De jaren zonder zomer

Ook verschenen van Jerrad Hoff:

Een leven geleden

Zon van de nacht

Dag van de zon

Een leven lang

Lage winterzon

Waar de wolken eindigen

Sant’Anna

Het begin

November

Jerrad Hoff

DE JAREN

ZONDER ZOMER

roman

JHB

De jaren zonder zomer

© Jerrad Hoff
www.jerradhoff.nl

Druk: december 2023
Omslagontwerp: JHB
Vormgeving binnenwerk: JHB

Omslagillustratie: Pexels

ISBN   9789464816204

NUR   301, 343

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

“To win any battle, you must fight as if you are already dead.”

— Miyamoto Musashi

“Love isn’t finding a perfect person. It’s seeing an imperfect person perfectly.”

— Sam Keen

PROLOOG

EEN BAKKER

‘U realiseert zich goed waar u aan begint?’

‘Dat doe ik.’

‘Als ik klaar ben met u zullen zelfs uw ouders u niet meer herkennen.’

‘Mijn ouders leven niet meer.’

‘Heeft u een partner, misschien kinderen?’

‘Zeg wat je kwijt wilt en draai er niet omheen.’

‘Het spijt me. Ik probeer alleen duidelijk te maken dat vrienden en familie, de personen die het dichtst bij u staan, u hierna op straat straal voorbij zullen lopen omdat ze u niet herkennen. Zelfs niet vaag.’

‘Ik heb ook geen vrienden en familie. Los daarvan: je klinkt als een bakker die wanhopig probeert om zijn klanten ervan te overtuigen dat ze zijn brood beter niet kunnen kopen omdat dit ernstige gevolgen zal hebben.’

‘De ingrepen die ik ga uitvoeren zijn onomkeerbaar. U zult nooit meer de persoon zijn die u was. Ik wil zeker zijn dat u dat beseft.’

‘Dat doe ik, zoals ik al zei. Daarom ben ik hier. En vanbinnen verandert er helemaal niets.’

‘Maar in de spiegel verandert alles. U zult de persoon die u daar ziet niet herkennen. Niet iedereen kan daar even goed mee omgaan.’

‘Ik ben niet iedereen.’

‘U wilt het dus doorzetten?’

HOOFDSTUK 1

EEN ZONDAG

Ik hou van zondagen. Ze voelen makkelijk en aangenaam als een jurk die zo prettig om je lijf zit dat je haar het liefst iedere dag zou willen dragen. Zondag is voor mij als een oude, vertrouwde fauteuil die zich door de jaren heen naar mijn lichaam heeft gevormd. Erg comfortabel dus. En dat begint al door op de laatste dag van de week iets langer in bed te blijven liggen. Niet dat er voor mij op andere dagen een noodzaak bestaat om wel bijtijds op te staan. Ook doordeweeks heb ik weinig om handen. En over enkele dagen nog minder.

Als mij dus zou worden gevraagd wat mijn favoriete dag is, zou ik geen seconde bedenktijd nodig hebben. Tenminste, als die vraag me achtenveertig uur geleden was gesteld. Vandaag zou ik wel tijd nodig hebben om met een antwoord te komen. Deze zondag is namelijk anders dan alle voorgaande. Op deze zondag klinkt niet zoals gewoonlijk het lachen en rennen van spelende kinderen door het huis en in de tuin. Niemand klautert op mijn schoot. Ik word niet iedere minuut geroepen. Piepstemmetjes vuren geen onmogelijke vragen op me af. Maar er zijn meer stemmen die op deze zondag niet om me heen klinken. Ook dat is voor het eerst sinds lange tijd. De andere stem die ontbreekt, hoor ik wel in mijn hoofd. En dat is al sinds ik vanmorgen voor dag en dauw wakkerschoot.

‘We kunnen lunchen, Allison.’

Ik kijk over een schouder en bedank Mia, de enige echte vriendin die ik ooit heb gehad. Daarnaast ook de persoon die er decennialang voor heeft gezorgd dat het huishouden op rolletjes liep. De laatste jaren zijn we alleen vriendinnen. Sinds gisteren lijkt het echter dat we terug in de tijd zijn gegaan en ze weer mijn huishoudster is.

We gaan de woning binnen en nemen in de eetkamer plaats aan tafel. De vele lege stoelen benadrukken op pijnlijke wijze dat we niet compleet zijn. Nadat Mia koffie heeft ingeschonken en ook is gaan zitten, wens ik haar en mijn dochters Natalia en Vivian smakelijk eten.

We tafelen lang na. Er wordt druk gekletst over een voordehand liggend onderwerp. Algauw worden er herinneringen opgehaald. De meeste mensen doen dat graag. Ik niet. Als ik wel over het verleden vertel, omdat me daar nadrukkelijk naar is gevraagd, dan is dat alleen over het deel van mijn leven nadat ik was bevallen van mijn dochters. En ook dan laat ik nooit het achterste van mijn tong zien. Over het deel vóórdat ik moeder werd, praat ik zo min mogelijk en nooit volledig. Om ze te beschermen. De echte en volledige waarheid kent slechts één persoon.

We gaan terug naar de tuin. Mijn dochters hebben zich een glas wijn ingeschonken, ik een groot glas water. De zon verstopt zich nog steeds achter de bewolking die halverwege de ochtend uit het niets in de toen nog strakblauwe lucht verscheen. Toch is ze wel meer voelbaar dan voor de lunch. Daarom gaan we weer in de schaduw zitten van de grote eik die vlak naast het huis staat.

‘Komt papa nog steeds morgen om twee uur?’ wil Vivian weten.

Ik knik en besluit de woorden die ik wilde zeggen in te slikken.

We glimlachen naar elkaar. Mijn blik dwaalt door de tuin en gaat dan naar de vijver helemaal achterin. Het houten bankje ernaast doet me glimlachen. Mijn dochters zien het, maar vragen niets. Ze weten wat het bankje voor mij betekent, net als de ring die ik ondertussen bevoel alsof ik met gesloten ogen de vorm tracht te achterhalen. Als de glazen zo goed als leeg zijn, besluiten Natalia en ik een wandeling door de tuin te maken. Vivian gaat binnen op zoek naar fotoalbums.

Het is een fijne wandeling. We praten niet veel. Elkaars aanwezigheid, niet alleen voelbaar als onze schouders elkaar zo nu en dan schampen, is voldoende. Als we bij de rivier aankomen, breekt de zon door. Binnen enkele tellen lijkt het tien graden warmer. We gaan op de oever zitten. Het briesje over het zacht golvende water heen dat plagerig met ons haar speelt is zalig. We kletsen over de omgeving, dan over het huis achter ons, wit als kalk met een dieprood pannendak, in een overwegend groen landschap vol oude bomen. Niet voor het eerst hoor ik van Natalia dat zij en haar zus niks anders dan mooie herinneringen hebben aan de plek waar ze zijn opgegroeid. Het blijft me goed doen om te horen dat we erin geslaagd zijn om ze een jeugd te geven waar ze graag aan terugdenken en over praten. Voordat we teruggaan krijg ik een dikke smakkerd op mijn voorhoofd. Van mij krijgt ze een arm om haar schouders.

De aanblik van Vivian met stapels fotoalbums voor zich op tafel doet ons halverwege het grasveld lachen. Als we wat later bij haar zijn, loop ik het huis binnen voor een bezoek aan het toilet. Wanneer ik weer buiten kom zie ik dat ze beiden druk zijn met foto’s. Vivian houdt er eentje naar me omhoog.

‘Waar is deze genomen, mam? Ik heb ‘m nog nooit gezien.’

Enkele meters voordat ik bij ze ben herken ik de foto. Het is alsof in een oogwenk alle lucht uit mijn longen wordt gezogen. ‘Waar heb je die vandaan?’ schreeuw ik plots buiten zinnen, stap razendsnel op haar af en trek de foto hardhandig tussen haar vingers vandaan. Bij Natalia doe ik hetzelfde. Ze kijken me beiden onthutst aan. Ik heb nog nooit mijn stem tegen mijn dochters verheven, laat staan tegen ze geschreeuwd.

‘Mam, wat is er met je aan de hand?’

‘Ik vroeg je wat!’ schreeuw ik opnieuw en misschien nog wel harder.

‘Uit… uit jouw kamer,’ stamelt Vivian. ‘Het spijt me. Ik dacht… De doos lag gewoon op een…’

‘Het maakt me geen flikker uit waar die tyfusdoos lag! Je moet met je tengels van mijn spullen afblijven!’ gil ik en zie dan tussen fotoalbums de platte doos waarin de foto’s lagen. De schriften die ik er ook in bewaar, liggen ervoor. Ik graai paniekerig alles bij elkaar. Door mijn wilde bewegingen valt een stoel om. Opeens begin ik te huilen. Mia komt de woning uitgerend en kijkt me even verbijsterd aan als mijn dochters dat nog steeds doen.

‘Wat is er gebeurd, Allison?’ vraagt Mia geschrokken.

‘Niks!’ gil ik, terwijl ik de schriften en foto’s stevig tegen mijn bovenlichaam aandruk, alsof ik bereid ben om ze met mijn leven te beschermen. En dat ben ik ook.

