE

Zo ben je bij mij, tijdens deze laatste zomer van deze eeuw, in het laatste zomerse licht van het millennium. Al keer je niet meer terug, je schaduw hangt over me heen.

Je zit in me en zelfs als je zou willen verdwijnen, blijven we met elkaar verbonden. Voor altijd. Dat beloof ik je.

DEEL 1

VLISSINGEN, 2022

Donderdag 17 maart – Woensdag 23 maart

H1

Dierlijke kreten dringen door tot in de keet, waar de mannen aan hun eerste koffiepauze zitten. Ze zijn niet echt verrast. Ze kijken naar Kevin, hun voorman en de begeleider van de jongeman die zo’n kabaal schopt bij de deze ochtend uitgegraven kuil.

‘Etienne heeft weer eens zijn gekke-vijf-minuten,’ zegt een van de arbeiders met een toegeeflijke glimlach. Ze zouden hem nooit bespotten of belachelijk maken.

Kevin neemt een laatste slok van zijn koffie en ziet door het enige raam van de keet hoe Etienne in de verre uithoek van het terrein wild gebaart. Hij staat op en zet zijn mok neer op het provisorische aanrechtje. ‘Het is vast niets.’

Als hij de deur van de keet opent, slaat de kille maartse wind de ruimte in. Hij wandelt op zijn gemak richting Etienne.

Etienne woont in een begeleid wonen huis in Driewegen. Kevin haalt hem er elke ochtend op. Het is voor hem een fikse omweg vanuit Heinkenszand, maar dat heeft hij ervoor over. Het voelt voor hem niet als een plicht, maar eerder als een eerbetoon aan Johannes, zijn oudere collega en de vader van Etienne. Johannes is twee jaar geleden beklemd geraakt in een machine en overleden. Etienne zag het gebeuren.

In zijn overall is de jongen een van hen. Ze hebben hem allemaal in hun hart gesloten. Etienne weet dat hij alleen in de buurt van de bouwkeet mag lopen als ze op een terrein bezig zijn, maar als de mannen schaften, dan mag hij verder van de keet vandaan.

Kevin houdt de jongen in de gaten, zoals ouders hun kind niet uit het oog verliezen in een speeltuin. Met Etienne hebben ze Johannes toch in hun midden.

De werkschoenen van de voorman soppen door de natte klei. Jarenlang lag het terrein doelloos te wachten op een bestemming, waar decennialang over gesteggeld is; huizenbouw, industrie en als laatste een kazerne voor mariniers. Dachten de Zeeuwen. Net als bij het verraad van de Hertogin Hedwigepolder is ook dit terrein een speelbal geworden van het hogere politieke spel, waar met verbijstering, onbegrip en woede naar wordt gekeken. Het terrein wordt gereedgemaakt voor de nieuwe bestemming, een justitioneel complex. Zand en klei worden verplaatst in een choreografie van graafmachines met als resultaat geulen en gaten volgens een ondoorgrondelijk patroon.

Etienne slaat om zich heen alsof hij gestoken is door een wesp. Om zijn tengere lijf fladdert zijn veel te grote overall. Achter hem staat de graafmachine geparkeerd. De motorkap is warm, damp stijgt op in de koude lucht, de modder van het braakliggende terrein zit dik aangekoekt op zijn rupsbanden. Op de achtergrond schuiven de containerschepen op de Westerschelde, van en naar Antwerpen.

Oooee … oeee … aahhhh.

Etienne wijst naar de kuil, wijst ín de kuil, danst een onstuimige horlepiep. Zijn gekrijs overstemt die van de meeuwen boven hem.

Als Kevin dichterbij komt, ziet hij de angst in Etiennes ogen. ‘Wat is er, jongen? Ben je ergens van geschrokken?’ Zijn zware, rustgevende stem heeft deze keer geen uitwerking.

Etienne pakt hem bij zijn pols vast.

‘Rustig aan, ik ben bij je,’ probeert Kevin hem gerust te stellen.

Etienne is sterk in zijn blinde paniek, trekt Kevin naar de kuil, duwt hem er bijna in.

Kevin aarzelt. Al vanaf het moment dat hij de opdracht zag tot het prepareren van dit terrein, was hij bang voor wat hij kon aantreffen. Nu weet hij het zeker. Hij kan niet meer terug, hij kijkt over de rand. Wat er over is van een arm en een hand steekt uit de grijze klei, een vinger wijst naar de grauwe hemel. De botten zijn donker gekleurd, er schittert iets aan de vinger. Een ring met een rode steen.

Kevin hurkt op de rand van de kuil, buigt voorover totdat het rood van de ring zijn gehele blikveld in beslag neemt.

Bloedrood.

H2

De witte tent in de verte trekt de aandacht van Hugo Noot. Het terrein aan de rand van de Buitenhaven wordt omkaderd door kale bomen, in de uithoek staat de opvallende iglo van het forensisch team. Als het de bedoeling is dat het eerste onderzoek in het geheim plaatsvindt, dan is dat in ieder geval mislukt. Voor de buitenste afzetting staat een cameraman van Omroep Zeeland met een verslaggeefster. Ze filmen dat hij aan komt rijden, Hugo ziet haar lippen bewegen. Het kan niet veel zijn, wat ze te vertellen heeft. Hooguit speculaties. Die leveren niet minder kijkcijfers dan feiten, dat weten de verslaggevers net zo goed.

Hij parkeert de onopvallende dienstauto, een BMW 330i, waar de bestrating ophoudt. Een groot bord met de tekst “De Pont ontwikkelt hier de toekomst” blokkeert de weg. Onder de tekst staat prominent een blauwe brug afgebeeld die twee rivieroevers verbindt. Achter het bord begint een drassig pad. De sporen van de graafmachines zitten diep in de klei. Hugo kijkt om zich heen en pakt zijn notitieboekje.

Aankomst: 11.34 uur.

Locatie: Vlissingen, voormalig terrein van de marinierskazerne.

Navragen: De Pont. Projectontwikkeling?

Hij checkt zijn telefoon op berichten, stapt uit en opent de achterklep van de auto. Hij trekt de beschermende kleding aan, meer wit in deze grijze omgeving en schuift de plastic hoezen over zijn suède schoenen. Hij dwaalt met zijn ogen over het stuk grond op de grens van land en zee. Een zuidwesterwind trekt aan. Meeuwen zweven op de windstromingen, de wieken van de windmolens aan de zeedijk snijden door de lucht. Hij snuift de geur op, een mengeling van oude stookolie, zeelucht en van vocht doortrokken aarde. Net als in zijn jeugd toen hij naast de Scheldewerf woonde, prikkelt dit allegaartje van geuren zijn keel. Hij knoopt zijn jas dicht tot onder zijn kin. De witte hoezen om zijn schoenen dreigen bij elke stap in de zuigende grond te blijven plakken.

Hij is hier eerder geweest, ruim twintig jaar geleden. Hij was aspirant-agent en hoorde bij de hulptroepen, inzetbaar om ondankbaar en vies werk te doen, strompelend over natte klei, soppend door modderpoelen. Op zoek naar de vermiste studente. Ze was zowat even oud als hij indertijd. Ze is nooit gevonden. In de afgelopen jaren is dit terrein er niet beter op geworden en oogt net zo naargeestig als destijds, alsof de beschaving is gecremeerd en de as hier is uitgestrooid.

Voor de tent staan twee geüniformeerde collega’s op wacht. Hugo hoeft zich niet te identificeren, ze kennen hem en noteren zijn naam in het logboek.

Door zijn komst is Hugo automatisch gebombardeerd tot Leider Plaats Delict.

Hij schuift de flap van de tent opzij en begroet drie mannen in soortgelijke witte pakken. De concentratie van de onderzoekers tekent hun ernstige gezichten. Ze merken hem niet op, of kiezen ervoor om hem te negeren. Waarschijnlijk dat laatste, ze hebben geen tijd voor beleefdheden. In het ongemakkelijke licht van de twee felle bouwlampen op statief schrapen ze klei weg rond blootgelegde botten. Doden dienen met rust gelaten te worden, dat is in hun wereld en in die van Hugo, zelden het geval. Ze worden betast, opengesneden, ontleed, er worden stukjes van afgeschaafd en in plastic zakken gestopt. Dat alles in een poging om de doden te laten spreken en een antwoord te krijgen op altijd dezelfde vragen: wie ben je, wat is jou aangedaan, door wie? Pas na het antwoord krijgen de doden hun definitieve rust.

