Geheelmeesters
Gesprekken

Egge van der Poel

Ge·heel·mees·ter (de; m,v,x; meervoud: geheelmeesters)

Zorgprofessional die buiten de eigen kolom kijkt, kennis deelt en zich compromisloos inzet om een toekomstvaste zorg te ontwerpen

Schrijver: Egge van der Poel

Coverontwerp: Egge van der Poel met Canva

ISBN: 9789464814415 (e-book)

ISBN: 978-94-6481-309-8 (paperback)

© Egge van der Poel

De omgeving van de mens is de medemens

Jules Deelder

Opgedragen aan mijn liefdevolle omgeving

Rotterdam, 8 juli 2023

Eerst was er ons boek ‘Geheelmeesters’. Naar aanleiding daarvan sprak ik vele inspirerende mensen voor de podcast ‘Geheelmeesters Gesprekken’. En nu is daar weer een nieuw boek van gekomen, met een selectie uit alle gevoerde gesprekken. De gesprekken waren simpelweg te mooi om niet te bundelen. En wie weet leidt dit weer tot mooie nieuwe ontmoetingen en gesprekken. In een podcast of elders.

Dit boekproject was anders dan het eerste. Toen waren we een team en schreef Nart Wielaard alle teksten op basis van onze gesprekken. Martijn Buitenhuis en ik redigeerden minimaal, organiseerden leuke cartoons van Peter de Wit, regelden een uitgever en klaar. Nu is het een soort soloproject. De transcripties heb ik laten maken, de rest heb ik veelal zelf gedaan. Dat was veel meer werk dan gedacht, maar ook veel leuker dan verwacht. Ik herbeleefde alle gesprekken en kon naar smaak wat zaken weglaten of uitlichten. Bij alle geheelmeesters gesprekken in dit boek leest u wanneer het gesprek is gevoerd. De redactie op de teksten is voorjaar 2023 gevoerd. Dit betekent dat ik de kans had om, waar nodig en passend, tekst te actualiseren. Hierbij hebben de geïnterviewde geheelmeesters mij enorm geholpen en daarvoor ben ik ze enorm dankbaar.

Ik ben erg benieuwd wat het lezen van deze gesprekken bij u als lezer oproept. Ik hoop van harte dat de passie van de geheelmeesters u inspireert om in uw eigen leven en werk een volgende stap te zetten.

Veel leesplezier, Egge

Voorwoord van Nart Wielaard

1 Diederik Gommers

2 Saskia van Witzenburg

3 Nicole Hunfeld

4 Najla van Veen-Mirzakhyl

5 Jacqueline van Ginkel

6 Jochem van Hal

7 Danka Stuijver

8 Shakib Sana

9 Jochen Mierau

10 Patrick Nohl-Cnossen

11 Hans Westgeest

12 Maria Grijpma

13 Christiaan Rhodius

14 Ruud Veltenaar

15 Fenna Heyning

Slotwoord van Egge van der Poel

Voorwoord van Nart Wielaard

Het gebeurde in een weinig inspirerende vergaderzaal op een al even weinig inspirerend bedrijventerrein in Houten. We hadden als team van auteurs de laatste hand gelegd aan een boek over hoe we de zorg radicaal moest gaan vernieuwen. Een transformatie van de zorg was (en is) hard nodig want je hoeft geen ziener te zijn om te weten dat een uitdagende cocktail van onder meer vergrijzing, oplopende kosten, personele tekorten en welvaartsziekten aan de deur klopt. We waren trots op ons manuscript. We waren klaar om de wereld ermee te bestormen. Of, in het jargon van mijn eigen zelfspot, we waren klaar voor wereldheerschappij. Dat beviel Egge wel.

We hadden alleen nog een lekkere titel nodig.

Na ongeveer een uur vruchteloos brainstormen wierp Egge ons de reddingsboei. Hij muntte de term ‘geheelmeesters’ en toen dat bleek aan te slaan bij zijn collega-auteurs en een delegatie van de uitgever durfde hij het ook wel aan om te beloven dat dat woord in de Dikke van Dale zou worden opgenomen. Dat is nog niet gelukt.

Maar Egge stortte zich wel vol overgave in zijn missie om het gedachtengoed achter het boek te verspreiden. In workshops en lezingen wist hij moeiteloos de door ons gepresenteerde principes te presenteren. Op sociale media droeg hij onvermoeibaar het evangelie uit. En hij reeg ook een mooie serie podcasts aan elkaar met inspirerende bijdragen van al even inspirerende gasten. Met de een filosofeerde hij over het belang van focus op gezondheid in plaats van zorg; met een ander ging hij de diepte in over wat digitale zorg nu precies betekende; met weer iemand anders verkende hij het thema communicatie in de palliatieve zorg. Het levert inspirerend materiaal op waar de lezer hierna naar hartenlust in kan grasduinen.

Bij elke lezer zullen er weer andere boodschappen blijven kleven, waarschijnlijk gestuurd door de eigen affiniteit en professionele bezigheden. Voor mij persoonlijk ligt dat op het vlak van hoe technologie de zorg kan helpen en welke rol een geheelmeester daarin dan te spelen heeft. Als professioneel verhalenverteller blijf ik steeds hameren op het belang van een goed verhaal bij het benutten van het potentieel van (digitale) technologie. Ik moest terugdenken aan mijn bezoek van enkele jaren geleden aan een Nederlandse psychotherapeut die met levenspartner was verhuisd naar Boston en ‘gewoon’ de Nederlandse patiënten bleef bedienen. Deze vertelde me over de inzet van videotechnologie. Dat lijkt in eerste instantie een wat afstandelijke, kille toepassing in de geestelijke gezondheidszorg. Ik dacht dat alleen een persoonlijke benadering recht zou doen aan de verwachtingen van patiënten. Ik zat er helemaal naast. De inzet van video bleek een geweldige manier om zorg echt rondom de patiënt te organiseren. En voor veel patiënten was het ook in emotionele zin een uitkomst: sommigen hebben angst voor wachtkamers, anderen vinden het lastig om elke keer verlof te moeten nemen om zich bij de therapeut te melden. En dan zijn er ook nog mensen die zich meer op hun gemak voelen in hun veilige thuisomgeving en daardoor meer baat hebben bij hun therapie via video.

Voor mij was het ‘Boston-verhaal’ anekdotisch bewijs dat we (digitale) technologie vooral niet moeten positioneren als iets kouds. Technologie kan juist heel menselijk zijn. Maar dat verhaal wordt nauwelijks verteld. In de media staat de combinatie van digitale technologie en zorg vooral garant voor verhalen over schrijnende besparingsoperaties en privacyzorgen.

Natuurlijk, we moeten de ogen niet sluiten voor de donkere kant. Vrijwel elke nieuwe technologie heeft immers een mooie en een lelijke kant. Wie op afstand kijkt naar het debat over digitalisering ziet een strijd tussen techno-optimisten die geloven in een mooie utopie en doemdenkers die ons – onder meer in Hollywood-producties – dystopische scenario’s voorschotelen. Misschien is het goed om door te laten dringen hoe technologie-goeroe Kevin Kelly kijkt naar vooruitgang. Hij ziet ‘Protopia’ als een medicijn voor deze strijd. Protopia is in de simpelste voorstelling een wereld die een stukje beter is dan die van gisteren. Een wereld die ook weer nieuwe nadelen heeft waar we ook weer oplossingen voor moeten verzinnen. Een stapsgewijs perspectief op vooruitgang dus. Dat is waarschijnlijk de enige manier om succes te boeken (en heeft niet geheel toevallig raakvlakken met hoe IT-systemen in agile werkvormen kortcyclisch worden verbeterd).

Ook de transformatie van de zorg moet dus met kleine stapjes. Een echte geheelmeester wil wellicht wat radicaler te werk gaan, maar moet zich dan toch maar even inhouden. En die wereldheerschappij, die moet ook voor Egge dan ook nog maar even wachten. Vooruitgang ontstaat vooral door elke dag extreem nieuwsgierig zijn. Die extreme nieuwsgierigheid is waarschijnlijk de echte kern van een geheelmeester. En het is ook de kern van hoe ik Egge ken. Hoe hij elke dag weer onvermoeibaar aan zijn missie werkt. Bravo.

