‘Vergeet niet, mijn lieve grote zus, een leeuwin kijkt niet
om als honden blaffen.’

Zoe Kanko

Ode aan mijn oma: moslima en feministe, gehaat omdat je wilde leven

Ik herinner me jou, gebogen op je schapenvacht. De geur van je badolie, die heerlijk mijn kinderneus binnendrong en mijn hartje met vreugde vulde. Terwijl ik me vastklampte aan de lendendoek van mijn moeder, nam ik vaak afscheid van je. Waarom ben je nooit gebleven? Waar ging je heen? Ik zag je lopen zonder om te kijken.

De tranen van mijn jonge moeder botsten tegen de barrières van haar trots. En ze zocht haar toevlucht in de keuken, daar waar ze eeuwig gedoemd was te zitten. Dag in dag uit. Dat was haar volledige leven. Dat en kinderen baren. De mannen bedienen. Haar eigen leven nooit vooropzetten. Jij wilde iets anders voor haar. Het was de bron van jullie ruzie of pijn. De keuken waaruit al snel een geur ontsnapte die jouw parfum niet uitwiste. Tot op de dag van vandaag kan ik nog steeds de geur ruiken die jij altijd achterliet als je wegging. Ik was misschien acht jaar oud. Ik heb je op die dag niet zien vertrekken. Maar je aanwezigheid werd plots van me weggerukt, dus opende ik mijn ogen en het muggennet. Het kon niet zijn dat je weer weg was. Ik rende de straat op. Oma! Maar jij was al weg. Ik zou je nooit meer zien. Waarom ging je altijd weg, oma?

Weggaan om te overleven is altijd de vloek geweest van de vrouwen in onze familie. Eerst jij. Toen mam. En ik ook. Maar dit zijn andere tijden.

Jij stuurde telegrammen naar je kinderen die je nooit meer mocht zien. Je maakte geld over dat opgehaald moest worden op een postkantoor. Jij, ‘de ongelovige’, je was verstoten als gevolg van je keuzes. Je werd gehaat en in de steek gelaten alleen maar omdat je wilde leven. Ik stuur WhatsApp-berichten naar iedereen die ik achterliet. Het leven gaat altijd door. We zijn zo veranderd dat het geluid van onze stemmen minder gedeeld wordt dan de adem van woorden die ons verenigen via onze schermen. Maar als we elkaar zien, knuffelen we. Vroeger knuffelden we nooit. Het was gênant.

Wat zou je vandaag van ons denken? Jij die de Rubicon overstak in de jaren zeventig, al lang voordat ik geboren werd: als moslima durven scheiden. Toen mama, je oudste dochter die mij ter wereld bracht, zich zo graag wat langer aan jouw lendendoeken had vastgeklampt.

Ik werd minder snel van haar weggerukt, maar op een dag, toen ik twintig was, veranderde er iets. Zij ging niet weg zoals jij. Ik was het die wegging. Deze nieuwe verscheuring was mijn schuld. Het was mijn beurt om vrij te zijn. Mijn moeder, jouw dochter, was een tweede keer verlaten. Zelf ging ze niet weg. Ze wist wat ons te wachten stond. Het dilemma van zoveel vrouwen.

Ik reisde door landen die jij je nooit had kunnen voorstellen. Jouw universum was beperkt tot jouw reis te voet als vrouw. Jij was een vrouw. Een vrije vrouw en een verscheurde moeder. Een verblufte en vastberaden burger. Een feministe. Dit alles werd je ontnomen door het patriarchaat, maar je gaf nooit op. Je klaagde ook niet. In alle stilte heb je je verzet door je lot zelf te kiezen. Je verliet het huis van mijn grootvader zonder om te kijken. Je liep van het noorden van Burkina Faso naar het zuiden – minstens vijfhonderd kilometer. Zo vastberaden was je.

