Kluizenaar

Terrence Lauerhohn

KLUIZE?AAR

Eerste druk: 28 november

© 2022 Terrence Lauerhohn

© 2022 Uitgeverij Hamley Books

Coverontwerp: Sleepy Fox Cover Designs

Grafisch design: Sly Fox Cover Designs

ISBN 9789464661132

NUR 330

Uitgeverij Hamley Books drukt haar boeken op papier met het FSC© keurmerk. Zo helpen we waardevolle oerbossen te behouden. Lees onze duurzaamheidscharter op www.hamleybooks.be.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, in enige vorm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van uitgeverij Hamley Books.

www.hamleybooks.be

De mens is zowel het wreedste als het barmhartigste dier ter wereld.

Proloog

Bertrand hield het beeldje in zijn handen stevig vast, zodat het niet per ongeluk uit zijn kindervingers glipte en op de keukenvloer aan diggelen viel. Hij bekeek het van alle kanten. In zijn buik scheen een zwerm vlinders met allerlei vrolijke kleuren rond te vliegen. De beestjes vlogen wild op en neer en heen en weer omdat hij trots was dat hij het beeldje had gemaakt en omdat hij ontzettend blij was dat het nu al erg mooi was, ook al bestond het uit zielige, lelijke dingen.

Uit de radio schalde de nieuwste hit van de Beatles. Tenminste, dat had het mannetje van de radio gezegd, dat het de nieuwste hit van de Beatles was. De groep zong ‘She loves you, yeah, yeah, yeah.’ Bertrand neuriede mee. Wat de woorden betekenden hoefde hij niet te weten, het was een lekkere melodie.

Zijn moeder schrobde glazen, eierdopjes en ontbijtborden schoon. Ze stopte even om het raam dicht te doen en het geluid van de radio lager te zetten. Op fluistertoon, zodat de buren niet konden roddelen over die ongelovige die per se op zondagochtend luide en goddeloze muziek moest opzetten. Haar afwezigheid in de kerk opende de gemene monden van de mensen in het dorp al te vaak. Zijn vader vergaven ze het dat hij niet ging, want ze aten graag vers brood, maar moeder kon bij hen nooit iets goed doen. Het maakte niet uit wat ze deed.

Bertrand dacht er niet meer aan, hij werd er boos van. Dat wilde hij niet, zijn vader stuurde hem meestal naar boven als hij een boze bui had en hij moest de deur dan op een kier laten. Als hij ‘s avonds kwaad werd en naar zijn kamer moest mocht hij het licht niet aandoen. Het duurde ook altijd heel erg lang tot hij weer aan fijne dingen kon denken.

Volgens zijn moeder was hij vaak boos omdat hij erg gevoelig was. Ze zei er vaak bij dat deze wereld dankbaar mocht zijn voor zo’n lieve jongen die zoveel om andere mensen gaf als hij.

Hij zat aan de keukentafel. Zijn blote knieën schuurden tegen elkaar terwijl hij zijn afgezakte linkersok met zijn rechtervoet probeerde omhoog te trekken. Intussen lijmde hij verder. Zijn kunstwerkje kreeg al aardig de vorm die hij wilde.

Hij hield het voor zijn ogen om te zien waar hij het volgende stukje moest vastplakken.

De rok van zijn moeder ritselde.

Bertrand tilde zijn hoofd naar haar op.

Ze keek hem aan, slikte, zuchtte. Maar ze liet hem verder knutselen.

De keukendeur piepte. Zijn vader liep naar haar toe. Hij veegde haar wangen wit met zijn met meel bedekte vingertoppen en kuste haar lachend op het puntje van haar neus. Dat deed hij altijd als hij klaar was met voldoende deeg kneden voor de volgende dag.

Na de kus draaide hij zich om.

‘Bertrand!’ Hij beende met grote stappen naar hem toe.

‘Ik zeg het niet meer.’ Hij pakte het beeldje uit zijn handen. ‘Dit mogen kleine kinderen niet doen.’

‘Wees niet zo flauw, Chris. Hij doet er niemand kwaad mee.’

Zijn vader keek haar weer aan. Hij zuchtte. ‘Waarom heb je hem...’

‘Niemand anders kan het toch zien?’ kapte ze hem af.

Zijn vader schudde zijn hoofd. ‘Ze horen in de vuilnisbak thuis.’

Hij liep weg met het beeldje en sloot de keukendeur achter zich.

Bertrand snikte.

Zijn moeder wreef over zijn bol.

‘Het is goed. Pappa is niet echt boos op je...’ ze pauzeerde en fronste, ‘ventje,’ sloot ze aarzelend af.

‘Bertrand, mamma,’ zei Bertrand. Het was al de derde keer. De eerste keer dat ze zijn naam vergat was vlak na het einde van de schoolvakantie geweest. Hij zei er niks van, dat deed zijn vader ook niet.

‘Ja, Bertrand,’ zei ze zacht. ‘Natuurlijk, mijn kind. Ga nu je handjes maar wassen, zoals ik je heb geleerd.’

1

Bertrand deed zijn uiterste best het nietige mannetje te blijven dat hij gewoonlijk was. Onopvallend hield hij de gebouwen en de steegjes die op deze straat uitkwamen in de gaten. Dit was een van die buurten waar alle lelijkheid van het menselijke bestaan zich scheen te verzamelen.

Zijn blik verschoof van de bovenste etages van de vijftiger jaren woonkazernes naar de stoep. Daar wierpen straatlantaarns langgerekte, dubbele schaduwen van junks, hoeren en hun pooiers, en de stiekeme klanten van de hoeren. Hij sjokte en loerde nu af en toe ook met een verveeld gezicht naar deze mensen. Sjokken, weinig om zich heen kijken, geen argwaan wekken... nietig zijn, omdat degenen waarnaar hij zocht zich als hazen uit de voeten maakten bij te veel aandacht. En als ze verdwenen kon hij ze niet helpen.

Covid-19 was op deze plaats slechts de zoveelste en een nietszeggende dreiging. Dit volk vormde de dikke laag smerigheid onder de dunne laag welvaart, zij waren een plaag die alle grote steden teisterde. Taxichauffeurs weigerden hier na het invallen van de schemering te stoppen. Niemand was zo dom zijn of haar auto in deze buurt te parkeren. Ook Bertrand niet. Maar de lange wandeling van de parkeergarage naar deze wijk had hij er graag voor over om hier te komen. De wanhoop van deze plek en zijn verworpenen der aarde was waar hij voor kwam. Dit was een van zijn mijngangen, hier lagen zijn geliefde delfstoffen voor het oprapen, het erts waarmee hij zijn verdrietig gestemde geest kon troosten.

Hij sloeg een zijstraat in, de armzaligste van alle zijstraten ter wereld, leek het wel. Gelukkig bleek het geluk aan zijn kant te staan, waardoor zijn zoektocht kort duurde. Ze zat op een muurtje, keek lusteloos voor zich uit. De in het oog springende gele smiley op haar bontgekleurde tanktop was in haar geval een wrede en cynische grap.