1 Diederik Gommers

Mijn allereerste podcastgesprek met een Geheelmeester was met Diederik. Voor mij een oud-collega uit het Erasmus MC en inmiddels een bekende Nederlander. Ik kende hem als innovatief afdelingshoofd met een talent voor communicatie. Een tikje dwars misschien ook wel. Genoeg reden om hem eens te spreken over zijn dromen en drijfveren.

In dit gesprek leerde ik dat tijdig hulp vragen voor hem een sleutel tot succes is. Niet iets wat ik vooraf verwachtte van zo’n hooggeleerde expert, maar achteraf logisch. Leiderschap in een complexe omgeving betekent weten wat je zelf niet weet (of kunt) en daaromheen expertise (en creativiteit) verzamelen om samen een volgende stap te zetten. En daar weer van te leren.

Gesprek in oktober 2021

Ik ben Diederik Gommers, intensivist sinds 2005. Sindsdien ook werkzaam hier in het Erasmus MC en sinds 2013 afdelingshoofd geworden. Daardoor is mijn baan een beetje een driedeling: ik doe kliniek, stukje management en onderzoek. Onderzoek bestaat vooral uit het begeleiden van jonge mensen om ze te laten promoveren op een medisch onderwerp.

Een intensivist - voor de mensen die dat nog niet weten - wat is dat?

Dat is een medisch specialist, een soort subspecialisme nadat je de anesthesiologie-opleiding hebt gedaan, of internist, of chirurg of neuroloog. Dat zijn de specialisten die op de intensive care werken. Daar liggen de meest zieke mensen aan de monitor en/of aan de beademing, of aan een medicijn om hun bloeddruk op peil te houden, of ze hebben een slecht hart, longen of nieren en krijgen een ondersteunend apparaat om de orgaanfunctie tijdelijk te helpen. Dus de meest zieke patiënt ligt op de intensive care, dat kan zijn na een ongeval of na een grote operatie of een hartinfarct of na een infectie, zoals ernstige Covid-19.

Waarom ben je goed in wat je doet?

Ik weet goed wat mijn grenzen zijn en durf laagdrempelig een collega erbij te vragen, dus ik hou ervan om met een team te werken. Ik kan makkelijk andere mensen enthousiasmeren en ik krijg heel veel energie van vooruitkijken, daarmee met elkaar durven te vernieuwen en in oplossingen te denken. Daar ben ik goed in. Ik kan wel heel goed strategisch denken.

“Uiteindelijk ben je samen sterker en komt het de patiënt ten goede.”

Wat bedoel je met grenzen? Zijn dat capaciteitsgrenzen?

Ja, ik kan heel duidelijk zeggen dat ik dit niet weet of dat ik van dit onderwerp minder weet. Dat ik op tijd mijn collega bel van: kan je helpen? Kan je meedenken? Uiteindelijk ben je samen sterker en komt het de patiënt ten goede.

Is het spannend om te zeggen dat je iets niet weet?

Nee, ik merk nu, omdat ik meer ervaring heb, dat het steeds makkelijker wordt. Hoe ouder je wordt, hoe makkelijker het is. Dat probeer ik nu ook over te dragen op jonge mensen. Je moet niet denken dat je alles moet weten. Soms denk je: dat had ik misschien moeten weten. Nee, het is veel fijner als jij een ander benadert en zegt: kan je me helpen, want dit en dit, ik kom daar niet uit. Dat voelt ook voor de ander fijn. Als mensen dat bij mij doen dan denk ik: leuk, gaan we het met z'n tweeën doen of met z'n drieën.

Waar ben je trots op in je werk?

Die afdeling zoals ik hem neergezet heb. Dat we dat samen doen en als er problemen zijn een oplossing te bedenken en andere mensen daarin mee te nemen. Kijken of we een probleem kunnen tackelen en hoe we dat samen kunnen oplossen. Dat hebben we ook in de covid gedaan. Na covid merk ik heel erg dat er dingen zijn die voor covid al niet goed georganiseerd waren. Nu heb ik zoiets van: nu gaan we het oppakken en we gaan bedenken hoe er een oplossing voor het probleem zou kunnen zijn voor de toekomst.

Kun je me meenemen in een concreet voorbeeld van een probleem en een oplossing, en hoe je dan te werk gaat en waar je misschien tegenaan bent gelopen?

Wij hebben altijd problemen of er een IC-bed beschikbaar is. Als je daarover nadenkt dan denk ik: ik wil dat er iedere dag, de hele dag, altijd één vrij bed is. De IC hoeft niet te groot te zijn, maar als die te klein is heb je daar last van. Dan wordt de kwaliteit minder. Mensen die dienst hebben of de opnamezoemer hebben, moeten altijd het idee hebben: deze patiënt moet naar de IC en dat is nooit een probleem, want ik heb een bed. Op het moment dat je geen bed hebt wordt het spannend in je hoofd en dan denk je: ik moet hem hier laten liggen, maar dat voelt niet goed.

Sommige verpleegkundigen hebben het idee wanneer ze naar huis gaan dat ze niet de ideale zorg hebben kunnen leveren, of een beetje mindere kwaliteit hebben kunnen leveren. Dat voelt voor hen écht niet goed. Toen dacht ik: hoe kunnen we die verpleegkundigen helpen dat zij beter in controle zijn? Dat zij meer informatie hebben, dat zij het gevoel hebben van: in het moment dat ik hier gewerkt heb, heb ik mijn best gedaan en heb ik goed voor mijn patiënten gezorgd. Ik heb het goed overgedragen aan mijn collega en ik ga met een opgeheven hoofd naar huis. Daarover ben ik nu aan het nadenken met anderen, daarvoor zou je innovatie kunnen inzetten. Want wij meten en monitoren veel, wij hebben heel veel data, wel 130.000 waarden per IC-dag. We laten de hele dag de IC-patiënten monitoren, scherp in de gaten houden, door de IC-verpleegkundigen. Die lopen de hele dag met een pieper op zak of zitten bij de patiënt naar de monitor te staren en zodra er alarmen zijn, dan gaat hun pieper af en komen ze in actie. Hierdoor staan zij continu ‘aan’. Elk moment kan er iets gebeuren en hebben zij de verantwoordelijkheid om snel in te grijpen. Volgens mij kunnen we daar heel eenvoudig technische oplossingen voor introduceren, door middel van monitoren op afstand door een extra team, de tele-IC. Dit om de verpleegkundigen te helpen en hen het gevoel te geven dat zij er niet alleen voor staan. Dit moet hen meer rust geven.

“Die mensen zijn geïnteresseerd in mensen en willen tijd om iemands hand vast te houden”

Hetzelfde geldt, maar dan anders, voor dokters. Er is zoveel informatie beschikbaar. Iedere dag komen er nieuwe artikelen. Hoe mooi. Die dokter gaat bij de patiënt naar binnen, die neemt al die data in zich op en maakt een plan. Die denkt: dit is de diagnose en dit is het plan voor de dag. Hoe mooi zou het zijn als er veel meer data beschikbaar is en je op basis van een aantal parameters, die je meet bij een patiënt, van de computer suggesties krijgt: beste dokter Diederik, heb je daaraan gedacht of moet je misschien dat? En als je daaraan zou denken, misschien moet je dat in die bepaling nog doen. Dus een soort ChatGPT maar dan voor de IC-geneeskunde. Daar wil ik naartoe en dan gaat het mij niet om het ontwikkelen van het ideale algoritme maar ik wil het vooral implementeren. Er zijn heel veel algoritmes al ontwikkeld, maar wij willen graag de afdeling van de toekomst worden, waar het ook echt geïmplementeerd is en waar die dokter en die verpleegkundige vertrouwen hebben in het systeem. Dat daarmee hun werkplezier verbetert en dat ze meer tijd hebben om aandacht te besteden aan de patiënt. Want dat is waarom mensen dit vak zijn gaan doen. Die mensen zijn geïnteresseerd in mensen en willen tijd om iemands hand vast te houden, dus hun empathie over te brengen naar die patiënt, maar soms ontbreekt de tijd.

