Lutteville

Lutteville

Iris de Lis

1e druk juni 2023

Uitgeverij: Godijn Publishing

Vormgeving omslag: Designs by Lotte

Auteursfoto: Astrid van den Kerkhof

ISBN 978-94-6464-123-3

ISBN e-book 978-94-6464-124-0

NUR 301

©2023 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Voor alle sterke vrouwen

Aan Wout, mijn liefde, mijn rots, mijn held

Met speciale dank aan:

Maaike Tol, Irina Hoffer en Ronald van Assen

Dit boek is fictie. Alle verwijzingen naar historische gebeurtenissen, mensen of plaatsen worden fictief gebruikt. Andere namen, personages, plaatsen en gebeurtenissen zijn het product van de verbeelding van de auteur, en elke gelijkenis met werkelijke gebeurtenissen, plaatsen of personen, levend of dood, berust volledig op toeval.

Dit boek bevat scènes met expliciete seks en seksueel geweld.

Families in Lutteville

De Ero Familie

Hertog Albert Ero (overleden)

Charlotte Ero, echtgenote van Albert

Hertogin Claire Ero, eerste dochter van Albert en Charlotte

Isabelle Ero, tweede dochter van Albert en Charlotte

De Terriennes familie

Graaf Martin Terriennes

Rosalie Terriennes, echtgenote van Martin

Leon Terriennes, zoon van Martin en Rosalie

De Rancu familie

Graaf Philippe Rancu (overleden)

Marie Rancu, echtgenote van Philippe

Graaf Louis Rancu, eerste zoon van Philippe en Marie

Armand Rancu, tweede zoon van Philippe en Marie

Celine Rancu, echtgenote van Armand (overleden)

Guy Fiable, schoonbroer van Armand

Henry Rancu, jongere broer van Philippe

Esmee Rancu (overleden), echtgenote van Henry

Veronique Rancu, dochter van Henry en Esmee

Rossi familie

Graaf Luc Rossi

Deel 1: De strijd ontvlamt

1. De kogel

Lutteville, Frankrijk, 20 mei 1750

Haar vingers werken snel. Het pistool is klaargemaakt om te vuren, maar de pal staat in de veilige positie. Voorzichtig beweegt ze met de pompstok in de loop. Ja. Ja, nog een klein beetje … Met nauwkeurige, gecontroleerde bewegingen werkt ze verder. De kogel rolt uit het pistool, in haar hand. Een zucht ontglipt aan haar lippen. Terwijl ze hem omhooghoudt, voelt ze hoe de inkepingen van het projectiel in haar vingertoppen snijden.

Inkepingen. Mon Dieu! Dit is geen gewone kogel, dit is het werk van een vakman. Deze kogel is ontworpen om maximale schade toe te brengen aan het slachtoffer. Een dodelijk schot met dit kaliber.

Een druppel zweet loopt langs haar slaap. Met een vluchtige beweging veegt ze hem weg.

Even verderop is de markt. Deze ziet zwart van de mensen. De hitte in het doodlopende steegje waar ze haar toevlucht heeft gezocht, verstikt haar. De zenuwen gieren door haar lichaam. Ze heeft niet veel tijd, elk moment kan de afwezigheid van het wapen ontdekt worden. Ze moet haar plan tot uitvoer brengen. Het moet! Dit is de enige weg.

Er is niet veel licht hier. Snel bergt ze de ingekerfde kogel op in haar zak, vult de loop opnieuw met kruit en laat de veel kleinere kogel van haar eigen pistool in de loop glijden. Pompstok terug, klaar. Ze sluit haar ogen en haalt diep adem. Ze heeft het opgelost, nu hoeft ze het wapen alleen maar terug te brengen.

‘Kalm, Claire, je kan het,’ fluistert ze.

Koortsachtig verbergt ze het pistool onder haar jas, langzaam loopt ze terug de markt op. De toespraak van de graaf kan elk moment beginnen. De mensen kijken haar aan. Niemand heeft haar in jaren gezien, toch ziet ze hen fronsen, alsof haar gezicht hen bekend voorkomt en haar naam op het puntje van hun tong ligt. Nog even. Nog even en dan doet het er niet meer toe.

Daar ziet ze haar doel. Om niet op te vallen, blijft ze even staan bij een kraampje. ‘Doet u mij maar een van die heerlijke appels.’ Ze probeert ontspannen te lachen, maar het lukt haar niet. Wat is ze aan het doen?

De vrouw achter de kraam reikt haar er één aan.

‘Dank u.’

Ze legt een munt in de hand van de vrouw en neemt snel een hap. Om haar angst te verhullen, lacht ze de vrouw nogmaals toe, alsof ze haar eigen waarheid creëert en er niet elk moment een slachtoffer kan vallen. Met trillende handen loopt ze verder. Nog een paar stappen.

Op dat moment loopt de graaf het podium op. Er wordt geklapt en gejuicht. De mensen staan dicht op elkaar en stoten elkaar enthousiast aan. Dit is het moment!

Ze laat het pistool terugglijden in de jaszak van de eigenaar. Geen reactie. Haar wisseltruc is onopgemerkt gebleven.

Nog geen moment later ziet ze hoe de hand om het wapen grijpt. Zelfverzekerde vingers. Angstig kijkt ze ernaar. Ze kan niet meer terug.

De pompstok valt op de grond. Het gejuich verstomt. Het geluid van metaal op de stenen. Ze kan het niet helpen, in trance worstelt ze zich een weg door de menigte, achter de schutter aan. Het wapen wordt gericht. Ze zijn slechts een paar meter verwijderd van het podium. De hand strekt zich. Het schot valt.

Nee! Wat heeft ze gedaan …

Delft, Holland, 6 mei 1750 (twee weken eerder)

Onrustig bewoog Claire heen en weer in haar fauteuil voor het kleine bureau. Ze maakte zich zorgen om Isabelle. Haar zusje zat verderop in de vensterbank van het grote raam in de voorkamer. Ongetwijfeld bestudeerde ze de voorbijgangers, die langs de gracht liepen. Ze had een onuitputtelijke interesse in menselijk gedrag en dat was precies wat Claire dwarszat.

Zusje was eigenlijk niet passend. Isabelle was achttien en exceptioneel zelfstandig voor haar leeftijd. De zon deed haar gouden lokken schitteren, terwijl Isabelles blauwe ogen zich fixeerden op de mensen buiten. Een groot contrast met haar eigen saaie bruine haar en donkere ogen, had ze altijd gedacht.

Haar zus leek op zoek te zijn naar wat zij, de juiste manier om te leven, noemde. De juiste manier voor zichzelf, maar ook voor haar medemens en de maatschappij. Ze wilde hen helpen en distantieerde zichzelf daarbij steeds verder van de adel.

Claire maakte zich geen zorgen om dat helpen. Ze wist dat Isabelle slim genoeg was om goed voor zichzelf te zorgen. Haar studie van het menselijk gedrag leidde tot een fantastisch inzicht en anticipatie. Claire twijfelde er geen moment aan dat Isabelle hiermee, in combinatie met haar intellect, alles in het leven kon bereiken wat ze wilde.

Waar Claire zich druk om maakte, was Isabelles gebrek aan respect voor de sociale normen van de adel. Als iets niet logisch was en geen doel diende, accepteerde Isabelle het simpelweg niet. Helaas betrof dit het grootste deel van de sociale etiquette. Het was een gevaarlijke houding. Eens zou ze iemand ontmoeten met wie ze wilde trouwen, en dan zou dit gedrag haar niet goed uitkomen. Zelfs haar aanzienlijke bruidsschat kon dat niet compenseren.

De verschillen tussen de twee zussen waren groot. Claire vond dat Isabelle meer aandacht kon besteden aan haar relatie met de andere edelen, Isabelle vond dat Claire zich te veel van hun wereld aantrok en zich meer bezig kon houden met het dagelijks leven van de mensen om hen heen. Beiden wilden ze de maatschappij en het leven van de minder bedeelden verbeteren, maar hun verschil in aanpak was regelmatig aanleiding voor een stevig gesprek.

Wat het niet makkelijker maakte, was dat de adel in hun thuisland Frankrijk onder grote druk stond. Ze hadden moeite hun macht en rijkdom te behouden. Als Isabelle zich zo gedroeg, zouden ze haar niet in hun kringen accepteren. Maar haar zusje had geen ambitie zich in het sociale leven van de adel te begeven, ze ging liever om met de gewone man. Hoewel Claire haar bewonderde om haar idealen, waren mensen niet gelijk en ze betwijfelde of ze dat ooit zouden worden.

Naast het helpen van haar naasten had Claire nog een hoger doel. Zij wilde iedereen helpen: de hele bevolking van het hertogdom Lutteville. Ze geloofde dat ze dat alleen kon bereiken via diezelfde adel, tot grote ergernis van Isabelle.

De butler, die de post netjes op haar bureau legde, onderbrak haar gedachten. ‘Had u nog thee gewild, mevrouw de hertogin?’

‘Nee, dank je, Thomas.’

De man knikte en verliet de kamer.

Mevrouw de hertogin. Ze moest nog steeds wennen aan haar nieuwe titel. Een nieuwe wet had haar lot voor altijd veranderd. Ze was een van de eerste vrouwen die haar vaders positie en bezittingen had geërfd. Niet dat dit de bedoeling was van de nieuwe wet. Nee, vanzelfsprekend niet. Maar de adel hield de controle over hun geld graag zo veel mogelijk in eigen handen en deze wet maakte dat mogelijk.