Je verruilde het brandende zand van de woestijn voor de vruchtbare grond van een streek waarvan je de taal niet eens sprak. Je maakte de overgang van veeteelt naar landbouw. Religieus fanatisme deed je niet het hoofd buigen. Je verzette je. Je durfde. Je bent een vrouw die vertrokken is. Dat was en blijft verboden. Moslima’s mogen niet scheiden. Je hebt je afwijzing van de kracht die je tot een baarmoeder wilde reduceren in de praktijk gebracht. Je zei nee tegen polygamie. Je vertrok nog voor ik geboren was en mama was nog een kind. Maar jouw verhaal groeide in mijn hart en voedde me. Ik keek soms naar een oude foto van je. De enige foto die we hadden. Je staarde naar de camera, hij was voor je identiteitskaart. Je zag er zo alert uit. Mama lijkt steeds meer op jou en soms zie ik jouw zeldzame lach in die van haar. Dat maakt me blij maar ook bang. Ze is nu veel ouder dan jij was toen je ons voorgoed verliet en je schapenvacht werd opgeborgen. Soms maak ik me zorgen dat ze ons ook zal verlaten. Dan denk ik aan de verloren tijd… Halen we die ooit nog in?

M’ma – zo noem ik mijn mama in onze taal – is rusteloos. Op familiefeestjes zie je haar nooit stilzitten. Ze moet hier en daar poetsen, hier en daar opruimen. Iedereen opbellen die niet aanwezig is. Wanneer ze uiteindelijk verschijnt, staat iedereen die wél aanwezig was op het punt te vertrekken. Dat is haar manier van liefde geven. Werken in je huis. Terwijl wij zo graag zouden willen dat ze gewoon tijd met ons doorbrengt. Beter weet ze niet. Haar hele leven werd er van haar verwacht dat ze taken uitvoert om anderen te plezieren. Dat ik een poetshulp en een tuinman heb, laat haar koud.

Maar lachen blijven we doen. Voor de vrouwen van onze familie is lachen iets dat een groot licht op onze gezichten doet branden. Dankzij de aanstekelijke kuiltjes die onze wangen plots kleuren. Tussen de plooien van het lachen kun je de sporen zien van een verhaal dat nog niet is verteld.

eer en trots in mijn hart

Weet dat waar ik ook ging, ik uitgerust was om alles aan te kunnen wat me als vrouw zou kunnen vernietigen. Lieve oma, ik had mijn eer en mijn trots in mijn hart. De integriteit en de vastberadenheid die jij me hebt nagelaten. De prominente jukbeenderen zoals jij. De blik die de onderdrukker liever vermijdt, want wanneer ik geconfronteerd word met onrecht, knipper ik niet met mijn ogen. Net als jij. De kracht van wanhoop tegenover onrecht. Ik zeg nee. Net als jij. Omdat uiteindelijk niemand me zal afnemen wie ik ben. Dat is wat jij als vrouw in praktijk bracht. Deze vrijheid moeten we allemaal beschermen. Ik zie je rennen in de Sahel. Wat voor kind was jij? Verbrandde het zand jouw voeten, daar in het noorden van Burkina Faso? Speelde je? Heb je ooit hardop gelachen? Je was nog maar een tiener toen je voor het eerst beviel. Je kindertijd bestond niet echt.

Toen ik zo oud was als jij toen je beviel, ging ik met mijn broers het bos in. We woonden toen in het westen van Burkina Faso, halverwege de Sahel en het groene zuiden. We verstopten ons in het hoge gras tijdens het regenseizoen. De geur was zoet en fris en soms sprong er een haas of een sprinkhaan uit en dan lachten we zo hartelijk. We speelden urenlang zonder speelgoed, maar met elkaar. Een van ons werd al eens gebeten door een schorpioen. Soms verdwaalden we en dan riep mijn moeder ons. Haar stem was luid en hoopvol. Een kompas. We renden dan zo hard naar haar stem toe dat een van ons soms een sandaal verloor. We woonden in zo’n klein dorp waar je de horizon nog kunt zien.