‘Wat zijn dat voor foto’s en schriften?’

Ik zeg niks.

‘Allison…’

‘Mijn leven staat in die schriften!’

Even zegt niemand wat. ‘Jouw leven?’

Mijn mond beweegt, maar er komen geen woorden uit. Tranen blijven wel langs mijn wangen rollen. Het is alsof ik alles wat in de schriften staat geschreven ineens weer meemaak. Opeens begin ik uit volle borst te huilen. Mijn schouders schokken ruw op en neer. Foto’s en enkele schriften glippen uit mijn handen. Ik val op mijn knieën op het gras en begin ze haastig bij elkaar te graaien. Zowel mijn dochters als Mia zakken vlug naast me neer en helpen me.

‘Wat bedoelde je met dat jouw leven in de schriften staat?’ wil Natalia nadien met een zachte, geëmotioneerde stem weten, als ik weer wat ben gekalmeerd. Ik zie haar blik naar het zijden sjaaltje om mijn hals gaan. ‘Gaat het over vroeger… toen…’

‘Het doet er niet toe.’

‘Dat doet het wel. Je bent niet voor niks overstuur.’

Ik zwijg secondelang. Mijn blik gaat naar de vijver, dan kort naar het huis. Een diepe zucht klinkt langs mijn lippen. ‘Wat ik in de schriften heb geschreven is… is vanwege onze leugens.’

‘Leugens?’

‘We hebben jullie altijd geleerd dat eerlijkheid even belangrijk is als ademhalen. Alleen… alleen gedroegen wij ons daar zelf niet naar. Omdat we niet anders konden. We konden jullie niet vertellen over de dingen die we hebben gedaan en moesten doorstaan om uiteindelijk hier, in dit huis, in dit mooie leven met twee prachtige kinderen terecht te komen. Daarom hebben we niet alleen de waarheid achtergehouden, maar zelfs verdraaid. En dat begon heel lang geleden steeds meer aan mij te vreten. Daarom ben ik gaan opschrijven wat ik nooit kon vertellen, zodat jullie op een dag erover konden lezen, als jullie dat wilden. Maar niet nu. Juist niet deze dagen. Ooit, op een dag als we er beiden niet meer zijn.’

‘Als jullie beiden er niet meer zijn?’ herhaalt Vivian. Omdat ik niet reageer, vraagt Mia of ze de foto’s mag zien. Ik weifel, dan reik ik ze aan.

‘Wat mooi,’ glimlacht mijn vriendin. ‘Die zijn van lang geleden.’

‘Veertig jaar geleden. Ik was dertig,’ zeg ik bijna onverstaanbaar.

‘Florida?’

‘Cuba.’

‘Cuba?’ herhalen ze alle drie bijna in koor.

‘Je hebt nooit verteld dat je in Cuba bent geweest,’ zegt Natalia.

‘Ik heb meer niet dan wel verteld,’ reageer ik op fluistertoon.

‘Waarom kon je dan niet over Cuba vertellen?’

‘Door de dingen die we hebben gedaan.’

‘Wat voor dingen?’

Ik zeg niks en staar naar het bankje bij de vijver en voel aan de ring.

‘Pap weet van de schriften?’

Ik knik. ‘Maar ik heb het hem pas na vele jaren verteld. Omdat alles opschrijven een groot risico was. Maar hij begreep het wel. Ook omdat de leugens meer en meer aan hem begonnen te knagen.’ Nadat ik tranen uit mijn ogen heb geveegd, en Mia van mijn kaken, helpen ze me met opstaan. Ik geef de schriften aan mijn vriendin en omhels mijn dochters zo stevig als ik kan. ‘Het spijt me. We waren bang om jullie kwijt te raken.’

‘Dat zal nooit gebeuren, mam.’

‘Echt nooit,’ valt Natalia haar zus bij.

Ik glimlach vertederd en streel hun wangen. ‘Lief dat jullie dat zeggen, maar door wat in die schriften staat, zullen jullie nooit meer hetzelfde over ons denken. Dat garandeer ik. Daarbij kunnen die paar schriften ervoor zorgen, als ze in de verkeerde handen vallen, dat we alles kwijtraken. En dan bedoel ik ook écht alles: dit huis, jullie huizen, het bedrijf, en al het geld. Ze zullen ons alles tot de laatste dollar afpakken. Daarbij raken we ook het allerbelangrijkste kwijt: elkaar. En dat zal voorgoed zijn omdat ik voor de rest van mijn leven naar de gevangenis ga.’

HOOFDSTUK 2

EEN WITTE WIJN

Ik zit zeker al een kwartier roerloos op de rand van het bed. De enige beweging komt zo nu en dan van een traan die over een wang mijn hals inglijdt. Langs de openstaande deuren van het balkon hoor ik verderop onder de grote eik mijn dochters en Mia praten. Waarover ze het hebben is niet moeilijk te bedenken. Gelukkig kan ik er geen woord van verstaan. Om te voorkomen dat dit per ongeluk toch gebeurt, sluit ik voor de zekerheid de deuren.

Nadat ik bij het voeteneind op het aankleedbankje ben gaan zitten, maak ik de doos open en haal de foto’s eruit. Ik zoek de foto op die ze niet hebben opgemerkt en ga er heel langzaam met een vinger overheen. Diepgevoelde emoties nemen bezit van me. Ik waan me terug in 1983. Als ik door een stel luidruchtige ganzen die vlak boven het huis voorbijvliegen uit mijn gedachten opschrik, ontdek ik dat ik niet meer naar de foto’s, maar naar de hoofdkussens op het bed staar. Met de rug van een hand veeg ik onder beide ogen tranen weg.

Aarzelend haal ik de schriften uit de doos. Ik lees een stuk in het oudste. Algauw gaan er tranen van vertedering langs mijn gezicht. Wanneer ik een stuk heb doorgebladerd en verder lees, grijp ik al na enkele alinea’s naar mijn mond. Ditmaal glijden er tranen van walging over mijn wangen. Ik sla vlug het schrift dicht en leg het samen met de rest terug in de doos.

Heb ik er wel goed aangedaan om alles op papier te zetten? Niet alleen vanwege de gevolgen als de schriften in handen vallen van de verkeerde personen, maar vooral vanwege Natalia en Vivian. Kan ik ze dit wel aandoen? Dring ik ze iets op dat ze liever niet hadden geweten? Zadel ik ze op met afschuwelijke beelden die ze nooit meer kwijtraken? En dat alleen omdat ik meen dat ze het recht hebben om op een dag, als wij beiden er niet meer zijn, het ware verhaal te lezen over het pad dat hun ouders hebben moeten afleggen om in Virginia te belanden?

Ik haal mijn schouders op en ga op bed liggen, met de benen hoog opgetrokken. Niet om te slapen, maar om naar het lege kussen naast me te staren. Al vlug bemoeilijken tranen het zicht. De beelden die ik in mijn hoofd zie, zijn echter glashelder. Ze doen me glimlachen en af en toe zelfs zachtjes lachen.

‘Ik mis je, mi amor,’ fluister ik. ‘Ik kan niet wachten om je morgen weer te zien. Nu ga ik eerst proberen om weer een goede moeder voor onze kinderen te zijn. Ik hoop dat je achter mijn besluit staat.’

Ik ga van bed af, leg de foto’s in de doos en doe die dicht. Daarna ga ik op mijn blote voeten naar beneden en loop rechtstreeks door naar buiten. Mijn dochters en Mia kijken verrast op. Ik zet de doos op tafel neer en loop eromheen naar Vivian.

‘Het spijt me hoe ik reageerde. Behalve dat de wijze waarop fout was, was het ook niet terecht. Ik heb vele jaren niet geschreven en wilde dat gisteravond ineens weer doen. En toen toch niet. Daarom was ik vergeten de doos terug in de kluis te doen en lag die nog op de kast. Het spijt me. Ook voor de scene erna. Ik heb mezelf weer onder controle.’

Ze staat op en we omhelzen elkaar. Daarna neem ik Natalia en vervolgens Mia in mijn armen. Als ik ga zitten, zie ik ze naar de doos kijken.

‘Wil je iets drinken?’ vraagt mijn vriendin.

Ik knik. ‘Doe mij ook maar een witte wijn.’

‘Een witte wijn?’ roepen mijn dochters. Mia kijkt me alleen stomverbaasd aan. ‘Je hebt nog nooit alcohol gedronken. Zelfs geen nip.’

‘Dan wordt het de hoogste tijd. Dus hup hup, Mia,’ knipoog ik.

Niet veel later staan er vier glazen witte wijn op tafel.

‘Proost, dames!’

‘Is echt alles weer goed met je?’ vraagt Natalia voorzichtig.