Er was veel meer vrijheid gekomen in wie je tot je erfgenaam kon benoemen. Het voordeel voor conservatieve landeigenaren was dat ze hun kroost konden onterven als ze zich aansloten bij de meer progressieve politieke stromingen. Zo bleef het geld in handen van de oude landadel en de mensen die hen trouw waren.

Het nadeel was dat niemand meer zeker was wie het geld zou erven. Dat had tot onrust op de geldmarkten geleid. Banken en geldschieters weigerden nog geld te lenen aan mensen op basis van hun mogelijke erfenis. Dit had een hoop edelen in de problemen gebracht. Toch gingen ze liever zelf ten onder, dan dat ze hun geld in handen van de tegenstander zagen: de burger. Of van de edelen die hen gunstig gezind waren. In die zin had Isabelle gelijk, er waren niet veel edelen die hen in hun missie zouden bijstaan.

Voor Claire had het goed uitgepakt. Zij wilde er alles aan doen om die verantwoordelijkheid op de best mogelijke manier te dragen.

‘Lieverd, is een van die brieven van de graaf?’ onderbrak haar moeder haar gedachten.

‘Nee, moeder, ik geloof het niet.’

‘O, jammer. Ik had nog zo gehoopt dat hij je het hof zou maken,’ mopperde ze.

Claire zuchtte. Ja, ze zou alles doen om de burgers te helpen. Zolang haar moeder haar tenminste de kans gaf. Na de dood van haar vader waren ze weggevlucht uit Frankrijk. Haar moeder wilde niet meer in de buurt zijn van alles wat aan haar man herinnerde. Ze was een beetje gek geworden. Ze was nog steeds een nette en gedegen vrouw, maar ze bekommerde zich eigenlijk nergens meer om. Behalve om haar twee dochters en het huwelijk dat zij zouden sluiten. Claires obsessie met het hertogdom en de levens van de burgers waarvoor zij zich verantwoordelijk voelde, kon haar moeder niet bevatten.

Zeker, ook zij was geïnteresseerd in een goed huwelijk, maar eigenlijk had ze er geen idee van hoe dat eruit moest zien. Ze hoopte iemand als haar vader te vinden: slim, netjes en aardig. Iemand die ze kon vertrouwen. Gek genoeg was Leon zo’n man en toch wilde ze niet met hem trouwen, hoe graag hun families dat ook wilden.

Zijn nieuwste brief lag op het stapeltje dat net op haar bureau was gelegd. Ze schreven elkaar regelmatig over hun plannen; hoe ze het hertogdom wilden moderniseren. Leon had zijn studie als advocaat een paar jaar geleden afgerond en onderhand een deel van het dagelijks beheer van het hertogdom van zijn vader de graaf overgenomen. Leons vader, Martin, was een goede vriend geweest van haar vader. Tijdens hun afwezigheid runde hij het hertogdom. Of, nou ja, in ieder geval de boeren. Hun twee families, de Eros en de Terriennes, kenden elkaar al generaties en hadden als oude landadel altijd de macht gehad in Lutteville. Het was pas sinds kort dat ze hun macht moesten delen met de Rancu familie …

Er trok een rilling langs haar ruggengraat, terwijl ze terugdacht aan de laatste brieven van Leon. Het was duidelijk dat het snel tot een conflict zou komen tussen hun families en de Rancu’s. De pater familias van de Rancu’s, graaf Philippe, was een echte crimineel geweest. Een smokkelaar en duellist. Met dat laatste had hij een hoop geld verdiend. Hij verleidde rijke vrouwen, en als hun echtgenoten de eer van de familie wilden redden, schoot hij ze neer. Vervolgens maakte hij de weduwen op sluwe wijze hun geld afhandig. Ondanks zijn verschrikkelijke reputatie, waren er toch altijd weer dames in zijn bed te vinden. Uiteindelijk had hij het tweede graafschap in het hertogdom verworven voor zijn twee zoons.

Vlak daarna had het lot hem eindelijk een slechte kaart toebedeeld en kwam hij zelf in een duel om het leven. Daarop had de Rancu familie zich teruggetrokken uit het sociale leven, met uitzondering van Henry Rancu, Philippes broer. Tot een paar maanden geleden, toen ze ineens alle belangrijke handelshuizen en winkels in Lutteville hadden opgekocht en hun grote kasteel hadden laten renoveren. De Rancu’s waren terug en grepen naar de macht in Lutteville. Dat betekende dat het tijd was dat Claire terugkeerde naar Frankrijk.

Ze brak het zegel open. Haar ogen gleden over de tekst. Er was iets mis, dat zag ze meteen. Het feit dat Leon haar met “beste” aansprak in plaats van het gebruikelijke “lieve” was geen goed teken.

Beste Claire,

Ik weet niet hoe ik deze brief moet beginnen. Ik schaam me diep dit van je te vragen. Mijn beste vriendin, en nog belangrijker: onze hertogin. Om nog maar niet te spreken over het feit dat je een vrouw bent, die ik hiermee in groot gevaar breng. Iets wat ik mezelf niet kan vergeven.

Daarom kom ik meteen ter zake. Ik heb je nodig. Ergens zal jij, net als ik, weten dat het tijd is om terug te keren naar Lutteville. Om onze belangen en die van onze mensen te behartigen. Maar er is meer.

Ik weet bijna niet hoe ik je dit moet vragen en toch, hoe ik er ook over nadenk, ik zie geen andere oplossing en de tijd dringt. Als we dit gevecht verliezen, is het einde zoek. Ik moet iets doen. Daarom hoop ik dat je, ondanks het extreem gevaarlijke karakter van mijn verzoek, me wilt helpen.

Luc is terug. Ik heb hem in geen jaren gezien en nu is hij terug. Hij is de meest succesvolle huurmoordenaar die ik ken en ik hoef er niet aan te twijfelen voor wie hij nu werkt. Ik vermoed dat zij weten dat ik hem ken, maar dat heeft hem er niet van weerhouden zijn opdrachten uit te voeren.

Hij is als een zacht briesje dat ongezien zijn slachtoffers maakt. Als een kat in het donker, die je besluipt zonder dat je hem hoort aankomen. In één woord: dodelijk. Ik heb mensen ingehuurd om hem te volgen, maar keer op keer raken zij hem kwijt.

Ik ben bang dat hij bij het voorjaarsfeest zijn slag zal slaan. Het enige moment in het jaar dat mijn vader onbeschermd is tussen al die mensen. Ik weet het zeker. Het is hun doel hem te vermoorden.

Niemand kan hem stoppen, want iedereen is bij hem bekend. Iedereen, behalve jij. Jij zou iets kunnen zien, iets dat ik mis.

Ik heb je hulp nodig, Claire, jij bent de enige die het kan voorkomen.

Kom terug. Alsjeblieft.

Leon

Claire slikte. Ze trilde in haar stoel en wist meteen wat haar antwoord was. Ze trok een nieuw vel papier van haar bureau en doopte haar veer in de inkt.

Leon,

Ik kom eraan. Juist omdat ik de hertogin ben. Juist omdat ik je vriendin ben. Het is mijn taak om jou, je vader en onze mensen te beschermen. Ik zal alles doen wat nodig is. Ik kom eraan.

Claire

Ze vouwde de brief dicht, liet de zegelwas op de sluiting glijden en drukte haar ring in de was. ‘Thomas!’

De butler kwam aansnellen. ‘Ja mevrouw … Wilt u toch thee?’ Hij keek verward naar haar verhitte gezicht. ‘Ik had het natuurlijk gewoon moeten brengen, voor het geval u van gedachten zou veranderen,’ stamelde hij.

Typisch. Thomas zag haar nog altijd als een doorsnee edelvrouw, die om het minste of geringste van gedachten kon veranderen en dan boos werd, niet als een vrouw die voor een heel hertogdom verantwoordelijk was. Hij zag haar als een vrouw zoals haar moeder.

Tja, misschien had hij een punt, maar ze wilde er nu niet op ingaan. Ze had belangrijkere dingen te doen. ‘Deze moet met spoed naar Lutteville. Per persoonlijke koerier.’

‘Ja, mevrouw de hertogin.’ Hij snelde weg.

Isabelle keek verrast op. ‘Is er iets?’

‘Ja.’

Isabelle keek Claire vragend aan.

‘We gaan terug. Morgen,’ gaf ze aan.

Haar zus bleef kijken. Toen knikte ze.

Met Isabelle had ze nooit veel woorden nodig. Ondanks hun verschillen, begreep Isabelle alles altijd onmiddellijk, zonder te vragen waarom. Als haar grotere zus dit belangrijk vond, stond Isabelle achter haar.

Claire werd overdonderd door het besef hoeveel ze van haar zusje hield. Ze liep naar haar toe en omhelsde haar.

‘Dank je.’

Lutteville, Frankrijk, 20 mei 1750, de dag van de aanslag

Ze had zich zo onopvallend mogelijk gekleed en toch trok ze de aandacht. Ze had een van haar oudste jurken aan, een onopvallende bruine japon, maar misschien had ze beter een jurk van een van haar kamermeisjes kunnen lenen. Ze liep langzaam over de markt. Ze had geen idee waarop ze moest letten. Wat was “verdacht”? Leon had alle mogelijke voorzorgsmaatregelen genomen. Hij had Luc gesignaleerd, die nu nauwgezet door zijn mannen in de gaten werd gehouden. Zij was het onbekende element.

