1

‘I am normal, my wife is normal,but my daughters are each
more foolish than the other.’

DAVID MITFORD, LORD REDESDALE

Voor Paul Jacobs

INLEIDING

Stel: je wil een verhaal schrijven over extreme tegenstellingen tussen politieke overtuigingen. Een beetje zoals die vandaag bestaan, met hevig verdedigde meningen aan de linkerkant van het spectrum en al even hevige stellingnames ter rechterzijde. Maar je wil niet per se de geschiedenis van vandaag uit de doeken doen, dus je gaat op zoek naar een andere geschikte periode, uit het niet al te verre verleden. De jaren dertig van de vorige eeuw bijvoorbeeld: met aan de ene kant het opkomende fascisme, en aan de andere kant het zich ontwikkelende communisme.

Neem bijvoorbeeld twee personages die diametraal tegenover elkaar staan in hun opvattingen: het ene extreemlinks, het andere extreemrechts. En om er wat emotionele spanning in te brengen: laten we er twee zussen van maken. Die al van in hun puberjaren dwepen met hun idolen: de ene hangt aan de muren van hun speelkamer hakenkruisen en foto’s van Hitler, en de ander hangt op haar helft rode vlaggen met hamers en sikkels. Waar wonen ze? Laat ons zeggen: in Engeland, dat biedt mogelijkheden voor ons verhaal. We maken er meteen een adellijke familie van. En we bedenken er nog een derde zus bij, die wat ouder is. Die laten we in haar kinderjaren spelen met een leeftijdgenootje, dat een dochtertje van Winston Churchill blijkt te zijn. Maar later laten we haar hartstochtelijk verliefd worden op de leider van de Britse fascisten. Ze verlaat voor hem zelfs haar eerste echtgenoot, ik zeg maar wat, een steenrijke biermagnaat.

Wacht even, dit is helemaal een scenario voor een heuse tv-serie aan het worden. De eerste, linkse zus laten we bijvoorbeeld verliefd worden op een jonge idealist die in de Spaanse Burgeroorlog gaat meevechten met de partizanen tegen de rechtse ‘nationalen’ van Franco. Terwijl de tweede zus in München als een soort groupie probeert toegang te krijgen tot de inner circle van haar grote idool: Adolf Hitler.

Even kijken, we hebben nog wat nuance nodig. Laten we nog een oudste zus verzinnen, die gematigd links is. En die bijvoorbeeld een succesrijke schrijfster wordt, en van alle familieverhalen vertrekt voor de intriges van haar romans. Vlijmscherp, nauwelijks verhuld, maar ook heel geestig. Weet je wat: we geven haar een grote voorliefde voor Frankrijk mee. En we laten haar hopeloos verliefd worden op de rechterhand van generaal De Gaulle.

Ter wille van het evenwicht kunnen we zelfs nog een vijfde zus bedenken, de jongste zeg maar. Die dan weer gematigd rechts is, eerder conservatief. Haar kunnen we bijvoorbeeld laten trouwen met een rijke adellijke erfgenaam, die in een van die prachtige grote Britse landhuizen woont. Bij haar leggen we ook een lijntje naar de toekomst, want bij haar aangetrouwde familie blijkt ook ene Jack Kennedy te horen.

Om het plaatje volledig te maken, voegen we er nog een zesde zus aan toe, for dramatic reasons: een die altijd op de achtergrond blijft, maar die wel iedereen opvangt als het leven harde klappen uitdeelt. En vooruit, ook één broer, waar alle zes zussen mee door één deur kunnen. En heel erg Britse, excentrieke ouders.

En dán breekt de Tweede Wereldoorlog los, en gaan de poppen aan het dansen. Zou dat allemaal geen fantastisch vertrekpunt opleveren voor een boeiende tiendelige serie?

En als ik u nu eens zeg dat wat hierboven staat helemaal niet verzonnen is, maar allemaal écht gebeurd is? Dat die familie met die zes zussen écht bestaan heeft? Wat volgt is het onwaarschijnlijke verhaal van de beroemde zes Mitford-zussen: Nancy, Pamela, Diana, Unity, Jessica en Deborah. En van hun enige broer Tom. En van hun merkwaardige ouders: de knotsgekke David Mitford, tweede Baron Redesdale en de formidabele Sydney Bowles, Lady Redesdale.

Here we go.

PRELUDE

Zondag 3 september 1939 is alles ogenschijnlijk rustig in München. Mevrouw Koch is met haar twee zonen aan het wandelen langs de Königinstrasse. Ze zijn op weg naar de Englischer Garten. Daar komt hun een jonge blonde vrouw tegemoet. Ze is tamelijk groot van gestalte, en draagt een grijs mantelpakje. Terwijl ze hen voorbijloopt, ziet de jongste zoon dat ze met haar ene hand iets uit haar handtas wil nemen. Frau Koch zegt nog stilletjes tegen haar oudste zoon: ‘Wat een mooie mevrouw, maar ze heeft zich wel wat te veel gepoederd.’

De vrouw is hen nog maar net gepasseerd, of er klinkt een luide knal. En nog een. De vrouw heeft uit haar tasje een klein automatisch pistool gehaald. Ze heeft eerst een schot in de grond afgevuurd. Daarna heeft ze het pistool tegen haar rechterslaap gezet en afgedrukt. Ze is omgevallen, het bloed stroomt over haar gezicht.

De familie Koch draait zich om en snelt toe. De oudste zoon neemt de vrouw in zijn armen, en samen met zijn moeder tilt hij haar op van het voetpad. Ze leggen haar in het gras. Ze leeft nog. Frau Koch kijkt om zich heen en roept paniekerig om hulp. Ze ziet een soldaat die op wacht staat bij een overheidsgebouw aan de overkant van de straat. Maar die weigert zijn plek te verlaten.

Een paar tellen later komt uit het niets een auto met embleem van de Luftwaffe aanscheuren. Een officier en twee luitenants stappen uit, ze rapen de jonge vrouw op, nemen ook het pistool mee, leggen de vrouw in de auto en rijden in volle vaart weer weg.

Wat de Kochs niet gezien hebben, is dat de vrouw al die tijd discreet gevolgd werd. Dat verklaart wellicht de plotse verschijning van de auto. Iemand moet bliksemsnel een telefoontje gepleegd hebben, waar onmiddellijk gevolg aan gegeven werd.

Die ochtend, om 11 uur Britse tijd, heeft de Britse premier Neville Chamberlain in Londen een toespraak voor de radio gehouden. Het hele land zit op dat moment aan het toestel gekluisterd. In stilte aanhoren de Britten hoe hij rustig, enigszins vermoeid en met een treurige ondertoon de lang gevreesde boodschap brengt:

‘Ik spreek u toe vanuit de vergaderzaal van de ministerraad in Downing Street 10. Vanochtend heeft de Britse ambassadeur in Berlijn een laatste nota overhandigd aan de Duitse regering, met de mededeling dat – tenzij we tegen 11 uur zouden horen dat ze bereid zouden zijn hun troepen onmiddellijk uit Polen terug te trekken – er tussen ons een staat van oorlog zou heersen. Ik moet u nu meedelen dat we geen enkele toezegging in die zin hebben ontvangen, en dat dientengevolge dit land in oorlog is met Duitsland.’

Even voordien had de jonge vrouw in München een telefoontje van het Britse consulaat ontvangen. Er was een telegram van haar ouders voor haar aangekomen. Toen ze het ging ophalen, hoorde ze van de oorlogsverklaring.

Dat bracht de vrouw duidelijk in een staat van grote verwarring. Ze schreef meteen ter plekke een brief aan haar ouders, zodat die meekon met de diplomatieke post. Ze ging terug naar haar appartement, belde een vriendin, maar beëindigde het gesprek abrupt. Ze zocht wat spullen bij elkaar.