Ik proest het uit en knik. ‘Zoals jullie hebben opgemerkt, heb ik de doos met schriften weer mee naar buiten genomen. Omdat jullie nu van ze afweten zijn er naar mijn mening drie opties. De eerste: jullie lezen pas wat erin staat als wij beiden er niet meer zijn, zoals ik dat had bedacht toen ik met schrijven begon. De tweede: jullie lezen het voordat papa morgen thuiskomt, want erna komt het voorlopig niet van. Om tijd te besparen, gezien de hoeveelheid, zou ik het kunnen voorlezen. Anders halen we het misschien niet voor morgenmiddag. En de laatste: jullie willen niet weten wat in de schriften staat. Nooit. Als jullie hiervoor kiezen, zal ik daar oprecht vrede mee hebben. Ik wil jullie niks opdringen. Want door die schriften zullen jullie dingen over ons te weten komen die jullie misschien liever niet hadden geweten. Daarbij heb ik zonder enige terughoudendheid, dus zeer expliciet geschreven. Daardoor zullen bepaalde gebeurtenissen jullie voorgoed bijblijven. Zonder meer vreselijke gebeurtenissen die me zelfs nu nog met afgrijzen vullen en mijn maag binnenstebuiten doen keren. Ik wil dat jullie dat goed beseffen.’

‘Wat is er in hemelsnaam allemaal gebeurd, mam?’ vraagt Vivian, die me net als Natalia en Mia bezorgd aankijkt.

‘Dat staat allemaal hierin,’ knipoog ik. ‘Maar het is niet alleen doffe ellende wat erin staat. Sommige dingen zullen jullie mooi vinden.’

‘Kan je echt naar de gevangenis gaan door die schriften?’

‘Als ze in de verkeerde handen vallen wel.’

‘Heb je iets heel ergs gedaan?’

Ik tuur kort langs ze naar het bankje bij de vijver. Dan knik ik.

Mijn dochters kijken elkaar aan. Zoals gewoonlijk hebben ze geen enkel woord en niet langer dan een oogwenk nodig om tot overeenstemming te komen. ‘Wij willen graag voordat papa thuiskomt uit jouw mond horen wat er allemaal is gebeurd.’

‘Weten jullie dat heel zeker? Het is namelijk een eenrichtingsweg. Wat jullie gaan horen kan niet ongedaan worden gemaakt.’

‘Honderd procent zeker,’ zegt Vivian.

‘Dan ga ik naar binnen,’ zegt Mia.

‘Ik begrijp het.’

‘Ik bedoel: dit is iets tussen jullie drieën.’

‘Voor familie, bedoel je?’

Ze knikt.

‘Jij bent familie, Mia,’ zegt Natalia en trekt een gezicht. ‘Uiteraard is de keuze of je wel of niet blijft aan jou.’

‘Dank jullie. Erg lief. Dan blijf ik graag.’

Ik leg mijn hand op die van Mia en we glimlachen.

‘Het laatste dat ik wil is jullie bang maken, maar ik kan niet genoeg benadrukken dat niks van wat ik ga voorlezen buiten deze tuin mag worden herhaald. Echt niemand mag hiervan afweten. Niet de manicure. Niet de vriendin die je al vanaf highschool kent. Niet je therapeut bij wie je wekelijks je hart lucht. Zelfs niet jullie echtgenoten. Echt niemand. Als maar enkele zinnen van bepaalde delen bij de verkeerde personen terechtkomen, dan kan dat nog veel ernstigere gevolgen hebben dan die ik eerder heb geschetst.’

‘Wat is er erger dan alles kwijtraken en in de gevangenis belanden?’

‘Als er personen bij de poort verschijnen die niet komen praten.’

‘Wat komen ze dan wel doen?’

Ik zeg niks. In elk geval niet met woorden.

‘Meen je serieus dat er personen zijn die jou wat zullen aandoen als ze ontdekken wat je hebt opgeschreven? En het is toch heel lang geleden gebeurd?’

‘Rancune kan jaren, soms zelfs decennia overbruggen. En ze zullen niet alleen mij iets aandoen, Vivian, maar ons allemaal. En misschien ook onze buren en hun kinderen. En diens buren en hun kinderen. In stukken zagen met een kettingzaag is een geliefde methode. Wellicht doden ze daarna voor de grap ook de huisdieren van iedereen. Daarom zal ik de schriften na het voorlezen direct verbranden.’

‘Wat zijn dat dan voor mensen?’ kreunt Natalia.

‘Monsters waar zelfs in de hel geen plek voor is. Daarom leven ze onder ons. Willen jullie dat ik begin?’

HOOFDSTUK 3

EEN ZONSONDERGANG

Eerlijk is eerlijk; hij acteert buitengewoon geloofwaardig. Al sinds hij de eetzaal binnenkwam doet hij alsof hij me niet heeft gezien. Net als gisteren bij het avondeten op het buitenterras aan de zeezijde staat hij nu bij het ontbijtbuffet besluiteloos te dralen zonder dat zijn blik een enkele keer in mijn richting gaat. Wanneer hij eindelijk een keuze heeft gemaakt, begint hij net als gisteravond zogenaamd aan de zoektocht naar een zitplaats. Terwijl compleet lege tafels worden genegeerd, komt hij steeds dichterbij. En nog steeds kijkt hij niet naar mij.

‘O, jij…’ glimlacht hij, als hij voor mijn tafel staat. ‘Goedemorgen.’

‘Jij ook,’ zeg ik met een uitgestreken gezicht terug en hoop dat mijn reactie net zo onaardig overkwam als die in mijn oren klonk, en hij daardoor besluit om door te lopen.

‘Is het goed dat ik je gezelschap houd?’

Ik knik. Niet dat ik de vraag ooit zelf zou stellen, maar als iemand zo onverschillig op dezelfde woorden uit mijn mond had gereageerd, zou ik direct doorlopen. Graag of niet. Maar de sukkel die nu met een abnormaal brede glimlach tegenover me plaatsneemt stoort zich daar duidelijk niet aan.

‘Smakelijk eten.’

‘Jij ook.’

‘Is dat het enige dat je eet?’

Ik knik. Hij glimlacht weer breed.

‘Ontbijt is de belangrijkste maaltijd van de dag.’

‘Voor mij niet.’

‘Dat blijkt wel,’ reageert hij en schiet in de lach.

Hoewel de grap me ontgaat, pers ik er een glimlachje uit.

‘Ik ben trouwens Hank.’

‘Allison.’

Niet voor het eerst gaat zijn blik naar de lange snee bij mijn wenkbrauw. ‘Ik heb me bij het scheren gesneden,’ ben ik hem voor, als zijn lippen beginnen te bewegen.

Hij kijkt me verrast aan en lacht dan alsof hij zijn verstand heeft verloren. ‘Allison is zeker voor het eerst op Cuba?’

‘Waarom denk je dat?’ reageer ik en neem een extra grote slok.

‘Je kleding.’

‘Wat is er mis met mijn kleding?’

‘Het is net half tien in de ochtend geweest en door de airco merk je het hier niet, maar buiten is het al vijfentwintig graden. Tijdens de excursie zal het nog een stuk warmer zijn. Een shirt met lange mouwen en een sjaaltje om je hals zijn dan niet echt lekker, lijkt me.’

Terwijl ik naar mijn mouwen kijk, voel ik hem naar mijn tieten gluren. Niet voor het eerst. En ongetwijfeld niet voor het laatst. Ik knik en neem weer een slok. ‘Excursie?’

Hank lacht hard. Best irritant. Heel irritant eigenlijk. ‘Dadelijk, Allison. Je bent toch niet vergeten dat we om tien uur voor het hotel in de bus moeten verzamelen?’

‘O, die excursie bedoel je. Natuurlijk ben ik die niet vergeten.’

‘Wat een enorme bos haar heb je.’

Ik kijk hem aan en vraag me af waar die opmerking ineens vandaan komt. En vooral wat hij ermee denkt te bereiken. ‘Ze zouden het haar beter onder mensen moeten verdelen,’ zeg ik ongeïnteresseerd, en voor niks blijkt, want de rot bedoelde opmerking ontgaat hem volledig.

Doordat ik voor de show wat aan het geroosterde broodje knabbel, houdt Hank eindelijk langer dan een minuut zijn smoel. Als ik weer een slok neem en daarna hoest, kijkt hij me fronsend aan.

‘Wat?’

‘Drink je nou alcohol?’

‘Ik?’

‘Ik dacht dat ik alcohol rook.’

‘Niet van mij. Ik drink op zijn tijd een glaasje, maar dat is zeker niet om half tien in de ochtend.’

Hij glimlacht weer ergerlijk vriendelijk en gaat verder met eten. Als ik verkondig dat ik genoeg heb gegeten en alvast naar de bus ga, is hij ook ineens klaar met ontbijten. Dat pakt anders uit dan bedoeld. In de lobby, waar het personeel achter de receptie direct weer naar me glimlacht alsof ik al jarenlang een vaste gast ben, stap ik in mijn slippers en laat Hank weten dat ik naar het toilet moet.

‘Ik wacht hier wel op je.’

‘Houd anders in de bus een plek voor me bezet,’ fluister ik. Om mijn voorstel kracht bij te zetten, druk ik met een indringende blik langs lokken haar mijn tieten tegen zijn bovenarm aan.

Hank kijkt alsof ik hem een huwelijksaanzoek heb gedaan. ‘Doe ik.’