‘Jou valt misschien iets op wat wij nooit zouden zien. Let op alles wat verdacht is,’ had Leon gezegd. ‘De Rancu’s zijn sluw. Ze kennen ons, net als dat wij hen kennen. Niemand van ons kan ongemerkt zijn gang gaan. Bovendien kijk jij met een frisse blik. Als je iets opvalt kom je meteen naar ons toe. Neem zelf geen risico’s. Observeer en laat ons het werk doen. We moeten erachter komen wie van de Rancu’s de opdrachtgever is.’

Ze had geen idee wat ze aan het doen was. Hoe kon zij haar vrienden helpen in dit gevaarlijke spel? Toch voelde ze dat het haar verantwoordelijkheid was. Er bekroop haar het onaangename gevoel dat haar rol misschien crucialer zou uitpakken dan zij of Leon wilde.

Er ontstond een opstootje even verderop. Haar blik volgde die van de andere omstanders. De mannen van Leon waren slaags geraakt met een knappe, lange, blonde man. Hij bewoog zich uiterst soepel en beheerst. Zelfs van die afstand zag ze het grote verschil tussen zijn finesse en de klungeligheid van de mannen om hem heen. Iets wat ze nooit had opgemerkt als het verschil niet zo overduidelijk was.

Dat moest Luc zijn. Ze twijfelde er geen moment aan. De dure Italiaanse kleding die hij droeg, de dubbele degens en het pistool aan zijn gordel bevestigde haar vermoeden. Een adembenemende verschijning. Haar adem stokte in haar keel en het bloed steeg naar haar wangen. Zijn uiterlijk maakte iets in haar los. De man was gevaarlijk knap en daarnaast gevaarlijk dodelijk. De combinatie maakte haar benen slap.

Toen realiseerde ze zich dat zij net als alle anderen volledig opging in het tafereel. Dat was het! Het was een afleiding. Het ging helemaal niet om Luc. Iedereen kende die man en hoewel hij vast iemand kon vermoorden als hij dat echt wilde, was deze setting voor hem nadelig: een publieke bijeenkomst waar iedereen hem kon zien. Nee, dat was niet de omgeving voor hem: de bekende vakman. Dit was de uitstekende omgeving voor een onbekende huurmoordenaar, iemand die niemand kende, iemand die niet opviel, iemand die niemand zou verdenken. Haar ogen gleden paniekerig over de mensen. Wie was het? Ze begon zich steeds zekerder te voelen van haar theorie.

Een beklemmend gevoel bekroop haar. Aan Leon had ze nu niks. Hij was bezig. Het kwam op haar aan.

Haar vingers gleden in haar zak en hielden het zakpistool nauw omsloten. Haar vader had haar leren schieten en ze wist alles van de techniek, maar niet veel van de realiteit. Ze was niet slecht, maar ze had nog nooit op een levend doel geschoten. Laat staan het opgenomen tegen een beroepsschutter. Misschien had hij haar al lang door. Iedereen had haar zo aangestaard. Behalve … op dit moment, realiseerde ze zich.

Toen zag ze het: de kleine gestalte voor haar. De enige andere die niet leek te letten op de vechtpartij die nu in volle gang was verderop. Ogen gericht op het podium. Nee, nee dat kon niet. Dat zou niet …

Claires ogen werden groot, terwijl ze de vingers in de zak van de jas zag verdwijnen en het pistool tevoorschijn zag komen. Meteen gleed het terug, alsof de schutter nog niet zeker was. Mon Dieu! Een vrouw! Dat kon niet. Ze liep op haar af. Van een afstandje keek ze naar haar. Veel meer dan twaalf kon ze niet zijn: een meisje. Warmrood haar en een bleke huid.

Nee! Gedachten schoten door haar hoofd. Wat moest ze hier mee? Ze kon haar niet neerschieten! Maar ze kon ook Martin niet laten sterven. Zenuwachtig liepen haar vingers over haar eigen pistool. Ja! Natuurlijk! Ze kon de kogels verwisselen. De aanslag zou plaatsvinden zonder dat iemand vermoedde dat het niet echt was, maar er viel geen dode. Dat bracht iedereen in veiligheid. Het meisje, Martin en … zij zelf.

Ze had er eerder niet bij stilgestaan, maar ze moest ook aan zichzelf denken. Zij kon niet iemand vermoorden. Dat zou ze zichzelf nooit vergeven. Iemand als Luc, misschien, als haar eigen leven op het spel stond, maar een onschuldige, nee. Misschien raakte Martin gewond, maar met haar kleine kaliber kogel was het vrijwel onmogelijk iemand te vermoorden. Daar had ze het wapen op uitgezocht. Zeker in een veel te grote loop, waardoor het wapen niet zuiver zou schieten.

Ze had niet veel tijd. Ze moest nu handelen. Ze liep op haar af. De menigte was druk, ze verdrongen zich rond het meisje. Snel griste ze het wapen uit haar zak. Ze leek niets te merken. Met haastige passen baande ze zich een weg bij de menigte vandaan. Ze had een rustige plek nodig. Wat ze ging doen behoefde precisie. Uiterste precisie. Haar hart bonkte in haar keel.

2. Het verbond

Lutteville, Frankrijk, 19 mei 1750 (een dag voor de aanslag)

Ongeduldig haalde Leon zijn hand door zijn donkere haar en trok de knoop van zijn halsdoek een stukje los. Het was niet warm, maar hij voelde zich ongemakkelijk. Sinds hij de brief van Claire had ontvangen, maakte hij zich zorgen. Hij had het haar niet mogen vragen, maar het was de enige oplossing die hij kon bedenken. Als hun families macht verloren aan de Rancu’s, zouden ze hun dromen van een vrij en gelijk Lutteville nooit waarmaken. De Rancu’s stonden dan misschien voor de nieuwe macht; de handel, toch waren hun gedachten over de rechten van de burgerij weinig progressief.

De strijd tussen de families, die van hem en Claire aan de ene kant, en die van de Rancu’s aan de andere kant, belichaamde de strijd in het land: de strijd tussen de oude landadel en de nieuwe handelsadel. Misschien nog meer de strijd tussen de verlichting en het grote geld. Hoewel beide families verlichte en minder verlichte leden hadden, die nog vasthielden aan de macht van het oude geld en de familienaam.

Nu hij erover nadacht, verschilden de denkbeelden van zijn eigen vader niet zoveel van die van Louis, de oudste zoon van de overleden graaf Philippe en het nieuwe hoofd van de Rancu familie. Eigenlijk wilden alleen Claire en hij iets betekenen voor de burgers van Lutteville. De rest was enkel bezig hun eigen macht te vergroten; rijkdom boven alles, het liefst ten koste van een ander. Zijn eigen vader was niet anders. Van hem tolereerde hij het alleen. Omdat het zijn vader was, kon hij hem niet zo hard beoordelen als een willekeurige andere man.

Hij ijsbeerde door zijn werkkamer. De houten planken kraakten onder zijn gewicht. Het deed hem denken aan het gekraak in zijn geest. Hij werd uit elkaar getrokken door emoties. Hij had Claires hulp nodig. Als zijn vader, Martin, overleed, kon het graafschap komen te vervallen aan de Rancu’s. De dood van zijn vader had niet alleen een effect op hem persoonlijk, het had ook politieke consequenties. Er waren geen legitieme erfgenamen, wat inhield dat de koning besliste wie de nieuwe graaf werd.

Als buitenechtelijke zoon maakte hij weinig kans, ook al waren zijn ouders na zijn geboorte getrouwd. Verder waren er geen mannelijke erfgenamen en dat wisten hun tegenstanders. Zijn vader probeerde hem al jaren legitiem te laten verklaren, maar tot nu toe had de Kerk tegengewerkt. Alleen als hij met Claire trouwde, was de Kerk bereid hem tot zijn vaders opvolger te benoemen.

Anderzijds wilde hij Claire niet in gevaar brengen. Hoe kon hij zijn beste vriendin, de vrouw die hij zo vereerde, zijn hertogin, bij deze situatie betrekken? Hij wilde haar zoveel mogelijk buiten het fysieke conflict houden. Haar strategie, intellect en politieke macht waren voldoende. Dat, en haar positie om ongemerkt te spioneren.

Hij hield van Claire, maar wilde haar niet trouwen, zoals zijn vader zo graag wilde. Ze hield niet van hem. Niet op die manier. Dat wist hij. Noch hield hij op die manier van haar, als hij eerlijk was. Ze was als een zus voor hem, een partner. Niet dat ze niet knap was. Integendeel, ze was een schoonheid, maar toch zag hij haar niet zo. Noch haar kleine zusje Isabelle, zijn vaders tweede keus. Hij vroeg zich af hoe ze er nu uitzagen, na ze zeven jaar niet gezien te hebben. Claire was nu drieëntwintig en Isabelle achttien.

Een luid geklop op de deur verstoorde zijn gedachten.

‘Ja?’

‘U bent nodig in de grote hal.’ Zijn tweede man, Jean, stond in de deuropening.

‘Ja, ik kom eraan.’

Zijn nieuwe rol als magistraat nam een groot deel van zijn tijd in beslag. Hij had de positie niet willen weigeren, het was een eer. Bovendien kon hij als magistraat veel goeds doen voor de mensen waar hij om gaf. Een eerste stap naar de toekomst die hij en Claire voor ogen hadden.