Voor een kind is het makkelijk om te verdwalen. Op een dag liepen we naar de horizon en vergingen we bijna van de dorst. De horizon is de plek waar de zon de aarde bijna raakt. Een illusie. Een passerende handelaar bracht ons naar huis. Op een dag werd ik in de savanne door een bij in mijn wang gestoken en viel mijn broer uit een boom. We lachen er nog steeds om. Maar ons gelach verbergt verhalen waar we niet meer over praten. Is het mogelijk dat we vanwege bepaalde tradities zoveel moeite hebben gehad met opgroeien dat deze pijn nog steeds bij ons is en ons ervan weerhoudt om ons volledig voor elkaar open te stellen? Ik weet wat onvrijheid is en hoe bepaalde stappen richting vrijheid een opluchting zijn voor zoveel generaties vrouwen. Aan onze vrijheid heb jij een grote bijdrage geleverd.

‘je had de kracht van je wil’

Ik herinner me jou als oma, zo jong en zo vastberaden. Je liep als een soldaat. Ik herinner me je geur, je fragiele kracht en je vastberadenheid. Je was een nomade, maar je vertrok vooral omdat je een vrouw was en niets had, behalve je schapenvacht en je trots. Geen schapen, geen paard, geen huis of thuis. Geen rust in je hoofd. Je had de kracht van je wil, de afkeer van onrecht en je twee voeten. Je liep je lot tegemoet. Je zei nee en dat woord, dat zoveel vrouwen niet zeggen, heeft generaties lang weerklank gevonden.

Als het aan mijn vader te danken was dat ik onmisbare boeken las, dan was het dankzij jouw acties dat ik mijn kennis toepaste. Dat ik sterk genoeg was om te begrijpen dat wat ik las vertaald moest worden naar mijn dagelijks leven. Dat het van mij afhing.

Wat zou je vandaag van ons denken? Je had alleen het schapenvachtje om op te bidden. Je knielde neer in de stilte van de dageraad en, zo licht als een veertje, bad je tot Allah. Vijf keer per dag. Wat vroeg je hem? Kreeg je ooit iets? Ik was te jong om erover te praten. Nu ben ik oud genoeg om te raden.

‘uiteindelijk was je een gevangene van de religie’

Misschien bad je tot Allah om ons te leiden of om uit ons leven te blijven. Misschien bad je tot Allah om je te vergeven voor wat Hij – én de mannen – je verbood te doen maar wat je toch deed. Ben je gestorven van verdriet? Schuldgevoelens? Of eenzaamheid? Je was zo alleen. Was je ook eenzaam? Uiteindelijk was je een gevangene van de religie. Traditie en de gemeenschap waren haar trouwe bewakers. Ik hoorde dat de dood een bevrijding was. Maar is dat echt zo? Je brak alle regels van Allah, omdat hij je helaas in de weg stond. Omdat je een vrouw was.

Vandaag staat Hij nog in de weg van zoveel vrouwen wereldwijd. Hoewel de eeuwen voorbijgingen, bleef zijn verhaal ongewijzigd. Wanneer worden de Koran en de Hadith herschreven?

Ik heb nooit in Allah geloofd. Ik geloof in het humanisme, dat ik beoefen, maar ik geloof meestal niet in God. In de plannen die aan Allah werden toegeschreven, zag ik niets dat voor mij als meisje goed nieuws was. Ik moet toegeven dat ik geen tijd had om vijf keer per dag te bidden tussen alles wat ik thuis te doen had: het lezen van de boeken waarin ik was geïnteresseerd, het helpen in het huishouden en het maken van mijn huiswerk voor school, het vervangen van mijn lerares tijdens haar afwezigheid en het helpen van anderen met hun huiswerk… Voor elk gebed moest ik mijn abluties uitvoeren. Te beginnen met de intieme plekken: onze handen tot aan de ellebogen, achter onze oren en onze voeten. Dat allemaal in de juiste volgorde, zoals je weet. Kon Allah dan echt naar iedereen tegelijkertijd kijken om te weten dat we het goed deden? Gezien het aantal keren dat ik water uit de put moest halen en de kilometers die ik daarvoor dagelijks moest stappen – de jongens hoefden niets te doen aangezien ze geen meisjes waren – was ik stiekem blij dat er minder water verspild werd.