Ze had donker haar, krullen. Vettige krullen. De randen onder haar ogen kleurden ziekelijk rood, het wit van haar ogen was beslagen. Ze was puisterig vel over knokige beenderen, meer hongerend naar heroïne of andere drugs, dan naar voedsel.

Hoewel haar miserabele conditie haar ware leeftijd maskeerde, schatte Bertrand dat ze zeker veertig jaar jonger was dan hij, en tussen kind zijn en volwassenheid balanceerde.

De manier waarop ze keek – lusteloos voor zich uit staarde – verraadde dat ze het had opgegeven om tegen haar leed te vechten. Die blik was gevuld met haar verschrikkelijkste ervaringen, misstanden die gezegendere mensen zich onmogelijk kunnen voorstellen.

Ze kocht haar drugs vast en zeker met de opbrengsten van misdaad en prostitutie. Maar Bertrand herkende zelfs in een door en door vernielde ziel het kleinste spoortje onschuld als iemand dat bezat. Net als haar zelfgekozen lot om weg te kwijnen was onschuld voor hem eveneens onmisbaar. Beide eigenschappen waren dé fundamenten voor zijn inspiratie.

Bij deze jonge vrouw hing de glans van onschuld als een aura over de wanhopige toestand van haar lichaam. Ze wilde geen misdadigster zijn, van nature was ze goed. De martelende behoefte aan drugs dwongen haar tot slechtheid. Zijn vingers trilden, voor het eerst bij een nieuwe ontdekking. Deze bedorven schoonheid, dit verlepte exemplaar van een mens... Ze was bijna een evenbeeld van zijn moeder in haar jonge jaren. Als ze gezond zou zijn en haar kleren droeg zou hij twee keer moeten kijken om dit amper volwassen meisje te zien als de vreemde die ze was. Zij was daarom zelfs meer dan zomaar een van zijn inspiratiebronnen. Zij was de ultieme muze. Ellende en melancholie verenigd in één bedroevend hoopje vrouw.

Bertrand wilde haar aanspreken, maar hij was bang dat zijn stem zou haperen zo gauw hij geluid uitbracht en hij haar met zijn gestuntel weg zou jagen. Toch moest hij. Toch moest hij zich over zijn verlegenheid heen zetten. En over de vraag die zijn geest bestormde... wat als ze werkelijk met hem meeging? Zijn kunstminnende hart bonkte pijnlijk hard tegen zijn ribbenkast, het smeekte om haar.

‘Wat moet je van me, ouwe?’ vroeg ze met half toegeknepen ogen.

Meevaller. Het lijzige dialect van zijn geboortestreek.

‘Ik, ik wil je iets vragen.’ Hij haperde inderdaad.

Ze keek hem beter aan. Waarschijnlijk polste ze of ze de zestigplusser die voor haar stond de baas kon als hij iets raars wilde proberen. Daarna knikte ze.

Hij glimlachte zo gul en ontwapenend als hij kon.

‘Mag ik je een slaapplaats aanbieden, en een maaltijd?’ Hij verborg zijn Zeeuws-Vlaamse dialect niet langer. Hun gedeelde afkomst kon meehelpen haar vertrouwen te winnen.

Schijnbaar onbewogen noemde ze een bedrag, belachelijk laag.

Hij beloofde haar het dubbele, haalde zijn portemonnee tevoorschijn en gaf haar een ruim voorschot. ‘Je hoeft er niks onzedelijks voor te doen,’ zei hij erbij.

Terwijl haar mond een rechte streep bleef stopte ze het geld weg.

Bertrand tuurde door het raam in de huiskamer, zonder aandacht voor het uitzicht. Vandaag bestond Straatendamme tweehonderd jaar, maar slingers in de straten en fanfaremuziek ontbraken. Het plein bij de eens levendige visafslag waaraan het dorp twee eeuwen eerder zijn ontstaan dankte, bleef leeg. De kermis werd er niet opgebouwd. Nooit meer.

Hij zette het raam een stukje open en glimlachte. De lucht rook fris, zoals altijd, niks mee aan de hand. Hij hield stand, weerbarstig. Niemand kon hem ertoe bewegen de bakkerij voor een betere woning en een oprotpremie op te geven. Hij woonde in het huis waar hij zijn eerste onwennige stappen zette, hij zou het tot zijn dood blijven bewonen. Dit moderne spookdorp was zijn geboortegrond en oude bomen laat je staan. Anders gaan ze dood. Om dood te gaan vond hij zichzelf nog een tikje te jong.

De eenzaamheid was hij onderhand gewend. Bekenden uit zijn jeugd – echte vrienden had hij nooit gehad – hadden al lang geleden hun biezen gepakt, andere familieleden dan overleden familieleden had hij niet, voor zover hij wist. Gezellig samenzijn met mensen miste hij slechts met Kerstmis en tijdens de jaarwisselingen.

Hij schonk zijn kop nog eens vol en zette de koffiekan terug op de salontafel. Een wolkje melk, een klontje suiker, roeren. De stralen van de zomerzon, boven het zenit, prikten in zijn ogen. Hij zette een hand tegen zijn voorhoofd. Dankzij de schaduw kon hij de verstilde straat overzien waar het huis en de bakkerij op uitkeken. Een prettig gezicht. Alleen zijn had zo zijn voordelen. Eindelijk mocht hij losgaan met zijn grootste passie en hoefde hij de behoefte niet langer te bedwingen. De grootste kunstenaars waren vaak verguisd voordat ze beroemd werden. Hier verguisde niemand zijn kunst, en roem betekende aandacht. Daar zat hij nog minder op te wachten. Hij kon zijn grootste meesterwerken midden op het plein tentoonstellen als hij wilde. Slechts die ene, achtergelaten haan die nu in zijn ren rondscharrelde en de kippen die nu zijn harem waren zouden er lelijk naar kunnen kraaien.

Hij kreunde want de koffie verbrandde zijn tong. Hij nam de kop weg van zijn lippen, blies.

Na een volgende slok bewoog hij hem zelfs sneller weg van zijn lippen. Niet vanwege de hitte, maar door een geluid. Een dichtklappende deur? Op een plek waar niemand anders dan hij deze had kunnen dichtgooien? Hij wuifde de gedachte meteen met lichte schaamte weg. Het was een paranoïde idee, een bijkomstigheid van eenzaamheid, die af en toe de kop opstak. Waarschijnlijk was ergens iets omgevallen, na een windvlaag of zo. Een paal die op de klinkers van een van de lege straten neerkwam, of zo.

Hij zette de kop op tafel, luisterde.

Bezorgder dan hem beviel zette hij het raam verder open en stak hij zijn hoofd naar buiten. Het was windstil.

‘Zelfs dan kunnen dingen omvallen, Bertrand,’ stelde hij zichzelf gerust. Misschien een haas of een ander dier, dat even niet goed oplette en tegen iets was gebotst dat losstond.

Hij luisterde met gespitste oren. De gebruikelijke stilte heerste over Straatendamme.