De aarde in de kuil heeft in dit licht een gifgelige waas van verontreinigde grond. De botten, duidelijk onderdeel van wat eens een levend menselijk wezen was, steken uit de aarde, alsof de dode zich een weg naar boven baant. Alsof hij niet langer verborgen wilde blijven.

Hugo staart naar de vinger die omhoog wijst, als een waarschuwing voor iets buiten het aardse zicht, ergens in het bovennatuurlijke.

Hugo heeft geen aanwijzing nodig, want hij weet zeker, zo zeker als dat hij ademt, dat dit de jonge vrouw is waar hij twintig jaar geleden, als agent, tevergeefs naar zocht.

Nathalie Schoenen.

Haar gezicht verschijnt regelmatig in zijn dromen. Onopgeloste zaken, als verloren zielen, hebben de vasthoudende neiging in het hoofd te blijven ronddwalen. Zijn leermeester, Willem van Kouwenhoven, de hoofdinspecteur van het onderzoek destijds, vertrouwde Hugo hetzelfde toe; geesten uit het verleden reizen altijd met je mee.

Hij zakt door zijn knieën, bestudeert de ring. Op een of andere manier is de kitscherige, rode steen totaal misplaatst.

‘Wat is dat voor een ring?’ vraagt Hugo aan een van de mannen.

‘Je krijgt het rapport wanneer we meer weten,’ is het korte antwoord.

Hij stapt de tent uit, hij is hier volkomen overbodig, laat die gasten eerst hun werk doen. Hij richt zijn aandacht op wat het meest lijkt op een ouderwetse woonwagen, de mobiele kantine en op het groepje mannen dat probeert een glimp op te vangen van wat daar in die tent gebeurt. Ze staan dicht op elkaar gepakt, proberen beschutting te vinden voor de dreiging die vanuit het open graf opdoemt.

De melding kwam een uur geleden binnen op Hugo’s mobiele telefoon. Het was een onverwachte verstoring van zijn verlofdag. De beheerste stem van de centralist van de Meldkamer bracht het nieuws dat er botten opgegraven waren op een terrein in de Buitenhaven. Menselijke botten, bleek uit preliminair onderzoek. Vanaf dat moment is het Circus van Spanning en Sensatie in de stad. De tent om de plaats delict af te schermen en de botten te conserveren wordt opgezet, foto’s worden genomen onder een verlichting die geen schaduwen toestaat, het geluid van onderdrukt gemompel klinkt en het ongemak wordt verjaagd door misplaatste grappen. Daarna komen de overweldigende emoties van hen die het slachtoffer gekend hebben. Verwondingen aan de botten duiden op een geweldmisdrijf.

Hij loopt op de arbeiders af, komt bij het groepje staan, identificeert zich en probeert een warmte in zijn stem te leggen die door de shock heen moet dringen. De rechercheur die hen komt ondervragen. De antwoorden op de eerste vragen zijn bijna altijd rauw, eerlijk, volkomen ontdaan van welke valse bewoordingen dan ook en daarom van cruciaal belang. Wanneer een getuige in omslachtige volzinnen spreekt, weet Hugo genoeg; die getuige is gepromoveerd tot verdachte.

‘Wie van jullie is de voorman?’

De hoofden van de mannen draaien onwillekeurig naar hun opzichter. Een grote kerel, woest krullend haar in een matje, een ouderwetse snor die uitloopt in scherpe punten. Helblauwe ogen liggen diep onder een hoog voorhoofd. De man heeft een arm geslagen om een iele jongeman die tegen hem aanleunt, wiens ogen Hugo aankijken met een verschrikte leegte.

‘Ik heet Kevin,’ zegt de voorman, ‘en dit is Etienne.’

Hugo gebaart naar de keet. ‘Kan ik je daarbinnen enkele vragen stellen?’

Kevin aarzelt, lijkt de jongeman niet los te willen laten.

‘Het is hier nat en winderig,’ vervolgt Hugo.

‘Mag Etienne mee? Hij is erg van slag, hij heb, ehm, de botten gevonden.’

Om voor Hugo onduidelijke redenen fluistert Kevin de laatste woorden.

‘Kan ik Etienne alleen spreken?’

‘Nou, dan wens ik je veel succes,’ bromt er iemand uit de groep.

Hugo kijkt rond. ‘Wie heeft er commentaar?’

‘Niemand,’ zegt Kevin op verzoenende toon. ‘Ik zal Etienne moeten bijstaan. Verwacht niet te veel.’ Hij duwt de deur van de keet open.

Ze nemen plaats aan een formicatafeltje. Kevin veegt de kruimels van de schaft van het blad. ‘Koffie?’

Hugo knikt. Tegen de achterwand is een poster opgehangen: een vrouw met haar handen voor haar ontblote, opgepompte borsten, ze lacht uitdagend: “Kom maar op als je durft”. Een plank bevestigd tegen de zijwand doet dienst als keukentje. Kevin schenkt koffie uit een bruin uitgeslagen kan in kartonnenbekertjes, werpt zakjes suiker en melkpoeder toe.

‘De koekjes zijn op.’

Etienne gaat tegenover Hugo zitten, hij volgt elke beweging en handeling. Hugo neemt de tijd, scheurt de zakjes open, roert traag, probeert rust en vertrouwen uit te stralen, als dat al mogelijk is met de tent en de gruwel die zij toedekt vol in het zicht vanuit het vuile raampje. Kevin pakt Etiennes hand, een gebaar dat Hugo doet beseffen dat de band tussen deze twee mannen dieper gaat dan die van collega’s of vrienden, ondanks de opvallende verschillen in hun uiterlijk lijken ze vader en zoon.

Hugo pakt zijn telefoon, opent de opname-app en schuift hem tussen hen in.

‘Kevin, wat is je achternaam?’

‘Melief, Kevin Melief.’

‘En die van Etienne, ook Melief?’

‘Nee, Vliet, Etienne Vliet.’

‘Ik wil jou graag enkele vragen stellen, Etienne,’ begint Hugo. ‘Gewoon een paar vragen. Als je het antwoord niet kan geven, dan is dat geen probleem, oké?’

Etienne kijkt naar het apparaat dat voor hem ligt en daarna naar Kevin.

‘Deze meneer gaat jou wat vragen. Vind je dat goed?’

Etienne knikt aarzelend.

‘Fijn,’ zegt Hugo bemoedigend, ‘dan wil ik eerst vaststellen dat jij de botten ontdekte …’

In Etienne slaat de paniek toe en hij begint te roepen.

‘Hij kwam bij de kuil en begon te schreeuwen en gek te doen.’

‘Ik vroeg het aan hem.’ Hugo voelt een irritatie opkomen, waarom neemt deze Kevin die jongen in bescherming?

‘Zie je verdomme niet wat er gebeurt? Hij raakt totaal in paniek.’ Kevin pakt de hand van Etienne. ‘Deze meneer bedoelt het niet slecht.’

Hugo staart in de wilde ogen van de jongen, hij herkent de ontreddering van iemand die niet weet wat er met hem gebeurt.

‘Ik begrijp het, neem me niet kwalijk.’

‘Je begrijpt het? Denk je dat werkelijk? Wat weet jij over wat er in zijn hoofd omgaat? Hij is zich verdomme kapot geschrokken. Die slaapt vanavond niet.’

‘Ik begrijp dit al te goed, helaas.’ Hij aarzelt. ‘Nogmaals mijn excuses, ik moet mijn werk doen.’

Ze drinken stilzwijgend hun koffie. De gemoederen bedaren. Etienne houdt de beide mannen nauwlettend in de gaten. Het Rotterdams dialect van Kevin is opvallend, al zit het verborgen onder een laagje Nederlands dat net geen Zeeuws is.

Hugo richt zich tot Kevin. ‘Hoe kan het dat Etienne de botten vond? Waarom niet de machinist van de graafmachine?’