Maar als ik in mijn tienerjaren tot een god had kunnen bidden, had ik gevraagd om mijn moeder een betaalde baan te geven, zodat haar stem gehoord kon worden. Want als je eigen centen niet verdient, krijg je nooit respect. Ik zou gevraagd hebben om het huwelijk te vernietigen dat me te wachten stond en waarvoor ik geen uitweg wist. Veel meisjes werden van mijn school geplukt en verdwenen om te huwen met een verre oom of neef. Het huwelijk had in zoveel families polygamie gebracht.

Op een ochtend kwam mijn vriend Claude, een jongen van mijn school, naar me toe. Hij vertelde me dat zijn moeder ongelukkig was en dat hij de school zou verlaten om werk te zoeken zodat hij voor haar kon zorgen. We waren kinderen maar onze kindertijd werd gestolen door de positie van vrouwen in onze omgeving. We droegen te veel te vroeg op onze kleine schouders. Claude vertelde zijn verhaal aan mij en aan niemand anders, en ik weet dat hij dat deed omdat hij wist dat ik het zo goed zou begrijpen. Dat ik dezelfde strijd voerde. Onze moeders waren slaven van de mannen en hadden niet het recht om te scheiden of wilden hun kinderen niet in de steek laten. Maar of je blijft of gaat, waanneer laat je ze niet in de steek als je zelf onderdanig bent?

eenzaam

Je ging en overleefde zo lang je kon. Wat moet je eenzaam zijn geweest. Hoe was je zonder het masker van trots? Ik wilde dat ik je beter had kunnen leren kennen en je de wereld had kunnen laten zien waarin ik leef. Een wereld waar we geen schapenvachten hebben.

Ik spreek talen waarvan je niet wist dat ze bestonden en ik draag broeken. Ik drink af en toe een glaasje wijn en ik bid nooit tot Allah. Ik ren en steek achteloos onvoldoende wierook aan in mijn huis. Ik heb ook mijn gevechten. Soms lijken ze uit de oudheid te komen. Ze staan haaks op de moderne wereld waarin ik mijn plek heb gevonden, maar soms proberen ze zich ondanks alles aan ons op te dringen.

Ze willen dat ik zwijg. Want ik heb me hier in Europa aangepast. Dat is een belediging voor sommige mensen die die aanpassing zien als agressie. Het feit dat ik mijn leven leef zoals jij deed. Maar wel op het continent van Simone de Beauvoir. Op een dag zei een oudere Vlaamse man tegen me: ‘Assita, als je ooit geen thuis meer hebt, mag je bij ons komen wonen. Ik meen het.’ Er stonden tranen in zijn ogen. Ik was bang dat ze eruit zouden springen maar daarom glimlachte ik, want zo ben ik. Ik vond het heel lief, maar zo onwaarschijnlijk. Ik ben mij sneller bewust van de redenen om te vechten voor vrijheid dan van de redenen om bang te zijn. Soms denk ik nog weleens aan dat moment, toen die man me aansprak. Want als je bepaalde bedreigingen krijgt, voel je je ineens nergens meer thuis. Ik dacht dat Europa vrij was. Dat ik hier vrij zou zijn. Maar wat is het verschil voor mij als vrouw, in vergelijking met wat jij had? Ik heb zoveel meer in mijn handen, jij had niets.