Hij dronk van zijn koffie voordat afkoeling de smaak ervan verpestte. Tussendoor luisterde hij nog een paar keer goed. De klap kreeg geen vervolg.

Bertrand veroorloofde zijn gedachten weer af te dwalen naar zijn kunstuitingen en wat hem inspireerde. Ellende, hij zuchtte grommend. Deze wereld was verpest, erger nog dan vroeger sinds Covid-19 en de streken van narcistische presidenten als Trump en Poetin. Vluchtelingen zonder eigen land. Vrouwen, kinderen en mannen die vluchtten voor oorlogen, waarna ze in mensonterende kampen werden weggestopt. Hij schudde treurig zijn hoofd. Ook vanwege al die slechtheid was de samenleving een plek waar hij zich liever van afzonderde. Straatendamme, zijn eigen kleine wereld. Daar had hij invloed op, die kon hij veilig houden. Hij vermoedde dat veel mensen dachten dat hij iedereen haatte en dat hij daarom hier in zijn eentje wilde wonen. Haat... hij zette zijn koffie weer neer, draaide de kop dubbend rond met zijn duim en wijsvinger. Hoewel hij mensen uit de weg ging, haatte hij niemand. De zieken zonder hoop op genezing. Zij stoorden hem, en de machteloosheid haatte hij, want hij kon ze niet aan een kuur helpen. Hij was woedend omdat niemand dat kon. Vooral trok hij zich het lot aan van hen die dankzij ziekte in een staat zoals die van zuigelingen vervielen, of erger, die meer weghadden van planten dan van mensen.

Zijn kunstwerken, zijn geheime kunstwerken... Helaas mochten ze alleen hem troosten. Met de eenzaamheid van de verlaten huizen in dit gehucht als hulp.

Als. De klap van zonet. Als alle huizen werkelijk leeg waren. De verraderlijke stroming in het kanaal, de onneembare grens tussen het dorp en het vasteland, hield dankzij de altijd neergelaten ophaalbrug niemand van de overkant tegen het water over te steken.

Nogmaals luisterde hij, naar stilte en een merel die af en toe fluitend de grens van zijn territorium afbakende. Hij zette de klap van zich af, maar een restje onzekerheid begroef zich toch hardnekkig in zijn innerlijk.

De televisie stond hard. Een stevige Grungeband tijdens een herhaalde live uitzending van een popfestival dat jaren eerder had plaatsgevonden. Bertrand keek, schoof onderuit op de bank. De band speelde voor festivalbezoekers en andere kijkers dan hij. De klap beheerste zijn aandacht weer. Hij vocht tegen de onrust, liet zich dieper in de kussens zakken en zette het volume nog luider.

Hij keek even achterom, naar de deur tussen het huis en de bakkerij, waarachter de kelder met zijn atelier zich bevonden. Het turen naar de deur, met de studio in zijn gedachten, veroorzaakte meer zorgen. Hij draaide zijn gezicht terug naar de televisie.

Een kwartier later gaf hij het op in de knalharde muziek naar verstrooiing te zoeken en besloot hij naar bed te gaan.

Zwoele lucht drong door tot haar neusgaten. Aangenaam, en het benadrukte het bestaan van een wakkere wereld. Hoewel de wereld waarin zij zich op dit moment bevond er een in een nare droom leek te zijn. De volle maan, laag aan de hemel, zette de omgeving in een licht waardoor alles grijs leek. De huizen om haar heen waggelden, onscherpe rechthoeken met donkerdere punten erbovenop.

Ze wachtte met gebogen hoofd, tot haar ogen wilden meewerken met de rest van haar lijf en ze de krassen op de klinkers onder haar kon onderscheiden.

Toen ze die zag sloot ze haar oogleden, voor even, gunde haar hersenen de tijd om helemaal bij te komen en helderder te functioneren. Ze voelde aan haar voorhoofd. Koel, niet te koel, en niet te warm.

Ietwat gerustgesteld opende ze haar ogen... en weer die schok, het totale onbegrip. Ze stond nog steeds in het dorpse straatje dat haar volkomen vreemd was. Geen enkele werkende straatlantaarn. De parkeervakken voor de huizen waren leeg. Vanuit geen enkele woning scheen licht.

De afwezigheid van onnatuurlijke verlichting en geparkeerde of passerende auto’s veroorzaakte kippenvel op haar armen. Dit was geen nare droomwereld, het was de realiteit. Ze had zichzelf geknepen en het gevoeld. Drie keer, hard, om absoluut zeker te zijn. Het hoorde niet zo te zijn, het zag eruit alsof de allerlaatste dag voor de wereld was aangebroken en het goede deel van de mensheid naar de hemel was weggevoerd. Dus dan hoorde zij bij het verkeerde deel. Ze lachte het idee weg. Het was belachelijk, te belachelijk om waar te zijn. Waarschijnlijker was het in het holst van de nacht en stonden alle auto’s toevallig niet hier geparkeerd. Hoeveel auto’s kunnen mensen in een gehucht als dit in godsnaam hebben? Het ontbreken van licht uit de straatlantaarns had vast ook een heel geldige reden. Stroomstoring bijvoorbeeld, maar dat zou ze zo meteen vanzelf ontdekken, nadat ze ergens had aangeklopt.

Ze tuurde om zich heen. Achter haar lag een kniehoge, witte laklaars. De rechter. Vlak bij een hoge drempel. Waar ze over was gestruikeld? Ze bekeek zichzelf zover haar lenigheid het toestond. Slechts ongeschonden huid. De zelfcontrole stelde haar geruster.

Een val en daaropvolgende bewusteloosheid verklaarde dat ze op een gegeven moment weer bij kennis kwam, met geheugenverlies als meest ernstige gevolg van de val. Ze zocht naar gedachten van veel eerder, graaide naar alles wat ze zich kon herinneren. Haar naam? Wist ze niet. Haar leeftijd? Ze was jong, dat wist ze. Haar vrouwelijkheid, haar handen zakten al af om het bewijs daarvoor te betasten...

Domme trut, natuurlijk ben je een vrouw.

Halverwege haar middel trok ze haar handen terug. Ze grinnikte, zelfspot waarmee ze zichzelf verder troostte. Ze kon tenminste nog lachen, om zichzelf en om haar vreemde ongeluk.

Vervolgens kraakte ze haar hersenen nogmaals met wat ze momenteel ervoer. Het ontbreken van auto’s, dat het nacht was en dat er nergens kunstmatig licht scheen. En dat ze zich daarover toch enigszins zorgen maakte, ook al wist ze heel zeker dat ze een catastrofale openbaring gerust kon wegwimpelen.

Haar jurk kwam tot net onder haar knieën en bedekte haar armen tot haar polsen. Het kledingstuk was van rood katoen, misschien feller rood in het volle zonlicht. De jurk straalde bij wijze van spreken vanuit elke naad en plooi de zestiger jaren uit. Klaarblijkelijk had ze een zwak voor de mode uit die tijd. Mary Quant en dergelijke. Want ze voelde zich er prettig in, wat meteen iets zei over haar voorkeur voor dat tijdperk.