Vervolgens begaf ze zich naar het kantoor van de Gauleiter van München, Adolf Wagner, in het Beierse ministerie van Binnenlandse Zaken. Ze kende de Gauleiter goed. Net als het Britse consulaat was zijn kantoor die zondag open, vanwege de internationale crisis. Ze vroeg Wagner geagiteerd of ze nu als ongewenste vreemdeling opgesloten zou worden. Hij stelde haar gerust: met haar zou dat niet gebeuren. Integendeel, hij zou er zelfs op toezien dat ze aan een hoeveelheid benzine voor haar auto kon geraken. Toen vroeg ze hem: ‘Mocht er met mij iets gebeuren, wilt u er dan voor zorgen dat ik in München begraven word, samen met mijn foto van Hitler en mijn partijbadge?’ Dat verontrustte Wagner enigszins. Na haar vertrek gaf hij het bevel om haar discreet te laten volgen.

De jonge vrouw liep eerst nog even langs bij Frau Raventos, de echtgenote van haar zangleraar. Ze overhandigde de verbaasde vrouw een stapel bankbiljetten ter waarde van duizend mark, zei dat haar vader haar die som had overgemaakt maar dat ze het geld niet meer nodig had, en vroeg Frau Raventos het geld af te geven aan de Britse consul. En ze gaf haar ook een enveloppe waar kennelijk sleutels in zaten, en vroeg om die af te geven aan de vriendin met wie ze eerder die dag gebeld had.

Ten slotte keerde ze terug naar het kantoor van Gauleiter Adolf Wagner. Ze gaf ook hem een grote enveloppe en vertrok weer. In de enveloppe zaten een brief aan Hitler, een nazi-partijbadge, en een foto met handtekening van Hitler. Dit keer was de vrouw volkomen kalm en gedroeg ze zich alsof er niets aan de hand was. Vandaar vertrok ze recht naar de Englischer Garten.

Later die week krijgt Frau Koch bezoek van de politie en van de Gestapo. Ze nemen haar verklaringen op en zeggen dat ze tegen niemand over het incident mag spreken. Haar oudste zoon wordt ondervraagd door zijn leiders in de Hitlerjugend. Pas dan komt hij te weten dat de jonge vrouw een Britse van adel is, 25 jaar oud, en dat ze Unity Mitford heet. Hij had nog nooit van haar gehoord.

DFD

‘De eeuwige vraag tijdens onze schooltijd “Wat gaan we doen als we groot zijn” veranderde van toon. “Ik ga naar Duitsland en ga Hitler ontmoeten,” kondigde Unity aan. Waarop ik tegenwierp: “Ik loop weg van huis en word een communiste.” Debo verklaarde vol overtuiging dat ze met een hertog zou trouwen en een hertogin zou worden. “Op een dag zal hij komen, de hertog van wie ik hou …” prevelde ze dromerig. We twijfelden er natuurlijk geen seconde aan dat we het doel zouden bereiken dat we onszelf gesteld hadden. Maar vermoedelijk zijn kinderlijke voorspellingen zelden zo nauwkeurig bewaarheid.’

JESSICA MITFORD – HONS AND REBELS

Het was allemaal onschuldig genoeg begonnen. En wel in de DFD van Swinbrook House, het imposante landhuis van de familie Mitford in de schilderachtige Cotswolds in Oxfordshire. DFD, dat was een benaming die de zestienjarige Unity zelf had bedacht: de afkorting stond voor ‘Drawing Room from Drawing Room’. Een zitkamer waarin je je kon terugtrekken, in het kwadraat zelfs. Voor die eigen zitkamer had Unity haar ouders de oren van het hoofd gezeurd, en ze had uiteindelijk haar zin gekregen. Er was tenslotte plaats genoeg in dat afschuwelijk grote Swinbrook House dat haar vader naar zijn eigen ontwerp had laten bouwen. Afschuwelijk én groot, dat was het. Maar die ruime zitkamer op de bovenste verdieping was nu dus van haar.

Hoewel, ze deelde de ruimte algauw met Decca, het zusje dat meteen op haar volgde in de rij. In totaal waren ze met zes zussen en één broer, maar begin jaren dertig waren de drie oudste zussen Nancy, Pam en Diana en hun enige broer Tom eigenlijk al het huis uit. Dus bleven ze nog maar met drie meisjes achter: Unity, Decca en Deborah. Er zat telkens drie jaar tussen hen, Unity was met haar zestien de oudste van de drie. Debo, de jongste, was geen probleem: die was dol op paardrijden en het buitenleven. Ze was op haar negende al een uitstekende ruiter, en haar hele week stond in het teken van de jachtpartijen in het weekend. En verder was ze druk bezig met haar kippen en met Jacob, haar dashond. Unity en de dertienjarige Decca (die eigenlijk Jessica heette, maar niemand noemde haar zo) waren dus een beetje op elkaar aangewezen. Ze werden hartsvriendinnen, hoewel ze totaal tegengestelde interesses hadden die hen uiteindelijk ver uit elkaar zouden drijven.

Maar voorlopig was het dus allemaal nogal onschuldig. De DFD was langs een onzichtbare scheidingslijn in twee gelijke helften opgedeeld. De kant van Unity hing vol met symbolen van het fascisme: de Italiaanse fasces (een bundel staven rondom een bijl, bijeengehouden met een touw) en lijstjes met foto’s van Mussolini en van Oswald Mosley, de Britse fascistenleider die er duidelijk zoveel mogelijk wilde uitzien als Mussolini. Wat later kwamen daar die nieuwe Duitse swastika en portretten van Hitler bij. Unity kraste die swastika zelfs met een diamanten ring in het glas van een vensterraam. Ze had ook een kleine collectie grammofoonplaten met Italiaanse en Duitse strijdliederen voor de jeugd, waaronder het Horst Wessellied.

Decca’s kant hing vol met hamer-en-sikkelvlaggen en posters van Lenin. In een tweedehandswinkel had ze voor een shilling ook een kleine buste van Lenin gekocht, en ze had stapeltjes boeken over het communisme die ze ernstig zat te lezen. Soms richtten de meisjes met stoelen en tafeltjes in het midden van de kamer een barricade op, en bekogelden ze elkaar met boeken en platen tot de kinderjuf riep dat ze moesten stoppen met al dat kabaal.

Veel betekenis moest daar voorlopig nog niet aan gehecht worden, de twee vonden elkaar bijvoorbeeld nog in hun gezamenlijk verzet tegen de Volwassenen. Hun ouders waren als leden van de adel natuurlijk vanzelfsprekende aanhangers van de Conservatieve Partij. Ze deden dan ook jaarlijks mee aan de organisatie van het plaatselijke feest waar aan fondsenwerving voor de Tory’s werd gedaan. Met de verkoop van eieren en andere opbrengsten van het land haalde hun moeder telkens een flinke som op. ‘Kijk eens naar al dat geld!’ zei Decca. ‘Het zou toch zonde zijn dat dat allemaal bij die ouwe Conservatieven terechtkomt. Ik denk dat ik er vijf pond van ga nemen en naar de Daily Worker ga sturen voor hún fondsenwerving.’ Waarop Unity zich meteen voornam om exact hetzelfde bedrag weg te nemen en naar de British Union of Fascists door te sturen. Veel tijd om erover te discussiëren was er niet, want hun moeder kwam eraan en ze staken elk vliegensvlug vijf pond in hun zak. Later die avond stuurden ze die netjes op naar de respectievelijke partijinstanties. (In haar memoires vroeg Decca zich jaren later af hoezeer de medewerkers van de communistische Daily Worker opgekeken zouden hebben van het begeleidende briefje dat ze geschreven had: ‘Vijf pond, gift van het jaarlijkse feest van de Conservatieve Partij in Oxfordshire.’)

Het was trouwens allemaal geleidelijk gekomen. Unity was een romantische en artistieke ziel. Aanvankelijk had ze vooral om de zitkamer gevraagd omdat ze dan een soort eigen atelier voor haar schilder- en collagewerk zou hebben, en een plek om haar kunstwerken te etaleren. Ze trok zich ook graag terug in haar eigen fantasiewereld en kon zich helemaal verliezen in de werken van Jeroen Bosch of William Blake. Ze dweepte ook met de boeken van Blake, en met die van Edgar Allan Poe.