Weet dat ik deed wat je wilde voor alle vrouwen. Tranen stromen over mijn gezicht terwijl ik je nu vertel dat ik mijn eigen huis heb. Ik heb er een thuis van gemaakt. Eerst was het moeilijk, omdat ik me gevangen voelde tussen vier muren terwijl de wereld mijn thuis zou moeten zijn. In onze stam zijn we het niet gewend om vastgoed te bezitten. Ik ben de eerste in drie generaties. Maar ik werkte aan mijn angsten en vestigde me zodat mijn dochter – ja, je hebt een achterkleindochter – een houvast zou hebben. Een anker. Een baken in de storm van het leven.

Ja, ik heb mijn eigen huis en mijn eigen stem. Tranen stromen over mijn gezicht, terwijl ik je nu vertel dat ik mijn eigen beslissingen neem. Dat ik een trotse kin heb, prominente jukbeenderen en amandelvormige ogen zoals jij. Kuiltjes als ik lach. Dat ik een vrouw uit het Zuiden en het Noorden ben geworden. Mijn stem klinkt zoals de jouwe, zo klinkt mijn stem, maar met westerse waarden en normen. Vreemde accenten. Die had jij al zonder het Westen te kennen. Mijn eigen accent vergezelt me in elke taal die ik spreek. Ik denk aan jullie en laat mijn hoofd niet zakken. Zelfs wanneer het te moeilijk wordt om vol te houden. Ik weet niet waarom ik huil. Misschien omdat al deze gevechten nog steeds zoveel pijn doen? Misschien omdat de prijs zo hoog is? Misschien omdat deze vrijheid nog altijd zo pril blijft en ik elke dag moet knokken. Wanneer stopt het?

stem voor de vrijheid

Degenen die vrouwen verhinderen om hun bestemming te bereiken, om vrij te worden zoals jij bent geweest, maken me witheet van woede. Ik heb ervoor gekozen om een stem te zijn voor de vrijheid. Ik heb een stem die draagt.

Ik herinner me het geluid van je stem niet. Maar jouw geur, de froufrou van je lendendoek, je vertrek bij zonsopgang…, al die dingen blijven me bij. In deze wereld waar ik leef, ben je nooit geweest. Maar Allah lijkt in de koffer van zoveel mensen te zijn gekomen opdat vrouwen onderdanig blijven en blijven geven wat van jou toen ook werd afgenomen. Zodat de boeken hun doel niet bereiken. In deze wereld worden leerkrachten vermoord!

Je had niets en je had alles. De schoenen die je me gaf toen we elkaar voor het laatst zagen, hebben me waarschijnlijk overal naartoe gedragen. Ik wou dat je deze wereld kon zien. Men zegt in Burkina Faso dat het niet de oudste is die de weg kent in het bos, maar de persoon die daar als eerste heeft gewandeld. Ik zou je alles tonen. Als ik kon, zou ik je bij de hand nemen en met je wegvliegen, lachend op je schapenvacht zoals de vliegende tapijten in oosterse verhalen. Stel je voor. Ik zou je mijn wereld laten zien. Een wereld waar je niet alleen van zou houden, maar waar je ook van zou walgen.

Want hier zul je zien dat alles waar je voor wegliep in de Sahel aanwezig is en groeit. De bemoedigende woorden die je me als kind toefluisterde, hebben me meegesleept, maar zoveel meisjes leren zich nog steeds te onderwerpen. Zij kiezen niet voor vrijheid en het recht op privébezit, maar voor de sluier en onderwerping die jij weigerde, ook al had je geen macht en geen steun.

Je beleefde je geloof privé en in bescheidenheid. Je handelde, niet om anderen tot iets te dwingen, maar om je eigen leven te hebben. Het enige wat je wilde was respect. De prijs die je ervoor betaalde was eenzaamheid en isolatie. Je zag je kinderen niet opgroeien omdat ze, net als jij, werden beschouwd als het eigendom van de mannen in de clan. Je wist dat je dochters dezelfde pijn zouden voelen en hun eigen strijd zouden moeten voeren. ‘Het lijdt geen twijfel dat onze moeders om een of andere reden hun zaken zeer slecht hadden geregeld,’ schreef Virginia Woolf in haar beroemde boek Een kamer voor jezelf. Omdat vrouwen zoveel onvrijheid hadden doorgegeven aan andere generaties en niet hadden geïnvesteerd in de duurzame verandering. Wat zal de erfenis van mijn generatie zijn?