Haar huid was blank. Haar borsten waren bescheiden, de nogal stugge bh die ze droeg tilde ze moeiteloos omhoog. Ze had een panty aan.

Traag gleed ze met haar handen over haar dijen en heupen. Nergens te breed, ze bezat een gezonde vetlaag. Ze betastte haar gezicht. Haar neus had normale proporties. Dat gold eveneens voor haar oren, wangen en lippen. Verder lieten haar vingertoppen haar helaas onwetend over zichzelf.

Haar knielaarzen bewezen dat ze een goede smaak voor schoenen bezat. Het ontwerp bevestigde haar voorliefde voor de zestiger jaren ook nog eens. De functionaliteit van het schoeisel was duidelijk minder belangrijk dan het design. Maar het zachte leer waarvan ze waren gemaakt voelde wel erg comfortabel.

Haar kapsel was halflang met krullen. Het model was weer een verwijzing naar haar zwak voor dat roerige tijdperk van hippies, de Beatles, de eerste maanlanding, en de eerste Dolle Mina’s.

Ze dacht in het Nederlands. Is het mogelijk dat geheugenverlies niet altijd inhield dat je alles vergat, maar wel veel, en dat je je ook veel futiele dingen nog wel kan herinneren, en dingen die niet rechtstreeks met je eigen identiteit te maken hebben? Of noemt men zo’n soort van amnesie anders... dementie?

‘Waar kom ik vandaan? Waar woon ik?’ vroeg ze zichzelf hardop af. Ze hoorde een licht dialect, Zeeuws-Vlaams of West-Vlaams.

Haar kale vingers gaven weg dat ze ongetrouwd was en niet verloofd.

Dat was het, al haar herinneringen, alle zelfkennis. Had ze een vriend, vriendin misschien? Was ze aardig voor andere mensen? Mocht ze op haar tastzin vertrouwen of was ze lelijker dan haar vingertoppen haar vertelden? Haar haarkleur... blond, bruin, geverfd? De kleur van haar ogen?

Geloofde ze in God en zo ja, was het een geloof volgens de Katholieke leer of de Protestantse, of Islam? Of bad ze tot een heel andere godheid? Omdat een zeker ontzag bij het denken aan een opperwezen ontbrak hield ze het erop dat ze ongelovig was.

Duizend andere vragen over haar identiteit kwamen in haar op, maar het zoeken naar de antwoorden veroorzaakte hoofdpijn. Slechts de hoop liet ze toe, dat de kennis over haarzelf binnenkort alsnog te binnen schoot.

De maan strooide vaal licht over de straatstenen en gebouwen. Een honderdtal meter verderop stak een kerk met toren boven de huizen uit. Het was geen heel oude kerk, evenmin een moderne. Ze wrong haar voet in de lege laars, tuurde naar de klok in de toren. Drie over tien.

Resoluut stak ze een grasveld over, een straat, weer een grasveld. Minder vastberaden sloeg ze de richting van de kerk in. Het geluid van haar stappen weerkaatste tegen de muren van de steeg die ze insloeg. Scheller dan ze gewoonlijk klonken, door de stilte. Hun echo’s benadrukten de naargeestig mysterieuze leegheid. Het karakter van de omgeving en het ontbreken van kleur en warmte in het schijnsel dat alles belichtte had invloed op haar humeur, voedde de onredelijke angst dat de weergalm van haar eigen voetstappen de voetstappen van een achtervolger waren. Ze keek om zich heen, versnelde haar pas.

Veel van de huizen hadden witte muren met kleine ramen. Nergens nieuwbouw. Negentiende-eeuws, gokte ze, ongeveer dezelfde ouderdom als het godsgebouw. Aan sommige vensterbanken hingen potten met verdorde planten. Ze wierp nog eens een blik op de kerkklok. Drie minuten over tien.

Terwijl het optimisme haar steeds meer in de steek liet beende ze naar de dichtstbijzijnde voordeur.

Ze belde aan. Geen gehoor. Ze klopte. Achter het ruitje in de deur bleef het donker.

De buren. Bellen en kloppen. Hetzelfde resultaat.

Bij het derde huis bonkte ze op de voordeur. Ook hier deed niemand de deur open of verraadde op een andere manier dat er iemand thuis was.

Ze sloeg een brede zijstraat in. Boven een etalageraam stak een reuzenkrakeling in verschoten tinten over het trottoir uit. Voor dit pand stond de enige auto die ze tot nu toe had gezien. Een bestelbus, oud. Stokoud. Tenminste, volgens haar geestelijke beleving van het decennium waarin ze aannam op dit moment te leven, hoewel haar voorliefde voor retromode en het dragen ervan daar twijfel over zaaide. Het enige wat echt durfde te geloven, was dat het geen winter was, of laat in de herfst. De warme buitenlucht verzekerde haar dat.

Een zeventiger jaren, of zelfs een vroeger model uit de zestiger jaren, kon de geparkeerde bus zijn als haar waarnemingsvermogen haar niet voor de gek hield over de huidige jaargang. De auto leek zo te zien nog in goede staat te zijn. Bijna zo goed als nieuw.

Ze spurtte ernaartoe.

Op de ruit stond in ietwat versleten, sierlijke, maar duidelijke kapitalen dat de winkel een bakkerij was, van een bakker met de naam Adriaanse. Dezelfde tekst in hetzelfde lettertype prijkte op de zijkant van de bestelbus. Nu ze zo dichtbij stond zag ze dat de auto een crèmekleurige laklaag had en de reclameletters knalrood waren met zwarte omlijningen. Het nummerbord – zwarte cijfers en letters op een gele achtergrond – bevestigde haar twijfel of dit de jaren zeventig waren.

Achter het glas van de winkel verhinderde neergelaten luxaflex enig zicht op het interieur. Ze zette aarzelend een stap naar voren, bang dat ze zichzelf diep teleurstelde als ze zichzelf zag, omdat haar uiterlijk vies bleek tegen te vallen.

Geleidelijk kwam haar gespiegelde ik uit het duister tevoorschijn. De maneschijn belichtte haar contouren. Doffe grijstinten, stukken donkerder dan de achtergrond.

Haar silhouet bleef lang obscuur en haar gezicht leek moeite te hebben met het blootgeven van details. Alsof het haar geest las en die eerst wilde aftasten om haar wensen te respecteren en uit te laten komen... of haar voorzichtig wilde voorbereiden op de grote schok, dat ze zo lelijk was als deze nacht.

Wees niet bang, je bent best knap.

Tergend langzaam ontsnapten haar trekken uit het donker. Haar spiegelbeeld bevestigde haar eerdere zelfonderzoek en het zinnetje waarmee ze zichzelf zojuist had aangemoedigd. Ze was inderdaad slank en veel mannen zouden waarschijnlijk een flinkere boezem prefereren, maar haar borsten stemden haarzelf best tevreden. Ze waren in verhouding met haar taille en lichaamslengte en het schenen geen slappe bungelaars te zijn.