Zo’n ‘je gaat het pas zien als je het doorhebt’-gevoel heb ik nu. Dat je denkt: dit moet gewoon gebeuren. Maar ik kan me ook voorstellen dat niet iedereen dit nu al omarmt. Hoe neem je mensen mee in dit toekomstbeeld wat je net schetst?

Precies, ik kan hier zo enthousiast van worden. Dit is het probleem waar ik tijdens de covid zo mee gestruggeld heb. Het ging altijd over capaciteit, maar ik heb ook de emoties gezien van de verpleegkundigen, hoe zwaar ze het hebben gehad en wat het met ze gedaan heeft. Nu denk ik: dat gaan we anders doen en we gaan het oplossen. Alleen dan loop je tegen hele simpele dingen aan. We hebben data en dat zit ergens in een computer en er staan apparaten en ik denk: die zijn toch gekoppeld, maar die data worden dan weer heel anders weggeschreven. Ik vraag aan een IT-technicus: ik wil al die data en ik wil daarmee een algoritme gaan bouwen, dat moet dan direct teruggekoppeld worden en ik wil daar een feedbacksysteem. “Diederik, dat is wel leuk wat je zegt, maar dat kan voorlopig niet.” We zijn nog niet zover dat de data gestructureerd wordt weggeschreven in de ziekenhuizen en dat we elkaars data kunnen koppelen voor modellen.

In de covid kregen wij hulp in het Erasmus MC en we hebben flinke stappen gemaakt. Dus de EPD-data wordt nu via de internationale standaard HL7-FHIR gestructureerd weggeschreven als een nieuwe IC-database. We zitten nu op 80% van onze data en ik hoop dat andere ziekenhuizen ook snel kunnen starten en deze ‘taal’ gaan gebruiken. Want enkel dan kunnen we elkaars data gebruiken om betere en slimmere modellen te bouwen. Het kost veel geduld, we zijn nu twee jaar bezig om alleen te zorgen dat de data goed is weggeschreven en nu kunnen we gaan bouwen aan dashboards en AI-modellen. En dan moeten we ze nog gaan implementeren en onderhouden.

Een proces van jaren. Je merkt dat bestuurders een risico moeten nemen om te investeren in deze verandering. Maar we weten dat dit belangrijk is voor de toekomst van de zorg. Daar doen we het voor, de zorg moet gewoon voor iedereen beschikbaar blijven en op een menselijke manier, ondanks de schrijnende tekorten aan zorgmedewerkers.

Jij hebt een idee, je hebt een droom bijna. Je wil dit proberen. Waarom denk je dat andere mensen het moeilijk vinden om iets te proberen?

Omdat er eigenlijk geen risicokapitaal is. In een ziekenhuis is het allemaal zo strikt georganiseerd dat je als je een idee hebt een businesscase moet schrijven. Dan moet je het helemaal uitschrijven, dan moet er een financiële paragraaf komen en dan gaat het iedere keer een treetje hoger en uiteindelijk staat er wel of niet een handtekening onder. Dat werkt niet, want de businesscase kan ik wel schrijven, maar er zitten heel veel haken en ogen aan, wat stopmomenten kunnen zijn. Uiteindelijk wil iemand alleen maar eronder zetten: als het financieel voordeliger is voor in dit geval het ziekenhuis, dan ben ik akkoord. Dus het ziekenhuis moet één miljoen investeren, maar uiteindelijk brengt het drie miljoen op. Dat soort dingen, maar zo ver ben je helemaal niet in een beginfase. Het opslaan van data is iets heel simpels. Dat moet de IT-afdeling regelen, maar voor hen is cybersecurity veel belangrijker. Terecht, maar wij moeten ons voorsorteren op de toekomst. Met minder personeel dezelfde kwalitatieve zorg bieden aan meer mensen, want de vergrijzing neemt alleen maar toe. Hierin moeten we investeren maar dat kost veel geld en de zorgkosten zijn al zo hoog en dus is het moeilijk om hiervoor budget te vinden. Je moet af en toe een beetje rebels zijn, anders kom je niet verder.

“Ik ben in mijn ogen nog steeds dezelfde intensivist”

Een klein beetje guerilla, een beetje hacken. Jij noemt dat heel mooi risicokapitaal. We voelen met z'n allen aan: dit gaat niet. Dat hebben we afgelopen jaar rond covid expliciet met z'n allen gemerkt, dit kan gewoon niet meer. We weten, er komt nu nog meer bij. Dan toch is het lastig om met elkaar te zeggen: we gaan een nieuwe weg inslaan. Ik snap dat je misschien niet kunt zeggen: dit is dé nieuwe weg, maar dit is een nieuwe weg, laten we die een stukje verkennen.

Dat merk je wel, Diederik Gommers heeft nu veel aandacht gekregen. Als ik nu wat zeg gaan meer mensen luisteren en zijn meer mensen geïnteresseerd. Dat is best gek, want ik ben in mijn ogen nog steeds dezelfde intensivist en ik heb een rol hier in het Erasmus. Maar er zijn wel heel veel mensen geïnteresseerd. Als ik dit verhaal vertel op een congres komen de mensen naar me toe en als ik het tegen het ministerie VWS vertel komen ze naar me toe. Maar je moet blijven herhalen en het gaat uiteindelijk om netwerken. Bouwen aan het vertrouwen met mensen. Dus je moet heel veel investeren, je moet heel veel vergaderingen, praatjes, etentjes en maar blijven herhalen, maar wel altijd op een bepaalde vriendelijkheid. Het kost heel veel energie van jezelf. Als je zelf enthousiaster bent, je straalt dat uit en je wordt niet bozig, dan word je meer succesvol.

“Met positiviteit win je meer”

Iedereen die tegen muren aanloopt: blijven glimlachen en probeer het toch.

Ja, dat zeg ik nu ook. Ik ken nu Mark Rutte een beetje van dichtbij. Ik vind het ongelooflijk, als je bij die man naar binnenkomt, hoe enthousiast die man is, hoe die lacht en dergelijke. Dat is gaaf. Je gaat bij hem naar buiten en je barst van de energie. Je denkt: nu kan ik de hele wereld aan. Dat is een gave en ik dacht dat wil ik ook kunnen. Dus als ik chagrijnig ben, of ik ben ergens boos om, omdat ik een verkeerd telefoontje of een mailtje heb, dan doe ik nu mijn jas aan, dan loop ik naar buiten, loop ik een rondje door het park en dan kom ik weer terug. Als ik slechte zin heb, dan denk ik: ik ben nu al twee dagen verkeerd opgestaan, blijkbaar moet ik iets meer ontspannen. Neem ik vrijdag vrij en dan neem ik een lang weekend. Dan ga ik iets doen om mijn hoofd leeg te krijgen. Met positiviteit win je meer. Dus ik wil echt dat ik er positief in sta, omdat je daarmee mensen om je heen veel meer enthousiasmeert.

Je praat tegen een vader van jonge kinderen, dat is ook een soort spiegel. Hoe ik mij gedraag rondom mijn kinderen, is ook wat ik dan gelijk terugkrijg. Als je daar blijft zeggen: jongens, we maken er een leuke dag van, ook al is de koffie omgevallen of de melk op, dan merkt iedereen dat..

Ze merken direct aan jou wanneer jij goede zin hebt, of dat je bozer bent, of even kortaf, dan is er gelijk een reactie. Je ziet of ze een lach op hun gezicht hebben en dat doe jij. Ik hoop dat ik daarmee zo’n project van de grond krijg en dat gaat me ook lukken.

Zijn er ook dingen die je graag anders had willen doen de afgelopen periode? Of zijn er momenten geweest dat je terugkijkend dacht: als ik nou dit en dat had gedaan, dan was het misschien wel gelukt?

