Zonder witte muren

Hanneke Simons

Zonder witte muren

Hanneke Simons

1e druk: november 2023

Uitgever: Godijn Publishing

Cover: Imber Studio, Ralph Bunschoten

ISBN 978-94-6464-157-8

ISBN e-book 978-94-6464-158-5

NUR 301

©2023 Godijn Publishing

www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en Godijn Publishing.

11 mei 1949

Mensen leken te verwachten dat, aan het einde van de oorlog, de wereld per direct zou terugvallen in diens oorspronkelijke staat. Alsof diepgewortelde haat zich door dat ene woord, vrede, liet ontkrachten. Het was met hen verweven. Zij waren de oorlog en andersom. Al maakte ik het einde van de oorlog niet mee, niet hier, ik voelde zelf die vrede ook niet.

In mijn hand hield ik een tekening van een mager mannetje, een beeldschone vrouw en twee kinderen. De man was ik, nauwelijks meer dan een stokpopperig persoontje met zwarte krullen. De twee houterige kinderen op de tekening hadden datzelfde haar. Op mijn vrouw, zijn moeder Christina, had Robert overduidelijk beter zijn best gedaan. Ik vouwde het papiertje op en twijfelde even voor ik het terug stopte in mijn jaszak. De man naast me glimlachte vriendelijk, maar ik zag hoe zijn ogen dezelfde twijfel uitstraalden als de mijne. Ik wist niet hoe ik dit ging doen. Wat als ik ze niet meer terugzag?

‘Daar mag je niet aan denken. Daar kun je niet aan denken.’

Verbaasd keek ik opzij, zeker dat ik mijn gedachten niet hardop uitsprak. Marcus glimlachte weer, bewees dat hij mijn gedachten zo ook wel kon raden. Hij begreep ze meer dan wie dan ook. Hij leerde me dat een grote vent zijn niet opwoog tegen angst, als je het geen plaats kon geven. Hij leerde me dat het niet zwak was soms te weigeren je grootste angsten onder ogen te komen. Het was ook Marcus, op sommige momenten nog meer dan Christina, die mij hielp vorm te vinden in mijn nieuwe leven. We deelden een angst. Een slapeloosheid die Christina wel begreep, maar niet voelde.

Deze reis was tweemaal eerder door hem gemaakt, zonder mij. Zijn vrouw Raisel en zijn dochter Isabelle waren mee naar zijn nieuwe leven gegaan, toen ik ze jaren geleden van een verstikkende zolder redde. Maar er was een zoontje dat achterbleef. Waar nog een voorzichtige sluier van hoop boven sluimerde. Er waren weinig aanknopingspunten. Te weinig mensen die konden vertellen waar het gezin, waar de jongen onderdook, gebleven was of waar ze heengingen.

De laatste keer dat Marcus thuiskwam, toen er weer minder hoop was, zag ik ook een donkerte in hem die dieper ging dan het verdriet om zijn kind. Hij werd heen en weer getrokken tussen de behoefte zijn zoon te vinden en de veiligheid te koesteren die hun nieuwe thuis hem, zijn vrouw en Isabelle gaf. Nederland was dan niet meer in oorlog, veilig was het ook niet.

Deze derde keer ging ik met hem mee. Ik hoopte deuren te openen die voor hem gesloten bleven met mijn eigen schaarse herinneringen en connecties. Daarom stond ik hier. Mijn lichaam deinde na van de bootreis. Misschien zag ik wat bleek om mijn neus, maar dat had niets met zeeziekte te maken. Het was nu, op mijn dertigste verjaardag, dat ik na zes jaar de Nederlandse bodem weer onder mijn voeten voelde. Dit was niet mijn verhaal, maar ik zou het vertellen.

Marcus zocht zijn zoon en samen zochten wij Abel.

14 mei 1949

Iedere keer dat ik vanuit het raam op de tweede verdieping neerkeek op straat, verwachtte ik gezichten van vroeger te zien terugkijken. Gezichten die dat nooit meer konden doen. Ook hoopte ik dat hij, Abel, zomaar de hoek om liep en onze zoektocht tot een einde kwam voor ik hem zelf hoefde te beginnen. Dat gebeurde niet. Ik zag niemand die ik kende. Niemand keek omhoog.

Ik was gespannen, maar mijn spanning was niets in vergelijking met die van Marcus. Terwijl ik bij het raam zat, ijsbeerde hij in zijn eigen kamer. Ik hoorde hem namen mompelen. Zijn reden hier te zijn woog oneindig veel zwaarder dan de mijne. Ook hij was in Abel een vriend kwijtgeraakt, maar boven alles zijn beste aanknopingspunt. Het was Abel geweest die de jongen bij de boerderij onderbracht toen zijn ouders moesten onderduiken. Het was Abel die achterbleef toen eerst Marcus en vervolgens ook ik die gruwelijke oorlog achter me liet. De eerste keer dat Marcus terugkeerde, vond hij de boerderij verlaten. Afgebrand. Niemand wist was er met de familie of de kinderen was gebeurd en ook Abel leek even onherroepelijk verdwenen. Maar Marcus gaf niet op. Ik ook niet.