Haar gezicht was aantrekkelijk... volle lippen, rechte neus, ogen die donker kleurden en niet te ver van elkaar of te dicht bij elkaar stonden. Fijne wenkbrauwen, verleidelijke wimpers. Dat alles zonder al te veel make-up en onder een volle bos loshangend haar. Licht krullend, even donker als haar ogen. Redelijk hoge jukbeenderen ondersteunden haar kijkers. Geen enkele rimpel of kraaienpoot verpestte de reflectie in de winkelruit.

Terwijl ze wende aan de goed uitziende vreemde voor haar, draaide ze een slag naar links en een slag naar rechts, voor een blik op haar achterwerk. Dat onderzoek veranderde niks aan haar positieve mening over haar uiterlijk. Integendeel, het krikte haar zelftrots op, ook al beantwoordde het spiegelbeeld slechts een klein aantal van de duizend plus vragen die ze nog over zichzelf te stellen had.

Ze stak haar rechterhand uit om tegen het raam te tikken. Een stemmetje dat van binnenuit opborrelde en een jeukend gevoel in haar onderbuik waarschuwden haar het niet te doen. Het stemmetje liet het na te verklaren waarom. Het had een andere toon dan haar eigen stem, zonder enig accent.

De jeuk groeide uit tot kramp. Ze draaide zich om, holde op een draf naar de overkant van de straat.

Daar kwam haar maag tot rust, het stemmetje zei dat ze er goed aan had gedaan weg te lopen. Het deelde haar vervolgens iets mee waarvan de haartjes op haar armen overeind sprongen: Je bent hier om de bakker te vermoorden.

Eerst vloekte ze, met een trilling in haar stem. Daarna gutste koud zweet uit al haar poriën. De omgeving draaide in het rond, verloor details. Haar knieën trilden, de spieren daar verslapten.

Ze zakte tegen de grond. Een duisternis zonder maanlicht omstrengelde haar, nog voordat haar hoofd de klinkers met een harde klap raakte.

2

Bertrand schoof onderuit. De plastic zitting van de keukenstoel plakte aan zijn blote reet. Zuchtend zette hij zich met zijn handen af en bevrijdde zo zijn billen van het kunststof. De slappe huid daar protesteerde met lachwekkende losraakgeluiden die lichte schaamte opwekten. Omdat hij wist dat hij de verschijnselen van ouderdom met fitheidsoefeningen kon bestrijden, maar het gewoonweg niet deed. Hij grinnikte zijn onzinnige verlegenheid weg, bewoog zijn schouders naar achteren en naar voren, strekte zijn armen ten hemel en reikte ernaar.

Door de houding verdween zijn buikje voor een groot gedeelte en wiebelden zijn oudemannenborsten enkele ogenblikken. De gymnastische oefening veroorzaakte ook krakende botten, maar die irriteerden na het uitrekken minder.

Hij trok het eierdopje met ei naar zich toe. Zijn maag rammelde van de honger.

‘Honger. Honger is iets wat veel mensen in derdewereldlanden voelen. Jij hebt trek,’ wees hij zichzelf terecht, denkend aan zijn moeder. Dat honger en trek niet hetzelfde waren had zij hem in zijn kindertijd streng maar met zachte stem en hand bijgebracht, telkens wanneer hij tussen twee maaltijden in zeurde dat hij honger had.

Nadat ze hem de oren had gewassen smeerde ze altijd de boterham waar hij om vroeg, en ze belegde hem dan ruimschoots.

Hij sloeg het dopje van het ei en propte een reep brood in het eigeel. Hij hapte. Trek, geen honger. Het smaakte wel verdomde goed en het vulde zijn energie meteen aan.

Na nog drie boterhammen met hartig beleg en een met jam ging hij van tafel, krabde aan zijn ballen en tuurde daarna gapend door het raam. Hij had lang geslapen, de zon stond al boven de daken tegenover zijn huis. Het beloofde opnieuw een mooie dag te worden. Een wolkeloze hemel zover als hij kon zien.

Hij wreef over zijn kin. De stoppels schuurden zijn vingertoppen.

Bertrand draaide zich om, een vlaag transpiratiegeur wervelde mee. Maar de douche moest wachten. Zijn dieren voeren, eieren rapen, de ren en de hokken van de Witte Nieuw Zeelanders verschonen gingen voor.

Hij trok zijn overall aan in de bijkeuken en schoof zijn voeten in het paar oude klompen die standaard bij de achterdeur stonden.

Zijn hand ging naar de schuif. Toen miste zijn hart een slag. De achterdeur stond op een kier. Een kier. Hij wist zeker dat hij de deur de avond ervoor had vergrendeld. Het was routine, zoals de controle die hij elke avond voor het slapen gaan uitvoerde, van alle deuren die ’s nachts op slot hoorden te zitten.

De klap. De klap van een dag eerder. Wat als een mens dat geluid tóch had veroorzaakt? Hij lachte zijn achterdocht onmiddellijk weg. Dieven stroopten dit dorp zinloos af als ze iets wilden stelen. Achtergelaten ouwe troep, en bij hem was ook weinig te halen wat voor inbrekers van waarde was. Muziek van verveelde jongeren die een illegaal feestje organiseerden zou hem de afgelopen nacht ongetwijfeld ruw uit zijn slaap hebben gewekt, dus dat streepte hij ook weg. Het zou trouwens voor het eerst zijn dat ze Straatendamme hiervoor uitkozen, en de coronacrisis duurde nu al veel langer dan iedereen had verwacht.

Bertrand morrelde aan de schuif. Die zat er al minstens vijftien jaar, en er zat een beetje speling in. Wellicht versleten. Natuurlijk was het ook best mogelijk dat hij deze deur de avond ervoor voor één keer vergeten was te controleren. Hij werd al een dagje ouder, en vergeetachtiger.

Nadat hij beide mogelijkheden enkele ogenblikken tegen elkaar had afgewogen, oordeelde hij dat een van de twee schuldig was aan de kier en dat de klap werkelijk niets betekende. Straks kon hij maar beter een briefje met een geheugensteuntje neerleggen op de eerste trede van de trap, en de schuif binnenkort vervangen door een nieuwe.

Hij zwaaide de achterdeur wijd open en stapte naar buiten. Onmiddellijk sloeg de zomerhitte in zijn gezicht.

De haan fladderde op, de kippen kakelden een paar tellen. De vleeskonijnen huppelden naar het gaas. Een paar van hen knaagden er zenuwachtig aan, de andere staken hun snuiten snuffelend in de lucht.

Bertrand schudde de zakken met konijnenvoer en kippenvoer, waarop de dieren nerveuzer reageerden.

Zuchtend krabbelde hij een van de konijnen over zijn snuit. Het beest duwde tegen zijn vinger. Het warme, zachte dons kriebelde zijn wijsvinger. De levenswarmte en het aanhankelijke gedrag van het dier wakkerden zijn schuldgevoel aan. Maar een mens moet nu eenmaal eten.