‘Heb je die machine gezien? Als je in die stoel zit, ken je tot net over het dozerblad kijken, de grote schep, zeg maar, meer zie je niet. Niet wat zich meteen daaronder bevindt. Normaal gesproken is er een collega die naast de kuil staat en de boel in de gaten houdt, die mot voorkomen dat het dozerblad iets raakt dat de machine kan beschadigen, of, zoals we ook hebben meegemaakt, dat hij stuit op een granaat uit de Tweede Wereldoorlog. Het was koffiepauze en de collega was al weggelopen. Rob schepte nog eenmaal, voordat hij ook uitstapte. Met die ene schep zijn blijkbaar, ehm, de botten tevoorschijn gekomen.’

Etienne laat Kevins hand los en zakt onderuit in zijn stoel, hij neemt kleine slokjes van de hete koffie en kijkt Hugo bedachtzaam aan. Hij lijkt iets te ontspannen.

‘Heb je gezien wat Etienne deed toen hij die botten vond?’

Plotseling schiet Etienne omhoog, zijn stoel valt om, hij danst wild, zwaait met zijn armen en slaat bijna de koffiekan van de plank. Hij strekt een arm en wijst uit het raam, naar de tent, naar het graf, naar de botten. Hij ademt in horten en stoten en diepe snikken volgen, gevuld met een onuitsprekelijk verdriet. Kevin springt op en drukt Etienne tegen zich aan. ‘Rustig,’ fluistert hij. ‘Rustig maar. Niks aan de hand. Het is jouw papa niet.’

Hugo staat ook op. ‘Weet je wat, Etienne. Het is beter als ik Kevin alleen spreek. Jij hebt goed geholpen. Misschien kan Rob, of iemand anders, jou onder zijn hoede nemen, totdat Kevin klaar is.’

Kevin begeleidt Etienne naar buiten, een van de mannen slaat diezelfde gebroederlijke arm om hem heen. Hugo heeft geen idee wat Etienne te zoeken heeft op een bouwplaats, hij is er van harte welkom, dat is duidelijk.

‘Hoe zit dat met Etienne?’

‘Dat is een lang verhaal.’

‘Ik heb de tijd.’

Kevin kijkt de politieman tegenover hem aan. ‘Oké. Etienne is zo geboren, zijn moeder trok dat niet. Zijn vader, Johannes, most hem alleen opvoeden. Hij hield van die jongen, dat mot je niet onderschatten. Echt houden van, snap je. Hij nam Etienne af en toe mee naar het werk, naar een bouwterrein. Ook die ene dag. Johannes werd platgedrukt door een graafmachine, zo’n beetje als dat ding daar. Etienne stond erbij.’ Kevin zucht diep. ‘Ik heb Johannes onder die machine vandaan getrokken. Godverdomme, als ik weer z’n gezicht voor me zie … Johannes was ook voor mij belangrijk. Heb me aan werk geholpen bij De Pont. Een geweldige vent. Hij verdiende niet wat hem overkwam.’ Hij haalt het plastic lepeltje uit zijn koffiebeker, stopt het in zijn mond, kauwt bedachtzaam. ‘Het doet er allemaal niet meer toe. Die botten daar … voor Etienne zijn dat de botten van zijn vader. Hij worstelt met emoties die hij niet begrijpt, die hij niet ken uiten.’

‘Jullie hadden goed zicht op Etienne bij de kuil?’

‘Ja, we hebben hem geen moment uit het oog verloren.’

‘Je weet zeker dat Etienne de plaats delict niet verstoord heeft?’

‘Hij stond te springen bij de rand. Er zal wat aarde de kuil in gegleden zijn, maar Etienne zelf was zodanig in paniek, die was tot niets meer in staat.’

‘Heb je die ring gezien?’

‘Ja.’

‘Etienne kan die in de kuil gegooid hebben?’

‘Nee, zoals ik zei, hij was in paniek. Dat was eerst niet duidelijk, het kost tijd om Etienne te leren kennen, om hem te leren “lezen”, ik ben onmiddellijk naar hem toegegaan. Bovendien, waarom zou hij zoiets doen?’

‘Misschien had hij de ring al en liet hij die uit zijn handen vallen van de schrik?’

‘Nee, Etienne had geen ring.’

‘Dat weet je zeker?’

‘Alles wat Etienne vindt op het terrein komt hij opgewonden aan ons laten zien, zoals een jong hondje een bal. Geloof me, Etienne vindt snel iets interessant. Van een glimmend steentje tot een scherf aardewerk. Als hij een ring had gevonden, dan hadden wij dat zeker geweten.’

Kevin staat op, schenkt ongevraagd Hugo’s bekertje weer vol, luistert aan de deur, hoort blijkbaar niets opvallend en gaat weer tegenover Hugo zitten.

Hugo checkt of zijn telefoon aan het opnemen is en kijkt Kevin strak aan. Plots oogt Kevin ongemakkelijk, alsof hij iets te verbergen heeft en hij vreest dat Hugo dat feilloos doorheeft.

‘Waarom daar?’ vraagt Hugo.

‘W-wat bedoel je?’

‘Dit hele terrein is onontgonnen. Waarom zijn jullie in de achterste hoek begonnen met graven?’

‘Ehm, dat was de opdracht. Dat bepalen wij niet zelf.’

‘Van wie komt die opdracht?’

‘Van de projectontwikkelaar waar wij bij in dienst zijn.’

‘Via De Pont dus. We zullen ook met hem willen spreken.’

‘Ik denk dat dat vanzelf goedkomt. Pieter van Bruggen, de eigenaar, die hoort vlug genoeg dat het werk hier is stilgelegd.’

‘Wat voor persoon is hij?’

‘Zoals de meeste projectontwikkelaars. Er mot geld verdiend worden en tijd is geld. Ik heb weinig met hem te maken.’

Ze worden onderbroken door drie luide kloppen op deur. Hugo verontschuldigt zich bij Kevin en stapt naar buiten. Ankie Verhagen toont hem de digitale dossiers op haar tablet. Samen met haar wandelt hij een stukje bij de keet vandaan.

‘Wat heb je gevonden?’

‘Best wat, eigenlijk. Die mannen,’ Ankie gebaart naar het groepje verderop, ‘zijn niet bepaald schoon.’ Ze overhandigt de tablet aan Hugo die door de dossiers scrolt. ‘Ontvreemding, bedreiging, Halt, het zit er allemaal in. Het meeste is erg voorspelbaar.’

Hugo neemt de tijd voor het dossier van Kevin Melief. ‘Aha, dat vermoedde ik al,’ zegt hij.

De burgers waar hij in zijn werk mee te maken heeft, hebben vaak iets te verbergen, iets waarvan ze hopen, tegen beter weten in, dat het Hugo ontgaat. Wanneer hij met hen in gesprek gaat, reageren ze altijd op één van twee manieren; passief-agressief, alsof hun dreigende houding Hugo zodanig moet intimideren dat hij niet verder vraagt, of volkomen beleefd en bereidwillig, in de vage hoop dat ze zo aardig gevonden worden dat ze van elke verdachtmaking verschoond blijven. Zoals Kevin. Die zeker iets te verzwijgen heeft.

‘Goed gevonden, Ankie.’ Hij geeft haar de iPad terug.

‘Geen moeite.’

‘Zou jij de tent in willen duiken? Probeer iets los te krijgen aan informatie van die experts daar en ik ben benieuwd naar jouw indrukken.’

Wanneer Hugo weer plaatsneemt aan het tafeltje en de opname-app aanzet, buigt Kevin zich naar hem toe, hij worstelt met zijn gelaatsuitdrukking waar onrust en geveinsde nonchalance om voorrang strijden. ‘Luister,’ begint Kevin, ‘ik ben niet dom. Ik weet wat je weet, waar je achter bent gekomen.’

‘Wat is dat dan?’

Kevin wijst naar de plek waar Hugo zonet met zijn collega praatte. ‘Mijn verleden, of niet? Dat is het ook, mijn verleden. Dat heb niks met mijn heden te maken, of met mijn toekomst.’

‘Dat zullen we zien, Kevin. Misschien heeft jouw verleden alles te maken met het heden.’

Kevins lichaam lijkt leeg te lopen. ‘Het is verdomme onmogelijk om een verleden achter je te laten, hè? Zeker bij jullie. Het haalt je altijd weer een keer in, hoe hard je ook probeert je ervan los te maken. Hoe hard je ook probeert een ander mens te worden. Een die niets te maken heeft met de persoon die je was.’