De meisjes Mitford waren trouwens bijna allemaal fervente lezers. Omdat hun ouders naar de normen van hun tijd vonden dat een schoolopleiding voor meisjes niet nodig was, hadden ze vooral thuisonderwijs gekregen. Hier en daar was er eentje na lang aandringen toch een tijdje naar school gemogen, maar dat had nooit lang geduurd. Zo had Unity haar ouders kunnen overtuigen om haar naar een kostschool te laten gaan, maar daar was ze vanwege haar onhandelbare gedrag na een jaar alweer op straat gezet. Al zei haar moeder steevast dat dat niet klopte, Unity ‘wasn’t expelled, she was ‘asked to leave’.’

Eigenlijk was dat jammer, want de meisjes Mitford waren stuk voor stuk erg intelligent. Maar door een gebrek aan formele opleiding was die intelligentie erg ongepolijst. Dat kan voordelen hebben, want ook je creativiteit wordt dan niet beperkt en beknot door een parcours langs platgetreden paden. Maar het kan ook goed fout uitpakken, als al die ongenuanceerde wijsheid gepaard gaat met een ongebreidelde en al te zelfzekere stelligheid en dadendrang.

Decca heeft haar ouders dat gebrek aan formele opleiding nooit vergeven. Haar hele leven heeft ze hun verweten dat ze opgesloten zat in het verstikkende landelijke milieu en het kleine adellijke kringetje van haar ouders. Van jongs af aan vatte ze al het plan op om daaraan te ontsnappen. Daartoe legde ze een spaarpotje aan: ze noemde het doodernstig haar ‘Running Away Money’. Toen ze twaalf jaar was, stapte ze naar de prestigieuze Drummonds Bank met het verzoek een rekening te openen.

Ze kreeg even later een keurig briefje van de bank terug: ‘Dear Madam, we are pleased to acknowledge receipt of your ten shillings to open your Running Away Account. Passbook no. 437561 enclosed. We beg to remain, dear Madam, your obedient servants, Drummonds.’

Decca zou haar ouders vooral verwijten dat ze vanwege haar gebrek aan schoolopleiding nooit toegang zou krijgen tot een universitaire opleiding. Al van op jonge leeftijd wilde ze haar gebrek aan kennis compenseren door veel te lezen. En omdat ze zich wilde afzetten tegen haar ouders viel haar keuze op boeken die een nieuwe wereld voor haar openden. Een keerpunt daarbij was het boek Cry Havoc van Beverley Nichols, een striemende aanklacht tegen de slachtingen van de Eerste Wereldoorlog. Decca las het toen ze veertien jaar was en was zwaar onder de indruk. Het boek kreeg een brede weerklank bij de jongeren in Engeland en werd een enorme bestseller. Nichols pleitte hartstochtelijk voor een wereldwijde ontwapening, waar Decca volmondig mee instemde. Via het pacifisme raakte Decca geïnteresseerd in andere linkse literatuur. Ze begon zich meer en meer te verdiepen in de maatschappelijke ongelijkheid, die ze tot dan toe, als kind van een adellijke familie, vanzelfsprekend had gevonden. De kranten stonden natuurlijk vol onheilspellend nieuws na de beurskrach van 1929. Ook in het Verenigd Koninkrijk was er sprake van massale werkloosheid en zelfs van hongermarsen, terwijl de zittende regering bitter weinig ondernam om het lot van de arbeiders enigszins te verbeteren. Tegen die achtergrond begon de jonge Decca haar eigen ideologie samen te stellen. De verhoudingen tussen de upper class, de middle class en de working class waren niet door God gegeven, besloot ze, en het was ook niet noodzakelijk zo dat de eigendom van land of van fabrieken een natuurlijke beloning was voor grotere wijsheid of daadkracht. Ze begon zichzelf een socialist te noemen, en was het eens met het idee dat de rijken afstand moesten doen van hun bezittingen en de eigendom van land en fabrieken moesten overdragen aan de arbeiders.

En daardoor begon ze ook haar eigen familie met andere ogen te bekijken. Ze besefte wel dat haar nieuwe ideeën niet meteen op grote bijval van haar familieleden zouden kunnen rekenen. Toen ze tegen haar moeder zei: ‘Je beseft toch dat je een vijand van de werkende klasse bent?’ reageerde die als door een wesp gestoken. ‘I am not an enemy of the working class,’ zei Muv, ‘I think some of them are perfectly sweet!’ Decca zag het voor zich: al die lieflijke kindermeisjes, stalknechten en jachtopzieners. Die natuurlijk wél netjes op hun plaats werden gehouden. Ze besloot haar nieuwe ideeën verder voor zich te houden, tegenover haar ouders althans, omdat ze wel besefte dat die niet in vruchtbare grond zouden vallen. Maar opeens hadden haar vage ontsnappingsideeën – en haar Running Away Money-spaarpotje – een duidelijk doel gekregen. Alle puzzelstukjes vielen plots in elkaar.

Unity wou natuurlijk niet onderdoen voor haar jongere zus. Maar haar smaak in boeken ging wel een heel andere kant uit. Een latere biograaf van haar vond tussen haar bezittingen een vertaald exemplaar van de roman Jud Süss van Lion Feuchtwanger, waarin ze op het voorblad haar naam en het jaartal 1930 had geschreven. Op zijn minst een opvallende keuze voor een vijftienjarige. Joden worden in het boek op de meest stereotiepe wijze geportretteerd, en de nazi’s zouden het verhaal later op groteske wijze misbruiken in een gelijknamige film die bedoeld was om het antisemitisme fors aan te wakkeren. Decca dweepte dan weer met The Brown Book of the Reichstag Fire and Hitler Terror, dat in Parijs samengesteld was door een antifascistische groepering, onder wie een paar communisten, na de beruchte Rijksdagbrand in Berlijn in februari 1933.

De beide zussen sterkten elkaar in hun tegengestelde overtuigingen. Ze hielden daarover kussengevechten en schreeuwden slogans naar elkaar. Maar dat gebeurde in een goedmoedige sfeer van competitie: ze gedroegen zich eerder als heetgebakerde supporters van verschillende voetbalploegen dan als fanatieke politieke vijanden.

Het kan verwondering wekken dat hun ouders zich totaal niet bemoeiden met de eigenaardige boekenkeuze van de meisjes. Temeer omdat ze de teugels op andere gebieden bijzonder strak in de hand hielden. Maar dat had meer te maken met de goede naam van hun dochters, of met klassenbewustzijn. Dat ging ver. Decca vertelt het verhaal van een groepje vriendinnen die ze wilde uitnodigen op de thee. ‘To tea?’ zei haar moeder verbaasd, ‘oh no darling, of course not.’ Want als Decca vriendinnetjes uitnodigde, dan zou ze zelf ook uitgenodigd worden bij die vriendinnetjes. ‘And you wouldn’t be able to go,’ zei haar moeder dan. ‘You see, I don’t know any of their mothers.’

Maar in hun meningen, opinies en overtuigingen lieten de ouders alle kinderen totaal vrij. Ze moesten die wel met goede argumenten kunnen verdedigen, en als ze daar niet in slaagden werden ze er meedogenloos mee geplaagd tijdens de familiemaaltijden. Maar een verbod opleggen, dat kwam niet op in het hoofd van ‘Muv’ en ‘Farve’ (zoals de kinderen hun ouders noemden). Daarbij moeten we bedenken dat de relatief nieuwe ideologieën als het fascisme en het communisme toen totaal anders bekeken werden dan nu. Sinds de Tweede Wereldoorlog en de verdere geschiedenis in de tweede helft van de twintigste eeuw roepen die begrippen heftige emotionele reacties op, nu we weet hebben van de Holocaust en de massale slachtingen onder Stalin en Mao.

Communisme had in de hogere kringen in de vroege jaren dertig natuurlijk een hoogst kwalijke reputatie: in Rusland hadden de communisten de keizerlijke tsarenfamilie vermoord. En ze hadden de bezittende klasse van haar eigendommen beroofd. Een gedeelte van de werkende klasse zag daarentegen in het communisme natuurlijk de redding: een mogelijke uitweg uit haar miserabele levensomstandigheden. Een ander, veel kleiner gedeelte zag diezelfde uitweg in het fascisme, maar de meeste Engelsen vonden die beweging onsmakelijk. Het was om te beginnen buitenlandse import, daar werd altijd al argwanend naar gekeken, en het was ook simplistisch, antidemocratisch en extreem. Misschien had het nog enig nut als het een dam kon opwerpen tegen het communisme.