Oma, ik ben trots op jou. Jouw invloed op mij is net zo sterk als die van Simone de Beauvoir. Jij schreef geen boeken. Je had de moed om te proberen je leven te leven. Misschien zullen jullie samen theedrinken in het hiernamaals. Jouw geur en moed koester ik in een wereld waar jouw strijd helaas nog steeds relevant is. Zullen vrouwen ooit vrij zijn? Of is deze strijd, ondanks alle vooruitgang, gedoemd om eeuwig te duren? Ik wil dat onze kinderen jouw verhaal kennen, het verhaal van Simone de Beauvoir en Virginia Woolf. Ik wil dat onze kinderen jouw strijd niet hoeven te voeren. Ik wil dat ze hun vrijheid nooit voor lief nemen. En ik wil dat ze zich bewust zijn van het bloed en zweet dat al vergoten is voor het weinige dat we vandaag verworven hebben en dat we moeten beschermen.

Ik voel me ook eenzaam in die strijd. Vaak droom ik dat jij, de dageraadsreiziger, ons bezoekt. Maak je geen zorgen als je dit ooit doet, je kunt net zo discreet vertrekken als altijd. Bij mij zul je altijd blijven.

Ik ben door mijn erfenis en mijn ervaring een zeer geëngageerd mens. Onverschilligheid is in mijn ogen niet anders dan de misdaad zelf. Hoe dat ontstaan is, ga ik je misschien vertellen. Maar niet alles, want je bent mijn oma en bepaalde dingen wil ik wel voor mezelf houden zodat je je niet te veel zorgen hoeft te maken. In Burkina Faso werd ik als tiener de dochter van het volk genoemd. ‘La fille du collectif.’ Maar dat is een lang verhaal. Misschien had je me gevraagd om dat niet te worden, omdat het zoveel gevaren inhield. Voor de toekomst wil ik gewoon zo blijven zoals ik ben: geëngageerd terwijl ik van het leven geniet, met goede vrienden rondom mij. En een goede moeder voor jouw kleindochter.

Ik ben niet zwart, ik ben Assita

Ik zie het in hun ogen. In de glimlach die nauwelijks de minachting verbergt die ze voor me voelen. Het is alsof ik een circusattractie ben, die je soms moet tolereren. Ze zijn niet geïnteresseerd in wat ik denk. Ze horen niet wat ik zeg. Ik ben iemand die wordt getolereerd. Ik ben niet iemand die denkt. Ik denk en toch ben ik niet. Dat is mijn lot als centrumrechtse zwarte vrouw die voor universele waarden staat. Descartes zou zich omdraaien in zijn graf. Ik ben een denkend wezen dat hoogstens wordt getolereerd. Voor hen is dat al heel wat.

Ze leggen me een verantwoordelijkheid op die gekoppeld is aan mijn huidskleur en veroordelen me omdat ik het waag gewoon mezelf te zijn. Ik ben niet zwart, ik ben Assita. Soms heb ik zin om het uit te schreeuwen. Het spreekt nochtans uit alles wat ik ben en doe. Maar dat weet blijkbaar alleen ik. Ik dacht dat de vrijheid om te bestaan ook voor mij gold. Als ik weiger tot mijn afkomst te worden teruggebracht, krijg ik een golf van haat over me heen die ik nooit afdoende kan beschrijven.

Ik wilde hier niet vrij zijn. Ik dacht dat ik dat al was. Ik ben het altijd geweest. Ik gedroeg me als een volwaardig persoon, met ideeën, gevoelens, voorkeuren en keuzes. Zoals iedere burger dat kan. Hoe durfde ik? Ik had niet het idee dat er een verband gelegd moest worden tussen mijn politieke opvattingen en mijn huidskleur. Dat ik onder meer de toestemming van links nodig had.