‘Tot zo,’ glimlach ik en loop de gang in die naar de toiletruimte gaat. Ik sluit me in een hokje op en haal de fles wodka uit mijn schoudertas. Na enkele flinke slokken, om goed wakker te worden, berg ik de fles met tegenzin op. Terug op de gang loop ik niet naar de lobby, maar in tegenovergestelde richting.

Langs een rits wasmanden en rolkarren vol servies kom ik bij openstaande deuren. De buitenlucht en de felle zon doen me kreunen. Ik weet niet hoe snel ik de zonnebril voor mijn ogen moet doen. Twee rokende dienstmeisjes kijken me verwonderd aan. Omdat ik geen woord Spaans versta hoef ik niet te doen alsof ik de ratelende klotewijven niet begrijp. Alsof ik doof ben loop ik langs de twee een steegje in.

De bus staat verderop al voor de ingang van het hotel te ronken, zie ik glurend om de hoek van het gebouw. Net als ik de straat wil inlopen, komt Hank de bus uitgelopen en gaat het hotel binnen. Ik houd even in en loop dan snel van het hotel weg. Geen idee waarheen, maar alles is beter dan een excursie met een reisgezelschap overenthousiaste, kletsgrage landgenoten terwijl de hele tijd iemand naast je zit die niet kan stoppen met ergerlijk vriendelijk glimlachen. En naar je tieten gluren.

Na een uur lopen heb ik helemaal geen idee meer waar ik ben. Havana is een onvoorstelbare chaos. In sommige straten heb ik het idee dat ik honderd jaar terug de tijd in ben gelopen. Ik vraag me meer dan eens af waarom iedereen in aftandse wrakken rijdt, terwijl het antwoord me eigenlijk worst is. Omdat ik het niemand anders op straat zie doen, neem ik in een steegje uit het zicht achter een container een paar grote slokken. Omdat de fles nog maar voor een derde is gevuld, hoewel me dat nog niet paniekerig maakt, niet echt dan, koop ik bij de eerste de beste slijterij die ik tegenkom wodka. Gelukkig hebben ze ook literflessen. De taalbarrière is geen enkel probleem. Iedereen spreekt de taal van dollars.

Ik dool zeker drie kwartier rond in het centrum. Ik word er gek. Niet alleen door het verkeer, maar ook doordat al die Spaans lullende lamstralen je voor de voeten lopen. Dan, zelfs midden op straat als ik oversteek terwijl voor en achter me auto’s voorbijkomen, het gebedel en het opdringerige gedoe om een kettinkje, zonnebril of ander waardeloos prul te kunnen slijten. Zoek een echte baan zeg. De gloeiende zon en het ontbreken van een zuchtje wind word ik ook niet blij van. Het zweet loopt me langs het gezicht en het lijf. Ik besluit een plek te zoeken met geen, of in elk geval veel minder mensen. En met schaduw.

Het eerste strand dat ik tegenkom laat ik links liggen. Of beter gezegd: rechts. Het is zo druk dat ik niet eens de boulevard afga. De wind, maar ook het bulderen van de branding, geeft me wel een voorproefje van waarnaar ik smacht. Bij een kar op de boulevard koop ik een ijsje en klamp daarna een stel aftandse landgenoten aan met de vraag of ze een rustig strand op loopafstand weten. Al na een paar zinnen kan ik hun aanwijzingen niet meer volgen en loop zonder iets te zeggen weg. Maar ik weet nu wel in welke richting ik moet lopen. Als het ijsje na een paar likjes op de grond sodemietert en ik aansluitend het hoorntje een woeste gooi heb gegeven, ga ik gelijk op pad.

Een kwartier later staar ik beteuterd naar een ander volgepakt strand. Ik vervloek de twee bejaarden hardop. Voorbijgangers kijken me geschokt aan. Ze verstaan dus wel Engels. Dan schiet me te binnen dat het stel zei dat het zeker een half uur lopen is. Misschien was ik iets te voorbarig met mijn woorden. Ik loop verder. Het tempo is laag. Niks mis met de combinatie van hitte, zon en alcohol, maar niet als je een stuk moet lopen.

De aanblik van een rustig strand dat ineens voor me opduikt doet me juichen. Vanbinnen dan. Eindelijk minder mensen. En eindelijk zitten. Ik ben wel klaar met het doelloos wandelen. Omdat het links op het strand rustiger is dan aan het begin, besluit ik om een stuk door te lopen over de boulevard en dan pas het strand op te gaan. Ik heb geen zin om langs koekeloerende gezinnetjes en stelletjes op zoek te gaan naar een verlaten stuk. Het mulle zand loopt niet makkelijk. Zelfs niet zonder slippers. Maar met vloeken en tieren kom je een eind, blijkt maar weer. Ver van strandbezoekers vandaan worstel ik me naar een plek dat verlaten oogt. Net als ik wil gaan zitten, ontdek ik een groepje meiden onder twee parasols aan de rand van het strand. Lokale meiden. Schaars gekleed. Met perfecte, puntgave lijven. Ik loop direct door.

Tussen een paar rotsen vind ik een plek die speciaal voor mij lijkt te zijn gecreëerd: wat schaduw, uit het zicht maar met onbelemmerd uitzicht op de zee. Ik zak omlaag en val het laatste stuk in het zand. Nadat ik de fles wodka een paar tellen aan mijn mond heb gezet, ga ik languit op mijn rug liggen, ook omdat zitten wat lastig werd. Een badlaken of handdoek heb ik niet. Die ben ik vergeten in mijn reistas te doen. Ik heb ook geen bikini of badpak meegenomen naar Cuba. Niet dat ik die bezit of ooit zal bezitten. Voor geen goud in de wereld trek ik uit vrije wil badkleding aan.

Ik ben in slaap gevallen, ontdek ik met een schok. Geen idee hoelang. Dat kan vijf minuten zijn, maar ook twee uur. Ik ga rechtop zitten, met mijn voeten plat in het zand, veeg zweet van mijn gezicht en probeer vergeefs de afgeknipte pijpen van de spijkerbroek wat hoger over mijn dijen te krijgen. Ik neem weer een slok en pak dan de walkman uit mijn tas. Nadat ik de hoofdtelefoon heb opgezet, druk ik op afspelen. It’s Five O’ Clock van Aphrodite's Child brengt me in een ommezien ver weg van dit strand, van Cuba, van de wereld. Van mijn leven.

It's five o'clock

and I walk through the empty streets

thoughts fill my head

but then still

No one speaks to me

My mind takes me back

to the years that have passed me by

It is so hard to believe

that it's me

that I see

in the window pane

It is so hard to believe

that all this the way

that it has to be

It's five o'clock

and I walk through the empty streets

The night is my friend

And in him

I find sympathy thus so

And so I go back to the years that have past me by

Al bij het tweede couplet rollen er tranen langs mijn wangen. Als het nummer afgelopen is begint het vanzelf opnieuw. En dat zal het nog tien keer doen voordat het cassettebandje teruggespoeld moet worden. Ik pak de fles en drink die leeg. Daarna maak ik de andere open en neem nog een paar slokken. Zonder van de wit schuimende golven weg te kijken, klinkt muziek in mijn oren tot het eind van de cassette is bereikt. Terwijl ik hem terugspoel houd ik de fles aan mijn lippen. Daarna beland ik weer languit in het zand. Vanzelf. Hoewel mijn ogen gesloten zijn, voel ik tranen uit de hoeken sijpelen.

Ik schrik met een gilletje wakker. Het duurt seconden voordat ik weet waar ik ben: Cuba. Op een strand. Ik weet niet welke. En waar. Mijn lijf is drijfnat van het zweet. In het T-shirt tekenen zich vele donkere vochtplekken af. In de spijkerstof slechts één. Wel een grote en niet van het zweet. Ik heb weer eens in mijn broek gepist.

De zon bevindt zich voor de helft achter de horizon en zet de lucht en de zee in lichterlaaie. Het strand is zo goed als uitgestorven, zie ik langs rotsen. Ik moet uren hebben geslapen. Of het bewustzijn hebben verloren. Nadat ik de walkman weer heb aangezet en op ogenschijnlijk gezette momenten de fles aan mijn lippen zet, ben ik ondertussen getuige van waarschijnlijk de allermooiste zonsondergang die ooit heeft plaatsgevonden. En het enige dat ik doe is me afvragen wat ik hier doe, op dit strand, op Cuba, op de wereld. In dit leven.

HOOFDSTUK 4

EEN T-SHIRT

Ik drink nog een glas en vertrek dan. In de krappe lift gluurt een kalende kerel in een belachelijk bontgekleurde bermuda, die al na twee verdiepingen hevige pijnscheuten achter mijn ogen veroorzaakt, gefascineerd naar mijn tieten, totdat zijn vrouw, of moeder, met een verstikkende, braakselopwekkende parfumwalm om zich heen, hem eerst op een flinke por trakteert en daarna op een allesvernietigende blik. Ik proest het uit.