HET BEGIN

‘Het lijkt zo’n doodgewoon verhaal:een weliswaar knap maar voor de rest onopvallend jong stel dat zich settelt in een rustig en gelukkig huwelijk, en uitkijkt naar kinderen. Ze hadden niet echt grote vooruitzichten maar waren tevreden met hun lot. Er was absoluut geen enkele aanwijzing dat hun kinderen – er zouden er in totaal zeven komen – zo buitengewoon zouden zijn dat hun familienaameen begrip zou worden.’

MARY S. LOVELL – THE MITFORD GIRLS

Wie wil begrijpen hoe de zes zusjes Mitford stuk voor stuk tot zulke uitzonderlijke persoonlijkheden uitgroeiden, moet het gezin waarin ze opgegroeid zijn onder de loep nemen. Want dat gezin was bepaald ongewoon. Ze waren natuurlijk kinderen van hun tijd, maar er was meer aan de hand. Zeggen dat ze merkwaardige ouders hadden, is een understatement. Zelfs naar de normen van hun tijd waren David Mitford en Sydney Bowles excentriek te noemen, en in elk geval zeer Engels. Dat ze elkaar ooit tegen het lijf liepen had te maken met hun beider vaders, die al even excentriek waren. Ze waren allebei lid van het Lagerhuis, en konden goed met elkaar overweg.

Toen Sydneys vader Thomas Bowles eens op bezoek ging bij zijn goede vriend Bertie Mitford op diens imposante landgoed Batsford House in Gloucestershire, nam hij zijn dochter mee. De veertienjarige Sydney, gekleed in een matrozenpakje, maakte die dag kennis met de knappe zeventienjarige David, de tweede zoon van Bertie Mitford. Het jaar was 1894. Sydney wilde graag een goede indruk maken op David, want ze had van bij de eerste aanblik een oogje op hem. Maar in haar voor die victoriaanse tijd gebruikelijke matrozenpakje zag ze er natuurlijk nog uit als een kind. Dat was ze ook, maar tegelijkertijd was ze dat ook niet. Op haar veertiende was ze al een halve volwassene.

Haar vader Thomas was vroeg weduwnaar geworden. Een paar maanden voor het bezoek had hij een niet onaanzienlijk huis aan Lowndes Square in Londen aangekocht, en zijn oudste dochter Sydney had prompt de rol van haar moeder als hoofd van de huishouding op zich genomen. Als veertienjarige was ze de baas van het personeel en regelde ze alle huishoudelijke financiën. Thomas was parlementslid voor King’s Lynn en had als zodanig een uitgebreid netwerk van relaties, vrienden en bekenden, die hij vaak thuis uitnodigde voor ontvangsten en diners. De jonge Sydney bleek een uitstekende manager en vervulde haar taak meer dan behoorlijk. Al was er wel een punt waar ze het moeilijk mee had: haar gezag laten gelden over de mannelijke bedienden bleek niet eenvoudig. Dronken butlers en ruziënde huisknechten hadden niet automatisch ontzag voor haar en keken eerder geamuseerd toe hoe ze probeerde hen in de pas te laten lopen. Vanaf dat moment tot het einde van haar leven zou Sydney uitsluitend vrouwelijk huis personeel aanwerven.

Vóór de aankoop van het huis in Londen hadden de vier kinderen Bowles vooral lange tijd op zee gewoond, op diverse boten die Thomas ‘Tap’ Bowles aangeschaft had. Na het overlijden van zijn vrouw – Sydney was toen acht – nam Tap zijn kinderen mee op een zeilreis naar het Midden-Oosten die een jaar zou duren, aan boord van de Nereid. Tijdens de verkiezingen was zijn tweede jacht, de Hoyden, zijn tijdelijke woning en campagnehoofdkwartier. Ook tijdens de vakanties leefde het gezin op het jacht, en zeilden het vaak naar Trouville en Deauville in Frankrijk. Door al die bijzondere ervaringen was Sydney een vroegwijs kind geworden.

Davids vader Bertram ‘Bertie’ Mitford was een man van veel talenten. Officieel luidde zijn naam Algernon Bertram Freeman-Mitford, 1st Baron Redesdale, maar in de wandeling werd dat eerste stuk van die scharniernaam nooit gebruikt. Als telg van een adellijk geslacht was hij aanvankelijk in diplomatieke dienst gegaan, en had onder meer gediend in Rusland, China en Japan. In dat laatste land was hij een paar keer voor gewelddadige opstanden moeten vluchten om het vege lijf te redden. Over zijn ervaringen schreef hij een paar bestsellers, en daarnaast ook een erg succesvol boek met oude Japanse vertellingen. Vervolgens werd hij staatsambtenaar bij regeringsdepartementen, en was in die hoedanigheid onder meer verantwoordelijk voor de langdurige restauratie van de Tower of London en de heraanleg van Hyde Park. Hij was ook even Lagerhuislid voor Stratford-upon Avon, en werd later verheven in de adelstand als 1st Baron Redesdale, een titel die bij gebrek aan mannelijke erfgenamen was teloorgegaan en nu weer opgevist werd. Hij had ondertussen ook een prachtig landgoed geërfd in Gloucestershire: Batsford House.

Hij kreeg in totaal negen kinderen, en David was de tweede zoon, dus niet de erfgenaam. Dat was zijn oudere broer Clement, die voorbestemd was om titel en landgoed te erven. Clement leek alle talenten van zijn vader geërfd te hebben en werd gezien als een veelbelovende, evenwichtige en betrouwbare opvolger, en het was vanzelfsprekend dat hij naar de eliteschool Eton College zou gaan.

David niet, die werd naar Radley College gestuurd, in vergelijking met Eton een tweederangskeuze. Niemand deed moeite om te verbergen waarom die keuze gemaakt was. Lord en Lady Redesdale wilden niet dat de reputatie van Clement op Eton zou lijden onder het gedrag van zijn jongere broer David. Die stond bekend om zijn plotse en onvoorspelbare driftbuien. Toen hij vanwege zijn slecht gedrag eens een tijdje opgesloten was in zijn kamer had hij een pook in het haardvuur opgewarmd en stond hij met het witgloeiende wapen zijn vader, die hem kwam berispen, naar het leven. Enkel door de sussende tussenkomst van de huisleraar kon een drama voorkomen worden. (Die huisleraar was een Franse oud-militair die alle lessen in het Frans gaf, waardoor alle kinderen Redesdale perfect tweetalig waren.)

Op kostschool las David weinig boeken en hij leerde traag, hoewel hij best intelligent was. Naar alle waarschijnlijkheid was de oorzaak dyslexie, maar in die tijd werd die diagnose nog niet gesteld. Hij was gevoelig en een grote idealist, maar had een hekel aan ploegsporten, wat funest was voor zijn populariteit onder zijn schoolkameraden. De enige momenten waarop hij zich echt in zijn sas voelde, waren jachtpartijen op het platteland. Toen hij eindelijk de gehate kostschool kon verlaten, wilde hij carrière gaan maken bij het leger, maar hij slaagde niet in het schriftelijk examen voor de militaire academie Sandhurst. Toen werd besloten dat hij zijn geluk zou gaan beproeven als theeplanter in Ceylon, het huidige Sri Lanka. Daar bleef hij bijna vier jaar, maar het was wel duidelijk dat hij daar niet vrolijk van werd.

Gerommel in een andere uithoek van het British Empire kwam voor David als geroepen. In Zuid-Afrika wilden de Boers onder leiding van Paul Kruger de onafhankelijkheid van Transvaal en Oranje Vrijstaat uitroepen, en dat konden de Britten niet over hun kant laten gaan. David was op dat moment net met verlof in het Verenigd Koninkrijk, en zag hierin zijn kans om niet te hoeven terugkeren naar Ceylon. Hij beantwoordde de oproep om mee te gaan vechten en liet zich als tweede luitenant inlijven in het leger. En zo was hij toch nog aanbeland in de carrière waar hij altijd op gehoopt had, en waar hij inderdaad floreerde.