Hugo schuift zijn stoel naar achteren, vouwt zijn handen achter zijn hoofd en staart uit het raam. Hij laat Kevin rond zijn eigen gedachten cirkelen.

De witte tent dekt de open wond in de grond toe, het gat trekt aan Hugo. Als wat zich al die jaren in dat gat verborgen heeft gehouden kon praten, dan is de boodschap glashelder: vind de dader die mij dit heeft aangedaan en ik vind mijn vrede.

Hugo belooft zichzelf gehoor te geven aan deze stemloze oproep.

In de weerspiegeling van het raam ziet hij hoe Kevin zijn hoofd laat hangen en aan het uiteinde van zijn snor draait. Dit is zijn zenuwtrek. Waar komt die onzekerheid vandaan? Een schuldig geweten met een geheim dat op het punt staat blootgelegd te worden, zoals de net ontdekte botten?

‘Lange benen, Kevin.’ Hugo tuurt in de verte, voorbij de tent, voorbij de Westerschelde, naar een andere tijd en plaats.

‘Hè? Wat?’

‘Het verleden heeft lange benen. Iets dat mijn vroegere baas weleens zei. Ik denk dat het verleden hier een paar fikse stappen heeft gezet.’

De machinist van de bulldozer weet niet meer dan Kevin heeft verteld. Hugo had het ook niet verwacht.

Hij overweegt Etienne een laatste woord ter geruststelling te bieden, maar ziet ervan af. Die jongen heeft geen behoefte aan een politieman. In plaats daarvan haalt hij zijn notitieboekje weer uit zijn binnenzak, voor een privénotitie: “Plan afspraak met Harold”.

Tot zijn tevredenheid ziet hij dat de journalisten van Omroep Zeeland blijkbaar genoeg nieuws hebben vergaard en vertrokken zijn. Dat, of het weer heeft hen verdreven. Als hij terug bij zijn auto komt, staat er een luxe personenwagen dicht op zijn BMW.

Een man van begin veertig loopt in korte, afgemeten passen op Hugo af. Zijn jas hangt open, ondanks de gure wind. De bovenste twee knoopjes van zijn overhemd zijn los, daaronder hangt zijn zonnebril. Laarzen van Hugo Boss zakken weg in de modder. Windvlagen weten onmiddellijk raad met zijn zorgvuldig gecoiffeerd kapsel. Er bevindt zich een verbeten trek rond zijn mond en de toon in zijn eerste woorden is net zo scherp als de vouw in zijn pantalon: ‘Bent u de verantwoordelijke van die tent?’

Hugo hoeft niet te raden met wie hij te maken heeft. In plaats van antwoord te geven, knikt hij naar de auto. ‘Mooi exemplaar, die zie je hier niet veel, Bentley?’

De man is zichtbaar van zijn stuk gebracht door deze onverwachte reactie, maar hij herstelt zich.

Nu hij voor hem staat, ziet Hugo dat hij ouder is, hij moet minstens vijftig zijn.

‘Maybach S 500. Echte kenners hoeven dit niet te vragen.’

‘Nou, een mooie auto.’

‘Hoelang gaat dit geintje duren?’ De man knikt met zijn kin naar het veld.

Hugo diept zijn identiteitsbewijs op. ‘Wat is uw naam?’

‘Pieter van Bruggen … van De Pont … mijn bedrijf draagt bij aan de ontwikkeling van dit gebied.’ Hij wijst op het bord boven hen, de mouw van zijn jas kruipt omhoog, een parelmoer manchetknoop wordt zichtbaar. ‘Van Bruggen, De Pont, iedereen denkt dat het vernoemd is naar de pont naar Breskens, het is Frans voor Van Bruggen. Ideetje van mijn vrouw.’

Een windvlaag slaat in Hugo’s gezicht, zijn ogen tranen. Het voorjaar lijkt ver weg, een tot nu toe onvervulde belofte. ‘Er is een stoffelijk overschot gevonden,’ zegt hij.

Van Bruggen lijkt te beseffen dat een iets gematigde houding hem wellicht ten goede komt en hij steekt zijn handen in zijn zakken, al verraadt zijn stem zijn ongeduld en een hang naar sensatie. ‘Een lijk. Van wie?’

Pieter houdt zijn hoofd schuin als hij praat. Zijn nagels zijn kort afgebeten, bij lange niet zo verzorgd als de rest van deze man.

Er zit iets gemaakts in Van Bruggens houding. De eigenaar van De Pont projecteert een hautaine beleefdheid, zoals je ziet bij directeuren die een natuurlijke aanleg tot leidinggeven missen. Hun houding moet hun onzekerheid verbloemen en maakt hen arrogant en onsympathiek.

Van Bruggens vraag is overbodig en een afleidingstactiek. Hij zou nooit gehaast naar het terrein gereden zijn als hij niet al ingelicht was over de aanwezigheid van de politie, Hugo vermoedt dat de directeur allang op de hoogte was gebracht van de reden voor die aanwezigheid.

‘Dat lopen we na, dat kan lang duren, u kunt uw mannen beter ergens anders naartoe sturen.’

‘Hoelang?’

‘Het terrein verkennen om te kijken of er meer stoffelijke overschotten liggen. Minutieus sporenonderzoek, het lijkt op archeologisch onderzoek. Reken op zeker twee weken. Tot die tijd loopt er bewaking rond en kan en mag er niemand bij. Ik wil graag alle namen en de contactgegevens van alle personeelsleden werkzaam bij De Pont. Ik verwacht uiterlijk morgenmiddag een lijst op mijn bureau.’

‘Jezus.’ Van Bruggen wrijft over zijn gladgeschoren kin. ‘Twee weken, weet je hoeveel me dat gaat kosten?’

‘Waarom ben je in de zuidhoek begonnen met graven?’

‘Wat maakt dat uit.’

‘Niets, alles, we zullen zien.’

Van Bruggens blik glijdt van Hugo naar de witte tent achter hen en naar de mannen bij de keet.

‘U heeft een eigenaardig groepje werknemers, meneer Van Bruggen.’

Pieter knikt afwezig. ‘Iedereen verdient een tweede kans, vindt u niet? Je moet zorgen dat de drie w’s in iemands leven komen: werk, woning en wijfie. Dat houdt ze op het rechte pad.’

‘Dat hebben ze aan u te danken?’

Van Bruggen haalt zijn schouders op. ‘Weet je wanneer mijn mannen verder kunnen?’

Hugo schudt met zijn hoofd.

‘Oh ja, meneer Van Bruggen,’ kan hij niet laten, ‘een Maybach GLS past beter bij u, de instap is wat hoger, gemakkelijker voor iemand als u die regelmatig door modder rijdt. Ik wens u een prettige dag.’

Hij trekt zijn witte pak uit en legt het in de kofferbak. Als hij achter het stuur plaatsneemt, kijkt hij toe hoe Van Bruggen wegglijdt in de modder als hij op zijn werknemers afstevent. Hij behoudt ternauwernood zijn evenwicht.

Hugo belt Ankie. In de verte ziet hij dat ze haar telefoon pakt en zich naar hem toe draait.

‘Hebben we een dossier over Pieter van Bruggen, eigenaar van De Pont, die hier het terrein ontgint?’

‘Moet ik nakijken, Hugo.’

‘Vraag na bij de voorman, Kevin Melief, hoe het zit met dat ongeval van de vader van Etienne, Johannes Vliet. Is Van Bruggen daar niet verantwoordelijk voor gehouden, of iemand anders? En vraag hem ook of Van Bruggen hem heeft geholpen aan een baan, een woning en wat hij eventueel meer doet voor Kevin. Ik vertrouw hem niet.’

‘Wie niet, Kevin of Van Bruggen?’

‘Beiden, of geen van twee.’

Hij hoort de lach door haar stem: ‘Duidelijk hoor.’

In zijn boekje schrijft hij: “Nalopen: Kevin Melief, Pieter van Bruggen”.

Hij legt zijn handen op het stuur. Boven de zeedijk cirkelen krijsende meeuwen.

Dit terrein heeft geheimen, het heeft er één prijsgegeven. Gedachten die hij niet wil toelaten dringen zich op. Sommige gedachten bevatten te veel emoties.