Snel pakte hij zijn jas en wierp een laatste blik in de spiegel. Het kon ermee door. Zijn haar stond een beetje wild, maar misschien was dat wel goed. Op die manier dwong hij meer respect af, als de mensen niet precies wisten wat ze van hem konden verwachten. Hij lachte kort naar zijn eigen spiegelbeeld. Hij kon zo door gaan voor een piraat, met zijn ongelijke trekken, ruwe baard en grote littekens.

Met rappe passen volgde hij Jean naar beneden, het kleine rijtjeshuis uit. Het weer was slecht. De regen en wind sloegen hem in zijn gezicht, terwijl hij het plein overstak naar de grote hal. Het gebouw was vroeger als markthal gebruikt, maar nu omgedoopt tot een soort gemeentehuis. Hij baande zich een weg door de mensenmassa voor het gebouw.

‘Oh, meneer de magistraat, kan ik u later nog even spreken?’ Een oude vrouw klampte hem aan.

‘Natuurlijk, natuurlijk.’ Eigenlijk had hij helemaal geen tijd. Later vanmiddag zou Claire hem bezoeken, maar de wanhopige blik in de ogen van de vrouw liet hem geen keus. Hij klopte haar kort op de schouder en liep toen snel verder, voordat anderen hem konden ophouden.

Samen met Jean stapte hij de zware deuren van de hal binnen. De temperatuur verschilde niet veel, of je nu binnen of buiten was. De hal was groot en van steen, met weinig bekleding, onmogelijk warm te houden. Aan het verre eind stond zijn stoel klaar op een kleine verhoging.

Hij nam plaats en gebaarde de eersten in de rij naar voren te komen. Aan de blikken op de gezichten wist hij al wat voor zaak dit betrof. Iets wat hem ellende ging bezorgen. Het zou niet de eerste keer zijn dat hij de heren in een dergelijke zaak teleurstelde ten faveure van het recht van de vrouw. Wat ertoe leidde dat hij de volgende dagen moest oppassen geen mes in zijn rug te krijgen.

Hij was van nature niet iemand die ervan hield zijn macht te tonen, maar uit ervaring wist hij dat één teken van zwakte het verschil kon maken tussen orde en wanorde. Hun maatschappij was woest en ongecontroleerd. Als hij de orde niet hield, zouden er doden vallen. Hij zuchtte.

‘Wat is uw verzoek?’ begon hij vriendelijk, bijna tegen beter weten in.

Voor hem stond een grote man. Hij hield een vrouw, waarschijnlijk zijn dochter, stevig beet bij haar arm. Achter de man stonden een aantal andere mannen. Hij gokte dat dit de broers van de vrouw waren. Even verderop, buiten het bereik van de vader, stond een jonge man. Angstvallig hield hij het meisje in de gaten en aan zijn gezicht te zien, kon hij elk moment ontploffen. Hij hield van haar.

De vader nam het woord. ‘Ik eis dat u die klootzak daar straft voor wat hij mijn dochter heeft aangedaan. Het is een kwestie van eer en …’

‘Juist,’ onderbrak hij de man. Hij kreeg een woeste blik toegeworpen. ‘Ik denk dat ik u begrijp,’ voegde hij er kort aan toe. Hij richtte zich tot de jonge vrouw. ‘Juffrouw, waarom vertelt u mij niet wat er precies gebeurd is?’

‘Hoe bedoelt u? Ze is mijn dochter, zij heeft niets te zeggen in deze zaak.’

Leon stond op en langzaam, maar dreigend hief hij zijn hand. ‘Laat ik duidelijk zijn, meneer, ik bepaal hier wat wel en niet nodig is om tot een gedegen besluit te komen, niemand anders. U zoekt mijn hulp. Dan accepteert u hoe ik de zaak afhandel.’

‘Nou, als u zo begint, lossen wij het zelf wel op …’

‘Houd uw mond!’ Hij liep rood aan. Dit was precies het type reactie waar hij woest van werd. Mensen die dachten eigen rechter te kunnen spelen en anderen daarmee te kunnen schaden, zonder dat iemand voor diens rechten zou opstaan. Mooi niet. Als magistraat stond hij op voor de rechten van de zwakkeren. Ze leefden niet langer in een maatschappij waar enkel het recht van de sterkste gold. ‘Misschien realiseert u zich niet dat ik hier ga over het recht, niet u. En ik bepaal dat u hier blijft tot wij allen het hele verhaal hebben gehoord en mijn besluit genomen is.’ Hij gaf Jean een teken.

Zijn rechterhand omringde, samen met zijn politiemannen, de vader en zijn mannelijke familieleden, die hij duidelijk mee had genomen om druk uit te oefenen.

‘Nu, juffrouw, wat is er precies gebeurd?’ Rustig ging hij weer zitten om de vrouw enigszins te kalmeren, die stond te trillen op haar benen. Zij wist net zo goed als hij dat de situatie elk moment kon exploderen en dat hij het enige was dat tussen haar en haar vaders wraak stond. ‘Misschien wilt u uw dochter even loslaten,’ richtte hij zich tot de vader.

Het was geen vraag en de man begreep dat meteen. Hij liet zijn dochter gaan.

Langzaam opende ze haar mond. Met zachte stem begon ze haar verhaal. ‘Ik … Olivier en ik willen graag trouwen. Eigenlijk … zijn we al getrouwd.’

‘Wat?!’ Haar vader stapte briesend op haar af, maar Jean hield hem tegen.

‘Juist. U bent getrouwd met deze man?’ Hij wees naar de man die Olivier moest heten.

Ze knikte.

‘En uw vader trof u samen met hem aan in … een situatie. Die hij als oneerbaar beschouwde, aangezien hij niet op de hoogte was van uw huwelijk. Zo bent u hier gekomen?’

‘Ja.’

‘Nou, ik zie geen problemen hier. U kunt …’

‘Geen problemen? Zij kan niet trouwen zonder mijn toestemming en al helemaal niet met zo’n arme sloeber die …’

‘Dat kan zijn, meneer, maar ze zijn al getrouwd en zoals u weet: wat God heeft verbonden …’

Voor hij zijn zin kon afmaken, trok de man een mes en stormde woedend op zijn dochter af. Dit sloeg alles! Hij had vaders wel eens hun schoonzonen zien aanvallen, maar zijn eigen dochter? Wat bezielde de man? Jean was de man voor en schoot hem in de borst. Hij viel neer.

De vrouw gilde het uit en zakte naast haar vader neer. ‘Papa … papa.’

Ze hield van haar vader, hoewel die haar wilde vermoorden omdat ze de liefde had gevonden met een man die haar vader niet waardig achtte. Wat een idioot! De vader had zijn dochter moeten koesteren en beschermen. Hij verdiende haar niet, dat was duidelijk. De vrouw bleef ondertussen huilen, maar hij verplaatste zijn aandacht naar haar mannelijke familieleden verderop. Ze maakten zich op voor een gevecht en trokken hun degens.

Leon pakte zijn pistool en liep op ze af. ‘Laat ik duidelijk zijn, heren. U vertrekt vandaag uit deze stad. Als ik u ooit nog hier zie, is dat uw laatste dag op deze aarde. U bent verbannen. U weet wat het betekent een wapen te trekken in de grote hal.’

De mannen slikten. Ze leken in te schatten of ze kans maakten, tot ze zagen dat de rest van Jeans mannen zich achter Leon schaarden. Snel staken ze hun wapens weg en baanden zich een weg de zaal uit. De menigte keek geschrokken.

Hij keerde zich naar de vrouw en haar echtgenoot. ‘Het lijkt mij voor jullie beter om vanavond op het politiebureau te verblijven. Ik stel voor dat jullie, net als haar familie, de stad verlaten. Zorg ervoor dat uw broers u niet vinden.’

De vrouw reageerde niet, maar de man knikte hem toe. ‘Dank u.’

‘Geen probleem. Misschien dat dit iets helpt.’ Hij trok wat geld uit zijn zak en gaf het de jonge man.

‘Dank u, maar in tegenstelling tot wat haar vader zei, ben ik allerminst een arme sloeber.’ Hij trok zijn vrouw omhoog en droeg haar de zaal uit.

Leon zuchtte, zijn problemen werden er niet minder op. Hij had geluk dat zijn vader een klein leger had, anders was hij allang ten onder gegaan aan wraakzuchtige vaders, broers en echtgenoten. Niemand leek gewend aan een magistraat die opstond voor de rechten van vrouwen. Zijn eigen vader had hem voor gek verklaard. Maar niet alles ging om politieke macht, of om gunsten die je later kon ophalen bij mannen die je geholpen had onder hun straf uit te komen. Het ging om het recht en het werd tijd dat dat boven alles kwam.

In de zomer liep het aantal conflicten verder op. Met de temperatuur leken ook de emoties in het stadje omhoog te schieten.

Hij klopte Jean op de rug en liep weg. ‘Genoeg voor vandaag.’

Uitgeput en doorweekt bereikte hij zijn huis aan de rand van het plein. Het had hem meer dan een uur gekost de kleine afstand te overbruggen. Iedereen vroeg hem wat er was gebeurd: geïnteresseerde burgers, familie van de vrouw, familie van de man en de politie uiteraard. Uiteindelijk had hij zich losgetrokken. Waarschijnlijk was hij nu veel te laat. Hij stapte de deur door en trok zijn jas uit.

‘Laat u mij maar.’ Josephine, zijn huishoudster, stapte op hem af. ‘Ik heb droge kleren voor u neergelegd op uw bed en vers water neergezet. Frist u zich even op.’

‘De gasten. Zijn mijn gasten al gearriveerd?’