Hij werd erg gewaardeerd door zijn superieuren en nam in de voorste linies deel aan gevechten. Hij raakte in totaal drie keer gewond; de laatste keer ging het om een gevaarlijke borstwonde waarbij hij een deel van een long verloor. Hij werd aanvankelijk zonder veel hoop verzorgd in een veldhospitaal, de maden krioelden al in zijn wonde. Maar toen het er na vier dagen naar uitzag dat hij het toch zou halen, werd hij met een ossenwagen naar een legerkamp getransporteerd. In het legerhospitaal schreef hij een liefdesbrief naar Sydney, voor het geval hij het niet zou halen. Blijkbaar waren ze al die tijd toch met elkaar in contact gebleven, ook al had Sydney nog andere mogelijke huwelijkskandidaten zien passeren. Een daarvan was gesneuveld in de Boer War. Misschien speelde dat mee op de achtergrond, want naarmate David tegen alle verwachtingen in volledig herstelde van zijn zware verwonding liet Sydney deze kans niet voorbijgaan en bloeide hun relatie verder open.

Toen David bij Tap om de hand van zijn dochter ging vragen, plaagde die hem een beetje: ‘Welke dochter bedoel je?’ En toen hij David vroeg hoe hij in haar levensonderhoud dacht te voorzien, antwoordde David: ‘Wel, ik krijg een jaarlijkse toelage van vierhonderd pond, en ik heb deze twee.’ En hij hield zijn stevig uitziende handen omhoog.

Het huwelijk werd op 6 februari ingezegend in Saint Margaret’s Church, het kleine kerkje van de parlementariërs tussen de Houses of Parliament en Westminster Abbey. Toen een goede vriend Sydney kort voor de bruiloft discreet inlichtte over wat ze kon verwachten tijdens de huwelijksnacht, was haar geschokte reactie: ‘A gentleman would never do anything like that!’

Niettemin werd krap negen maanden na hun huwelijk hun eerste kindje geboren. Sydney was een beetje teleurgesteld dat het een meisje was, maar David was in extase. De kleine Nancy zou drie jaar lang het rijk alleen hebben, toen pas werd haar zusje Pamela geboren. Pam zou uitgroeien tot het rustigste en minst opvallende van de zes meisjes, en zou later de bescheiden bindende factor op de achtergrond blijken die de turbulente tegenstellingen tussen haar zussen kon overstijgen. Maar in haar eerste levensjaren was ze vooral een makkelijk slachtoffer en het mikpunt van de jaloerse uitbarstingen van Nancy, die plots de aandacht moest delen met dat nieuwe kleine mormel. Twee jaar later werd het gezinnetje uitgebreid met Tom, de langverwachte zoon en erfgenaam van titel en landgoed. David en Sydney hoopten natuurlijk nog op meer zonen, maar daarin zouden ze bij elke nieuwe geboorte – er volgden er nog vier – teleurgesteld worden. Diana arriveerde al een jaar na Tom, als baby was ze al een opvallende beauty.

David moest dat snel uitbreidende gezin natuurlijk onderhouden, en dat lukte enkel omdat zijn schoonvader hem aan een baantje had geholpen. Tap Bowles had diverse succesvolle tijdschriften opgestart, waaronder Vanity Fair (niet te verwarren met het huidige Amerikaanse magazine) en The Lady (dat nog altijd bestaat). Tap bood zijn schoonzoon David de job van kantoormanager en boekhouder van The Lady aan. Eigenlijk had hij die baan beter aan Sydney kunnen geven, die daar een uitgesproken talent voor had. David daarentegen had een hekel aan kantoor, vaste werkuren, en alles wat niet met het buitenleven te maken had. Hij had ook totaal geen belangstelling voor damestijdschriften. Maar hij schijnt de job tien jaar lang naar behoren uitgeoefend te hebben. Hij had ook onvermoede talenten, zo bleek. Al op zijn eerste werkdag ontdekte hij een rattenplaag in de kelder van het kantoor. In Ceylon was het de gewoonte om er een mangoest op na te houden, want die jaagden heel efficiënt op ratten en slangen. (Mangoesten lijken op stokstaartjes; die laatste zijn trouwens een onderafdeling van de soort.) Nu had dierenliefhebber David zo’n mangoest meegebracht uit Ceylon. Hij zette het kleine roofdier meteen aan het werk op kantoor, met spectaculair resultaat.

Met zijn salaris en de toelage die hij van zijn vader kreeg, plus nog een kleine toelage die Sydney van haar vader kreeg, had het gezin een jaarinkomen van om en rond de duizend pond. Sydney was van jongs af aan erg bedreven in het runnen van een huishouden en door haar voorzichtige financieel beheer kon het gezin een relatief bescheiden woning aan Graham Street (nu Graham Place) in Londen betrekken, en zich vijf – vrouwelijke – personeelsleden veroorloven: een kokkin, een dienstmeisje, een werkster, een kinderverzorgster en een kindermeisje. Dat lijkt vandaag krankzinnig veel, maar in een tijd zonder elektrische huishoudapparaten, moderne detergenten of zelfstrijkende hemden was dat heel gewoon.

In de week leefde het gezin een rustig leventje in Londen, de weekends werden besteed aan familiebezoek. Er waren voldoende mogelijkheden: bij Sydney waren ze met z’n vieren, bij David met z’n negenen. Eén familierelatie zou in de toekomst erg bijzonder blijken. Davids moeder had een oudere zus, Lady Blanche, bijgenaamd Aunt Natty. Zij was getrouwd met Henry Hozier. Hun dochter Clementine Hozier zou de echtgenote worden van niemand minder dan Winston Churchill. Er werd zelfs gefluisterd dat Henry Hozier niet de biologische vader was van Clementine. Lady Blanche had vanwege haar slechte huwelijk ettelijke buitenechtelijke relaties. Een van haar lovers was Bertie, de vader van David. Hij zou de échte vader van Clementine zijn. De gelijkenis tussen beiden was ook treffend. Als dat verhaal klopt, dan was Clementine Hozier Churchill geen nichtje, maar een halfzus van David! Hoe dan ook zouden de kinderen Mitford goede speelkameraadjes worden van Churchills kinderen.

Maar het uitdijende gezin wilde ook wel een eigen plekje om de vakanties door te brengen. En als ze in de zomermaanden een huisje konden huren op het platteland, kon hun huis in Londen weer doorverhuurd worden, wat voor broodnodige inkomsten zorgde. Sydney tikte aan de rand van High Wycombe – op zowat vijftig kilometer ten westen van Londen – Old Mill Cottage op de kop, een schattig huisje dat ze vanaf 1911 zouden huren en waar ze zó van hielden dat ze het uiteindelijk zouden kopen, met een beetje financiële hulp van Sydneys vader. Op gezette tijden verkaste het hele gezin dus naar High Wycombe: op dat moment vader, moeder, vier kinderen en vijf personeelsleden, waar nog een jongen aan was toegevoegd die voor alle huisdieren moest zorgen. Want behalve drie honden herbergde het gezin ook nog ontelbare kleine dieren die de kinderen bij Harrods hadden gekocht, waaronder diverse muizen, hamsters en kleine ringslangetjes.

David bleef zich wel zorgen maken over hun financiële situatie, en toen hij hoorde dat er in Ontario in Canada een plek was waar vermoedelijk goudaders onder de grond zaten, besloot hij de gok te wagen en kocht hij zestien hectare grond nabij de kleine nederzetting Swastika, zo’n zeshonderd kilometer ten noordwesten van Ottawa. Hij trok er een eenvoudige blokhut op en reisde er de komende twintig jaar vaak naartoe, op zoek naar de definitieve oplossing voor al zijn financiële zorgen. In een perceel op nog geen twee kilometer van het zijne was een collega-goudzoeker onder een meertje op een rijke ader gestoten, dus David bleef lange tijd hoopvol. Maar hij zou nooit meer dan een paar armzalige goudklompjes bovenhalen.

Eerst ging hij in z’n eentje naar Canada, maar in het voorjaar van 1912 zou Sydney voor het eerst meegaan. Ze hadden twee tickets geboekt op de allereerste reis van een machtig, nagelnieuw schip: de Titanic. Maar er kwam iets tussen, en hun reis naar Canada ging – gelukkig – pas anderhalf jaar later door, in de herfst van 1913.