Misschien was het niet zo slim om al op de kamer te drinken, bedenk ik me wachtend in de rij voor de autoverhuurbalie van het hotel. Als er nog twee mensen voor me staan, slenter ik op mijn blote voeten naar de balie en graai een handvol pepermuntjes uit een schaaltje. Het zijn er vier en ik stop ze allemaal tegelijk in mijn mond. Vervolgens ben ik sneller dan verwacht aan de beurt. Praten met een mond vol pepermuntjes is niet te doen, ontdek ik. Daarom spuug ik er twee terug in het schaaltje. Daarna nog één. Dat is beter. De medewerkster van de autoverhuur kijkt me aan alsof ik het avondeten van gisteren heb uitgekotst. Dat ik mijn slippers op de balie heb gelegd, is ze volgens mij ook niet echt van gecharmeerd. Zuurpruim.

Zo’n tien minuten later rij ik met een huurauto de parkeerplaats van het hotel af. Het eerste dat ik doe is langs de weg stoppen. De wodka doet me spinnen van geluk. Het duurt even voordat ik op de radio muziek heb gevonden die ik versta. Het Spaanstalige gejank is werkelijk om maf van te worden. Ik vouw de kaart die ik bij de receptie dacht te hebben gejat, tot ik diezelfde dag nog ontdekte dat ze gratis zijn, naast me open en volg met een vinger de route die ik met een pen heb gemarkeerd en probeer de onmogelijke namen die ernaast staan te onthouden. Ik neem nog een piepklein slokje en vertrek dan.

Na drie keer bijna hetzelfde rondje te hebben gereden in het centrum, verlaat ik eindelijk Havana. Misschien was het verstandiger geweest om na de ochtendspits te vertrekken. De eerste keer dat ik stop, nauwelijks twintig minuten nadat ik de heksenketel achter me heb gelaten, is bij het dorpje Playa Baracoa. Niet omdat ik er iets wil bekijken, maar omdat ik twijfel of ik wel goed rij. En dat doe ik. Denk ik. Ik neem een slok uit de fles en rij verder. Dat ‘ritueel’ herhaal ik nog driemaal tot ik in het plaatsje Alquizar de handdoek in de ring en de kaart in elkaar gepropt op de achterbank gooi. De namen van wegen, straten en dorpen uitspreken is al ondoenlijk; ze onthouden is pas echt een kwelling. Dan maar op de bonnefooi rondtoeren.

Na een uur of twee rijden langs de zuidkust van het eiland, over slingerwegen, soms niet breder dan een voetpad, dwars door dorpjes, meestal niet groter dan een paar huizen en waar de armoede van de muren druipt en om de lijven van de bewoners hangt, vang ik bij toeval tussen hoge begroeiing een glimp op van een strand. Het kost me zeker nog een half uur om er te komen.

Ik parkeer onder bomen en zie door de stoffige voorruit dat er geen ziel op het strand is. Na een vreugdekreet die uit mijn tenen kwam, stap ik uit. De bulderende branding klinkt uitnodigend. Met de tas over een schouder loop ik het witte strand op. Heet zand doet me gillen en vloeken. En rennen. De natte, gladgestreken strook waar uitlopers van golven keer op keer overheen glijden, komt als een verlossing. Ik blijf er een poosje staan voordat ik na een slok wodka verderloop tot de zee langs mijn knieën gaat. Het ongewoon heldere, groenblauwe water is verrukkelijk. Daarom ga ik er op mijn reet in zitten en geniet een eeuwigheid van de golfjes die tegen me aan duwen.

Ik ga aan het begin van het strand onder palmbomen in het zand liggen. Dat mijn natte bermuda en T-shirt bijna de kleur van het zand hebben voordat ik goed en wel lig, bomt me niet. Nadat ik de hoofdtelefoon heb opgedaan en nog wat heb gedronken, sluit ik de ogen en geef me over aan de woorden en klanken van It’s Five O’ Clock. Beelden van recent en van vele jaren geleden vullen mijn hoofd. Ik hoor stemmen alsof ze ook op het cassettebandje staan. Net als gegil. Ook mijn gegil. Hoewel zelfs de wind warm is gaan de haartjes in mijn nek rechtovereind staan. Ik voel kippenvel op mijn armen en tranen in mijn ogen. Wanneer ik de fles voor de helft heb leeggedronken, val ik in slaap.

Alsof ik een snoeiharde stomp in mijn maag heb gekregen, schiet ik rechtop. Het eerste dat ik zie zijn drie knapen die in de golven met surfplanken in de weer zijn. Ze kijken in mijn richting en praten met elkaar. Voor mij het startsein om naar de auto te gaan. Ik doe de fles in de tas en vertrek. Ondanks de afstand en ik niet in hun richting kijk voel ik dat het drietal me gadeslaat.

Slingerend bij de auto aangekomen besluit ik dat autorijden nu niet echt verstandig is. Daarom ga ik op de bijrijdersstoel zitten. Ik doe de rugleuning schuiner en zet mijn voeten tegen het dashboard. De gelakte teennagels zien er niet best uit, stel ik vast. Die van mijn vingers trouwens ook niet. Mijn maag knort. Misschien had ik vanochtend toch moeten ontbijten. Na een paar slokjes gaat de walkman weer aan en mijn ogen dicht. Binnen in een ommezien bevind ik me in het verleden.

De klap in mijn gezicht doet me met stoel en al achterover kiepen. Bloed stroomt uit mijn neus, drupt op mijn naakte lijf en op de stenen keukenvloer. Voordat ik kan opstaan, word ik wild aan mijn haar omhooggetrokken. Ik sta in een oogwenk op mijn blote voeten. Een hand gaat hoog de lucht in voor een nieuwe oplawaai.

‘Niet weer in haar smoelwerk, trut!’ schreeuwt hij vanaf de tafel zonder het blikje bier van zijn lip te halen.

‘Hoezo niet?’ snauwt ze terug.

‘Waarom denk je?’

‘Alsof ze het een kut uitmaakt of de teef een dikke lip, scheve neus of een dichtgeslagen oog heeft. De meesten zorgen daar zelf wel voor.’

Voordat hij iets kan terugzeggen, geeft ze me een stomp in mijn buik waardoor ik dubbelklap en happend naar lucht op mijn knieën val. Hun gelach vult de keuken. Een volgende stomp doet me languit op de vloer vallen. Dan krijg ik schoppen tegen mijn schouders, zij en benen. Ik snik hard. Het bloed uit mijn neus wordt ruw over mijn gezicht uitgesmeerd. Opnieuw vult gelach de keuken.

‘Moeten we de prijs aanpassen?’ wil hij weten als ze weer is gaan zitten.

‘Hoezo?’

‘Omdat ze negen is geworden.’

‘Wanneer is dat gebeurd?’

‘Vandaag.’

‘Rot op. Ze is vandaag niet jarig.’

Hij zucht geërgerd, zoals hij altijd bij mij doet als ik niet binnen een seconde reageer op een vraag of opdracht, wat altijd goed is voor een knal of een trap, en soms ook om zijn kromme worst in me te krijgen. ‘Luister, kuttekop. Ze is vandaag jarig. Negen jaar. Geloof me.’

Langs mijn wimpers zie ik dat ze haar vlezige schouders onverschillig ophaalt. ‘En wat dan nog? We kunnen de prijs niet nog meer omhoog doen.’

‘Omlaag, dom kutwijf.’

‘Hoezo omlaag?’

‘Voor jou wordt een auto dus meer waard als die ouder wordt?’

‘Je vergelijkt onze dochter met een auto?’

Iets zorgt ervoor dat ik van het ene op het andere moment terug ben in het heden en mijn ogen open. Het zijn de knapen die aan het surfen waren. Ze staan een paar meter van mijn auto vandaan. Ik gok erop dat het landgenoten zijn; studenten met rijke ouders die op Cuba de bloemetjes buitenzetten. Aan hun monden te zien zeggen ze iets tegen me. Iets dat volledig overstemd wordt door Demis Roussos. Ik trek de hoofdtelefoon geïrriteerd omlaag.

‘Praat je Engels?’

‘Vanmorgen nog wel.’

‘Wat ben je aan het doen?’

‘Waar lijkt het op?’

‘Waar luister je naar?’ vraagt een ander.

‘Muziek.’

Ze schieten in de lach.

‘En dat blijf ik dus ook doen.’

‘Hoe bedoel je?’ vragen er twee gelijktijdig.

‘Laat me raden: jullie hebben in de buurt een villa met zwembad, veel drank en misschien ook wat lekkers om te paffen. En daar kunnen we met zijn vieren een feestje bouwen. Misschien wel tot zonsopkomst.’

Ze schieten in de lach. ‘En?’

‘En wat?’

‘Ga je mee?’

Ik zucht, trek de hoofdtelefoon met een ruk van mijn nek en stap uit, wat niet zo soepel gaat door de wodka. De drie moeten lachen en komen dichterbij. Ik doe hetzelfde. Nu kunnen ze helemaal niet meer wegkijken van mijn tieten. ‘Lekker, hè, die grote knoppen?’

‘Héél lekker,’ grijnst de voorste knaap geil.

Met enkele snelle bewegingen trek ik het T-shirt uit. De uitdrukkingen op hun gezichten veranderen in een oogwenk, er wordt binnensmonds en hardop gevloekt, een knaap stapt zelfs iets achteruit in het zand, een ander drukt van ontzetting een hand op zijn mond, terwijl alle drie, tenminste, totdat één zijn blik afwendt, geschokt naar mijn blote bovenlijf staren en de redenen zien waarom ik altijd T-shirts met lange mouwen draag. Zonder halsuitsnijding. De vele redenen waarom ik liever een akelige dood sterf dan badkleding aantrek.