In zijn binnenzak trilt zijn telefoon met agressieve vibraties. Ze zal moeten wachten. Eerst naar het bureau en zijn rapport opmaken. Daarna naar huis en Lilianne onder ogen komen.

H3

Op de A58 richting het oosten hoopt Pieter van Bruggen de spanning die hij tijdens zijn gesprek met die inspecteur voelde kwijt te raken. Het tegendeel is waar, met elke kilometer die hij aflegt, neemt de spanning toe. Aangespannen zenuwen verkrampen zijn nek en schouders.

Het terrein lijkt verdoemd, wordt omgeven door een politieke chaos, een belangenverstrengeling en een waardeloze reputatie. Hij had de giftige troep waarin hij zich momenteel bevindt kunnen zien aankomen, had het moeten zien aankomen.

Maak van je verleden geen toekomst, zei zijn vrouw Ginette, op een avond. Hij denkt daar op momenten als deze met regelmaat aan. Ze keken samen op de bank naar een serie, die volledig langs hem heen ging en ogenschijnlijk kwam haar opmerking uit het niets, maar als hij moest gokken … ze wist meer dan ze liet merken.

Ze doorziet me beter dan ik mijzelf, dacht Pieter toen. Misschien zijn alle vrouwen zo, we denken ze voor de gek te kunnen houden, zoals we denken dat we onszelf voor de gek kunnen houden.

Hij vraagt zich af wat ze van de huidige situatie zou vinden. Ginette weet niet wat er speelt, niet precies, maar ze vermoedt het een en ander en eens in de zoveel tijd herinnert ze hem daaraan. Zeker, ze zou hem bijstaan met raad, advies, aanmoedigingen, met een onfeilbaar geloof in hem, hij zit er niet op te wachten. Hoe minder ze weet, hoe beter het is. Om haar en de kinderen te beschermen, houdt hij zichzelf voor.

Die uitspraak op de bank had hem getroffen. Hij was vastbesloten geweest zijn verleden te begraven, op het graf te dansen en zijn toekomst zelf te bepalen. Dat hij daarin faalt, kan hij zichzelf niet echt verwijten, hoewel er nachten zijn dat zijn zelfbeklag geen einde kent, ook niet bij het aanbreken van het ochtendgloren.

Zijn telefoon gaat over, Alle Menschen werden Brüder, uit Beethovens negende, als een vage, naïeve hoop voor de mensheid, hijzelf incluis. Op de display licht de naam op, Alain Kapriani. Zijn bord ellende wordt een buffet, of hij nou opneemt of niet.

Hij negeert zijn telefoon, maar hoezeer hij zich ook probeert te concentreren op het verkeer, het beeld doemt op van Alain in zijn kantoor in Rotterdam, op zijn designstoel, achter zijn designbureau, met een adembenemend uitzicht over de havens. Pieter komt er zo af en toe op bezoek, vaker dan hij wil. De stoelen voor gasten staan zodanig opgesteld dat Alains bezoekers altijd tegen het zonlicht in kijken.

Pieter vervloekt zijn vader. Het zijn mijn vrienden, had zijn vader hem voorgehouden, ze hebben me van de ondergang gered. Zelfs “verkeerde vrienden” dekt de lading al lang niet meer.

Kort nadat Pieter het bedrijf van zijn vader overnam en de naam in De Pont had veranderd, verdween Juka, zijn trouwe witte herdershond. Na enkele dagen werd de hond in de berm van de weg gevonden, als was ze een weggegooide sigaret. Op precies diezelfde dag werd hij benaderd door Alain Kapriani. Pieter kon vast hulp gebruiken, zei Alain. Pieter heeft de twee gebeurtenissen nooit los van elkaar kunnen zien.

De ping van een ingesproken voicemail galmt in zijn hoofd. Hij rijdt intussen ter hoogte van Goes en hij besluit door te rijden naar huis, naar Brielle, om rustig na te denken hoe hij de vertragingen van de werkzaamheden kan oplossen. Pas na Zierikzee belt hij Alain terug.

Thuis aangekomen treft hij niemand aan. Hij roept naar Ginette, haar naam echoot hol terug.

Ik ben gaan winkelen xxx G, staat er op het briefje op de keukentafel.

Pieter loopt naar boven, kleedt zich uit, zet de douche aan en zijn telefoon op stil. Er wacht een lange middag op hem. Onder de hete straal probeert hij zijn spieren los te weken, de tegenslag van zich af te spoelen en het telefoongesprek met Alain uit zijn gedachten te zetten. Hij heeft Alain beloofd actie te ondernemen, te zorgen dat het terrein zo spoedig mogelijk weer vrijgegeven wordt. Pieter heeft geen idee hoe.

Het verleden is op dat veld herrezen en geeft hem een trap na.

H4

‘Ik kan er maar niet aan wennen, we lijken op een AA-groep,’ zegt Tobias als hij de stoelen in een cirkel zet.

Hugo heeft zijn team bij elkaar geroepen. Ankie en hij weten niet veel meer dan gisteren. Het eerste wat moet gebeuren is iedereen op de hoogte brengen van wat ze wél weten.

Tijdens een rondleiding door Winchester Castle had Hugo met open mond gekeken naar het gigantische schilderij van de Ronde Tafel. Hij raakte geïnspireerd en hij heeft een kringopstelling geïntroduceerd om beter contact met elkaar te krijgen. ‘Jullie zijn allemaal even belangrijk en ik wil geen rangorde,’ was zijn verklaring. Hoewel hij daar achterstaat, kan hij beter observeren hoe zijn collega’s op bepaalde aspecten reageren, hij wil niet dat ze mentaal afhaken en dat eventueel belangrijke zaken hen ontgaan. Aan één kant staat een verrijdbaar scherm opgesteld. Het scherm is een van de weinige financiële uitspattingen die Hugo voor elkaar gekregen heeft.

Hugo kan niet voorkomen dat er een soort rangorde ontstaat en dat de teamleden een onuitgesproken vaste plaats hebben. Ankie zit rechts van hem, daarnaast Tobias, dan Robert en Achim. Hugo sluit de kring. Er staat een stoel klaar voor Herbert van Lanne, de hoofdcommissaris. Van Lanne is momenteel verhinderd. Een afspraak met de Officier van Justitie gaat voor.

Hugo heeft de afstandsbediening in zijn hand en kan met een simpele druk schermen wisselen en gegevens opvragen. ‘Wat weten we?’ Hij kijkt de cirkel rond.

Het is een retorische vraag. Ze weten nagenoeg niets wat van wezenlijk belang is. Er is een prioriteitsmelding samen met schaafsel van de gevonden botten naar het NFI verstuurd, het Nederlands Forensisch Instituut en Hugo verwacht elk moment de bevindingen van de DNA-analyse te ontvangen.

Hij wrijft over zijn baardstoppels. ‘Ik ga uit van een moord. Het wordt zo meteen duidelijk waarom ik dat denk. Ankie, graag een samenvatting.’

Ankie fronst.

Het klinkt onvriendelijker dan Hugo wil. Hij heeft slecht geslapen. Van de dag die hij en Lilianne gisteren gepland hadden, was niks terechtgekomen en dat had Lilianne niet zomaar geaccepteerd. Toen Hugo aan het einde van de middag uitgeput thuiskwam, was ze nog steeds niet afgekoeld, dat bleek ook al uit de stortvloed van haar appjes die opgesteld waren in hoofdletters en vergezeld gingen van uitroeptekens. Vreemd genoeg wilde ze het er niet over hebben, al sprak haar lichaam duidelijk andere taal. Hij heeft het goed moeten maken en voelt zich uitgewrongen. Als passie een mes is, is het een kartelmes en snijdt het aan twee kanten.

‘Bij graafwerkzaamheden op het terrein van De Pont is een deel van een stoffelijk overschot gevonden,’ begint Ankie. ‘Een mentaal beperkte jongen, Etienne, heeft het ontdekt. Hier is een foto van het terrein. De tot dusver gevonden botstukken zijn die van een hand en van een arm, de humerus, de radius en de ulna. Het is de rechterarm, dat konden we meteen zien aan de ligging en de vorm van de middenhandsbeentjes.’

‘Jij hebt goed opgelet tijdens de opleiding, ik kon al die Latijnse namen niet onthouden,’ grapt Robert.