Josephine keek hem indringend aan. ‘Ja, maar u kunt ze zo niet onder ogen komen.’

Hij probeerde langs haar te glippen, tot ze een hand op zijn arm legde. Ze zette niet veel kracht, maar haar boodschap was duidelijk.

‘Het kost u nog geen tien minuten. Ik heb uw gasten van thee en taart voorzien. Zij wachten graag op u, als dat betekent dat u niet ziek wordt van die natte kleren. Kom.’ Ze duwde hem de trap op.

‘Ja, ja.’

‘Iemand moet voor u zorgen,’ was het enige dat ze zei, met een kleine glimlach om haar mond.

Hij was de eerste treden al opgeklommen toen hij zich toch nog even omdraaide. ‘Je hebt gelijk. Sorry. Dank je. Zou je de dames op de hoogte willen stellen dat ik er zo aankom.’

‘Natuurlijk.’

Even later was hij weer beneden. De regen was opgehouden en de zon brak door de wolken. Haar gouden stralen schenen door de grote ramen van de kas aan de achterkant van het huis, een van de mooiste onderdelen van het gebouw. De deuren aan de achterkant van het huisje mondden uit in een prachtige plantenkas, die uitkeek over de tuin. In de winter was het te koud om er te zitten, maar met de zon van het voorjaar kon je er heerlijk genieten van een kopje thee.

Het was een uur of vier. Vlak voor het raam stond een lange gestalte in een gele jurk. Hij wist dat het Claire moest zijn, toch was hij een moment sprakeloos door haar verschijning. De wat mollige tiener die hij kende uit zijn jeugd, was veranderd in een uiterst elegante jonge dame. Haar bruine lokken waren hoog opgestoken in een uitbundige knot waardoor de lengte van haar nek goed zichtbaar was. In het licht van de zon zag haar blanke huid er bijna lichtgevend uit naast het geel van haar jurk. Wat een verschijning … Op dat moment draaide ze zich langzaam om en hij zag dat haar ogen straalden.

‘Leon! Oh, wat goed je weer te zien.’ Ze liep op hem af en omhelsde hem, zonder rekening te houden met de etiquette. Niets voor haar. Claire was altijd uiterst correct. Ze leek zijn terughoudendheid aan te voelen en liet hem snel los. ‘Eh, sorry.’

‘Geen probleem. Ik was alleen even verrast,’ stamelde hij. ‘Je was vroeger altijd zo …’

‘Correct?’

‘Ja.’

‘Je hebt gelijk. Ik ben altijd een beetje een koude kikker geweest.’

‘Dat zou ik niet zeggen.’

‘Nee, nee, maar toch.’ Ze glimlachte. ‘Ik was gewoon blij je te zien na al die jaren.’

‘Ik jou ook.’ Hij glimlachte en begeleidde haar naar de grote fauteuils bij het raam. Tussen de stoelen stond een tafeltje met kopjes thee en zoete lekkernijen. ‘Kom, laten we even zitten.’

Hij gebruikte het moment om weer tot zichzelf te komen. Eerder die dag was hij er zeker van geweest dat hij niet romantisch in haar geïnteresseerd was, nu begon hij toch te twijfelen. Haar schoonheid en volwassenheid verrasten hem. Ze was niet langer de Claire die hij kende van al die jaren geleden. Dat was het serieuze meisje dat zich alleen maar bezighield met het maatschappelijk onrecht in Lutteville. Het enige dat haar destijds kon boeien was het verbeteren van de levens van de mensen in haar hertogdom. Het gevoel van haar warme lichaam tegen het zijne had hem vreemd opgewonden. Hij zag dat ze hem nieuwsgierig aankeek, alsof ook zij verast was door deze nieuwe kennismaking. Op dat moment realiseerde hij zich dat ze alleen waren en dat de situatie hoogst ongepast was.

‘Waar is je zus?’ vroeg hij licht paniekerig. Hij wilde haar absoluut niet in de problemen brengen. Een vrouw die een man in zijn huis bezocht, alleen, dat was in sommige gevallen genoeg om haar reputatie voor altijd te beschadigen.

‘Isabelle, oh.’ Claire leek zich hetzelfde te realiseren. ‘Die is in de tuin.’ Ze wees naar buiten. ‘En onze chaperonne drinkt een kopje thee met je huishoudster.’

Isabelle liep met een boekje in haar hand tussen de perken door. Hij kon haar gezicht vanaf hier niet zien. Met onverstoorbare aandacht boog ze zich over de verschillende kruiden in de tuin, alsof er niets anders op aarde was.

‘Ze is de laatste tijd erg geïnteresseerd in natuurlijke geneeskunst,’ legde Claire uit. ‘Eigenlijk ben ik wel blij haar niet te hoeven betrekken in ons … gesprek.’ Ze had gelijk. Ze was hier voor een reden en die was allesbehalve plezierig.

‘Claire,’ begon hij serieus. ‘Ik ben blij je te zien. Ik heb de laatste dagen vreselijk getwijfeld over mijn recht je dit te vragen.’

‘Niets daarvan,’ zei ze abrupt. ‘We kennen elkaar lang genoeg om te weten dat je me niets gevraagd had als er een andere weg was. Ik ben het volledig met je eens. We moeten alles doen om te voorkomen dat de Rancu’s nog meer macht naar zich toetrekken. Laat staan je vader vermoorden. Ik ken Louis niet, maar uit jouw brieven begrijp ik dat hij alles doet om zijn eigen rijkdom te vergroten. Misschien doet hij dit beter dan zijn vader. Tot nu toe is er niets op zijn gedrag aan te merken, begrijp ik, maar we kennen zijn karakter en intenties simpelweg niet en zijn macht groeit. Het is een risico dat we geen van beiden willen nemen. Nog een machtige Rancu, naast Henry, hoeven we er niet bij te hebben.’ Ze hield zich even in. ‘Je weet dat ik het spel altijd netjes wil spelen,’ vervolgde ze. ‘Daar refereerde je net nog aan en dat verandert ook niet. We moeten verandering brengen op een nette en correcte manier. Langzaam en weloverwogen, alleen hebben we die tijd nu niet. Ik laat ons werk niet vernietigen door onze tegenstanders. Ik zal alles doen wat nodig is. Wat dan ook … Dat is mijn verantwoordelijkheid als hertogin. Als je de titel en het eigendom wil erven, moet je ook de verantwoordelijkheid nemen. Net als een man.’

Leon knikte. Hij bewonderde haar vastberadenheid en haar moed. Het was vast niet makkelijk geweest voor haar om haar normale voorzichtigheid los te laten en zo’n ondoordachte actie te ondernemen. Maar ze was geen man, niet fysiek, en dat beangstigde hem. Claire wist alles van het hertogdom, de adel en de politiek, maar niets van het fysieke gevecht. Ze had geen enkele praktische ervaring. Dat mocht hij niet van haar verwachten, niemand in Lutteville mocht dat van haar verwachten, ondanks haar positie.

‘Claire. Ik heb je nodig, dat weet je. Ik waardeer je inzet en je moed, maar je moet je realiseren dat dit niet zomaar iets is. Het is in sommige gevallen ook fysiek. Dat is ongecontroleerd, het is gevaarlijk.’ Hij zag de onzekere blik in haar ogen. ‘Toen ik je die brief schreef, zocht ik je hulp in termen van denkkracht. Ik heb iemand nodig om mee te sparren, om mij politiek te steunen, niet iemand die me fysiek wil helpen. Ik kan je hulp goed gebruiken, maar we moeten voorzichtig blijven. Niets is het waard jouw leven te riskeren. Of het leven van mijn vader. Daarom heb ik besloten dat ik graag je hulp aanvaard, maar we houden het echt op observatie. Zodra je iets ziet, kom je meteen naar mij toe.’

Ze wilde ertegenin gaan. Ze richtte zich op om iets te zeggen.

‘Nee! Ik waardeer je steun, maar ik wil je niet in gevaar brengen. Het is al erg genoeg dat ik je vraag aanwezig te zijn op het moment dat ik een aanslag verwacht. Je helpt me enorm door je ogen open te houden en met een frisse blik naar de situatie te kijken. Aangezien niemand jou kent, kan jij ongestoord observeren. Meer is niet nodig. Ik handel de rest af.’

Ze knikte. Ze wist dat ze geen partij was voor Luc. Of voor wie dan ook. Leon was ondertussen een bekwaam straatvechter en zelfs hij had het er vaak ternauwernood levend vanaf gebracht. De politieke spanningen in het dorp stonden op uitbarsten. Om nog maar niet te spreken over de hongersnoden en armoede van de laatste jaren, die de mensen desperaat maakten. Hoe hij ook probeerde te helpen, het geld bleef altijd in handen van de Rancu’s en zijn eigen vader. Hoewel hij ze probeerde te overtuigen, deed niets hen bewegen de gewone man te helpen. Niet ten koste van zichzelf. Hij zuchtte.

‘Wat is er?’

‘Niets. Soms twijfel ik of onze plannen ooit tot een resultaat komen.’

‘Leon …’ Ze legde haar hand op zijn arm en keek hem met vastberaden blik aan. ‘Twijfel niet. Nu ik er ben, zal er een hoop veranderen. Ik had eerder moeten terugkeren, ik weet het, maar ik ben er nu. Een van mijn eerste prioriteiten is kijken wat ik kan betekenen voor de boeren en burgers van Lutteville. Na morgen, natuurlijk.’ Ze glimlachte. ‘Wij gaan het samen tot de mooiste stad van Frankrijk maken. Een verlichte stad, met rechten en eerlijke lonen voor de burgers. Ik ben er zeker van. Niemand immers is zo machtig … als ik,’ zei ze trots.