‘Geen feestje tot zonsopkomst dus, begrijp ik?’

Ze zeggen niks meer en lopen weg. En snel ook. Er wordt nog twee keer over een schouder gekeken. Even later rijden ze weg. Ik trek het shirt weer aan en plof lachend op de bijrijdersstoel neer. Mijn schouders schudden. Niet van plezier. Tranen glijden langs mijn wangen. Ook niet van plezier. Ik giet een paar extra grote slokken in me en plaats mijn voeten weer tegen het dashboard. Ik moet echt binnenkort mijn nagels lakken. En dadelijk op zoek gaan naar een zaak waar ze wodka verkopen.

HOOFDSTUK 5

EEN BLOEDNEUS

‘Krijg de tyfus en cholera in je verrotte kutkop,’ roep ik nogmaals, smijt dan het glas achter me tegen een wand in duizenden stukjes, schop aansluitend een barkruk om en ren lachend de zaak uit, het felle zonlicht in. Een tel zie ik niets, dan, gewaarschuwd door gevloek in het Spaans, ontdek ik dat kuttekop vanachter de bar de achtervolging heeft ingezet. Direct zet ik het weer op een lopen en ren daarbij enkele voorbijgangers ondersteboven, om vervolgens, als ik de weg opren, op een haar na door een auto te worden geschept. Ik beantwoord het overdreven toeteren met twee niet te missen middelvingers.

Als ik in een ooghoek een schim zie opduiken, zorgt een reflex ervoor dat ik met meer geluk dan wijsheid uit de graaiende handen van de barkeeper blijf. Ik zet het opnieuw op een lopen. En dat doe ik in het midden van de weg, met links en rechts van me auto’s die rakelings langs me gaan. Midden op een kruispunt vallen de slippers uit mijn hand. Kutzooi. Omdat de barkeeper hooguit twintig meter achter me zit, blijf ik doorrennen.

Pas drie straten en twee kruispunten verderop, nadat ik me ervan heb overtuigd dat kuttekop de achtervolging heeft gestaakt, stop ik met rennen. Het zweet gutst met bakken van mijn hoofd en gaat als stroomversnellingen langs mijn lijf. Ik hijg als een pakpaard. Toch stop ik niet om uit te rusten. Vooral omdat ik geen idee heb waar de auto staat. Een klein half uur later heb ik hem eindelijk gevonden in een straat die ik me met de beste wil van de wereld niet kan herinneren.

Zuchtend en steunend probeer ik het opnieuw. Erbij vloeken helpt helaas ook niet, ongeacht hoe hard ik dat doe. Ik haal de sleutel er voor de zoveelste keer uit, zak op mijn hurken en steek hem zo kalm mogelijk terug in het portierslot. Hij past perfect, maar dat is ook het enige. Draaien lukt niet, zowel niet naar links of rechts.

Ik ga staan en schrik me rot van de man die plots naast me staat. Iets achter hem staat een vrouw. Ook van middelbare leeftijd. Hij klinkt en oogt boos. Zij niet, of in elk geval minder. Ze nemen me van top tot teen op. Dat mijn blote voeten door het rennen over straat er nu helemaal niet meer uitzien, draagt vermoedelijk niet bij tot een betere indruk. Omdat ik geen woord versta van het Spaanse gezanik, probeert zij het in gebroken Engels, wat ik evengoed niet kan volgen. De autosleutel die zij uit zijn hand pakt en omhooghoudt, om er vervolgens mee naar het slot te wijzen, doet het kwartje eindelijk bij me vallen. De spullen die op de achterbank liggen, kwamen me toch al niet bekend voor.

Hoewel hij een straat verderop staat, duurt het zeker nog twintig minuten voordat ik mijn auto heb gevonden. Nadat ik genoeg slokken heb genomen om een stevig glas wodka te schenken, vertrek ik. Waarheen weet ik niet. Het zou helpen als ik weet waar ik ben. Ook daarom kom ik het plaatsje niet uit. Ik heb het idee dat ik al vier keer langs dezelfde kerk ben gereden. En drie keer langs dezelfde fontein. Maar dat zegt niks aangezien driekwart van Cuba met die oude teringzooi vol staat.

Met een luide klap sta ik opeens stil. Ik vlieg naar voren en knal met mijn gezicht hard op het stuur. Mijn zonnebril breekt doormidden. Een tel later voel en proef ik bloed. Niet voor het eerst. Het duizelen, alsof de hele wereld om me heen draait, is me eveneens niet onbekend. Ik zak kreunend terug tegen de rugleuning en zie bloed op mijn shirt en bermuda. De bril belandt met een gooi op het dashboard. Terwijl ik mijn neus dichtknijp en mijn hoofd vooroverbuig zodat het bloed niet in mijn keel komt, zie ik over het stuur heen dat de motorkap in een knik omhoog staat. Dat lijkt me niet goed. Er komt rook onder vandaan. Volgens mij spuit er ook water uit. De motor is afgeslagen. Een man stapt uit de auto voor me. Hij komt naar me toe gelopen.

‘Alles goed met je?’ vraagt hij langs het openstaande raam.

‘Ik versta geen Spaans!’ snauw ik hem toe.

‘Ik sprak geen Spaans.’

‘Waarom trapte je ineens op de rem?’

‘Waarom trapte je ineens op de rem?’ reageert de man lacherig in goed Engels, maar met een sterk Spaans accent.

‘Gaan we echoputje spelen?’

‘Ik trapte niet op de rem.’

‘Je bedoelt dat ik uit mijn nek lul?’

‘Ik bedoel dat ik langs de weg in een vak geparkeerd stond, met de motor uit, en jij vanachteren op mij knalde.’

‘Langs de weg geparkeerd? Ja, natuurlijk,’ lach ik overdreven en kijk dan, zo ver dat lukt met mijn hoofd voorovergebogen, door de voorruit en langs hem naar de weg. Mijn lach sterft abrupt weg. Ik zeg ook niks meer. Op de stoep staan voorbijgangers zich te verkneukelen om de aanrijding.

‘Heb je een ambulance nodig?’

‘Een pleister of wasknijper erop en we kunnen elk onze weg gaan.’

‘Is een zakdoek ook goed?’ zegt hij en haalt een keurig opgevouwen zakdoek uit zijn broekzak en houdt me die voor. Ik kijk ernaar alsof hij me gebruikt wc-papier aanbiedt. ‘Hij is schoon.’

Ik pak hem aarzelend aan en houdt hem tegen mijn neus. Net als hij iets wil zeggen, rijdt een politiewagen aan ons voorbij en stopt op de weg naast zijn auto.

‘Blijf zitten en als ze vragen stellen, zeg dan dat je geen Spaans praat.’

‘Dat doe ik ook niet. En hoezo?’

Zonder antwoord te geven, loopt hij naar de agenten. Hij praat met ze. En dat doet hij erg zelfverzekerd. De agenten kijken naar de schade. Een van hen gluurt bij me naar binnen, zo ver dat gaat met ogen die in verschillende richtingen kijken. Ik probeer te glimlachen. Hij reageert niet, zegt ook geen woord. Vragen hoe het met me gaat, in welke taal dan ook, is kennelijk te veel moeite op Cuba. Nadat ze nog even hebben gepraat, geeft de man die ik heb aangereden de agenten een hand. Het zwaailicht gaat uit en de politiewagen vertrekt. Het groepje ramptoeristen op de stoep lost op.

‘Waarom vroegen ze mij niks?’ wil ik weten wanneer hij weer naast mijn auto staat.

‘Omdat ik heb verteld dat je geen woord Spaans praat, net als zij geen woord Engels praten. En ik heb uitgelegd dat ik jou heb aangereden bij het achteruitrijden.’

‘Waarom heb je dat gedaan?’

‘Anders had je nu bij ze op de achterbank gezeten. Geboeid en wel.’

‘Hoezo?’

Hij glimlacht. ‘Hoe gaat het met je neus?’

‘Prima,’ zeg ik en haal de zakdoek weg waardoor onmiddellijk bloed op mijn shirt druipt. ‘Minder goed dan ik dacht dus,’ ga ik verder als de zakdoek weer tegen mijn neus zit. ‘Maakt niet uit. Ik rij wel zo terug.’

‘Je haalt het niet naar Hotel Palacio in Havana. Voordat je de straat uit bent, heeft de motor het begeven. Hij lekt olie en koelvloeistof.’

Ik kijk hem eerst verbaasd, dan achterdochtig aan.

‘De naam van het hotel staat op je auto.’

‘Waar dan?’

‘Op de neus. En op de zijkant. Waarschijnlijk ook op de kofferbak.’

Ik haal mijn schouders achteloos op. ‘Kutzooi. Waarom moest je dan ook ineens achteruitrijden?’

Hij glimlacht en wijst de straat in. ‘Ik heb verderop een restaurant en woon erboven. Als je wilt kun je je daar opfrissen, dan bel ik het autoverhuurbedrijf voor je. Misschien kunnen ze iets voor je doen.’