De blokhut van David was rudimentair en ze leefden er uiterst eenvoudig, maar dat beviel hun allebei uitstekend. Er was geen personeel, dus Sydney deed alles zelf: het water moest met de hand opgepompt worden, ze kookte op een kampeervuurtje en ze bakte zelf brood. Dat beviel haar zo goed dat ze het verder haar hele leven is blijven doen. David floreerde in deze ruwe, mannelijke omgeving, en als edelman die zelf met hamers en houwelen zwoegde, dwong hij respect af bij zijn collega-goudzoekers. Hoewel de winters niet bepaald gastvrij waren, beleefden David en Sydney tussen de sneeuwbuien door een heerlijke tijd, en in die blokhut verwekten ze hun vijfde kind, Unity.

Na hun terugkeer verhuisde het gezin naar een nieuwe, grotere woning op 49, Victoria Road in de chique wijk Kensington – het huis staat er nog altijd. Ondertussen broeide de onrust in Europa, en op maandag 4 augustus 1914 vielen de troepen van de Duitse Kaiser België binnen op hun doortocht naar Frankrijk, hoewel de Belgische koning Albert I die doortocht geweigerd had. Albert vroeg de Britten vervolgens om bijstand zoals voorzien in het Verdrag van Londen, en de Britten stelden de Duitsers een ultimatum: als ze voor middernacht niet te kennen hadden gegeven dat ze zich zouden terugtrekken, verkeerden het Britse en het Duitse Rijk in een staat van oorlog.

David was van plan geweest om terug te keren naar zijn goudmijn in Canada, maar nog voor de vijandelijkheden uitgebroken waren wijzigde hij zijn plannen. Hij wist dat hij vanwege zijn defecte long als ongeschikt was geklasseerd en dat zijn kansen om aan het front ingezet te worden erg klein waren, maar toch had hij zich gemeld bij zijn oude regiment. Op 8 augustus kreeg hij twaalf uur verlof om zijn familie te bezoeken, en de nieuwe aanwinst van de familie was zo vriendelijk om juist op dat moment geboren te worden. Alweer een dochter, maar niet getreurd, er kwamen ongetwijfeld nog kansen om een jongetje te krijgen. Het was Sydney die het kind Unity noemde, naar de actrice Unity Moore die ze erg bewonderde. Opa Bertie stelde voor om daar nog een naam aan toe te voegen, en dat werd Valkyrie, naar de strijdgodinnen uit de Noordse mythologie die hij kende uit de opera’s van Wagner. Achteraf gezien is het op zijn minst merkwaardig te noemen dat een meisje dat zich later helemaal zou verliezen in het nazisme de hoogst ongewone voornamen Unity Valkyrie kreeg, zeker als je daarbij bedenkt dat ze verwekt werd op een plek die de naam Swastika droeg. Overigens werd Unity van bij haar geboorte door de hele familie met haar koosnaampje ‘Bobo’ aangesproken.

David was er op een of andere manier toch in geslaagd om zich door de legerartsen fit voor de dienst te laten verklaren. Met een gemiddelde levensverwachting van ongeveer zes weken in de loopgravenoorlog was er een grote behoefte aan nieuwe officieren. Maar zijn meest angstaanjagende ervaring tijdens de oorlog beleefde David op verlof in het thuisland. Net toen hij onverwacht thuiskwam, had de kokkin post gekregen: het huis aan de kust waar Sydney en de kinderen met vakantie waren was de vorige nacht tot op de grond afgebrand. Over het lot van het volledige gezin stond niets in de brief. Er volgden bange uren tot de eerstvolgende trein uit het kustplaatsje arriveerde in Londen. Maar tot Davids grote opluchting was iedereen ongedeerd, alleen de teddybeer van Nancy had de ramp niet overleefd. Haar verdriet was niet te stelpen. Toen de butler voorbijsnelde met wat hij aan kostbare bezittingen had kunnen redden uit de brand, groette de zesjarige Tom die net uit het huis geëvacueerd was hem beleefd: ‘Good morning, Mister Caddick.’ Hij was erg verbaasd dat hij geen antwoord kreeg.

In januari 1915 werd David van het front naar huis gestuurd omdat zijn gezondheid totaal was ingestort. Zijn beperkte longcapaciteit was niet opgewassen tegen de regen en de kou van die eerste oorlogswinter. Terwijl hij thuis herstelde, kwam het verschrikkelijke nieuws dat zijn oudere broer Clement, de golden boy van de familie, op 13 mei in Vlamertinge in West-Vlaanderen gesneuveld was tijdens de Tweede Slag om Ieper. Hij ligt begraven op de militaire begraafplaats van Vlamertinge. Nog geen maand tevoren was hij onderscheiden met een DSO, het Distinguished Service Order. Pam zou nooit vergeten hoe ze als kind haar vader openlijk zag huilen toen hij het nieuws over de dood van zijn oudere broer vernam. Tot dan was Pam er zich niet van bewust dat volwassenen konden huilen.

Clement liet zijn driejarige dochter Rosemary en zijn vrouw Helen achter, die op dat moment zwanger was. Als de baby een jongen zou blijken te zijn, zou hij de titel van Baron Redesdale erven. Maar vijf maanden later bleek het kind een meisje. En dat betekende dat David de titel en het landgoed zou erven als zijn vader Bertie zou overlijden. Niemand ging ervan uit dat dat snel zou gebeuren.

BATSFORD EN
ASTHALL

‘Toen een beambte van de volkstelling vroeg uit hoeveel leden het gezin bestond, antwoordde Debo furieus: “Drie reuzen, drie dwergen eneen bruut!” De reuzen waren Nancy, Diana en Unity, die allemaal uitzonderlijk lang waren. De dwergen waren Pam, Debo en ik.De bruut was de arme Tom.’

JESSICA MITFORD – HONS AND REBELS

Zodra David opgeknapt was, was hij vastbesloten om terug te keren naar het front. Het aantal gesneuvelde officieren bleef schrikbarend hoog, en dus ook de nood aan vervangers. Hij slaagde er opnieuw in zich fit te laten verklaren. Hij kreeg een aanstelling als transportofficier aan het front nabij Ieper. Elke nacht moest hij voorraden en munitie naar zijn bataljon aan de andere kant van de stad zien te transporteren, soms zelfs twee keer. Zijn methode was simpel: zodra ze Ieper naderden, liet hij de paarden versnellen om ze in volle galop door de stad te jagen, tot ze de Menenpoort voorbij waren. Zijn soldaten werkten in twee shiften, maar David zelf nam nooit een pauze en reed persoonlijk met elk transport mee. Dat leverde hem een eervolle vermelding in berichten aan het thuisland op: ‘He was mentioned in despatches’. Zijn bataljon zou nooit een tekort aan voorraden hebben, en opmerkelijk genoeg verloor David geen enkele van zijn soldaten. Zelf zei hij daarover tegen een collega dat zijn werk nu niet bepaald een picknick was, maar wel een makkie in vergelijking met het werk in de loopgraven.

Door de oorlog kwam Sydney wel in financiële problemen. Davids salaris van The Lady was weggevallen en zijn soldij was hoogst onvoldoende, en daarbovenop was ook de toelage die ze van haar vader kreeg nog eens teruggeschroefd. Haar schoonvader Bertie kwam te hulp: hij stelde haar voor om met haar gezin in een huis op zijn landgoed Batsford te komen wonen, Malcolm House, vlak naast de kerk. Sydney woonde veel liever in de stad, maar schulden maken vond ze veel erger. De kinderen daarentegen waren opgetogen over hun nieuwe leven op het platteland in Gloucestershire. En het huis op Victoria Road in Londen kon weer verhuurd worden, dus dat leverde extra inkomsten op.

En toen werd Bertie plots erg ziek: een zwaar geval van geelzucht. Hij overleed op 17 augustus 1916. Dat betekende dat David de titel van 2nd Baron Redesdale kreeg, en het landgoed Batsford erfde.