‘En nu ben je te oud om te leren …’ dient Tobias hem van repliek, hij plukt aan Roberts grijzende haren.

Ze lachen allemaal en Hugo laat ze begaan.

‘We weten niet hoe oud de botten zijn,’ vervolgt Ankie, ‘dat ontdekken we wanneer we een identificatie hebben aan de hand van het DNA. We gaan ervan uit dat ze niet zo oud zijn, ik bedoel niet uit de oudheid, want er is een ring aan een vingerkootje gevonden.’ Ze pauzeert en laat een andere foto zien.

‘Hier is een foto in situ. Vreemd is de houding van de wijsvinger, die steekt omhoog. Wat we al weten is dat er veel geweld is gebruikt, een van de kootjes is gebroken en zelfs voor een lekenoog is het duidelijk dat er flinke scheurtjes in het bot te zien zijn.’

‘Kan dat niet door die graafmachine zijn gebeurd?’

‘Nee, Tobias, ik denk het niet, want wat ik gehoord heb van het forensisch team, is dat de breuklijn ook vuil en verkleurd is en dat zou in het geval van een recente breuk niet of veel minder het geval zijn. Er wordt uiteraard druk gezocht naar meer lichaamsdelen en dat kost tijd, er moet zeer omzichtig te werk gegaan worden.’ Ankie geeft de afstandsbediening terug aan Hugo en gaat weer op haar stoel zitten.

Tobias bekijkt peinzend de foto van de botjes. ‘Als het een moord betreft van jaren geleden, lopen we dan de kans dat er een coldcaseteam opgezet wordt?’

Hugo staat enigszins stram op. ‘Dank je, Ankie. Laat ik benadrukken dat ik er bij Van Lanne op heb aangedrongen dat wij ons in deze zaak mogen vastbijten. Ik wil niet dat hij uit onze handen glipt. Ik leg jullie eerst enkele andere feiten voor. Gisteren had ik het genoegen de heer Pieter van Bruggen te spreken, hij is de directeur van De Pont, die dat gebied ontwikkelt en klaarmaakt voor bebouwing. Van Bruggen gaf hoog op van het feit dat hij de mannen die daar werken redt van de sociale ondergang. Ik heb opgevraagd wat er bekend is over zijn werknemers en over Van Bruggen zelf.’

‘Is die Van Bruggen een verdachte?’ vraagt Achim.

‘Een verdachte van wat?’ kaatst Hugo de vraag terug.

‘De moord?’

‘Er is een misdrijf gepleegd, we gaan uit van moord, maar wie is het slachtoffer en hoelang is het geleden? Pas als we daar concrete antwoorden op hebben, kunnen we ons concentreren op eventuele verdachten.’ Hugo draait zijn hoofd in de hoop de spieren in zijn nek losser te maken. ‘Ik heb de indruk dat er met die Pieter van Bruggen iets niet pluis is. Ik wil graag weten hoe en waarom hij projectontwikkelaar is geworden en hoe De Pont ervoor staat. Dat bedrijf komt niet uit Zeeland, is gevestigd in Rotterdam. Hij was erg happig op voortzetting van de werkzaamheden. Ik vraag me af hoe zijn financiële situatie ervoor staat. Waarom heeft juist híj dit project toegewezen gekregen? Er zijn hier in Zeeland respectabele, betrouwbare projectontwikkelaars, wat maakt De Pont tot de meest geschikte kandidaat? Bovendien wil ik graag weten waarom ze juist in die hoek zijn begonnen met afgraven. Niets aan die man straalt vertrouwen uit, hij is al helemaal geen barmhartige Samaritaan. Dan die werkers. Stuk voor stuk bekend in onze database. De voorman heet Kevin Melief. Ankie liet me zijn dossier zien, geen frisse jongen. Hoewel hij erg beschermend deed naar Etienne, de knul die de botstukken heeft ontdekt. Waarom was Etienne Vliet daar? Waarom heeft Van Bruggen Melief geholpen? Is Melief echt veranderd in een beschermheilige? Achim, jij hebt het een en ander uitgezocht.’

‘Sicher, dat heb ik,’ gewichtig traag staat hij op, neemt de afstandsbediening over en projecteert een overzicht. Zoals gewoonlijk is het “tüchtig” opgebouwd. Het overzicht begint met een foto van het bord met “De Pont ontwikkelt hier de toekomst” en een portret van Pieter van Bruggen. Een organogram toont aan dat het bedrijf is gevestigd in Rotterdam, in Charlois. Er zijn verschillende dochter-bv’s.

‘De financiële gegevens zijn lastiger te achterhalen, omdat het een besloten vennootschap betreft, maar die verwacht ik binnenkort.’ Zijn Duitse tongval geeft de feiten meer gewicht dan ze daadwerkelijk hebben. ‘Ik heb gevonden dat er connecties zijn tussen Van Bruggen en de mannen van de graafwerkzaamheden. Ook in het dossier van het ongeval van Johannes Vliet, de vader van Etienne, staat de naam van Pieter van Bruggen vermeld en alleen als eigenaar van het bedrijf.’

‘Uitstekend werk, Achim, zoals we gewend zijn van je.’

‘Typisch de Deutsche Gründlichkeit,’ zegt Tobias.

Hugo kijkt hem vermanend aan.

‘Sorry, ik bedoel dat niet zo, Achim, ik vind het gewoon grondig gedaan,’ stottert Tobias.

‘Ga verder, Achim,’ zegt Hugo.

‘Eerst Kevin, de voorman. Kevin Melief is geboren en vooral getogen in Rotterdam, ook in Charlois, hij was door heel Zuid berucht. Allerlei diefstalletjes, drugsgebruik en later dealen. Hooligans zijn weekdieren in vergelijking met hem, hij was een keiharde. Hij is van de radar verdwenen en duikt hier in Zeeland op. Hij heeft nooit problemen gemaakt in Zeeland, of we hebben hem niet kunnen betrappen. Hij spreekt de waarheid of hij is bijzonder … schlau. Slim.’

‘Ik denk het laatste,’ zegt Hugo. ‘Een straatintelligentie die je ontwikkelt als je lang genoeg buitenshuis leeft. Het gaat om wiens waarheid, of beter gezegd, welke waarheid hij verborgen houdt. Iets knaagt aan mij als het om Kevin gaat. Hij sprak over Johannes Vliet met de ergerniswekkende overtuiging van een bekeerling. Die Johannes leek heiligverklaard.’

‘Hij was in ieder geval een van de twaalf apostelen,’ reageert Robert. ‘Als Kevins Johannes dezelfde persoonlijkheid heeft als de Bijbelse Johannes, dan past het. Een zondaar, een dwaler op het rechte pad, wordt door Johannes onder zijn hoede genomen.’

Ankie kijkt hem quasi-ernstig aan. ‘Je kan de Latijnse namen niet onthouden en je bent wel op de hoogte van de twaalf apostelen?’

‘Katholieke opvoeding, het is er allemaal ingeramd. Het toeval wil, dat Kevin precies past in de overtuigingen van de gnostici waartegen de Bijbelse Johannes zich keerde. Het komt erop neer dat de gnostici geloofden dat lichaam en geest gescheiden waren. Je geest moest weliswaar puur zijn, vrij van zonde, met je lichaam kon je doen wat je wilde. Zuipen, vol vreten, het maakte niet uit. Het is Johannes die er gewag van maakte dat we allemaal uit God voortkomen en dat lichaam en geest één zijn. Een zonde begaan met het één is een zonde begaan met het ander, snap je?’

‘Pff,’ verzucht Tobias, ‘ik weet niet wat ik verontrustender vind. Jouw Bijbelkennis of het feit dat je zojuist het woord “gewag” gebruikte.’

‘Spot maar met wat je niet kent … zondaar.’ Robert slaat lachend zijn hand op Tobias’ schouder.

‘Stop, jullie, laten we serieus blijven,’ sommeert Hugo.

De mannen vallen stil.

‘Wat is er verder bekend?’

De rest van de werklui wordt uitgebreid besproken en heeft één ding gemeen, ze hebben allen een verleden van licht tot middelzwaar crimineel gedrag, winkeldiefstal, dealen bij scholen en berovingen van tankstations. Tot het opeens ophoudt en ze niet meer vermeld worden in de dagrapportage van de politie.