Hij keek haar glimlachend aan. Wat een kracht straalde ze uit. Hij wist dat het niet waar was wat ze zei. Feitelijk gezien misschien wel, zij was de hertogin, maar positie en geld waren niet het enige dat tot macht leidde. Hun tegenstanders waren ervaren en geduchte spelers, die het politieke spel en de handel vele malen beter beheersten dan zij. Zelfs zijn vader hield hem buiten alle cruciale onderdelen van het beheer van het Ero landgoed. Macht bestond op meerdere gebieden, maar hij wilde haar niet kwetsen. ‘Absoluut.’ Dat was het enige dat hij zei. Hij zou er alles aan doen om dat waar te maken.

20 mei 1750 (de dag van de aanslag)

Claire en hij hadden de middag ervoor de details van het plan nog lang besproken. Ze waren goed voorbereid. Toch had hij niet goed geslapen. Het weer maakte het er niet beter op, het was een beklemmende dag. Verassend warm voor mei en extreem vochtig. Het maakte zijn oogleden zwaar.

Hij wist het zeker, vandaag zou er een aanslag plaatsvinden op zijn vader. Waarom was Luc anders teruggekeerd? Het voelde als het zwaard van Damocles. Hij was niet zeker of hij het kon voorkomen. Zijn vader had er niets van willen horen en hield vast aan het plan om zijn toespraak te houden, zoals ieder jaar. Hij snapte het wel, als zijn vader het niet deed, liep zijn positie een ernstige deuk op. Maar doorzetten leek hem gevaarlijker.

Toen zag hij hem. Zelfverzekerd als altijd in zijn modieuze kleding kwam Luc om de hoek van de straat. Het was dat hij zijn wapens zo opzichtig droeg, anders had menigeen hem aangezien voor een edelman. Dat was hij ook, maar eentje die al lang geleden uit de gratie was gevallen. Zijn familie was van oude adel, maar extreem verarmd. Totdat ze de handel in waren gegaan, de handel in moord. Luc was bekwaam en effectief.

Iedereen wist dat Luc een huurmoordenaar was, iedereen kende zijn slachtoffers en toch werd hij nooit gepakt. Hij leek onaantastbaar, want er was nooit bewijs. En hem aanvallen was lastig. Niet alleen twijfelde Leon of iemand Luc fysiek aankon, zelfs met een grote overmacht, maar Luc aanvallen bracht de Terriennes zelf in gevaar. Wie Lucs opdrachtgever ook was, die zou meteen gebruik maken van een dergelijke situatie om met hen af te rekenen. Leons gezicht betrok. Nu had Luc het gemunt op zijn vader.

‘Kom mannen!’

Samen liepen ze op hem af. Luc torende boven hen uit, hij was de langste man die hij kende.

‘Ah, meneer de magistraat. Daar bent u weer,’ grapte Luc, terwijl zijn donkerbruine ogen spottend op hem neerkeken.

‘Wat doe jij hier?’ vuurde hij terug.

‘Wat ik hier doe? Wat we hier allemaal doen, natuurlijk: wachten op de toespraak van je vader. Dat is toch het minste wat we kunnen doen om hem de eer te bewijzen die hem toekomt, niet?’ Uit de manier waarop hij sprak was duidelijk te merken dat hij vond dat zijn vader geen enkele eer toekwam.

Diep vanbinnen ontbrandde een felle woede. Hij zou zich moeten inhouden … Maar zijn furie was te groot. Zonder erbij na denken, haalde hij uit. Tot zijn verassing ontweek Luc zijn aanval niet. Meestal was de man hem te snel af.

Er ontstond een knokpartij tussen hem, Luc en de Terriennes mannen. Hij verloor elke gedachte aan tijd, haalde links en rechts uit. Al snel zat zijn lichaam onder de kneuzingen, bloed stroomde uit zijn neus. Tot zijn irritatie zag hij dat Luc nog geen schrammetje had. Met flitsende ogen keek hij hem aan.

‘Nog niet genoeg gehad, meneer de magistraat?’

‘Jij gore …’

De knal deed zijn woorden wegsterven. Met grote schrik keerde hij zich om naar het podium. Zijn vader lag bloedend op de houten panelen.

‘Nee! Vader!’

Hij worstelde zich tussen de mensen door. Op de achtergrond hoorde hij Luc lachen. Hoe kon dit? Wat was er gebeurd? Hij had Luc toch beziggehouden? Ongecoördineerde gedachten schoten door zijn hoofd en hij zakte neer naast het lichaam van zijn vader. Zijn mannen schermden hen af.

‘Vader? ‘

Zijn vader reageerde niet. Leons ogen schoten over zijn lichaam, hij zag niet veel bloed. Hij trok zijn vaders jas terug. Schot in de schouder. Niet dodelijk. “Niet dodelijk”, hij herhaalde de woorden in zijn gedachten. Wat een geluk! ‘Snel, een dokter!’

Mannen met een brancard kwamen aanrennen. Ze legden zijn vader erop en droegen hem weg naar zijn huisje aan het plein. Daar was alles voorbereid op dit scenario. Zijn vader was buiten bewustzijn, maar hij zou het redden. Een zucht ontglipte zijn lippen. Nu de dader. Hij stond weer op.

‘Jean. Wat hebben we gezien?’

‘Niks, mijn heer. Niets. We waren zo gefocust op Luc dat we niets hebben gezien.’

‘Wat bedoel je: niets gezien?’

‘We weten één ding zeker: Luc heeft het niet gedaan.’

‘Daar ben ik nog niet zo zeker van,’ gromde hij. ‘Hij heeft alleen niet zelf de trekker overgehaald. Hij is ons te slim af geweest!’

Jean legde een hand op zijn schouder. ‘Nu is niet de tijd, mijn heer. Uw vader is in goede handen. Het huis is beschermd.’

Het plein was ondertussen één grote chaos. Mensen renden weg, anderen drongen zich aan hun op om te vragen wat er gebeurd was.

‘Nu niet!’ riep hij ongeduldig. Hij sloeg zijn handen voor zijn gezicht. Even rust. Eén moment rust.

Toen trof het hem. ‘Waar is Claire? Jean, waar is Claire?’

Paniekerig keken ze rond. Ze was nergens te bekennen.

3. Het goede leven

Lutteville, Frankrijk, 21 mei 1750 (de dag na de aanslag)

Met grote snelheid rende Isabelle de tuin van het klooster uit, de boomgaard in. De snelheid van haar bewegingen deed haar haren uit haar knot waaien. Ze minderde vaart en bleef even naast een grote appelboom staan om op adem te komen. Hij kwam niet achter haar aan. Nee, dat zou hij ook niet durven, niet na wat zij net had gedaan. Hij zou haar niet meer lastigvallen, nooit meer, hij moest aan zijn reputatie denken. Jeetje, wat een viezerik! Hoe had ze zo’n domme fout kunnen maken?

Nee, vanaf nu bepaalde zij zelf hoe ze moest leven. Ze liet zich niet meer door anderen beïnvloeden. Door haar familie niet en zeker niet door de Kerk. Wat naïef om te denken dat zij het centrum van ethiek waren. Het was een organisatie geleid door mannen. Ze had beter moeten weten.

Ze zakte in het gras naast de boom en genoot van de zon op haar gezicht. Ze lachte. De aartsbisschop wist vast niet wat hem overkomen was, bedacht ze zich. Ze wist dat het gevaarlijk was alleen op pad te gaan, zeker na de waarschuwing van haar zus dat de stad onrustig was sinds de toespraak van de graaf gisteren. Claire had niet veel losgelaten, maar blijkbaar was er een incident geweest.

Isabelle droeg altijd een mes bij zich, maar had niet verwacht dat nodig te hebben in een kerk. Die viespeuk had misbruik gemaakt van de situatie. Hij dacht zich aan haar te kunnen vergrijpen. Dat had hij verkeerd gedacht.

Ze had het handiger moeten aanpakken. Aan niets kon je afleiden dat zij de zus van een hertogin was. Ze ging altijd simpel gekleed omdat het haar de vrijheid gaf te doen wat ze wilde. Noch had ze de aartsbisschop haar familienaam gegeven, uit ervaring wist ze dat niemand dan haar hulp aannam.

Ze wilde graag helpen. Hier, in Lutteville. De meest logische gedachte was dat via de Kerk te doen. Ze zocht naar een manier om goed te leven en had gehoopt dat de Kerk haar daarmee kon helpen.

De aartsbisschop zag haar aan voor een boerendochter, iemand die geen bescherming had. Tot hij het mes in zijn kruis voelde, waarmee ze hem duidelijk maakte dat als hij haar, of welke andere vrouw dan ook, ooit op dezelfde manier zou betasten, zij zijn reputatie volledig zou verwoesten. Ze was immers de zus van de hertogin. Hij had haar ongelovig aangekeken tot ze hem de zegelring om haar vinger toonde. Zijn ogen spoten vuur, maar hij was teruggedeinsd en zij gevlucht.