Kiesheidshalve lieten de nieuwe eigenaars de weduwe van Bertie nog even met rust, maar na een tijdje stelde ze zelf voor om zich terug te trekken in Redesdale Cottage nabij Rochester in Northumberland, vierhonderd kilometer ten noorden van Batsford. Dat huis maakte deel uit van de nalatenschap, waarbij ook nog land en bezittingen in Gloucestershire en Oxfordshire hoorden. Maar na aftrek van de erfbelasting, kosten en enkele legaten leverde dat allemaal te weinig op om een groot landgoed als Batsford te onderhouden. David en Sydney wisten dus bij voorbaat dat ze het zouden moeten verkopen, maar in volle oorlogsperiode was het natuurlijk niet het geschikte moment voor een rendabele vastgoedtransactie. Ze besloten te wachten tot de oorlog voorbij was en de markt zich zou herstellen.

Vanwege de oorlog had Bertie al een groot deel van de kamers afgesloten en de meubels laten overtrekken met beschermende lakens, om kosten te besparen. Toen Sydney verhuisde van Malcolm House naar het gigantisch grote landhuis met niet minder dan vijf trappenhuizen, deed ze net hetzelfde: enkel de kamers die het gezin absoluut nodig had werden ontsloten, en de rest bleef ingepakt en afgesloten.

De Mitfords behoorden nu wel tot de landadel, maar dat betekende helemaal niet dat ze rijk waren: binnen hun klasse waren ze zelfs relatief onbemiddeld, en dat zou er de komende jaren door Davids heilloze financiële beslissingen bepaald niet op beteren. Ze namen zelfs de vier kinderen van bankier Ronald Norman in de kost, die nog speelkameraadjes van hun kinderen waren geweest toen ze op hun Londense adres woonden. Norman en zijn echtgenote vonden Londen niet veilig genoeg voor hun kinderen nu er Duitse zeppelins overvlogen die bommen konden droppen, en voor de Mitfords was het kostgeld een zeer welkom extraatje. Alle kinderen kregen op Batsford samen thuisonderwijs van een gouvernante, ook handig.

David zat niet stil telkens hij met militair verlof was. Op 11 september 1917 beviel Sydney van hun zesde kind, alweer een dochter, die Jessica werd genoemd – naar Sydneys vroeg overleden moeder – maar die van bij de geboorte luisterde naar de roepnaam Decca.

Een jaar later was de oorlog eindelijk voorbij. Iedereen was natuurlijk dolgelukkig, ook al hadden de kinderen stiekem wel ergens gehoopt dat hij langer mocht duren, want ze vonden het leven op Batsford heerlijk. Maar hun ouders hadden hen van bij het begin verteld dat ze te arm waren om er te blijven wonen. In 1919 werd Batsford verkocht, samen met de meeste omliggende gronden in Gloucestershire. De gronden in Oxfordshire behield David; ze waren ideaal voor zijn twee favoriete hobby’s, jagen en vissen.

Met de opbrengst van Batsford kochten de Mitfords Asthall Manor, dicht bij het piepkleine dorpje Swinbrook in de prachtige Cotswolds in Oxfordshire. Swinbrook had toen niet meer dan 150 inwoners, en het leek alsof de tijd er had stilgestaan. Asthall Manor lag vlak bij het kerkje, de ramen van de kinderkamer keken uit op het kerkhof. Vanuit die ramen keken de kinderen naar begrafenissen, ook al werd dat hun verboden. Decca en Debo vielen al wandelend eens samen in een vers gegraven graf. Plaaggeest Nancy zei hun dat dat ongeluk voor hen betekende, voor altijd.

Van Asthall Manor werd ook gezegd dat het een paar spoken herbergde. In het holst van de nacht waren er voetstappen te horen op de paden rond het huis, en er was ook sprake van duidelijk hoorbaar gedruppel op plaatsen waar geen water te bespeuren was. Maar enkel David, Pam en Diana schenen dat op te merken, niemand anders bleek iets te horen of te zien. Voor de kleine Nancy was het wel een uitstekende gelegenheid om lugubere spookverhalen te verzinnen.

Maar dat verhinderde allemaal niet dat Sydney en de kinderen binnen de kortste keren helemaal verliefd werden op Asthall, en Batsford algauw vergeten werd. De oudere kinderen waren vooral weg van de bibliotheek. Die was gevestigd in een verbouwde schuur, die losstond van het hoofdhuis en er enkel mee verbonden was door een overdekte gang, door de kinderen al snel ‘de kloostergang’ genoemd. De bibliotheek was eigenlijk een grote zitkamer, met comfortabele zetels, een vleugelpiano, en veel boeken uit de uitstekende collectie die opa Redesdale in Batsford verzameld had. Het grote pluspunt van die bibliotheek was dat hun ouders er zelden binnenkwamen. Op voorwaarde dat ze zich rustig gedroegen, geen rommel maakten en alle boeken netjes op hun plaats terugzetten, lieten Muv en Farve de kinderen daar met rust.

Ook hier wisten de kinderen dat Asthall Manor niet de definitieve gezinswoning zou worden. David wilde een nieuw huis bouwen aan de andere kant van Swinbrook, vlak bij zijn gronden waar hij op fazanten kon jagen. Uiteindelijk zouden ze zes jaar in Asthall blijven. Het waren de gelukkigste jaren van de kinderen, en de meest betekenisvolle voor hun opvoeding. Sydney en David deden nog een laatste poging om de langverwachte tweede zoon te produceren, maar op 31 maart 1920 werd nog maar eens een dochter geboren. Net als bij alle andere geboortes was David aanwezig bij de bevalling, bepaald ongewoon voor een man in die tijd. Het dienstmeisje, dat in spanning had zitten wachten tot hij buitenkwam, zei later: ‘Eén blik op het gezicht van His Lordship vertelde me alles.’ Het meisje werd Deborah genoemd, al snel verkort tot Debo. Daarna werden alle pogingen om alsnog een zoon te produceren gestaakt, en was het gezin dus compleet. Nancy, de oudste, was ondertussen zestien jaar, en Sydney vroeg haar om meter te zijn van de pasgeboren Debo. Zelf was ze bijna veertig, en ze vreesde dat ze misschien niet lang genoeg zou leven om haar jongste te zien opgroeien. Pam was nu dertien, Tom elf, Diana tien. Unity was zes, en Decca drie.

Het landelijke leven op Asthall was voor de kinderen eigenlijk idyllisch, ook al hadden sommigen er later negatieve herinneringen aan. Die hadden dan vooral te maken met de vele beperkingen die ouders hun kinderen in die tijd oplegden, zeker als het meisjes waren. Behalve familieleden, neefjes en nichtjes en een stoet van gouvernantes hadden de kinderen weinig sociale contacten. Omgang met de dorpskinderen werd ingeperkt vanwege het klassenonderscheid. Een degelijke schoolopleiding voor zijn dochters vond David – net als zijn tijdgenoten – eigenlijk overbodig. Ze moesten natuurlijk kunnen lezen en schrijven, en voldoende kunnen rekenen om de boekhouding van een huishouden te kunnen doen. Daarnaast moesten ze nog wat noties van geschiedenis en aardrijkskunde hebben, net voldoende om niet uit de toon te vallen bij conversaties in kringen van hun gasten en gelijken. Ook muziek en dans, snit en naad, en een goede lichaamshouding waren belangrijk. Toen Sydney met de vierjarige Nancy eens op bezoek was bij Lady Airlie, de overgrootmoeder van het kind, vroeg die streng: ‘En hoeveel vooruitgang maakt ze met Frans?’ Sydney moest bekennen dat ze er nog moest aan beginnen om de kleine Nancy die taal te leren. Waarop Lady Airlie uit de hoogte verklaarde: ‘There is nothing so inferior as a gentlewoman who has no French.’ Sydney nam meteen een Franse gouvernante in dienst.

De enige van de kinderen die een volledige schoolopleiding zou volgen, van lagere school tot en met universiteit, was Tom. Als de meisjes daarover klaagden en zeiden dat ze dat niet eerlijk vonden, was het onveranderlijke tegenargument: ‘But Tom’s a boy!’ Daarmee was de discussie gesloten.