‘Van Bruggen heeft hun borg betaald, de schade vergoed of boetes voldaan,’ besluit Achim. ‘Of alle drie.’

‘Daarna aan een baan geholpen bij zijn bedrijf en, zoals hij zelf beweert, daarmee aan een rechtsschapen leven,’ zegt Hugo. ‘Pieter is de redder van ontspoorde kruimeldieven, of hij wil dat wij dat geloven. Zijn ze echt op het rechte spoor gebleven en werkt het zoals Van Bruggen zei, werk, woning en wijffie? Of is er meer aan de hand? Ze hebben allemaal een schuld bij hem, voor de borg of de schade die vergoed is. Wat verlangt Van Bruggen daar voor terug? Loyaliteit, diensten die onder de radar moeten blijven?’ Hugo zegt het voor zich uit en verwacht van niemand een antwoord.

De telefoon op Ankies bureau gaat over.

‘Dat zal de PA zijn.’ Ankie loopt naar het toestel. Ze gebaart naar haar collega’s dat er inderdaad een bericht van de forensische pathologie aankomt.

Ze heeft de hoorn nauwelijks neergelegd of daar is de ping van een binnenkomende mailmelding.

Hugo projecteert het rapport op het scherm.

Al bij de eerste woorden wordt zijn bange vermoeden bevestigd. Het verleden trekt aan hem, hij gaat zitten, sluit zijn ogen en masseert zijn slapen. Beelden van meer dan twintig jaar geleden dringen zich op. Ze zijn nooit ver weggeweest, ze denderen door zijn opkomende hoofdpijn heen.

Twintig jaar geleden, half januari en ongewoon zacht weer. Hugo’s eerste grote opdracht als aspirant, hij liep met zijn laarzen door de klei en prikte met een stok in een willekeurig patroon in de grond. Af en toe voelde hij weerstand en als hij met een schep groef, vond hij een steen, een dikkere klomp klei of iets anders. Niet wat hij zocht. Hij liep daar de hele dag en de dag erna en de dag daarna, zijn collega’s riepen dat hij rust moest nemen, nee, hij ging door en door, tot de zon onderging en de avondkou hem uiteindelijk van het veld verdreef. Totdat de wanhoop toesloeg, hij niet meer verder kon en instortte. Het duurde dagen voordat hij weer opgeknapt was. Hij wilde terug aan het werk, werd eerst naar een psychologe gestuurd. Hij kreeg een hekel aan die vrouw, die meer van hem wist dan hij van zichzelf. In de armen van Susanne vond hij een tijdelijke, betere troost, haar verleiding gaf hem afleiding. Dat vluchtgedrag had die psychologe meteen door. Hij was alweer jaren aan het werk voor hij kon toegeven dat ze gelijk had.

De vermiste studente werd niet gevonden.

Indertijd zijn er haren van haar borstel bewaard en het DNA ervan in de database opgeslagen, destijds een nieuwe procedure die nu, te laat, veel te laat, zijn vruchten afwerpt. De conclusie van het forensisch rapport is duidelijk. Het DNA van de opgegraven stukken bot komt overeen met dat van Nathalie Schoenen. Ze was de jonge vrouw die hij zocht en die zich niet liet vinden.

Geertje arriveert, de koffiekopjes op de serveerwagen rinkelen uitnodigend.

‘Hier voor jou, Achim, één suikerklontje en hier Ankie, een lekker zoet bakkie, daar staat de melk, Robert, asjeblief lieverd, drie suikerklontjes en natuurlijk Tobias, hoe zei jij het ook alweer; zwart als de nacht? Hugo, hier is jouw bakkie en de PZC, ik denk dat het artikel op de voorpagina je zal interesseren.’ Ze lacht naar hem op een manier waardoor Hugo meteen zijn kopje neerzet en de krant oppakt.

Deel van lijk gevonden in havengebied Vlissingen.

Breed over de voorpagina.

Hugo vloekt. In tegenstelling tot wat hij verwachtte was gisteravond op Omroep Zeeland alleen vluchtig aandacht besteed aan het politieonderzoek.

‘Ze schrijven dat een zekere heer Van Bruggen beweert dat hij de botten gevonden heeft en met de politie samenwerkt,’ zegt Geertje haast verontschuldigend.

‘Robert, laat Van Bruggen hier komen!’ roept hij.

H5

Als Officier van Justitie Serafijn Donne rechtstreeks contact met hem zoekt en Van Lanne passeert, weet Hugo dat er stront aan de knikker is. Hij laat de telefoon drie keer overgaan, voordat hij opneemt. ‘Meester Donne, wat kan ik voor u betekenen?’

De Officier slaat alle plichtplegingen over. ‘Je hebt het rapport gelezen van de patholoog?’

‘Nathalie Schoenen. We hebben haar gevonden.’

‘Je snapt wat dit betekent?’

Ja, dat snapt Hugo. Wat haar vondst betekent voor de ouders van Nathalie, haar familie, haar vrienden. Dat is niet waar Serafijn Donne op doelt. De persoonlijke gevoelens van de nabestaanden interesseren hem nauwelijks. Dat is niet harteloos – misschien dat hij er anders over denkt wanneer hij niet in functie is – als Officier heeft hij een zaak op zijn bord liggen die een mediastorm aan aandacht zal opleveren. Het onderzoek van destijds komt onder een vergrootglas te liggen.

Hugo kan het niet laten, zelf heeft hij ook zijn gevoelens in deze zaak. ‘U zult uw mannetje moeten staan, Officier.’

‘Het hele korps komt in de schijnwerpers te staan,’ zegt Donne fijntjes.

Zoals vaker vraagt Hugo zich af welke ouder zijn kind Serafijn noemt. Van Lanne noemt hem bij zijn voornaam, Ser. Tijdens een politiefeestje zongen ze samen een duet, Her en Ser met Mexico van de Zangeres zonder Naam. Met plaatsvervangende schaamte had Hugo het aangehoord en er was lang over gegniffeld onder de jonge agenten. Desondanks was de Officier een harde, die zorgde dat er resultaat werd geboekt.

Hij pakt een pen op van zijn bureau en droedelt gedachteloos op een post-it papiertje. ‘We gaan deze zaak oplossen, meester Donne.’

‘Door dat idiote stuk in de krant ben ik gedwongen vanavond een persconferentie te geven. Heb je iets te melden waarmee ik de wolven koest houd?’

In gedachten ziet Hugo hoe de Officier voor de camera’s staat; zijn kin uitdagend in de lucht gestoken, een precies getimede overslaande stem om zijn woorden met emotie kracht bij te zetten. ‘Nee, op dit moment niet. U kunt terugvallen op de bekende dooddoeners, dat alle lijntjes onderzocht worden, et cetera.’

‘Ik wil resultaten, Hugo, liever gisteren dan vandaag. We kunnen dit niet laten slepen. De vader van Nathalie zal zich laten gelden.’

‘Ik spreek dadelijk Van Bruggen, morgen ga ik terug naar het terrein en moedig de forensische onderzoekers ter plaatse aan. Maar het is een oude moord en …’

‘Pak die Pieter van Bruggen aan. Ontmoedig hem vriendjes te worden met de media.’

Geen afscheidsgroet, de Officier hangt op.

Hugo bekijkt het tekeningetje dat hij gekrast heeft. Een ring met een steen. Dat betekent vast iets. Op dit moment schiet hem niks te binnen.

Straks naar het terrein, eerst iets anders. Hij pakt de telefoon weer op.

Hij stelt zich niet voor. ‘Ik kom naar Harold, is hij er?’

Hij pakt zijn jas, roept dat hij weg moet en voor er iemand kan antwoorden is hij de deur uit. Naar de persoon die hem zo dierbaar is en van wie bijna niemand het bestaan weet.

Waarom hij Harolds bestaan lijkt te ontkennen voor de buitenwereld, is hem zelf ook een raadsel. Het is niet dat hij zich voor Harold schaamt, althans, hij hoopt van niet. Hij verwacht niet anders dan dat de buitenwereld Harold zou accepteren als een van hun eigen. Of het nou zijn collega’s of zijn vriendinnen zijn, ze ontvangen Harold ongetwijfeld met open armen.

Diep vanbinnen kent hij het antwoord op zijn vraag al, hij durft het alleen niet hardop uit te spreken.