Ze wist dat ze goed was in het voorspellen van mensen hun gedrag, toch had deze man haar verrast. Ze had zich vergist in zijn positie. Als je een aartsbisschop al niet kon vertrouwen, wie dan wel? Ze leerde hieruit dat je beter op de blik in iemands ogen af kon gaan, als je ze niet kende, dan hun positie. Eerlijk is eerlijk, ze had al een naar gevoel bij de man toen ze binnenstapte, maar had daar niet naar gehandeld, omdat ze het simpelweg niet van hem verwachtte. Een fout, zo bleek, maar een mooie toevoeging aan haar repertoire van menselijke kennis.

Ze kwam weer tot rust en stond op. Een mooie dag voor een wandeling door de stad. Er was nog één adres dat ze vandaag wilde bezoeken. Ze wist dat het bordeel zich in het centrum van de stad bevond, maar wegens begrijpelijke redenen wilde niemand haar vertellen waar het was. Haar moeder en zus zouden een rolberoerte krijgen als ze van haar plannen wisten, maar dat kon haar niet schelen. Een schandaal zou haar juist helpen. Iedere fortuinjager bleef dan uit haar buurt. Ze wilde een man die echt van haar hield, die haar accepteerde zoals ze was. Een schandaal scheidde op een efficiënte manier het kaf van het koren.

Ze liep de boomgaard uit en spotte een groepje jongemannen. Het was nog middag, maar ze hadden duidelijk al wat gedronken. Ze volgde ze de stad in, door de kleine straten. Uiteindelijk bonsden ze op een deur die snel open- en dichtgedaan werd. Voor het gebouw bleef ze staan, dit moest het zijn. “Madame Elise”, las ze op het uithangbord.

Ze ging naar binnen. De vrouw achter de toonbank in de hal keek haar vertwijfeld aan. Ze kon maar beter vastberaden overkomen, anders stuurde ze haar meteen weg.

‘Ik zoek jullie madam,’ zei ze, vol zelfvertrouwen.

‘Waarom?’ vroeg de vrouw achterdochtig.

‘Ik heb zaken met haar. Ze wil vast niet dat ik moet wachten. Ga haar halen.’

De vrouw twijfelde een moment, maar verdween toen achter een gordijn. Even later verscheen een kleine, mollige dame met een strak gezicht achter de toonbank.

‘En wat doet een mooi meisje als jij hier?’ Ze wierp haar een felle blik toe.

Isabelle was te jong om een echtgenote te zijn, bovendien droeg ze geen trouwring, en ze was te simpel gekleed om een potentiële werkneemster te zijn. De vrouw nam haar van top tot teen op.

‘Ik kom hier om mijn hulp aan te bieden.’

De vrouw schaterde het uit. ‘Je ziet er leuk uit, meisje. Knap, dat wil ik best toegeven, maar je bent mager, te kort en je hebt te kleine borsten om interessant genoeg te zijn voor mijn clientèle.’

Ze keek geamuseerd naar de vrouw tegenover haar. Blijkbaar realiseerde de madam zich niet dat ze veel kleiner was dan zij, maar ze had geen zin haar te beledigen. Dat hielp haar niets. ‘Niet op die manier. Ik doe graag een donatie aan de vrouwen hier.’

‘Ah, een christelijke ziel. Doe geen moeite, er is hier niemand die gered wil worden.’

‘Zo bedoelde ik het niet. Mijn beweegredenen zijn van een meer praktische en maatschappelijke aard, niet een religieuze.’

De vrouw keek haar aan alsof ze water zag branden. Toen herstelde ze, alsof ze het onacceptabel vond dat iets haar nog kon verbazen. ‘Scheer je weg,’ zei ze kortaf.

‘Maar …’

‘Hoorde je me niet? Wegwezen.’

Ze zag in de ogen van de vrouw dat het geen zin had het gesprek op dit moment voort te zetten. ‘Prima. Sorry dat ik u heb gestoord.’

Weer buiten kon ze een gevoel van teleurstelling niet onderdrukken. Het was niet gemakkelijk mensen te helpen in Lutteville, terwijl juist zoveel mensen hulp nodig hadden. In Holland was dat simpeler. De mensen daar waren directer, zakelijker en beter van vertrouwen. Hier dacht iedereen dat ze een dubbele agenda had. Blijkbaar deed niemand ooit gewoon iets goeds voor een ander en waren mensen gewend dat er een addertje onder het gras zat. Ze zuchtte.

Ze hoorde dat iemand haar van achteren naderde, keek om en zag een prachtige, lange, blonde vrouw met grote borsten. Onmiddellijk wist ze dat dit een van de dames uit het bordeel moest zijn, ze voldeed precies aan de omschrijving van de madam. Toch zag ze er vriendelijk en open uit. Dat had ze niet verwacht, niet na de ervaring met de madam en haar hulp. De vrouw sprak haar haastig aan. ‘Wil je ons echt helpen?’

‘Ja,’ zei ze beslist. ‘Maar hoe doe ik dat? Ik kan simpelweg geld geven, maar ik zou liever iets in natura doen, zodat ik zeker weet dat jullie er echt iets aan hebben.’

‘En waarom wil je ons helpen?’

‘Omdat ik het kan. En omdat het juist is.’

‘Maar je bent niet gelovig?’

‘Niet echt, zeker niet sinds vanochtend.’

‘Sinds vanochtend?’ De vrouw keek haar geïnteresseerd aan met heldergroene ogen.

‘Ja, een korte kennismaking met de aartsbisschop overtuigde me dat zijn pad niet het mijne is.’

De vrouw barstte in lachen uit. Het ijs was gebroken. ‘Ja, hij is een vreselijke viespeuk. Toch is hij zo slecht nog niet. Hij vrijt zich meestal alleen maar op aan dames. Echt vrijen is niks voor hem. Daar is hij veel te bang voor. Hij vreest voor de consequenties.’

Ze wist niet of dat voor de man sprak of niet, maar de dame had gelijk; de praktische gevolgen waren op die manier in ieder geval minder vervelend voor de betreffende dames. Ze realiseerde zich dat ze niet over dit onderwerp kon meepraten. Het was logisch dat dit soort zaken ter sprake kwam als je een bordeel bezocht, toch schaamde ze zich ineens vreselijk. Ze werd zo rood als een biet. Niet door het onderwerp op zich, maar vanwege de realisatie dat ze op dit gebied niet kon meepraten met een echte volwassene.

‘O, sorry. Ik vergat dat u niet …’

Isabelle herstelde zich snel. ‘Geen probleem. Ik kom zelf naar een hoerenhuis. Dan kan ik dat verwachten.’ Ze keek de vrouw kort aan. ‘Met alle respect voor u en uw collega’s,’ voegde ze snel toe. ‘Ik ben Isabelle.’ Ze stak haar hand uit.

‘Julie.’

‘Aangenaam.’

Er viel een ongemakkelijke stilte.

‘Zullen we een stukje wandelen?’ opperde Isabelle.

‘Ja, waarom niet.’

De situatie kon onmogelijk vreemder worden. Dus waarom niet? Bovendien interesseerde Julie haar. Het bood haar een opening om mensen te helpen. Ze keek naar de vrouw naast zich en een onmetelijke interesse begon zich in haar te roeren. Wie was deze vrouw? Waarom koos ze voor dit leven? En waarom had ze haar zo open benaderd? Een totale vreemde, die door haar eigen madam de deur was gewezen. Ze stapten tussen de huizen door, de boomgaarden in. Het was een fantastische dag om te wandelen.

‘Mag ik vragen hoe je in dit werk bent beland?’

‘Ja. Nou, eigenlijk ben ik er nog niet helemaal in beland. Ik ben in opleiding.’ Ze leek een moment nerveus. ‘Tot vanavond,’ voegde ze toe. ‘De madam heeft een nieuwe klant. Iemand die alleen een maagd wil. Sommige heren vinden dat heel belangrijk, weet je.’

Ze knikte. ‘Dat snap ik. Is er nog enige kans dat ik je kan overhalen een andere carrièrekeuze te maken? Ik denk dat mijn familie je zeker een baan kan bieden.’

‘Nee. Ik begrijp waarom een dergelijke keuze voor iemand als u vreemd moet lijken. Waarom zou een vrouw kiezen voor een leven als courtisane?’ Julie hield even stil. ‘Het punt is dat ik hou van de mooie dingen in het leven. Dat lijkt misschien ijdel, maar ik wil genieten. Daarnaast wil ik voor mijn familie kunnen zorgen. Ik heb de andere meiden in het bordeel gezien en gesproken. Als ik een rijke beschermer weet te vinden, kan ik een leven hebben dat ik als bediende nooit kan bereiken. Dan kan ik mijn zussen helpen een goede toekomst voor zichzelf op te bouwen. We zouden ons nooit meer zorgen hoeven maken om geld. Bovendien is het een avontuur. Misschien klinkt het naïef, maar ik hoop ook liefde te vinden.’

‘Ik begrijp je afwegingen. Mijn moeder zou me vermoorden als ze me dit hoorde zeggen, maar ik vind dat iedereen het recht heeft zijn eigen leven te kiezen. Ook vrouwen. Ik weet dat mijn zus daarin anders is dan ik. Zij maakt andere keuzes. Waar ik zeker wat van vind, maar het blijven haar keuzes.’

‘En, mag ik u vragen. Sorry, het is misschien gek, maar zou u met mij wel dit gesprek moeten voeren?’

Isabelle schoot in de lach. ‘Nee, maar ik trek me niets aan van wat ik zou “moeten”. Tot grote ergernis van mijn familie. Ook zij vinden wat van mijn keuzes.’ Ze knipoogde. ‘Hoewel ik weet dat Claire me nooit zou stoppen mijn leven te leiden zoals ik het wil. Bovendien is het leven veel te kort om niet van alles te genieten. En wat mij het meest interesseert in het leven zijn mensen. Om hen te helpen.’