Ik kijk hem secondelang in zijn ogen die zelfs in de felle namiddagzon, net als zijn halflange haar, zwart als steenkool lijken. Ik kan er niks in ontdekken wat mij op scherp zet. En heb ik het mis dan kan ik altijd nog, wanneer hij boven op me ligt en me de kleren van het lijf scheurt, roepen dat ik een vreselijke geslachtziekte heb. Wat natuurlijk geen kut uitmaakt als hij condooms in huis heeft. De binnenspiegel maakt er geen geheim van dat ik er afschuwelijk uitzie. Er klontert zelfs bloed in mijn haar. Ik kijk hem weer aan.

‘Je hoeft nergens voor de vrezen. Padvinder erewoord,’ glimlacht hij.

‘Padvinder erewoord? Geen idee wat je daarmee bedoelt.’

Hij fronst zijn voorhoofd. ‘Ik bedoel dat je me kunt vertrouwen.’

‘Wat dan ook. Ik maak mijn gezicht schoon en ben dan weer weg.’

Hij opent het portier voor me. Ik pak mijn tas en wil uitstappen. Zijn blik gaat naar mijn voeten. ‘Waar liggen je schoenen?’

‘Mijn slippers liggen ergens op een strand.’ Als ik naast de auto sta, draait opeens de wereld om me heen.

Hij grijpt me bij een arm vast. ‘Voorzichtig.’

Met zijn hulp gaan we de stoep op. Dan zeg ik dat ik het verder alleen af kan. Amper nadat hij me heeft losgelaten, zwalk ik van hem vandaan. Hij pakt me weer bij een arm en we lopen een stukje door de straat, dan een steeg in tot we op een terras staan met lege tafels en stoelen, direct aan het water. Ik kijk hem aan. ‘Rustige avond.’

‘Ik ben aan het verbouwen.’

Ik reageer niet en loop met hem mee naar een wenteltrap. Boven komen is een uitdaging. Het terrasbalkon met tientallen planten in potten, waarvan een aantal hangend, een zithoek en een houtenbankje tegen een muur, alles onder een groot schaduwdoek, had ik niet zien aankomen. We gaan het appartement binnen en vervolgens naar de badkamer.

‘Je mag ook douchen, als je dat wilt.’

‘Dat wil ik niet.’

Zijn blik schiet van mijn bebloede gezicht naar mijn vieze voeten.

‘Ik ken je net drie seconden. Ik ga hier niet douchen.’

Hij knikt, geeft me een handdoek en laat me alleen. Mijn spiegelbeeld bij het harde kunstlicht doet me kreunen. Ik zie er niet afschuwelijk uit, maar om te kotsen. Het oogwit is even rood als het opgedroogde bloed op mijn gezicht. Eronder tekenen zich donkere kringen af. Mijn neus is ook rood, maar niet van het bloed. En voor mijn haar bestaan geen passende woorden. Ik was mijn gezicht, hals, oksels en handen. De bloedvlekken in mijn kleren laat ik ongemoeid. Nadat ik mijn haar boven de wastafel heb gewassen, wat makkelijker gezegd dan gedaan is als je haar tot halverwege de rug reikt, en met mijn vingers heb gekamd, ga ik terug naar de zitkamer. Hij blijkt buiten te zitten. Ik stap het terrasbalkon op. Als hij me ziet, veert hij van de fauteuil op. Dat heeft geen man ooit voor mij gedaan. Hij wijst naar de bank en ik neem plaats.

‘Water?’

‘Heb je wodka?’

‘Heb ik, alleen niet het merk dat in je tas zit.’

‘Sorry, zei je wat? Ik lette even niet op.’

Hij glimlacht en herhaalt zijn woorden.

‘Het merk maakt me geen reet uit.’

Hij gaat de woning binnen en komt wat later met een glas naar buiten dat bijna voor de helft is gevuld. Ik sla het met twee slokken achterover.

‘Doe je dat altijd?’ vraagt hij en gaat schuin tegenover me zitten.

‘Wat?’

‘Overdag dronken rondrijden.’

‘Alleen als ik in Boca Jarco ben.’

‘Boca de Jaruco.’

‘Ook goed.’

‘Maar je bent in Matanzas. Dat is zo’n zestig kilometer verderop.’

‘Dat verklaart waarom de kaart voor geen meter klopt.’

‘Sorry, het gaat me niks aan.’

‘Helemaal mee eens.’

Plotseling steekt hij een hand naar me uit. Ik schrik me het apezuur. ‘Ik ben Santiago de Céspedes.’

‘Allison,’ zeg ik en schud hem kort de hand.

‘Wil je misschien bellen, voordat iemand zich ongerust gaat maken?’

Ik schud mijn hoofd. Mijn blik gaat naar het lege glas op tafel. Een minuut later staat die weer gevuld voor me. Ik bedank hem met een hoofdknikje en neem ditmaal een slok zoals de meeste mensen dat doen. We kijken elkaar aan. Hij glimlacht opnieuw. Nu glimlach ik wel terug. Heel kort dan. Dan gaat hij binnen bellen. En dat doet hij lang genoeg om het glas leeg te kunnen drinken.

‘Het verhuurbedrijf kan vandaag geen vervangend vervoer meer regelen. Ik heb ze het adres van de aanrijding doorgegeven. De auto wordt morgen opgehaald door een sleepdienst.’

Ik knik. Hij staart naar mijn tieten en doet net als de meeste mannen geen enkele poging om dat te verbergen. Echt een enorme verrassing, maar niet heus. Of misschien toch wel een beetje.

‘Je T-shirt zit onder het bloed. Zal ik een andere…’

‘Dat is niet nodig,’ val ik hem in de rede.

‘Het is geen moeite.’

‘Wel of geen moeite; het is niet nodig,’ herhaal ik allesbehalve vriendelijk. ‘Ik drink mijn glas leeg en ben dan weg.’

HOOFDSTUK 6

EEN ONTBIJT

Mijn ogen gaan langzaam open. Niet voor het eerst heb ik geen idee waar ik ben. Alleen ben ik nu nuchter. Zo goed als dan. Ik lig op een bank. Buiten. Op een terras. Een donker terras. Op een tafel flikkert een kaars. De silhouetten van planten en een stekende pijn in mijn neus en voorhoofd helpen me langzaamaan herinneren hoe ik hier ben beland. Ik voel voorzichtig aan mijn neusbotje.

‘Misschien is die gebroken.’

Ik veer met een gilletje van de bank waarbij ik bijna op mijn bek ga. De tafel schuift opzij en de kaars valt om. Een silhouet in een fauteuil beweegt naar voren en zet de kaars weer rechtop. De vlam wordt opnieuw aangestoken. Het kaarslicht op zijn gezicht zorgt ervoor dat mijn hartslag even abrupt daalt als die zonet omhoogschoot.

‘Excuses, ik wilde je niet laten schrikken.’

‘Dat is dan compleet mislukt,’ zeg ik en plof terug op de bank. ‘Wat is er gebeurd?’

‘Je bent in slaap gevallen.’

‘Had me dan wakker gemaakt.’

‘Dat heb ik geprobeerd.’

Ik zeg niks. Hij ook niet.

‘Waarom zit je hier en lig je niet in bed?’

‘Je sliep wat onrustig. Misschien heb je een hersenschudding. Daarom wilde ik een oogje in het zeil houden.’

‘Wat onrustig?’

De aarzeling in zijn antwoord zegt me genoeg. ‘Hoe laat is het?’

‘Rond vieren, gok ik.’

‘En als je niet gokt?’

‘Tien over vier.’

‘Waarom ben je daar zo zeker van?’

‘Omdat ik dat op mijn horloge zie.’

Ik zucht. ‘Waar is mijn tas?’

‘Die staat naast je op de vloer.’

‘Als je het goed vindt, ga ik even douchen. Daarna bel ik een taxi.’

‘Natuurlijk. Een taxi bellen is niet nodig. Ik breng je naar Havana.’

Voordat ik met mijn tas naar de badkamer verdwijn, laat hij me weten dat hij naar beneden gaat. De waterstralen voelen verrukkelijk op mijn lijf. Mijn voeten, de zolen bijna net zo zwart als roet, schoon krijgen is een tijdrovende klus, een flinke dosis wodka tot me nemen niet. Ik poets mijn tanden met de vingers, gebruik zijn deodorant en trek mijn kleren weer aan. Omdat die weleens frisser hebben geroken, hul ik me in een nevel van de eau de toilette die naast de deo stond.

Ik ga de wenteltrap af. De deuren van het restaurant staan open. Aarzelend loop ik de zaak binnen en zie verderop licht.

‘Lekker gedoucht?’ vraagt hij als ik de keuken ben binnengegaan.

Ik knik.

‘Zachte of harde dooiers?’

‘Dat is niet nodig. Misschien kunnen we beter gaan.’

‘Ik heb al koffiegezet. Dit is zo klaar. Daarna vertrekken we direct.’