Tweeënveertig jaar geleden werd Harold een luttele acht minuten geboren na Hugo. Twee jongens, een eeneiige tweeling, gelijk in uiterlijk, ongelijk in hun lotsbestemming. Harold kreeg tijdens de geboorte zuurstoftekort. Een onherstelbare hersenbeschadiging was het trieste gevolg en daarmee werd elke potentie tot een volwaardig leven in de kiem gesmoord. Als hij niet voor was gedrongen bij hun geboorte, dan … had Harold …

Hugo’s gedachten haperen altijd op dit punt, het schuldgevoel dwingt hem in het keurslijf van zelfverwijt.

Harold brengt zijn tijd door in een woonzorgcentrum in Goes, waar hij zijn eigen kamer heeft. Nu en dan doet hij dingen waarvan hij de gevolgen niet begrijpt. Er moet continu op hem worden gelet.

Het gebouw is een vierkant blok van grijs cement. Er lijkt een permanente bewolking boven te hangen dat elk zicht op hoop en toekomst ontneemt. Een deprimerend gevoel overvalt Hugo elke keer dat hij aan komt rijden. Ogenschijnlijk lijkt er weinig verschil tussen een gevangenis en dit zorgcentrum. In zekere zin zit Harold opgesloten met een levenslange straf van een beperkte bewegingsvrijheid en een permanent gebroken geest. Harolds kamer bevindt zich op de begane grond en kijkt uit over een armetierig grasveldje, de parkeerplaats en de doorgaande weg. Achter het raam zit Harold naar buiten te turen. Hij springt op als hij Hugo’s auto herkent, een Volvo V40, donkerblauw, tien jaar oud, 150.000 kilometer op de teller en met een stijl en elegantie waarvan Hugo hoopt dat die op hem afstraalt. Bij de ingang slaat Harold zijn armen om Hugo heen en houdt hij zijn broer vast alsof hij hem nooit meer wil loslaten.

‘Hè, Harold, kalm aan.’

Harold zegt niets, maar zijn ogen spreken. Hij kan zich niet verstaanbaar maken en voor een buitenstaander lijkt het alsof Harold niets begrijpt.

Hugo weet beter.

Ze wandelen hand in hand door de achtertuin van het begeleidingscentrum. Sneeuwklokjes, narcissen en krokussen brengen kleur in de laatwinterse grauwheid. Weg van de begeleiders en de andere bewoners zegt Hugo: ‘Nathalie Schoenen … ze is gevonden, Harold.’

Harold zwijgt, een druppeltje vocht verschijnt in een ooghoek en rolt als een traan over zijn wang.

Kiezelstenen knarsen onder hun voeten. De witte en gele kopjes van de narcissen knikken in een onverwachte windvlaag in hun rug.

‘Ik ben opgelucht, weet je, ze is eindelijk gevonden, geen onzekerheid meer, geen twijfels meer.’ Hugo laat zijn broer los.

Harold draait zijn hoofd naar Hugo, lacht en pakt zijn broer opnieuw vast.

‘Nathalie komt niet meer terug …’ Nu is het Hugo die tranen in zijn ogen krijgt. Hij voelt zich op zijn gemak, meer dan bij wie ook. ‘Ze is gevonden, maar ze komt nooit meer terug.’

*

Carel Schoenen komt aan in Hellevoetsluis. Zijn huis was dertig jaar geleden vrijstaande nieuwbouw in landelijk gebied, in de tussentijd is het opgeslokt in een woonwijk, waar jonge gezinnen de boventoon voeren, met alles wat daarbij hoort.

Hij en Babs hebben overwogen om te verhuizen, terug naar de afzondering. Die beslissing schoven ze stilzwijgend voor zich uit. De stem van hun dochter klonk nog altijd door de gang en haar voetstappen hoorden ze nog altijd op de trap. De kamer van Nathalie ziet er precies zo uit als op de dag waarop ze uit huis ging om in Vlissingen te gaan studeren aan de Zeevaartschool. De inhoud van haar kamer in verhuisdozen stoppen en opbergen in een garagebox voelde alsof ze hun dochter definitief kwijt waren en alle hoop hadden opgegeven. Alsof ze Nathalie de mogelijkheid tot terugkeren naar huis onmogelijk maakten. Alsof ze begraven werd zonder lichaam.

Noch hij noch Babs konden die stap zetten.

Hij parkeert zijn Range Rover op de oprit en zet de motor uit. Hij staart naar de gesloten voordeur. Dan stapt hij uit. De geur van het huis is een mengeling van schoonmaakmiddel en de wierrook waar zijn vrouw dol op is. Hij houdt zich vast aan de deurklink als hij zijn schoenen uittrekt, zet ze netjes in het daarvoor bestemde rek in de hal. Hij trekt zijn sokken uit, vouwt ze op en stopt ze in zijn schoenen. Blote voeten op koude tegels.

Hij rekt zich uit. De ochtend had zich voortgesleept als een verlamde hond. De debatten hadden ook deze keer niet tot een bevredigende conclusie geleid, niet tot enig zinvol compromis. Ook de provinciepolitiek was verworden tot een loopgravenoorlog met beschietingen op elkaars standpunten. Op dat soort momenten verlangde hij naar vroeger, toen er zoiets bestond als politieke bezieling, er naar elkaar geluisterd werd en je overtuigd was dat je tegenstander net als jij het beste voorhad met het algemeen belang.

De ochtend was anders dan anders geweest: ineens viel tussen de wolken door het vale zonlicht op de muur als was het een morsecode. Het leek of het universum hem iets probeerde te vertellen, hij heeft geen idee hoe hij deze code moet lezen, de boodschap ontgaat hem.

De kou uit de tegels trekt omhoog. Hij mist Jessie, hun labrador retriever. Gewoonlijk staat hij kwispelend bij de voordeur op hem te wachten, lang voordat hij hun straat is ingereden. Als Carel met de hond stoeit, denkt hij aan de tijd toen Nathalie een kind was en hem vroeg om samen te spelen, zij had altijd een puppy gewild en hij had het steevast geweigerd. Hij had geen behoefte gehad aan een hond in huis, zeker niet met een klein kind, dat was al zorg genoeg. Jessie is van … daarna. Ver daarna. Toen hij overvallen werd door een plotselinge leegte, naar het dierenasiel reed en met Jessie thuiskwam. Babs had er nooit iets over gezegd, maar ze verzorgde hun hond met een liefde die ze niet meer aan Nathalie kon schenken.

Hij roept zijn naam. Geen getik van hondenpootjes op de tegelvloer. Babs is niet in de keuken. Ze zouden vroeg lunchen. Hij wil die middag het een en ander voorbereiden voor een belangrijke vergadering in de avond. Misschien de belangrijkste uit zijn politieke carrière. Als het meezit, wordt dit de springplank naar een landelijke politieke loopbaan. Minister? Hij is al eens gepolst voor de positie van staatsecretaris.

In de woonkamer zit Babs in elkaar gedoken op hun leren bank. Kleine schokjes, een onderdrukt gesnik.

‘Wat is er?’ vraagt hij. Jessie ligt aan de voeten van zijn vrouw en verroert zich niet.

‘Ze is …’ Babs snuit haar neus. ‘Ze belden zojuist op, Nathalie …’

‘Wat? Moeten ze ons lastig blijven vallen, elke keer weer om te zeggen dat Nathalie niet is gevonden?’

‘Ze is gevonden, Carel … in Vlissingen.’

Hij laat zich in de stoel tegenover haar vallen.

‘Gevonden?’ kan hij eindelijk uitbrengen.

‘In de natte, koude klei, al die jaren, mijn mooie dochter …’ Babs dept haar ogen. Ze weet dat hij er moeite mee heeft als ze huilt, zich ergert aan haar zwakte.

Ze staren stil voor zich uit. De staande klok tikt steeds nadrukkelijker, steeds luider de seconden weg.

Jessie komt eindelijk naar hem toe lopen en drukt zijn snuit tussen zijn handen.

Een krachteloze verwarring trekt alle energie uit Carel.

‘Ik moet naar haar toe, ik wil haar zien, ik wil …’ Hij maakt zijn zin niet af. Een nieuwe gedachte dringt zich aan hem op, haalt hem overhoop.

Wat is er na twee decennia over van zijn kleine meisje?