Wat ik me wel kwalijk neem: als wij een probleem hebben, in dit geval ging het over covid en capaciteit en samenwerken, waarom hebben we de deuren zo dichtgehouden? Waarom hebben we de deur van het ziekenhuis niet wagenwijd opengezet? Waarom heb ik de problemen niet gedeeld? Het lijkt wel of ik heb zitten wachten, stort maar geld en dan los ik het zelf op. Dan los ik het op in mijn eigen wereldje en ik begrijp eigenlijk niet waarom. We hadden problemen met de verschillende IT-systemen van ziekenhuizen. Die blijken helemaal niet met elkaar te kunnen praten. Maar we hebben het helemaal niet openbaar gemaakt. Waarom niet? Er waren allerlei mensen die even geen werk hadden, die hadden ons kunnen helpen.

“Toen dacht ik: je hebt gelijk, je moet delen”

Wat ik nu merk: je moet veel meer je problemen op tafel leggen en er is heel veel angst, omdat we dingen hebben georganiseerd met elkaar die het niet toelaten om transparant te zijn. Dat is ook wel een generatiekwestie, ik ben van de oudere generatie. Ik ben niet opgevoed dat je transparant bent, want je bent altijd achterdochtig. Terwijl de jonge mensen zeggen: je kunt alleen maar succesvol zijn als je transparant bent, als je deelt, als je het op internet zet en samen werkt aan de oplossing. Als zij een presentatie maken, gaat die gelijk op het internet of een YouTube-filmpje. Ik heb mijn hele computer volstaan met presentaties die van Diederik Gommers zijn en mijn zoon betrapte me daarop en zei: "Papa, wat is dit voor gekkigheid?" Toen dacht ik: je hebt gelijk, je moet delen. Want iemand die dat toevallig leest of toevallig je filmpje ziet, die heeft misschien een goede oplossing. Als die mij belt omdat ik misschien een aardig figuur ben en ik reageer aardig op zijn mail, dan wordt één en één drie, en dat moet je eigenlijk gaan doen. Dat heb ik nu geleerd van die covid, we hebben dat veel te veel intern gehouden binnen het ziekenhuiswezen.

Je hebt het dus over delen en je hulpvraag zo snel mogelijk naar buiten brengen. Om vanuit die hulpvraag, die kwetsbaarheid, ook een mooie relatie op te bouwen met elkaar. Waar zie je de komende tijd dan enorm naar uit als je deze inzichten nu meeneemt en de toekomst tegemoet treedt?

Al die dingen die in de covid minder goed georganiseerd waren, die waren dat eigenlijk voor de covid al. Ik ben echt onder de indruk van hoeveel solidariteit er was en hoeveel dingen we samen gedaan hebben. Wat ik ongelooflijk vind, is wat de jeugd gedaan heeft. Hoe ze zich hielden aan de strenge regels, dat ze zich hebben laten vaccineren, dat ze erover nagedacht hebben, wat ze allemaal hebben moeten laten. Dat vind ik zo mooi en dan denk ik: dat moeten we vasthouden. Dus blijkbaar is het best makkelijk om het op tafel te leggen: mensen eigenaar te maken van een probleem, en dan nemen ze wel of niet een overwogen besluit om solidair te zijn, in dit geval met de ouderen. Dat moeten we vasthouden, dus we moeten echt om. Dus de verzekeraars, de ziekenhuizen, we moeten geen concurrenten van elkaar zijn. Een bed is van ons, is van elkaar. Ziekenhuizen moeten concurrenten van elkaar zijn zodat de verzekeraars goedkoper kunnen inkopen. Waarom? Laten we als ziekenhuizen samenwerken in je regio en elkaar meer helpen. Laten we ook stoppen met al dat wantrouwen. We zitten in de houdgreep door regels die vaak door de specialisten zelf zijn opgesteld en die dan worden gehandhaafd door inspectie. Er is weinig vertrouwen. Dat hoop ik de komende tijd te doorbreken.

“Dat betekent dat wij onze structuren moeten gaan veranderen.”

Ik vind dat covid hele mooie dingen heeft laten zien en ik hoop dat de zorg gaat kantelen. Ik geloof daar in. Dus ik wil gaan zeggen: laten we alles wat niet goed was achter ons laten, laten we stoppen daarmee. Dat zal niet makkelijk zijn. Maar ik hoop dat de jonge mensen mee gaan doen, want ik merk ook dat zij eisen stellen. Zij stellen eisen aan een bedrijf. Heb je duurzaamheid in je strategie? Nee, dan kom ik niet werken. Hebben ze voldoende aandacht voor mij? Is de scholing goed? Het zijn allerlei andere dingen die belangrijk zijn geworden. Dat is een mooi momentum: hoe kan ik mensen enthousiasmeren om bij mij te komen werken? Want dat wordt het schaarse goed. Er is heel veel geld, maar er zijn heel weinig mensen en dus moeten we vliegen afvangen bij elkaar. Dat betekent dat je heel veel moeite moet gaan doen om mensen te enthousiasmeren, maar vooral dat je aantrekkelijk bent, dat ze voor jou gaan kiezen. Daar zit een positiviteit in. Dat betekent dat wij onze structuren moeten gaan veranderen. We hebben het heel lang over groei en over bezuinigingen, over dit en over dat. Maar we hebben weinig aandacht gehad voor de medewerker in de zorg, meer empathie. De toeslagenaffaire gaat allemaal over wantrouwen en ik hoop dat we dat kunnen kantelen. Er is een gevoel van urgentie.

Dus als iemand zegt ‘het kan niet’ dan zeggen wij ‘het kan wel’.

Ja. Ik heb dat heel sterk. Ik denk altijd in oplossingen en als het niet kan, of iemand niet wil, dan doen we een stap terug en proberen we het opnieuw maar dan net even anders. Dus niet opgeven.

Beluister deze en andere Geheelmeesters gesprekken via

2 Saskia van Witzenburg

Saskia wilde altijd al zuster worden. En werd daarna ondernemer. Vanuit dezelfde intentie: anderen helpen op kwetsbare momenten en ondersteunen om meer uit zichzelf te halen. Door dat voor te leven inspireert Saskia haar naasten en collega’s. Kijken naar wat er kan wanneer we samenwerken.

“The secret of living is giving”

Gesprek in mei 2022

Saskia, leuk dat je mee wilt doen met deze podcast over geheelmeesters. Ik zou eigenlijk willen beginnen met de vraag: wie ben je en wat doe je?

Dat is een hele ruime vraag. Wie ik ben? Ik ben Saskia van Witzenburg, geboren en getogen in Vlaardingen. Ik ben bijna 43 lentes jong. Toen ik een klein meisje was had ik al een passie voor het vak verpleegkunde. Toen ik 7 jaar oud was riep ik al tegen mijn ouders dat ik zuster wilde worden. Zo gezegd, zo gedaan. Ik had een soort van kokervisie van: welke vakken heb ik daarvoor nodig? Ik heb de HBO-V gedaan en toen heb ik met veel plezier in het Erasmus MC gewerkt op verschillende afdelingen. Daarna heb ik me verder ontwikkeld als oncologieverpleegkundige. Daarna ben ik zorgmanager geworden en heb ik na elf jaar de overstap gemaakt naar de VVT en daar verpleeghuizen mogen opzetten in veel verschillende functies, ook wijkverpleegkundige. Daarnaast woon ik in Vlaardingen en heb ik twee lieve kinderen. Ik houd ervan om te ondernemen in het zorglandschap in de breedste zin van het woord. Sinds twee jaar ben ik ook volledig ondernemer, daarvoor was ik deels in loondienst en deels werkte ik als zzp'er. Ik ben een rebels type die de grens opzoekt op een respectvolle manier om de zorg wakker te schudden en te laten zien wat we wel allemaal in ons mars hebben en wat we kunnen bereiken door met elkaar samen te werken.

Het fascineert me als mensen van het begin af aan al weten wat ze willen worden. Jij wilde heel graag zuster worden. Heb je enig idee waar dat vandaan kwam?

Dat is een persoonlijk verhaal. Ik ben de jongste van vier kinderen en mijn oudste broer, Remco, is helaas maar tweeënhalf jaar oud geworden. Die is overleden aan een syndroom dat maar een paar kinderen op de hele wereld hadden. Mijn ouders waren dus af en aan in het Sophia Kinderziekenhuis, dus toen ze over hem spraken, vooral als het gaat om wat de verpleegkundigen deden voor mijn ouders in dat traject vond ik dat heel mooi en het raakte me. Ik dacht: je kunt een beroep uitoefenen, maar je kan ook zo dicht bij de mens zijn. Ik hou van mensen, ik hou van helpen en ik dacht dat ik dat wilde doen.