‘Kiezen is moeilijk, jongens. Een van jullie zal er helaas binnenkort echt aan moeten geloven, het spijt me.’ Eigenlijk was de onheilsboodschap in de loop der maanden steeds meer een pure leugen geworden, hoe hard hij ook zijn best deed de dieren als een levende voorraad vlees te blijven zien. Toen hij ze net had aangeschaft was hij er nog van overtuigd dat hij de konijnen zonder tegenzin zou kunnen slachten. Hij had ze te lang in leven gelaten... de Witte Nieuw Zeelanders waren nu meer huisdieren dan vleesdieren.

Soms voerde hij hele gesprekken met ze, ook al was hij de enige die sprak. Het waren fijnere gesprekken dan de andere die hij tegenwoordig vaker voerde, met zeurpieten van de gemeente. Want de Witte Nieuw Zeelanders spraken hem nooit tegen en ze logen nooit. De gemeentelijke zeikerds verdienden het eerder om als voedsel te dienen. Maar hun vlees smaakte waarschijnlijk net zo zuur als hun woorden klonken.

‘Jullie blijven voorlopig leven,’ beloofde hij de konijnen. ‘Als het ooit zover komt dat ik jullie durf te slachten, zal ik het snel doen. Pijnloos...’ Hij pauzeerde om na te denken.

‘Misschien kan ik jullie beter door iemand anders laten slachten.’ Deze zin was niet voor hun oren bedoeld en sprak hij daarom fluisterend uit.

Het voeren en schoonmaken verliep verder in stilzwijgen, een beetje weemoedig en met veel knuffels.

De kippen bleken goed aan de leg te zijn geweest. Een dozijn eieren vulde zijn mand. Hij bedankte de vogels, en hij hoopte dat de haan er deze keer weinig tot geen had gedekt, want het beest was een onvervalst haantje de voorste.

Voordat hij terug naar binnen ging onderzocht hij zijn moestuin. Tomaten, courgettes, worteltjes, komkommer, en zonnebloemen die dankzij deze voortreffelijke zomer al meer dan een meter hoog reikten. Hij trof geen plukrijpe groenten aan en draaide zich om terwijl hij de ochtendlucht opsnoof. Zijn lichaamsgeur verdrong de geuren van de dieren en de bloeiende weidebloemen die een ander perkje vulden. De verfrissing van een douche lokte hardnekkiger.

Eenmaal binnen waste hij meteen zijn handen. Veel groene zeep en een stugge borstel, flink schrobben, en vervolgens robuust afdrogen met een schone handdoek uit de kast. Zo had hij het geleerd en zo deed hij het, minstens vijf keer per dag. Want hij raakte te vaak vieze dingen aan.

Na het handen wassen woelde hij door zijn haar om er wat verse sprieten stro uit te vegen. Geruststellend om te voelen, een volle haardos, ondanks zijn gevorderde leeftijd. Hij dankte de genen van zijn ouders, kaalheid kwam zelden in hun families voor.

De overall hing hij terug aan de haak naast de achterdeur. De klompen zette hij eronder neer. Dubbend keek hij naar de schuif en deed hem toch maar dicht.

De eieren legde hij in een mand in de voorraadkast. Hij telde de conserven. Genoeg voor twee maanden. Drie zelfs. Zijn diepvries zat voor driekwart vol met rund, varken en verschillende soorten vis. Hij bezat dus de luxe om zich aan zijn belofte te houden, de konijnen mochten inderdaad een paar maanden langer leven dan eigenlijk de bedoeling was. Bovendien had hij meer dan voldoende nieuw materiaal voor een volgend kunstwerk, zodat hij zich ook daarom voorlopig een rit naar de grote stad bespaarde.

Het medelijden voor de Witte Nieuw Zeelanders en het schuldgevoel wegens hun vreselijke lot – in zijn handen, door hem bepaald – resoneerde nog na in zijn hoofd. Licht voorovergebogen besteeg hij de trap.

Hij passeerde de deur naar wat vroeger de slaapkamer van zijn ouders was geweest. Hij opende de deur, gluurde naar binnen. Daarbij borrelde de angst betrapt te worden naar boven, net als toen hij in zijn kindertijd af en toe stiekem hierbinnen rondkeek... een andere tijd, andere huisregels... hij zuchtte enigszins weemoedig. In staat om deze spullen en meubels naar de kringloop te brengen of weg te gooien was hij nog lang niet, als hij dat ooit zou zijn. Integendeel, hij maakte de kamer elke week trouw schoon. Zelfs de bestelbus die zijn vader laat in de zestiger jaren, met al zijn spaargeld, had gekocht onderhield hij uitstekend. Het scheelde hem tot nu toe de aanmerkelijk hogere aanschafkosten van een nieuwere auto.

Hij bekeek het antieke tweepersoonsbed, de sprei erop. Zijn moeder had hem zelf gemaakt. Naast het bed, aan de kant waar zij altijd sliep, lag de mat waarop ze jarenlang haar voeten had neergezet om aan een nieuwe dag te beginnen.

Tegenover het bed stond hun kledingkast. De meeste kleren daarin had zij gedragen. Zijn vader vond één fatsoenlijk kostuum, een paar sokken voor elke dag van de week, en net zoveel onderbroeken voldoende. Zijn werkkleding borg hij altijd op in een kast in de bakkerij. Hij had zichzelf zelden een vrije dag gegund.

Bertrand glimlachte, zijn moeder had jarenlang koppig volgehouden dat zijn vader minstens een tweede net pak nodig had. Wat de man evenveel jaren als onzin had afgedaan. Hij zei er dan bij dat hij heel voorzichtig zou omgaan met zijn ene nette kostuum. Bertrands lach werd een grijns. Hij verdacht zijn vader er later van dat die het liefst zes dagen en een extra dagdeel per week werkte, zodat hij slechts zondagsmiddags verplicht was dat ene nette pak aan te trekken. Alleen om zijn vrouw met zijn zuinigheid te plagen.

Bertrands mondhoeken zakten naar standje verbitterd. De grijns wilde niet meer. Het harde werken had zijn vader jaren van zijn leven gekost. En moeder bleek niet zonder hem verder te kunnen leven, hoe hard ze ook haar best deed om het te verbergen. Vijf jaar na zijn dood stierf zij.

Bertrand inhaleerde een teug lucht, blies hem samen met een klagend geluid uit. Lang voordat zijn moeder heenging had ze al geen echt leven meer.

Om erger verdriet te voorkomen sloot hij de deur van zijn persoonlijke tempel der dierbare en ongelooflijk pijnlijke herinneringen en keerde hij de slaapkamer zijn rug toe.

Zijn moeder zat in haar stoel voor het raam, haar blik strak naar de straat gericht. Dit was haar lievelingsplek. Verwachtte ze nog steeds tegen beter weten in visite?