Maar zo werkt onze multiculturele samenleving. Als een moralistische stoomwals vermorzelt ze openlijk het individu en produceert ze onveranderlijke groepen op basis van afkomst, religie of huidskleur. Een samenleving die beweert vrij te zijn, maar zich fel tegen vrijheid afzet. Je vraagt je af: zouden zoveel mensen het makkelijker vinden om zichzelf een vrij mens te verklaren dan om het daadwerkelijk te zijn?

‘Op een dag zul je weer weten dat je zwart bent.’ Dat zinnetje heb ik zo vaak gehoord...

molly

Ik probeer constant te ontsnappen. Om meer te zijn dan een label. Want eerlijk gezegd, wie wil zich permanent bewust zijn van een deel van zichzelf? Hoe vind je dan de ruimte om na te denken? Ik ben niet zwart, ik ben Assita. Niemand hoort het. Waarom toch zien ze me niet? Mijn wezen, mijn essentie, het feit dat ik een denkend wezen ben? Omdat mijn huidskleur hen verblindt. Zij, de antiracisten en extremisten allerhande, voor wie mensen slechts kleuren zijn. Ik wil het uitschreeuwen zoals de kleine Molly in Sweet Sixteen. ‘Ik ben Molly... waarom zien ze alleen mijn huidskleur?’ Haar hartenkreet in dat boek ging me door merg en been. Misschien ben ook ik tenslotte maar een experiment. ‘Waarom zien ze niet dat ik Molly ben? Waarom zien ze alleen mijn huidskleur?’

In Sweet Sixteen van Annelise Heurtier, dat mijn zestienjarige dochter Axelle me aanraadde om te lezen, is het personage Molly een van de negen Afro-Amerikanen die gekozen worden voor een integratieprogramma op een blanke school in de VS in 1954. Het verhaal is diep ontroerend.

Het boek blijft me bij en staat symbool voor de pijn van een mislukte integratie. Niet in 1954, maar vandaag de dag in onze moderne landen, waar de slavernij is afgeschaft en segregatie tot het verleden behoort. Niet omdat iemand niet wil integreren, maar omdat elke poging daartoe wordt afgewezen. Het is ongetwijfeld vergelijkbaar met het afstoten van een pas getransplanteerd orgaan. Onze samenleving heeft integratie nodig om te slagen. Daarvoor moet je met zijn tweeën zijn. ‘Waarom zien ze niet dat ik Molly ben? Waarom zien ze alleen mijn huidskleur?’

Deze jonge tiener heeft haar best gedaan om te integreren in een volledig blanke school, maar met acht medeleerlingen wordt ze dagelijks blootgesteld aan vooroordelen en afwijzing en geweld dat verband houdt met het feit dat ze zwart is en hetzelfde onderwijs wil. Een situatie die ze niet kan veranderen. Het enige blanke meisje in de school dat haar durft te verdedigen wordt aangevallen, kaalgeschoren, ingesmeerd met schoensmeer en bijna verkracht door Ku Klux Klan-aanhangers. Nee, integratie mag er niet komen. De negen tieners houden vol. Een van hen wordt van school gestuurd, omdat ze voor zichzelf durfde op te komen tegen voortdurende agressie en vernedering. Ze waagde het respect te eisen.

Ook van andere zwarte mensen krijgen de negen tieners het hard te verduren. Molly en haar familie krijgen bedreigingen thuis. Waarom willen ze integreren? Op haar verjaardagsfeest komen haar gasten niet opdagen. Ze is alleen. Dat ze willen integreren, stoort.

Molly doet me denken aan mijn positie als de eerste en enige zwarte vrouw die in het Europees Parlement werd gekozen voor België, en dan nog een ‘rechtse’ ook. Ik werd van alle kwaad verdacht. Terwijl de anderen hun mandaat beleefden, overleefde ik.