Mooi dat je dit deelt. Wat heeft werken als zuster je opgeleverd? Was het wat je ervan had gehoopt? Heb je mensen kunnen raken?

Het mooiste wat iemand mij kan geven is een glimlach. Het zijn de dingen die onbetaalbaar zijn waar ik blij van word. Je kan een luisterend oor bieden wanneer iemand kwetsbaar is. Je kan iemand verlichting geven door middel van medicatie, zuurstof toedienen, mantelzorger zijn. Zulke basale dingen dat jij daar dichtbij en 24/7 bij staat. Een arts doet veel, maar die heeft vluchtig contact. Dat ik daar een belangrijke rol in mag spelen, daar ben ik dankbaar voor. Ik ben geen Florence Nightingale en ik zie het echt als een vak, maar ik vind het het mooiste beroep van de wereld.

Jouw ontwikkelbehoefte ligt niet alleen bij de rol als zuster, je hebt ook andere paden bewandeld en andere dingen ondernomen. Je bent sinds twee jaar volledig zelfstandig ondernemer. Hoe is dat gegaan en wat heb je nu te doen?

Mijn missie is om de gezondheidszorg te verbeteren en wat nu actueel is, is dat we een groot probleem hebben als we op huidige voet door blijven gaan.

Waarom trek jij je deze missie aan?

Ik ben onder andere vijftien jaar leidinggevende geweest in loondienst en omdat ik van de werkvloer ben sta ik met de voeten in de klei. Dan snap ik hoe het is om als zorgprofessional in zo'n kwetsbare positie te zitten, want je voelt wat een patiënt of een cliënt nodig heeft, je ziet de behoeftes van de mens, maar je voelt ook de drukte en de hectiek van dat er meer opnames moeten komen. Tijdens de covidcrisis werkte ik in een verpleeghuis en ik zou een nieuwe afdeling opzetten: geriatrische revalidatiezorg. Die was geopend in februari 2020. Anderhalve maand later brak de hel los en toen moest mijn unit met een nieuw team - wat nog geen team was, want je kent elkaar niet - covidzorg gaan verlenen. Alle beschermende materialen, alle middelen, gingen naar het Erasmus MC en alle ziekenhuizen. Dat kon allemaal, maar ik kreeg vuilniszakken en duikbrillen. Ga dat maar verkopen aan je mensen qua veiligheid. Toen dacht ik: waarom zijn wij derderangsburgers, zo voelde dat, terwijl wij hele schrijnende gevallen in de verpleeghuissetting hebben meegemaakt. Dat was echt een crisisgebied en we waren er niet op voorbereid, dat was niemand in de zorg. Ik wilde er zijn voor mijn team, voor mijn mensen en ik heb echt belachelijk lange weken gedraaid. Mijn kinderen gingen naar de noodopvang, want mama moest daar redden. Op een gegeven moment dacht ik na een paar golven van: nee, hiervoor ben ik niet moeder geworden. Hiervoor ben ik niet op aarde, ik wil meer. Er bleef ingepompt worden dat we opnames moesten draaien, want we lopen geld mis. We hebben minder beddencapaciteit door de opnames die gepland waren. We wisten niet wat we voor covidzorg zouden krijgen. Toen zei ik dat we met mensen te maken hebben. Op een gegeven moment was ik een lastige. Ik ben altijd wel een lastige, maar ik kan het altijd goed onderbouwen. Ik ben een zakelijke zuster, om het zo te zeggen.

“Ik moet buiten de gebaande paden gaan”

Toen ik zelf covid kreeg en tot stilstand werd gebracht en letterlijk twee weken in isolatie zat, afgezonderd van m'n gezin, dacht ik van: dit is niet mijn missie hier op aarde, dat ik dit riedeltje blijf doen. Ik moet buiten de gebaande paden gaan. Ik moet mijn verhaal gaan vertellen, want als ik aandacht geef aan een team, als ik aandacht geef aan de mens, dan daalt het verzuim, dan gaat het werkplezier en het werkgeluk omhoog en dan kan je zoveel magische, mooie stappen maken. Dat is dus wat ik nu in Nederland wil doen en uiteindelijk gewoon over heel de wereld.

Nog even terug. Met een glimlach noem je jezelf een lastige. Waar zit dat in?

Wat ik zie bij veel zorgprofessionals, voornamelijk bij verpleegkundigen, verzorgenden en helpenden, is het Calimero-effect. Ze hebben niet geleerd hoe ze zich moeten positioneren en profileren terwijl er toppers tussen zitten. Toen ik in het Erasmus MC startte, merkten we dat er geen VAR was, geen Verpleegkundige Advies Raad. Er zaten geleerde mensen in de Raad van Bestuur, maar daar zat niemand met een verpleegkundige achtergrond. Cijfermatig waren ze een kei, maar in de zorg gaat het niet alleen om de cijfers, het gaat juist om de mens. Dus toen heb ik samen met een paar enthousiaste verpleegkundigen de Verpleegkundige Advies Raad opgericht, de voorloper daarvan. Door telkens die lastige, onderbouwde vragen te stellen aan de directie en aan het bestuur over waarom het nodig is dat onze beroepsgroep vertegenwoordigd wordt, gaan ze toch nadenken van: misschien heeft die meid gelijk. Door dat telkens te doen op de plaatsen waar je een beetje invloed kan hebben, door ze anders te laten denken en te kunnen onderbouwen waarom het nodig is, krijg je die beweging. Dat heeft tijd nodig.

Je vroeg net wat ik allemaal onder mij heb. Ik ben bezig met een tweede stichting op te richten. Je was laatst ook bij Ashis Brahma, daar werd je geïnterviewd vanuit 'Dit is goede zorg.' Daar ben ik medeoprichter en bestuurder van. Ik heb de Healthcare Connectors opgericht, dat is ook een platform voor sprekers, experts en dagvoorzitters. Zelf ben ik ook strategisch adviseur, ik ben spreker, ik ben binnenkort dagvoorzitter. Ik grijp alles aan om op een positieve manier het verhaal te verkondigen, maar wel te durven zeggen van: "Wij zijn nu aan zet en stop met klagen. Laten we onze kennis onderbouwd de wereld inbrengen en laten zien wat er allemaal mogelijk is."

Wat biedt een leven buiten loondienst jou als mens?

Vrijheid. Het is niet erg om in loondienst te zitten als je maar mensen in de organisatie hebt die jou steunen, die jou vertrouwen geven, die jou die creativiteit geven. Ik heb echt goede werkgevers gehad, maar persoonlijk had ik het nodig om van alles los te komen, om mijzelf dat vertrouwen te geven van: je hebt dat papiertje niet nodig, dat je iedere maand standaard gewoon je salaris betaald krijgt. Ik weet dat als het niet goed gaat als ondernemer, als zzp’er, dan hoef ik maar dit te doen en dan heb ik overal weer werk. Dat is natuurlijk een luxepositie, maar de creativiteit en de vrijheid dat ik alles mag doen met wie ik wil, vind ik fantastisch. Daarom wilde ik graag met jou praten, want jij bent volgens mij ook zo'n ondernemend type.

Ja, ondernemend wel. Ik zeg altijd dat ik een versnipperd bestaan heb qua werken. Ik heb een fijn thuishonk. Jij ziet nu de speelkamer van onze drie kinderen. We hebben hier een heerlijke basis en dat geeft mij de rust om daaromheen van alles en nog wat te proberen. Dat gefragmenteerde, versnipperde bestaan koester ik. Ik heb nergens een plek gevonden waar ik al mijn interesses kwijt kan. Mijn interesses fluctueren weleens, dus ik vind het fijn om die flexibiliteit te hebben. Tegelijkertijd mis ik weleens het groepsgevoel, het lotgenotencontact. Als pioniers in organisaties is het soms lastig, want je loopt tegen muren aan. Dus daarom vond ik het leuk dat je jezelf omschreef als een lastige, maar dan wel de zakelijke zuster. Je onderbouwt het, je komt met oplossingsrichtingen en je neemt mensen daarin mee. Ik vind het soms lastig om geduld te betrachten in organisaties die misschien vijf stappen achterlopen ten opzichte van waar ik met mijn gedachten zit. Hoe ga jij daar maar om?