Bertrand ging naast haar staan. Nadat zijn vader was gestorven bekommerde niemand in dit klotedorp zich om haar. Zij woonde er, en hij woonde er, wat de dorpelingen al erg genoeg vonden, maar waar ze niks anders tegen konden doen dan negeren en roddelen. Hem veelden ze, want hij weigerde de bakkerij aan een andere bakker te verkopen. Dus waren ze op zijn vakmanschap aangewezen. Hij wist heel goed hoe ze over hem dachten, dat ze hem een engerd vonden, dat moederskindje met zijn lugubere hobby. De roddels die over hem de rondte gingen... misschien was hij wel tot schokkendere daden in staat, of was het al zo ver. Hij kon ertegen. Andersom had hij ook geen greintje respect voor zijn mededorpelingen over. Het waren stuk voor stuk bekrompen mensen die hun oogkleppen graag droegen. Het liefst met ook nog een dikke plank voor hun botte koppen. Hij verafschuwde ze, maar niemand kon hem en zijn moeder van hier wegjagen met hun hekel.

‘Vandaag zijn pappa en ik vijf jaar getrouwd, Bertje.’

Zijn moeder snikte.

‘Of is hij dood? Ik ben bang dat hij dood is. Is hij dood?’

Ze zouden over anderhalve maand vijfentwintig jaar getrouwd zijn geweest. Bertrand klemde zijn kaken op elkaar, razend op de wreedheid van sommige herinneringen en op haar ziekte. Haar geheugen liet haar in de steek bij veel fijne gebeurtenissen van vroeger en haalde de plotselinge dood van zijn vader juist continu naar voren. Dat en het besef dat ze steeds meer vergat zorgde ervoor dat haar ziekte ondraaglijker werd dan hij al was. Voor hemzelf, en te vaak ook nog voor zijn moeder.

‘Het is 1980, mamma. Pappa is al twee jaar dood.’

Hij tilde haar hoofd voorzichtig op en draaide het kussen in haar nek om. Ze woog minder dan een kind van een jaar of vijftien. Haar wegterende lichaam leek net zo breekbaar als haar geheugen.

Ze greep naar zijn vrije hand, staarde hem aan. Haar ogen stonden wijd open.

‘Hoe laat komt hij thuis, Bertrand? Zal hij weer bloemen voor me meenemen, en een speelgoedautootje voor jou?’

Haar stem was nooit minder geworden, wel altijd helder gebleven. Die zou op den duur ook verwelken, zoals alles aan haar. De dokter had er voor hem geen doekjes om gewonden, zodat hij voorbereid was op de veranderingen en hoe vreselijk die konden zijn. Voor haar had de beste man de waarheid in leugentjes om bestwil verpakt, maar daar was ze niet in getrapt. Ze had er op gestaan dat hij haar tot in de puntjes uitlegde wat haar mankeerde. Ver van tevoren wist ze dus wat haar te wachten stond. Tijdens de korte periodes dat ze over veel van haar mentale vermogens beschikte droeg ze haar lot dapper... zijn trotse moeder, zijn goede moeder.

Nu besefte ze niet altijd meer dat ze ziek was, een magere troost. Bertrand slikte de smerige zurigheid weg die zijn woede en verdriet in zijn mond achterlieten. Hij snoof om te voorkomen dat traanvocht zijn zicht vertroebelde, wat hem letterlijk met zijn neus op haar mensonterende toestand drukte. Ze stonk, hij moest er nog aan wennen. Sinds een week vergat ze hem het te vertellen als ze haar behoefte moest doen. Hij moest haar luier verschonen.

‘Hoelang moeten we nog van voedselbonnen leven, Chris? De moffen zijn allang vertrokken.’

Bertrand besloot toneel te spelen en haar uit barmhartigheid niet te verbeteren: ‘Ik heb werk, liefje. Ik heb de bakkerij in Straatendamme gekocht. Je wordt binnenkort een bakkersvrouw. Altijd vers, warm brood. Ze mogen de bonnen houden.’ Tussen de zinnen haalde hij telkens even adem om zijn halve snikken niet op te laten vallen.

‘De dijken breken. We verdrinken,’ kraakte zijn moeder.

Hij streek over haar nog jonge haardos. Haar gezicht was eveneens rimpelloos, wat beter bij haar leeftijd paste dan haar uitgemergelde lijf. Ze at, maar spuugde ook vaak elke hap weer uit. Hij hoopte bij elke maaltijd dat hij voldoende bij haar naar binnen kreeg. Voeren als een baby, verschonen als een baby.

Haar blik week weer af naar het raam. Een fletse en dieptreurige blik, want de dood jende haar met zijn late bezoek.

‘Bertrand, ik hield zoveel van je vader. Hij moest altijd lachen om mijn Belgische accent toen ik hem leerde kennen, maar ik ook, om zijn namaak-Amsterdams. Hij heeft maar een paar jaar in Amsterdam gewoond, als kind. Na de oorlog verhuisden zijn ouders meteen weer terug naar Zeeland.’ Ze zuchtte. ‘Ik weet dat ik ziek ben, knul. Zo af en toe kan ik helder denken, niet vaak meer.’ Ze keek hem opnieuw aan.

‘Mag ik doodgaan, alsjeblieft?’

‘Je moet beter worden, mamma.’

Ze schudde haar hoofd.

‘Ik wil naar je vader toe, Bertrand.’

Ze leunde naar voren en probeerde met geweld uit haar stoel te komen.

Teder en moeiteloos duwde hij haar terug in de zitting.

‘Ik zal voor je zorgen, mamma.’

Ze schudde haar hoofd heviger, keek weg van hem. ‘Laat me doodgaan, dokter.’ Ze vloekte, een unicum voor haar.

‘Nog even, mamma,’ fluisterde Bertrand. ‘Ik kan het nog niet.’ Gij zult niet doden... haar voornaamste levensles. En hij was van plan zich trouw aan haar strengste gebod te houden, tot aan zijn laatste dag. Dood geen mensen.

Euthanasie zat er daarom voor haar helaas niet in, en voor hem geen zielsrust.

‘Ik zal je dankbaar zijn, lieverd. Wacht niet te lang. Verlos me?’ Het laatste verzoek smeekte ze. Toen zakte ze dieper weg in haar stoel. Een druppel speeksel rolde van een mondhoek naar haar kin.

Bertrand veegde haar mond schoon. Intussen neuriede hij een liedje uit haar jeugd. She loves you van de Beatles, dat hij zelf uit zijn prillere jeugd kende.

Zijn moeder sloot haar ogen. Op haar magere, bleke lippen verscheen een glimlach.

Hij stond onder de douche. De herinneringen die het korte bezoek aan de slaapkamer van zijn ouders hadden losgemaakt dreven weg naar de vergetelheid naarmate het water wegvloeide. De stralen uit de douchekop verfristen Bertrands humeur, veroorzaakten inspiratie en de nodige hoeveelheid motivatie om zijn creativiteit te willen uiten.

Nadat hij zich had afgedroogd veegde hij de damp van de spiegel. Naar zijn spiegelbeeld keek hij tegenwoordig liefst zo weinig mogelijk. Ouderdom kwam met gebreken zoals hangende wangen en oogleden, en met een levervlekje hier en daar. Door te goed naar zichzelf te kijken miste hij zijn jeugd alleen maar meer.