‘Morgen ga ik naar de bibliotheek. Ik wil oude kranten inzien.’ Mijn adem maakte een vochtige plek op het raam. Hoorde Marcus me? Even keek ik om. De tussendeur van onze kamers stond te allen tijde open. Marcus sloot de gordijnen ook nooit en onbewust voelde ik zijn frustratie in mijzelf weerspiegeld en deed hetzelfde. Afgesloten ruimtes, het idee niet weg te kunnen, was iets wat hem nog steeds angst aanjoeg. Er moest altijd een deur openstaan. Een mogelijkheid tot ontsnapping.

Voetstappen kwamen dichterbij. Hij had me inderdaad gehoord. ‘Wil je dat ik meega?’

‘Als je wil …?’ Ik draaide me naar Marcus, terwijl de condens langzaam verdween.

Hij schudde zijn hoofd. Hij wilde, net als ik, maar was er nog niet aan toe zijn angsten weer onder ogen te zien.

Iedere keer overviel het me weer hoe kwetsbaar hij was. Hij had de lengte van Abel, de bouw van Heimann. Ondanks zijn jaren was hij een imposante man met een gezonde buik en flinke armen. Wat hij in die kranten kon vinden, namen die hij herkende, was een donderwolk die zwaar boven zijn hoofd hing. Kans op nog meer teleurstelling. Het maakte hem klein.

Even maakte hij een twijfelende beweging, die donkerte flitste door zijn ogen. Hij verdween in zijn kamer om vervolgens met een stukje papier terug te komen. ‘Deze heb ik al gelezen. Bespaar je de moeite. Het is al zwaar genoeg zonder dat we dubbel werk doen.’

Ik keek vluchtig naar de neergekrabbelde data en legde het papier op mijn nachtkastje, zodat ik het morgen bij ontwaken als eerste zag en niet kon vergeten.

‘Ik weet niet of je veel kan vinden wat ik nog niet vond,’ ging hij verder, ‘maar laten we het proberen. Jij hebt misschien weer namen die ik niet heb.’

Dat moest ik hopen. We hadden antwoorden nodig. Niet alleen Marcus. Ik ook. In de nachten werd ik nog steeds overvallen door koortsige dromen. Zij die ik achterliet dansten voor mijn ogen. Zij die stierven of misschien nog leefden. Na de verwarrende maanden in het witte huis, doorgebracht in zoveel onwetendheid, had ik er veel voor over gehad die laatste avond ook te vergeten.

Dat was me niet gegund. Ik herinnerde me iedere seconde. Geluiden die tot in mijn diepste waren doorgedrongen en mij mee terugnamen naar die vervloekte nacht. Het kraken van schoenen op grind. Rennende voetstappen. Zelfs regendruppels overvielen me op onbewaakte momenten. Het was al zes jaar geleden, maar me loslaten deed het niet. Zelfs niet in een ander land, in een ander huis dat ik het mijne mocht noemen. Een huis waar ik, op die onrustige nachten na, gelukkige tijden leerde kennen. Nu was ik weer hier.

We wilden dit eigenlijk samen doen, Christina en ik. Nieuwe herinneringen maken waar we allebei zo naar snakten. We trouwden direct na onze aankomst in Engeland. Het was de meest praktische, maar absoluut niet makkelijkste start. Christina liet haar thuis en familie voor mij achter en hoewel ze mij weer had, was dat niet meer dan een huls van de persoon die zij zich herinnerde. Mijn herinneringen kwamen niet terug. Ik moest haar opnieuw leren kennen. Zij moest wachten op de man van wie zij nog zo veel wist en dat deed ze met een engelengeduld.

Het was een ongemakkelijke gewaarwording te weten dat iemand op jouw liefde wachtte, omdat ze deze al ooit had. Het was voor ons beiden een opluchting, denk ik, toen bleek dat die liefde weer kwam. Dat we gekrabbelde poppetjes op de tekening van onze oudste zoon mochten zijn.

Hij was het die ons snakken naar dit avontuur een halt toeriep. Het komen van Robert stootte ons plan van de baan. Met dat kleine, kwetsbare jongetje, dat zo afhankelijk van ons was in mijn armen, kon ik me niet voorstellen dat ik hem ooit zou achterlaten. Nog nooit voelde ik me zo verbonden met een ander mens. Ik negeerde iedere droom en iedere kriebel in mijn buik die me vroeg terug te gaan. Die wilde weten wat er met Abel was gebeurd.

Ik vergat hem niet. Maar de aanwezigheid van Robert temde mijn impulsieve karakter tot een veilige, afgematte versie. Ik had genoeg aan mijn hoofd. Naast dat jongetje van wie ik meer hield dan ik dacht te kunnen, waren Christina en ik ook bezig met het vormen van ons samenzijn. Dat we nu geen tweetal waren, maar een drietal, al zo snel na onze nieuw hervonden liefde, maakte het niet makkelijker.

Het sprak van haar sterkte karakter dat ze zich niet alleen over hem, maar ook over mij kon ontfermen. Hoe uitgeblust we ook waren met de slapeloze nachten die Robert ons bracht. We spraken niet meer over vroeger en beten ons vast in de toekomst.