Door te kijken wat er bereikt is en wat er wel mogelijk is. Je hebt snel door of ze diezelfde intentie hebben, dat ze mee willen bewegen. Verandering kost veel tijd. Als ik naar mezelf kijk waar ik jaren geleden stond en waar ik nu sta: dat heb ik alleen bereikt door er keihard voor te werken. Ik was degene die zei tegen mezelf dat als ik iets wilde, dat ik daar iedere dag voor moest knokken. Dat is makkelijk, want ik hoefde alleen mezelf te overtuigen en dat is mijn intrinsieke motivatie. Maar ga je anderen meenemen, dan komen er hele andere skills bij kijken.

“Je moet eerst dat vertrouwen gaan creëren”

Vooral in de zorg, want alles wat met verandering te maken heeft is spannend. Dan zeggen we: "Nee, we hebben al veel veranderingen doorgevoerd, dat heeft nooit iets goeds opgeleverd, want anders staan we niet waar we nu staan." Dus je moet eerst dat vertrouwen gaan creëren. Doordat je eerst met de mensen in gesprek gaat die op belangrijke posities zitten, en dat betekent niet altijd hoog in de boom, maar die een verschil kunnen maken, en door die mee te nemen dat je zegt van: "Laten we een traject opstarten en kijken of dat succesvol voelt. Als we dan nog hetzelfde voor ogen hebben, dan gaan we er voor." Ik heb een marathon gelopen en dat kon ik niet in een week tijd. Daar heb ik maanden voor moeten trainen. Dus als je maar voor ogen hebt of het haalbaar is en of we het allemaal willen, gaan we ervoor en dan mogen we fouten maken. Dan blijf ik ervoor gaan en krijg ik er energie van.

Wat zijn nou de dingen waar je ontzettend veel van hebt geleerd, als je terugkijkt? Dingen waar je in positieve of negatieve zin door verrast bent?

Wat ik geleerd heb, is dat ik eerst dacht dat ik door de opleiding Verpleegkunde veel mensenkennis had. Dat ik daardoor dacht: mensen voelen zich vertrouwd bij mij en durven hun kwetsbaarheid te tonen. Dit kwam echter door de persoon die ik ben en dat heb ik later geleerd, want ik dacht dat iedereen zich zo opstelt bij een zorgprofessional. Wat ik ook geleerd heb is dat er in organisaties veel mensen zitten die jou dingen gunnen, maar dat ze het lastig vinden door hun ego om jou daarin mee te nemen. Het mooie van mezelf is dat ik niet zo'n groot ego heb. Ik hoef niet te zeggen dat ik ooit bestuurder wil worden, om te kunnen zeggen dat ik bestuurder ben. Nee, ik wil een verschil maken en als dat betekent dat ik als meewerkend teamleider werk, prima. Als daardoor het verzuim bijvoorbeeld omlaag gaat en mensen meer geluk krijgen en we kunnen die beweging uiteindelijk krijgen voor het grotere geheel, vind ik dat fantastisch. Wat ik ook geleerd heb, is dat het soms beter is om af en toe je mond te houden en niet alle kaarten gelijk op tafel te leggen, want daar kan weleens misbruik van gemaakt worden. Ik ben iemand die makkelijk praat, ik ben een echte Rotterdamse. Dus omdat ik zo enthousiast ben en best veel energie heb en groter durf te dromen en durf uit te spreken, is dat niet altijd handig.

Jij noemt een paar woorden die bij mij enorm aanslaan: het grotere geheel en dromen. Waar droom je van als je denkt aan het grotere geheel?

Dat wij een tijd tegemoet gaan dat we weer vertrouwen hebben in de gezondheidszorg. Dat de maatschappij gezonder gaat worden, want als je hoort dat in Europa meer dan 60 procent van de bevolking overgewicht heeft, dan denk ik: waar zijn we mee bezig als mens? Ik maak me ernstig zorgen over klimaatveranderingen. Natuurlijk heb je maar zoveel invloed in de wereld, maar als je kijkt wat er wel met elkaar mogelijk is met zo'n grote beroepsgroep, en als je ziet welke mensen er nu opstaan om in Nederland anders te willen gaan denken en werken.

Volgens mij is vandaag de Dag van de Huisartsenzorg. Met zo'n groot tekort aan huisartsen droom ik dat je door een andere manier van denken en werken het wel kan realiseren. Ik denk dat als we meer durven te gaan samenwerken, dat we ook de ruimte krijgen vanuit de overheid en vanuit de verzekeringen dat er veel winst op een relatief korte termijn te behalen is. Voor de coronapandemie was het pact ouderenzorg opgericht door toenmalig minister Hugo de Jonge. Toen heb ik mezelf daarvoor aangemeld, want er zat toen geen verpleegkundige in dat team die in de ouderenzorg werkte. Ik was toen een paar keer in Den Haag geweest en al die bollebozen die ontzettend briljant zijn en veel mooie titels voor hun naam hebben, waren amper in een verpleeghuis geweest. Als ik vertelde hoe zo'n dag eruitzag, bleven ze maar schrijven en toen dacht ik: hoe kan je een plan van aanpak over de ouderenzorg schrijven, terwijl je niet weet waar je het over hebt? Ik ben trots op het feit dat ik daar als zuster heb gezeten.

Terecht. Je noemt dus onder andere dat mensen meer moeten durven samenwerken. Waarom heb je voor samenwerking durf nodig?

“Ga kijken hoe je het samen beter en sneller kan doen”

We vinden het heel spannend om bij de buren te gaan kijken en te vragen: "Wat gaat er goed bij jou?" We doen eigenlijk allemaal: dit is van mij, ik ga het afschermen en ik ga jou niet vertellen welk wiel ik heb uitgevonden en hoe het wel moet, want ik wil dat jij dat zelf gaat uitzoeken. Je gaat je gedrag veranderen door te zeggen dat iemand welkom is. Je wordt een soort van buurthuis waarin gevraagd wordt: "Heb je wat nodig? Mag ik je verder helpen?" Dat is zo anders dan wat we overal in de zorg doen. Een goede samenwerking tussen huisarts en wijkverpleegkundige is essentieel, maar heel vaak is het nog van: dit stukje moeten wij doen en dat is van jou. Ga kijken hoe je het samen beter en sneller kan doen, ook met thuiszorgorganisaties onderling. Anderhalvelijnszorg en noem maar op. We hebben veel goede mensen zitten, maar die worden nog steeds in die hokjes geplaatst, omdat anders de vraag rijst hoe we dat gaan financieren als die met die loopt. Laat die financiering los, dan wordt het uiteindelijk goedkoper en de zorg, de patiënt, de mens is er sneller beter van.

Is dat wat je bedoelt met durven, dus het durven loslaten van die financiering of de huidige rollen? Het lijkt me heel spannend om de financiering los te laten. Wat betekent dat eigenlijk? Jij bent een onafhankelijke zzp'er, maar misschien ben je als huisarts wel verantwoordelijk voor een aantal mensen in je praktijk en het brood daarvan. Dan zeg jij dat ze die financiering moeten loslaten. Is dat wat je bedoelt met durven?