‘Wat mooi. Ik zou ook zo dapper willen zijn,’ verzuchtte Julie.

Isabelle keek haar verbaasd aan. ‘Volgens mij ben je heel dapper. Ik zou niet weten wat ik zou doen als ik op die manier mijn geld moest verdienen. Ik heb de luxe dat ik niet hoef te werken en kan doen wat ik wil. Voor mij is het makkelijk me niks van anderen aan te trekken, want ze hebben geen invloed op mijn leven. Niet echt. Hoewel mijn zus dit niet met mij eens is. Zij denk dat mijn vrije gedrag me in de weg zal staan een goed huwelijk te sluiten, maar eerlijk gezegd ben ik daar nog niet aan toe en ben ik het niet met haar eens. Iemand die echt van je houdt, zou voor je moeten kiezen op basis van wie je werkelijk bent, in plaats van de schil die je de buitenwereld laat zien. Maar jij, jij houdt je staande in een mannenwereld. Dat bewonder ik.’

‘Dank je,’ zei Julie vertwijfeld. ‘Misschien geeft dat me de moed die ik vanavond nodig heb. De madam heeft me alles verteld, maar toch maak ik me zorgen. Ik heb geen idee wie de klant is, ik weet alleen dat hij jong en knap is, een verleider. Maar wat als de madam heeft gelogen en het een vies oud mannetje is?’

Ze trokken allebei een naar gezicht en barstten toen in lachen uit.

‘Zolang hij maar schoon is,’ zei Isabelle toen. ‘Dat lijkt me het meest belangrijke.’

‘Dat is het. Weet je waar je ons mee kan helpen? Het aanleggen van stromend water en riolering. Maar misschien …’

‘Misschien wat?’

‘Misschien is dat veel te duur, slechts een paar huizen in de stad hebben een waterbron, laat staan stromend water en een riool.’

‘Zeker, maar daar kunnen we misschien wel wat aan doen. Een paar jaar terug heeft mijn vader in ons kasteel ook een paar fonteinen aangelegd voor het wassen van onze handen en toiletten met riolering. Hij was een van de eersten.’

‘In jullie kasteel?’

Ah, daar had je het al, ze had zich versproken. ‘Nou ja, ons huis is ons kasteel, zegt mijn vader altijd.’ Ze probeerde de vraag te ontwijken.

‘Wie bent u eigenlijk?’

Isabelle twijfelde een moment. ‘Gewoon, Isabelle. Mijn naam is Isabelle.’

Julie keek haar wantrouwend aan.

‘Goed dan. Isabelle Ero.’

‘De Ero’s van Lutteville? Familie van de hertogin?’ Julies ogen werden groot. ‘En ik maar praten over …’

‘Maak je daar geen zorgen om. Ik vertel het niemand. Bovendien interesseert het niemand wat ik doe, zolang ze er niet van weten. Jij kan mij evenveel schaden door met anderen over dit gesprek te praten als ik jou.’ Dit laatste voegde ze nadrukkelijk toe om door te laten dringen tot haar nieuwe vriendin, maar die trok zich geschrokken terug.

‘Ik had nooit … Sorry. Hoe ongepast!’

‘Omdat ik van adel ben? Dat achtervolgt me al mijn halve leven. Ik kan nooit gewoon mezelf zijn. Jij zou het toch ook niet fijn vinden als ik jou alleen zou zien als een courtisane?’ Haar woorden waren hard, te hard. Angstig wachtte ze Julies reactie af. Gek genoeg leek ze er kalmer door te worden. ‘Sorry, ik bedoelde niet onbeleefd te zijn. Ik wilde je niet kwetsen.’

‘Nee. Dat heb je niet gedaan. Het was een uiterst rake opmerking. Ik snap wat je bedoelt. Iedereen wil gezien worden om meer dan zijn positie en als ik eerlijk ben, had ik iemand nodig om mijn verhaal bij kwijt te kunnen. Wie u ook was, ik had het er waarschijnlijk toch wel uitgegooid.’

‘Nou, ik heb er in elk geval geen probleem mee. Sterker nog, eigenlijk interesseert het me wel. Het is een heel ander leven dan dat ik zelf gewend ben.’

‘Zeg dat wel!’

Ze stapten de boomgaard weer uit en kwamen bij de rand van de stad.

‘Zou ik je nog eens mogen zien?’

‘Wil je dat dan?’ Julie keek verrast.

‘Laat ik het zo zeggen: je bent de enige die ik hier ken en het was absoluut het meest interessante gesprek van de dag.’

‘Ach, waarom niet. Ik heb me zeker vermaakt. Rond een uurtje of drie ben ik meestal vrij om een wandeling te maken. Als je zin hebt, zie ik je wel verschijnen. Tot ziens.’

‘Tot ziens!’

Tevreden liep Isabelle terug naar haar koets, die stond te wachten bij het riviertje dat langs de stad liep.

‘Heeft u alles kunnen vinden?’ vroeg de lakei haar.

‘Zeker! Meer dan ik had gehoopt.’

Ze stapte in. De koetsier gaf de paarden een teken en ze reden weg. Een uiterst interessante dag. Ze had een nieuwe vriendin gemaakt en een manier om de mensen in Lutteville te helpen. Een aantal van hen in ieder geval. Met een tevreden lach keek ze door het raampje van de koets naar de velden. De zon scheen warm op de akkers. De zomer was nabij, ze konden allemaal snel van het heerlijke weer genieten.

Ze dacht terug aan de woorden van de aartsbisschop. ‘Het is allemaal hun eigen schuld dat ze arm zijn, mevrouw, daar kunnen wij niets aan doen. Er zijn mensen die ertoe doen, en mensen die er niet toe doen.’ Niet als het aan haar lag!

Het duurde bijna een uur voor ze thuis was. Over de heuvelrug zag ze haar huis liggen. Het chateau van haar familie lag midden in een dal en werd omringd door heuvels. In de late middag zag het er betoverend uit. Het landgoed en de tuinen waren uitgestrekt. Achter de heuvels lagen de landerijen en de bossen. Er was slechts één chateau in de buurt dat kon wedijveren met dat van haar familie. Niet in grootte, wel in pracht; het chateau van Henry Rancu. Een veel moderner bouwsel dan haar ouderlijk huis, ontworpen door de eigenaar zelf.

Ze had genoeg verhalen gehoord over de plek, maar het zelf nimmer gezien. Was het werkelijk mooier dan het prachtige kasteel voor haar?

Henry was een zakenman, geen architect, voor zover ze wist. De machtigste en rijkste van de Rancu’s. Haar moeder mocht hem wel, alleen al daarom. Claire daarentegen had het niet op de Rancu’s, ze zag ze zelfs als een bedreiging. Althans, dat maakte ze op uit de manier waarop haar zus reageerde als die familie ter sprake kwam, zoals gister.

Claire bleef vaag over de reden van haar ontmoeting met de familie Rancu. Blijkbaar was ze de dag na hun aankomst in de stad de dochter van Henry tegengekomen en was ze zo op bezoek gevraagd in het mooie chateau. Veel meer liet ze er niet over los.

Claire had zich teruggetrokken. Ze hield iets achter, dat voelde Isabelle aan. Ze hoopte dat Claire haar in vertrouwen zou nemen, maar wilde haar zus niet onder druk zetten. Haar moeder was in haar nopjes geweest, maar Isabelle zag geen reden voor enthousiasme. Hoe fantastisch de man was, hij was bijna oud genoeg om hun vader te zijn.

Zelf had ze geen van hen ontmoet. Claire had in hun jeugd zo nu en dan contact gehad met de twee Rancu jongens, Louis en Armand, maar Isabelle had noch Henry, noch zijn twee neefjes ooit gezien.

Van Armand had sowieso niemand meer iets gehoord sinds hij meer dan tien jaar geleden naar Saint-Dominique was vertrokken om het handelsimperium van de Rancu’s uit te breiden. Koffie en suiker, het witte goud. Dat was de toekomst van de Rancu familie. Ze hadden er veel geld mee verdiend. Armand overzag de zaken van zijn broer Louis en die van zijn oom Henry, verder was er niets over hem bekend.

Het rijtuig hield stil voor het kasteel. Over de hele lengte van het chateau strekte zich een terras op hoogte uit. Ze kwam uit de koets, geholpen door de lakei, en stapte het grind op naar de trappen. Terwijl ze over het terras voor het huis liep, stopte ze even en keek achterom. Het was een schitterend gezicht. Achter in de tuin zonk de zon net achter de laatste heuvel en zette de vijver en de tuin in een rode gloed. Wat een prachtig gezicht! Ze had dit gemist. Ze had de warme zomeravonden gemist. Holland was mooi, maar niet zo mooi als haar thuis. Het klimaat was hier een stuk zachter. Ze liep verder en stapte door de grote deuren de hal binnen. Onmiddellijk sneed haar moeders stem door de lucht. Ze was boos, dat was duidelijk.

‘Isabelle!’

‘Ja, moeder, ik kom.’

Ze gooide haar handschoenen, hoed en tasje op een kastje in de hal en liep het geluid van haar moeders stem achterna in de richting van de tuinkamer, aan de linkerkant van het chateau. Een ruime kamer met grote glazen deuren naar het terras.

‘Jeetje, wat heb je aan, dochter. Dat kan echt niet. Zo kan je je toch niet vertonen!’