De opleiding van de meisjes liet David volledig aan Sydney over. Die nam die taak voor een groot deel op zich. In Batsford had ze daarvoor nog geen tijd gehad, omdat het aansturen van de huishouding met alle personeelsleden haar aanvankelijk nog te veel in beslag nam. Maar ze liet zich bijstaan door gouvernantes, die kwamen en gingen. In totaal zouden er een vijftiental de revue passeren. In Asthall hield Sydney zich wel zelf bezig met de vijf jongste kinderen, telkens tot ze ongeveer acht jaar waren. Een van haar criteria was dat ze op zesjarige leeftijd in staat moesten zijn om het hoofdartikel van de krant The Times luidop voor te lezen.

Vooral de tweede gouvernante die Sydney onder de arm nam, ene Miss Hirams, bleek een voorbeeldige leerkracht te zijn. De hoge standaard van haar lessen kwam aan het licht toen Tom voor het eerst naar school ging in Lockers Park Preparatory School. Hij mocht het eerste studiejaar meteen overslaan. Alleen Pam was een trage leerling, ze had zelfs moeite om de voortgang van haar jongere zussen bij te houden. Op latere leeftijd werd bij haar dyslexie vastgesteld. Maar als kind werd ze door haar jongere zussen wel meedogenloos geplaagd met haar slome vooruitgang.

Niet alle dochters waren blij met dat thuisonderwijs, allicht ook omdat daardoor veel contact met leeftijdgenootjes buiten hun bereik bleef. Nancy zou blijven zeuren tot ze zestien was, toen mocht ze eindelijk naar een soort kostschool, Hatherop Castle School. Er waren een twintigtal leerlingen, ‘of the right sort’, dus ook allemaal dochters van welgestelde gezinnen. Hatherop was wat de Britten een finishing school noemen, waar meisjes de vaardigheden werden bijgebracht die ze als vrouw en echtgenote nodig zouden hebben. Heel belangrijk waren bijvoorbeeld de danslessen, onontbeerlijk voor wie een goede partij aan de haak wou slaan. Verder stonden er muziek en sport (tennis, netbal en zwemmen) op het programma, en ook Frans. De school volgde het PNEU-systeem, opgezet door een vereniging voor thuisonderwijs, Parents’ National Education Union.

Sydney was zozeer onder de indruk van dat PNEU-programma dat ze het zelf toepaste op het thuisonderwijs van de jongste meisjes. Het ging uit van de eigen zintuiglijke ervaringen en nieuwsgierigheid van de kinderen, eerder dan van opgelepelde informatie. Een methode was ook dat de volwassene een verhaal voorlas, en daarna moest het kind navertellen wat het onthouden had. In een contraire bui zei Unity eens dat ze niets onthouden had. ‘Hoezo,’ zei Sydney, ‘zelfs niet één woord?’ ‘Very well, then,’ antwoorde Unity: ‘the’. Tegen Kerstmis stuurde de organisatie examenformulieren naar de deelnemende gezinnen. De kinderen moesten dus examen afleggen, en de resultaten werden in Londen beoordeeld, net zoals bij ‘gewone’ schoolkinderen.

Een nadeel was wel dat lezen fonetisch werd aangeleerd, zodat spelling tot op hoge leeftijd een probleem bleef voor de meisjes. Maar er valt best wat te zeggen voor de kwaliteit van dat PNEU-thuisonderwijs, als je bedenkt dat vier van de zes meisjes, Nancy, Diana, Decca en Debo later bestsellerauteurs zouden worden (al moesten redacteurs steevast veel spellingfouten uit Nancy’s manuscripten corrigeren). Eigenlijk hadden ze de capaciteiten om een universitaire opleiding aan te kunnen. We kunnen alleen maar speculeren wat er van hen geworden zou zijn, mochten ze een klassieke schoolopleiding doorlopen hebben.

Behalve de lessen was er het landleven. De oudste meisjes konden goed paardrijden en deden dat ook bijna dagelijks onder begeleiding van Hooper, de stalknecht, of van Captain Collinson, de rentmeester. Vooral Nancy en Diana waren er goed in, en later ook de kleine Debo. Ze reden amazonegewijs. Pam deed ook mee, hoewel ze er niet zo goed in was. Tom, Unity en Decca daarentegen hadden niets met paarden. Ook David was ermee moeten ophouden, toen hij van zijn steigerend paard gevallen was. Het dier was boven op hem gevallen en hij had zijn bekken gebroken. Daarna was paardrijden voor hem te pijnlijk. Op zondag was er de drijfjacht met honden, waar iedereen aan meedeed. Ze hielden allemaal van de stevige trektochten door de velden met wintergewassen. David had aan al zijn vrijetijdskleding grote zakken laten naaien waarin hij een geschoten haas kon wegstoppen. Niemand had problemen met de jacht, maar de kinderen ontwikkelden wel een frisse haat tegen Davids jachtopziener Steele, omdat hij overal klemmen en stroppen uitzette om wezels, fretten, hermelijnen en vossen te vangen. Af en toe kwamen er ook egels, dassen en zelfs verwilderde katten aan een bloederig einde in die marteltuigen. Voor de kinderen was het een erezaak om de gevangen dieren tijdig vrij te laten, tot grote woede van de jachtopziener.

Hun liefde voor dieren was ook binnenshuis goed merkbaar. Het huishouden herbergde altijd een kleine menagerie, en dat ging ver. Alle kinderen hadden een hond, maar Decca had haar hart verloren aan een schaapje, dat ze Miranda noemde en waarover iedereen sprak alsof het een menselijk wezen was. Miranda werd zelfs – als Farve het niet zag – mee in bed gesmokkeld. Het dier week niet van Decca’s zijde, en ging dus mee op lange wandelingen, en zelfs naar de kerk. Decca zeurde ook altijd om Miranda mee te mogen nemen naar Londen, want het lieve ding zou zó houden van de stad. Unity had dan weer een geit als huisdier, en later ook een groene ringslang die ze Enid noemde (Diana had er eveneens eentje), en ook nog een rat die luisterde naar de naam Ratular. Debo hield het bij hamsters.

Telkens als een van de lievelingsdieren overleed, was dat een groot drama. Behalve voor de boerderijdieren: Diana vond dat doodgaan er voor die beesten gewoon bij hoorde. Alle kinderen werden trouwens aangemoedigd om aan landbouw te doen, dat werd beschouwd als een onderdeel van hun opvoeding. Ze hielden hun eigen kippen, varkens en zelfs kalveren, en verkochten de opbrengst. Het vlees ging meestal naar de keuken van Asthall, maar soms ook naar de plaatselijke slager. Ze kregen ook een stukje grond toegewezen om groenten te kweken, en daarvoor moesten ze pacht betalen aan hun vader. Elk jaar gaf David een diner voor al zijn pachters, en op een keer zei Pam dat ze ook uitgenodigd moest worden, aangezien ze toch ook een pachter was. David probeerde dat eerst nog af te houden, maar uiteindelijk gaf hij toe. Tijdens het diner vroeg de pachter die naast Pam zat haar hoeveel ze aan haar vader betaalde, en toen bleek dat ze verhoudingsgewijs ongeveer dubbel zoveel betaalde als de andere pachters raadde de man haar aan: ‘Je moet korting vragen.’. Tot Davids grote ergernis deed ze dat ook. En jawel, na wat discussie over en weer kon hij niet anders dan haar pacht verlagen.

Met zoveel kinderen was het een vrolijk huishouden bij de Mitfords. Met de regelmaat van de klok werden er spelletjes gespeeld, waar ook David zich met kinderlijk plezier helemaal in kon verliezen. Verstoppertje spelen in Batsford, met zijn vijf trappenhuizen, was natuurlijk groots. Verkleedpartijen waren ook erg in trek, en de kinderen waren soms maanden zoet met het bedenken en uitvoeren van toneelvoorstellingen. Maar het was ook niet altijd peis en vree. Tussen de kinderen bestonden wisselende coalities. Nancy kon wel eens de favoriete zus zijn, maar met haar scherpe tong en onbeheersbare neiging tot plagen was die favorietenrol soms van korte duur. Twee coalities waren wél erg bijzonder en hebben heel lang standgehouden: een tussen Unity en Decca, en eentje van Decca met Debo.