Als je kijkt naar wat het kost als een mens ziek wordt, dus je gaat naar die DBC's en naar het hele traject van preventie tot en met ziek kijken. Als je ziet hoeveel verschillende partijen daarbij komen kijken en als je van tevoren meer op de preventie gaat zitten, loont dat. Als wijkverpleegkundige moet ik mijn uren verantwoorden. Iedere keer moet je het onderbouwen, maar als je gewoon kan zetten van: ik was toen met dit bezig en toen met dat bezig en dat je mee kan lopen in de praktijk van verschillende huisartsen en kan zeggen wat er speelt in welke wijk. Dat je mee mag naar het ziekenhuis om tegen de specialist te zeggen wat je ziet gebeuren en te vragen of hij daarop kan monitoren. Maar dat kan nu niet, want dat wordt allemaal niet vergoed. Dus dat je als zorgorganisatie gaat zeggen: "Ik vertrouw jou, jij wilt de mens, onze populatie hier in deze omgeving, beter maken. We willen allemaal dat de kosten en het verzuim omlaag gaan, want door al die wrijvingen intern melden veel mensen zich ziek en is er een hoog grijs verzuim." Ik denk dat als we meer die vrijheid krijgen, dat je zou zien dat dat uiteindelijk veel goedkoper gaat worden dan nu met al die hokjes. Dus daar heb je wel durf voor nodig en vertrouwen.

Je komt op mij over als een enorm inspirerend persoon die ook mensen mee kan nemen. Maar wie inspireert jou nou?

Mensen die het verschil hebben gemaakt. Mijn grote rolmodel is Florence Nightingale, dat vind ik een prachtvrouw. Mijn wens was ooit om m'n eigen noodhospitaal te runnen, maar dat heb ik niet gedaan. Mensen die een verschil maken, bijvoorbeeld nu bij de covidpandemie. Ik werk als community manager bij de Nationale Zorgreserve en als je ziet hoe kolonel Jeroen Hulst van Defensie het heeft opgepakt om de zorg in Nederland staande te houden toen het schrijnend was geworden, dan vind ik dat heel inspirerend. Hij heeft daar ook een medaille voor gekregen. Internationaal gezien, iemand zoals Oprah Winfrey vind ik een mooi mens. Zij is een selfmade woman en zij is van zo ver gekomen. Je kent haar verhaal misschien wel. Ik heb het over mensen die niet met hun ego bezig zijn, maar wel het verschil aan het maken zijn, die vind ik heel magisch. Als ik zie dat er steeds meer Chief Nurse Officers opstaan en die plek gewoon opeisen en dat dat ook gedaan wordt, dat de ziekenhuizen bezig zijn om overal verpleegkundigen bij de gesprekstafels aan tafel te krijgen. Dat zijn ook rolmodellen voor mij.

“Durf die moeilijke vragen te stellen”

Volgende week word ik samen met Joke Storm geïnterviewd die ook een verpleegkundige is en een soort van feminist is die de missie heeft om om ons te laten doen horen en opstaan. Ik dacht: dat is een rebel. Ik heb haar boek gelezen en toen dacht ik dat we best op elkaar lijken. Ik ben niet van het demonstreren, maar ik ben wel van het manifesteren en als we allemaal geloven dat wij dat kunnen neerzetten, dan komt het er wel. Alleen dan wel op een vreedzame, maar kritische manier. Dus durf die moeilijke vragen te stellen.

Florence Nightingale is een bekende naam. Waarom heeft haar werk en haar leven jou zo geïnspireerd?

Het mooie van haar is dat zij geboren is in een gespreid bedje. Eigenlijk zou zij een andere richting opgaan dan verpleegkundige worden, maar zij is dicht bij zichzelf gebleven en ze heeft haar hart gevolgd. Ze kwam op voor alle zieken en gewonden en ze heeft het vak verpleegkunde naar een hoger niveau gebracht, ook de hygiëne en de preventie van al die infecties en al die virussen die er waren. Ze heeft met al haar kennis en kunde belangrijke mensen, nationaal en internationaal, erbij betrokken met de boodschap dat ze het anders moesten aanpakken, omdat er anders veel doden zouden vallen. Ondanks dat ze vroeg ziek is geworden, bleef ze in zichzelf en in haar missie geloven en bleef ze ervoor vechten en heeft ze haar kennis weten over te dragen. Ze heeft zoveel mensen internationaal geïnspireerd dat wij nu, jaren later, haar geboortedag nog steeds vieren. Ik denk dan dat die vrouw nooit bezig is geweest met financiële rijkdom en dat ze een groot verschil in de mensheid heeft gemaakt en dat vind ik heel mooi.

Als je het zo vertelt, dan doemt bij mij een beeld op van iemand die zichzelf minder belangrijk maakt, om zo veel andere mensen te helpen. Dat drijft jou persoonlijk. Maar één van de dingen waar je ook toe oproept is om jezelf niet helemaal weg te cijferen, maar een plek op te eisen om de toekomst van zorg en het grotere geheel vorm te geven vanuit de rol als verpleegkundige, maar ook vanuit andere rollen. Het is mooi om te zien dat je het ego moet loslaten zonder dat het betekent dat je niet voor jezelf moet opkomen.

Wat ik zorgprofessionals nu leer - ik coach individuen en teams - is dat wij moeten leren om ons eigen zorgpodium te pakken. Dat zijn we niet gewend, want wij staan vaak in dienst van de zieke patiënt of cliënt. Als ik niet ga vertellen wat ik nodig heb, weet niemand wat ik daadwerkelijk nodig heb. Ons is niet in de opleiding aangeleerd om onze stem goed te laten horen. Ons is heel goed geleerd hoe we voor anderen moeten zorgen, maar ik kan pas goed voor anderen zorgen als ik goed voor mezelf zorg en dat heb ik op een harde manier geleerd. Dat geef ik hen mee. Ik ben nu podia aan het pakken en natuurlijk vind ik dat fantastisch, maar het gaat niet om mij, maar om het verhaal en anderen mee te willen nemen. Ik ben nu gevraagd om dagvoorzitter te worden bij het Verpleegkundig Leiderschapscongres en daar ben ik trots op, niet dat mijn naam daar staat, maar wel dat er weer een verpleegkundige die rol heeft gekregen. Dus zonder arrogant te worden van: kijk eens wat ik allemaal doe. Ik kan niets als jij geen vertrouwen in mij hebt. Jij nodigt mij niet uit als je denkt dat ik niets te vertellen heb. Als we meer gaan kijken naar wat de mens nodig heeft om elkaar beter te maken en elkaar meer dingen te gunnen, zonder wat terug te verwachten, denk ik dat als we stapje voor stapje met elkaar die samenwerking aangaan en durven te zeggen wat we vinden dat er moet veranderen op de werkvloer. Door aandacht te geven en te luisteren en te faciliteren komen we heel ver, maar daarvoor heb je rolmodellen nodig, want anders weet je niet welk pad je wel en niet kan nemen.

Ik vind het mooi hoe jij de woorden vindt om gevoelens uit te dragen van wat je doet en hoe je mensen meeneemt. Ik maak mezelf soms wel eens druk om de woorden die gebruikt worden rondom zorg, dat we zorg aan het leveren zijn. Dat vind ik altijd een beetje lastig. Ik heb het gevoel dat we hulp en zorg aan het bieden zijn, maar ik vind de termen 'zorg leveren' en 'zorgproducten' altijd een beetje lastige termen. Dat maakt het transactioneel naar mijn idee. Waar jij over praat klinkt meer relationeel, dus dat het is vanuit relaties en vanuit vertrouwen, vanuit bijvoorbeeld een rol als dagvoorzitter. Zeker in zorginhoudelijke posities en rollen draait het om vertrouwen krijgen en vertrouwen geven aan je werknemers en zorgen dat zij vertrouwen voelen om vragen te kunnen stellen, maar ook om dingen uit te kunnen proberen en om te falen en daar geen problemen mee te hebben. Stoor jij je weleens aan hoe we het systeem hebben ingericht?

“The secret of living is giving”

Ja, de wereld draait om geld en dat is eenmaal hoe het gaat. Ik ben een te laat geboren hippie. Dat klinkt misschien raar, maar bij mij gaat het om relaties en om liefde in de breedste zin van het woord. Als je kijkt naar de herinneringen die jou het meest gelukkig maken, dan gaat het niet om geld, maar dan zijn het kleine dingen: dat je iedere dag je drie kinderen nog een zoen mag geven en kan vragen of ze lekker geslapen hebben. Dan interesseert het jou niet in wat voor bed ze liggen, als ze maar een veilig onderkomen hebben. Ik houd ook van mooie dingen en ik zou financieel vrij willen zijn, maar zou ik er gelukkiger door zijn? Nee. Ik mag nu overal mijn verhaal vertellen en mensen meenemen en ik kan zeggen dat als je een ander helpt, je daar een fijn gevoel door krijgt. ‘The secret of living is giving’ en daar ben ik van.