Nadat de toastjes en eieren klaar zijn en hij wat tomaten en groen spul heeft gesneden, brengt hij het eten het restaurant binnen. Alles wordt op de bar neergezet. Aarzelend volg ik zijn voorbeeld en ga ook op een kruk zitten.

‘Je parfum heeft iets weg van die van mij.’

‘Wat toevallig.’

‘Smakelijk eten, Allison.’

Ik knik.

De eieren, toastjes en tomaten smaken heerlijk, net als de koffie. De groene dingen raak ik niet aan. Mijn blik gaat meer dan eens naar mijn tas op de bar. Als ik hem zie kijken, vraag ik wat er is.

‘Er is niks.’

‘Stoort mijn drinkgedrag je?’

‘We kennen elkaar niet. Waarom zou jouw drinkgedrag mij dan storen? Stiekem in de badkamer drinken was dus niet nodig.’

‘Dat is een opluchting zeg,’ reageer ik op sarcastische toon en haal de fles uit de tas tevoorschijn. ‘En ik heb inderdaad in de badkamer gedronken, maar daar was niets stiekem aan. Ik had gewoon dorst.’ Ik neem een slok uit de fles en ga verder met de eieren. Hij pakt achter de bar een glas en zet die voor me neer. Ik giet er wodka in en neem weer een slok.

‘Mag ik je wat persoonlijks vragen?’

‘Nee.’

Waarom niet?

‘Omdat we elkaar niet kennen, zoals je zelf zei.’

Hij glimlacht. Het is geen gekunstelde glimlach om zijn irritatie of ongenoegen over mijn botheid te verhullen. Ik kan me vergissen, wat beslist niet voor het eerst zou zijn, maar het heeft er alle schijn van dat hij mijn reactie oprecht amusant vond. Vreemd, want hij lijkt me geen type dat met zich laat sollen of makkelijk laat afschepen.

Zonder dat er nog wordt gesproken, eten we het ontbijt op. Een kwartier later zitten we in de auto. Als we net de stad uit zijn verlaten we de weg die naar Havana gaat. Niet veel later hobbelen we over een landweggetje tot we op een stuk gras tot stilstand komen. Hij stapt uit. Ik blijf zitten. Hij gebaart door de voorruit naar me. Met tegenzin stap ik uit en volg hem naar de rand van kliffen die een weids uitzicht bieden op de zee. De lucht begint net met de zon mee te kleuren. Zwermen vogels komen vlak boven de golven voorbij.

‘Veel mooiere zonsopgangen zul je in je leven niet zien.’

Ik knik. Dertig seconden later vraag ik of we kunnen gaan.

We zitten al even op de hoofdweg. Daglicht haalt ons in. Het is stil. Hij kijkt voor zich uit, ik door het portierraam naar het landschap alsof dat me boeit.

‘Het spijt me,’ zeg ik op fluistertoon, zonder hem aan te kijken.

‘Dat is niet nodig.’

‘Het is niet persoonlijk,’ ga ik verder alsof ik hem niet heb gehoord. ‘Het is… ik kan… ik weet niet…’

‘Ik begrijp het.’

‘Wat begrijp je?’ reageer ik ronduit geïrriteerd.

‘Dat ik de vijand ben. Net als ieder mens met een kloppend hart.’

‘Wat een lulkoek. Ik…’

‘Welke maat schoenen heb je?’ onderbreekt hij me.

‘Wat?’

‘Schoenmaat.’

’Waar heb je het over?’ snuif ik.

Hij antwoordt niet en stopt langs de weg bij een benzinepomp. Nadat hij is uitgestapt kijkt hij weer de auto in. ‘En?’

’38.’

Als hij weer naast me zit reikt hij me een paar slippers aan.

‘Wat moet ik hier mee?’

‘Heb je dan andere in het hotel liggen?’

‘Daar gaat het niet om.’

‘Waar gaat het dan wel om?’

Ik haal mijn schouders op.

‘Je zou ook gewoon dank je kunnen zeggen.’

Ik trek een gezicht. ‘Oké, jij je zin: dank je…’

Hij lacht hard.

‘Niks zeggen. Ik weet het heus wel. Het is… ehh… kutzooi…’

‘Santiago.’

‘Niks zeggen, zei ik toch? Misschien wilde je naam me niet direct te binnen schieten omdat ik niet goed luisterde toen je ‘m zei. Dat heb ik op een of andere manier altijd bij mensen van wie ik weet dat ze geen enkele rol van betekenis in mijn leven zullen gaan spelen.’

Hij lacht weer hard. Ik glimlach, maar niet lang.

We vertrekken. Ik doe de nieuwe slippers in mijn tas en haal de fles eruit. Bij iedere slok voel ik hem kijken, maar hij zegt geen enkele keer iets. Verstandig.

‘Hoe bevalt Cuba?’

Ik haal mijn schouders op. ‘Ik heb er niet veel van gezien.’

‘Wanneer ben je aangekomen?’

‘Een week geleden. Misschien korter. Of langer.’

‘Het hotel zal toch excursies organiseren?’

‘Zowat elke dag.’

‘Maar?’

‘Niks maar.’

‘Waarom ben je dan naar Cuba gekomen?’

‘Geen idee.’

Hij kijkt weer voor zich op een bijna verlaten weg die door een groen landschap gaat. De zon wint steeds meer terrein en de lucht lijkt iedere paar minuten dieper blauw te worden. Boven de horizon zijn wat stapelwolken te zien. Het bord Havana haalt me uit mijn gedachten. Het duurt nog een tijdje tot we voor het hotel staan. We kijken elkaar wat ongemakkelijk aan. Of ben ik de enige die het moment ongemakkelijk vind? Net als hij iets wil zeggen, val ik hem in de rede.

‘Dank je. Voor alles. En het spijt me van de aanrijding.’

Hij knikt. ‘Hoelang ben je hier nog?’

‘Hoezo?’

‘Ik zou je het eiland kunnen laten zien.’

Ik staar hem aan. Secondelang. Tranen beginnen in mijn ogen te prikken. Geen idee waarom en ik schrik ervan. ‘Dat is niet verstandig.’

‘Waarom is dat niet verstandig, Allison?’

Zonder antwoord te geven stap ik uit, doe het portier dicht en haast me naar de ingang van het hotel. Ik kijk niet om.

HOOFDSTUK 7

EEN MILKSHAKE

Ik neem het rietje tussen mijn lippen en laat mijn blik over het terras rondom het zwembad gaan. Als ik me ervan overtuigd heb dat niemand in mijn richting kijkt, geef ik de zonnebril een gooi. Hij komt op de rand van het ligbed terecht, maar valt dan alsnog op de stenen vloer. Jammer, maar het doet er niet toe. Als het aanstellerige kutwijf dadelijk terugkomt zal ze haar zonnebril nog hebben. Ik begrijp trouwens nog steeds niet waarom ik hem eerst jat en vervolgens vijf minuten later teruggeef. Maar ook dat doet er niet toe. Het is gebeurd.

Zonder het rietje uit mijn mond te halen, zet ik het volume hoger. Ik blader wat door een Cubaanse krant zonder dat ik er een woord van begrijp en geef die dan ook een gooi waardoor de krant iets meer dan drie ligbedden verderop boven op de zonnebril terechtkomt. Met wat geluk trapt het kutwijf dadelijk haar eigen bril kapot. Met een zucht sluit ik de ogen. Beelden openen ze onmiddellijk weer. Op hetzelfde moment komt hij het terras op gelopen. Een hotelmedewerker wijst in mijn richting. Vervolgens komt hij naar mij toegelopen. Ik sluit mijn ogen en open ze opnieuw. Ik zie ze niet vliegen; hij komt nog steeds op me af.

Zonder iets te zeggen, gaat hij op de rand van het ligbed naast die van mij zitten. Hij zet de zonnebril in zijn licht golvende haar, glimlacht en schiet zelfs even in de lach. En best hard ook. De verkleuringen rondom mijn neus en onder de ogen schijnen erg vermakelijk te zijn.

‘Dat ziet er niet best uit. Net een ananas waar…’

‘Ja, heel grappig,’ val ik Santagio in de rede.

‘Hopelijk voelt het niet zoals het eruitziet.’

‘Erger. Wat doe je hier?’

Hij trekt de milkshakebeker uit mijn hand en zuigt aan het rietje. ‘Ik had het kunnen weten.’

‘Omdat je me zo goed kent? En neem gerust nog een slok hoor.’

‘Lang genoeg. De beker is in elk geval chiquer dan een fles.’

‘Fijn dat die je goedkeuring heeft. En de beker is alleen om de verdeeldheid onder het reisgezelschap waartoe ik behoor te vergroten.’

‘Verdeeldheid waarover?’

‘Of ze me in het zwembad zullen verzuipen of nog een kans zullen geven. En voordat je vraagt waarom zal ik mijn vraag herhalen: wat doe je hier?’

‘We gaan een rit over het eiland maken. En wat betreft die verdeeldheid: hoewel ik alle begrip zou hebben dat ze je in het zwembad verzuipen, heb ik zelf besloten om je nog een kans te geven.’

Ik weet niet of ik geërgerd of lachend moet reageren. Daarom zucht ik alleen diep en lang. ‘Ben je vergeten wat ik gisteren zei?’