Bij het tandenpoetsen perste hij een royale hoeveelheid tandpasta uit de tube want hij was trots op zijn eigen gebit en hij wilde het gezond houden. Tijdens de poetsbeurt hingen de rinse geur en smaak van zijn ochtendadem nog in zijn huig. Een keer gorgelen verving de viezigheid ook daar met pepermuntsmaak en frisheid.

Hij schoor zich met het scheerapparaat van zijn vader en trok gemakkelijk zittende kleren aan. Pantoffels voor zijn voeten. Ook van zijn vader geweest en door en door versleten, maar ze pasten perfect en ze liepen heerlijk.

Opgewekt dankzij zijn schone lijf en leden, vol frisse moed, ging hij naar beneden.

De moed maakte plaats voor prettige zenuwen toen hij de tussendeur naar de bakkerij opende. Zijn atelier lokte. De kelder onder de winkel was een goede keuze geweest. Twee vertrekken, waaronder een koelruimte met een stalen deur. De koelinstallatie was al tijden kapot. Toch was het de enige ruimte in het huis en de bakkerij waarin de ergste zomerhitte niet doordrong, waar zijn materialen veilig lagen en het vervelende lichamelijke werk van het schoonmaken was vol te houden.

Hij stapte naar binnen en draaide de tussendeur naar de bakkerswoning achter zich op slot. De sleutel liet hij in het sleutelgat zitten.

Hij zwaaide de deur naar de kelder open, het licht floepte automatisch aan. Angstvallig keek hij weg van de koelcel, om te voorkomen dat zijn inspiratie als een kaarsvlam in een stormwind uitdoofde.

Bedacht op zelfs de kleinste oneffenheid inspecteerde hij het beeld waaraan hij momenteel de laatste hand legde. Hij liep eromheen, drie keer, goedkeurend knikkend. Hij onderzocht het van voet naar kruin. De man die het spreekwoord “oefening baart kunst” had verzonnen verdiende wat hem betrof de hoofdprijs voor “het hartstikke bij het rechte eind hebben”, als zo’n prijs zou bestaan. Pygmalion, de Cypriotische prins uit de antieke oudheid met ook een voorliefde voor beeldhouwen... Bertrand liet de trots toe, hij vond zijn sculptuur even goed geslaagd als het bekendste standbeeld van die beeldhouwer. Dit exemplaar straalde ook zuiverheid uit. Het was net zo blank als het ivoor waaruit de Griek zijn Galatea tevoorschijn had getoverd, net zo volmaakt als zij geweest moet zijn.

Pygmalion was verliefd geworden op zijn beeld. Bertrand werd nooit verliefd op de zijne. Hij kuste ze niet en Aphrodite hoefde er voor hem geen enkele in vlees en bloed te veranderen. Zijn beelden kregen geen namen, ze moesten anoniem blijven. Ze niet als personages beschouwen was belangrijk om door te kunnen gaan met zijn kunstuitingen.

Wat hij ervoor voelde was geen aantrekkingskracht die hem aanspoorde de liefde ermee te bedrijven. Dat was bij geen enkel beeld van hem het geval. Wel raakten ze hem met een ander soort genegenheid. Een sentiment dat was te vergelijken met wat een ouder voelt voor een kind, of een dierenliefhebber voor zijn dieren.

Natuurlijk vroeg hij zich regelmatig af welke gevolgen het zou hebben als zijn kunstwerken tot leven kwamen, en hoe andere mensen daarop zouden reageren. Waarschijnlijk op eenzelfde manier als op een monster als de Golem of het onbegrepen monster van dokter Frankenstein... huiverig, angstig, met evenveel of meer verbijstering als zijn vader had getoond. Het was precies wat Bertrand wilde, omdat dat gepast was. Het tastbaar gemaakte lijden van de mensheid hoorde aanstootgevend, onaantrekkelijk te zijn. Het mocht nooit op een geromantiseerde manier weergegeven worden.

Hoewel hij de onderdelen van dit beeld zoals gewoonlijk eveneens had laten bleken, ze daarna glanzend schoon had geschrobd met een alcoholhoudend ontsmettingsmiddel, en ze dus onmogelijk ziektekiemen meer konden bevatten, waagde hij het niet de strenge raad van zijn moeder in de wind te slaan. Hygiëne boven alles. Met zijn handen in chirurgische handschoenen gestoken legde hij zijn vingers op het beeld dat voor hem stond. Voorzichtig streelde hij het glanzende materiaal, liet het toe zijn ziel te raken. Deze vreselijke, levenloze Galatea, ze greep hem, voerde hem weg van de wereld. Naar een domein van dagdromen, waar grenzeloze fantasie geoorloofd was.

Terwijl zijn handen het werk deden liet hij zich gewillig meenemen naar dat oord, blind voor de werkelijkheid.

Al heel snel vergat hij alles om hem heen en was het slechts de sensatie van zijn huid tegen het koele oppervlak die hem zei dat hij beeldhouwde. Zijn geest dwaalde, hoog boven dierbare én gehate parken van weleer, hoog boven de vaak onrustige wateren van bewustzijn. Scherend langs Nirwana.

3

De stof van haar jurk was half doorweekt, op sommige plekken gewoonweg nat. Haar slipje en bh plakten tegen haar huid. Vochtige oksels, een bezweet voorhoofd. De scherpe geur van de transpiratie onder haar armen pestte haar neusgaten. Haar hoofd voelde aan alsof haar hersenen te weinig ruimte hadden en tegen de binnenkant van haar schedel bonkten om vrijgelaten te worden.

Ze dwong haar ogen open. De kennis over de recente gebeurtenissen en het verlies van eerdere herinneringen drongen naar de voorgrond van haar geheugen. Ze lag op haar rug. Flauwgevallen na een schokkende boodschap aan zichzelf, ergens in een schijnbaar verlaten dorp dat ze niet kende. Bijgekomen na Joost mag weten hoelang. In elk geval langer dan de nacht had geduurd want ze keek recht in de zon.

Het felle licht plakte witte vlekken op haar netvliezen. Ze stond op en sloot haar ogen om het daglicht nog even buiten te sluiten. De vlekken werden speldenpuntjes, vervagend. Nadat ze in het niks waren opgegaan richtte ze een blik op de kerkklok. Drie over tien.

De straat was leeg, tjilpende vogels maakten als enige geluid.

Ze tuurde naar de horizon, in het verlengde van een andere lege straat. Een eind verderop staken plompe koeltorens en schoorstenen waaruit witte damp kringelde boven de daken van de dorpshuizen uit.

Ze draaide zich om. Haar oog viel meteen op een crèmekleurige bestelbus en een uithangbord, een joekel van een krakeling.

De bakker.

En zij moest hem vermoorden.

Dat had een stem binnen in haar tenminste verteld.

Het was niet nodig af te vragen of ze met die stem tegen zichzelf loog, want zij – het was onmiskenbaar een vrouwenstem – vertelde de waarheid.

Dat zei die binnenstem.

En de stem zei nog meer: dat de bakker sterker was dan zij en dat ze dus uit zijn buurt moest blijven tot ze zeker wist dat ze hem kon vermoorden, zonder dat hij een kans kreeg zichzelf te verdedigen.