Wat zijn jouw persoonlijke dromen qua ontwikkelingen voor jezelf die je hoopt te bereiken?

“Ik wil over de grens kijken hoe het daar gebeurt”

Wat ik mooi vind is dat ik steeds vaker door bestuurders benaderd word over of ik mee wil denken hoe de cultuur veranderd kan worden onder de zorgprofessionals, omdat ze zich ernstig zorgen maken over het hoge verzuim en het verloop in de organisatie. Ik hoop dat meer mensen de verpleegkundigen - de experts die echt weten hoe het is om met de patiënten en met collega's samen te werken in steeds drukkere werkomstandigheden - erbij betrekken om het beleid te bepalen, om die cultuuromslag neer te zetten. Dat lijkt me fantastisch als ik dat meer in het land mag doen, maar ik heb maar zoveel tijd. Dus het lijkt mij mooi om programma's te ontwikkelen om mensen daar verder in te helpen. Als het gaat om de dromen die ik heb: ik wil over de grens kijken hoe het daar gebeurt. Teun Toebes is trouwens ook een rolmodel van mij, die ken je misschien wel. Hij is bezig om mensen met dementie een waardevoller leven te geven. Die man is 22, maar hij zet hier zoveel neer en hij is er ook over de grens mee bezig. Hij wordt overal gevraagd. Hij is een documentaire aan het opnemen, hij heeft een boek geschreven, hij raakt mensen. Wie wil daar opgesloten zitten? Mijn vader moet mogelijk binnenkort naar een verpleeghuis en dan denk ik van: oh, ik wou dat er een Teun daar rondloopt weet je wel, met wie die het echte leven nog kan vieren. En niet dat hij in een klein kamertje zit wat vreselijk is. Ik hoop dat er een verandering komt in de opleidingen in de zorg en dat wij meer leren van: wat heb jij nodig als mens? En daaromheen gaan we leren hoe jij voor anderen kan zorgen. Maar eerst jij centraal. Jij moet sterk worden, want we hebben jou hard nodig en dan ga ik jou leren hoe je al die verpleegtechnische dingen kan doen. Ik zou hem om willen draaien, want we zijn een uitstervend ras.

In ons boek 'Geheelmeesters' hebben we het over dromen, durven en doen en ook een stukje over data en digitalisering. Ik ben benieuwd naar hoe jij de rol van technologie ziet in de stappen die jij wilt zetten en waar je je collega's in mee wilt nemen.

Ik weet niet wat allemaal wel mogelijk is met technologie, want dat gaat tegenwoordig zo hard. Er zijn nu gelukkig weer veel mooie congressen, maar ik denk dat wij meer moeten gaan vertrouwen als zorgverlener dat ons zorghart niet het enige is die kan monitoren hoe het met iemand gaat en alles zelf willen doen en zien. Want dat is de angst die heel veel zorgprofessionals hebben.

Ik hoop dat we gaan leren dat we kunnen vertrouwen op de technologie, op de data, en dat we dat slim gaan inzetten voor ons eigen welbevinden, onze werkdruk kunnen verlagen en zo meer mensen kunnen bedienen op een minder belastende manier. Veel zorgmedewerkers vinden het spannend, want ze zijn bang dat ze dan geen werk meer hebben. Dan denk ik: in welke wereld leef jij? Want we hebben gigantische tekorten en je houdt het nu al niet vol, dus zie je het als een kans die jou meer werkplezier geeft en dat je de tijd die je over hebt kan besteden aan dingen wat iets met innovatie niet kan vervangen. Volgens mij komen er nooit empathische robots die zo'n gevoel hebben van: volgens mij heb jij dit nu nodig. Je hebt nu een hand op je schouder nodig, een luisterend oor. Dat is wat ons zo uniek maakt als beroepsgroep en als daaromheen dingen komen die kunnen controleren op de vitale functies en het wegen is dat welkom. Misschien komt er wel een slimme wasstraat dat mensen niet nat hoeven te worden bij het reinigen. Ik noem maar wat. Dat wij meer aandacht overhouden en al dat papierwerk door een robot wordt ingevoerd wordt, lijkt me fantastisch.

Ik kan me herinneren dat ik ooit een keer met een verpleegkundige uit het Erasmus MC om tafel zat en daar zat iemand bij die slimme pleisters probeerde te verkopen. Die vertelde wat een slimme pleister allemaal kon en die zei dat die alle vitale functies kan meten waardoor jij dat niet meer hoeft te doen. De verpleegkundige zei daarop: "Als ik die vitale functies aan het meten bij die patiënt, ben ik ook andere dingen aan het doen bij die patiënt. Dan ben ik ook een praatje aan het maken en ben ik op andere manieren aan het checken hoe het met iemand is. Dus als je mij nu die metingen uit handen neemt, dan moet ik op een ander moment op een andere manier toch een keer die andere observaties bij die patiënt gaan doen. Je bespaart me nul tijd." Dit is een enorme eye-opener voor zo'n technologiepush. Daarna hebben ze wel allemaal andere slimme dingen met elkaar verzonnen, maar het is mooi om te zien hoe die werelden elkaar ontmoeten. Ik zou het ook mooi vinden als de verpleegkundige en andere zorgverleners meer betrokken raken bij het ontwikkelen of doorontwikkelen van technologie, omdat nu vaak - in mijn beleving - de technologie soms de plank misslaat op de vloer, omdat ze denken: ik heb hier een hamer en laat mij de spijkers maar zien. Maar niet alles is een spijker, dus je moet terug naar de tekentafel van: waar heb je behoefte aan? Hoe zie jij nu je eigen rol in het zorgproces en waar zie je jouw rol naartoe gaan? Daarna kan je nadenken over hoe de technologie daarin kan ondersteunen. Herken jij het taalprobleem tussen technologie en zorg?

Jazeker, en het grappige waar je het nu net over hebt is: ik was bij de voorbereiding van de bouw van het nieuwe Erasmus MC betrokken. Er zat ook geen verpleegkundige bij, dus samen met een andere collega hebben we ons daartussen gezet in die adviesgroep. Er was een prachtige architect en die had echt de meest mooie, luxe kamers ontwikkeld. Toen gingen wij oefenen en bedenken hoe het is om een bed of een rolstoel in een badkamer te krijgen of uit de kamer en dat paste niet. Toen dacht ik: je core business is patiëntenzorg en je maakt zo'n ontzettend innovatieve patiëntenkamer en we kunnen niet eens vervoeren. Dan denk ik: serieus, moet ik dit nou vertellen?!

Kennelijk wel. Dat heb je dus op veel plekken ervaren.

Het is niet dat ik briljant ben, maar dit zijn toch de basisdingen waar je aan moet denken. Helpt het waar ik mee bezig ben? Is dit mijn opdracht? Net als met die pleister: wat is het doel daarvan? Wil je die vitale functies meten of wil je tijd besparen bij de verpleegkundige of de zorgprofessional? Ik ben wel van al die innovatieve ideeën. Wij zijn goed in het multitasken, maar eigenlijk is allang bewezen dat niemand kan multitasken, want dan is er aandachtsverlies. Heb jij meer focus en kan jij kort een gesprek hebben in twee minuten met oprechte aandacht, dan voelt die patiënt zich net zo gezien en gehoord als dat je tien minuten met allemaal dingen bezig bent en jij denkt als verpleegkundige dat je er wel tien minuten bent geweest, maar eigenlijk was je er niet tien minuten. We hebben nog veel te verbeteren.

Ik heb vaak in mijn werk dat ik parallellen zie tussen de thema's van het werk en het ouderschap. Je zegt net dat oprechte aandacht heel kort kan zijn en dat is in mijn beleving ook bij een kind. Als je even kort met elkaar één verhaaltje leest, dan is dat zo waardevol en dan is dat beter dan dat je een half uur naast elkaar zit en allebei met andere dingen bezig bent.