Colofon |

Ik zie je copyright © 2023 Ine Harteman

Alle rechten voor verveelvoudiging en/of openbaarmaking door middel

van druk, fotokopie, internet of welke wijze dan ook, liggen bij Plotfarm en kan niet worden gedaan zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Plotfarm.

Eerste druk | april 2023

ISBN | 9789083305400

NUR | 402

Uitgever | Plotfarm (www.plotfarm.nl)

Auteur | Ine Harteman

Redactie | Sophie Laurence

Vormgeving omslag | Thisja van der Kruijs (@studiothisja)

Wil je Ine iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mail naar hallo@plotfarm.nl of ga naar www.gezinshuisharteman.nl

Omwille van de privacy wetgeving heb ik de namen van de kinderen en hulpverleners gefingeerd en zijn herkenbare feiten anders ingevuld. Toch, de gebeurtenissen en gevoelens in dit boek hebben plaatsgevonden zoals beschreven. Het zijn levensechte verhalen uit een gezinshuis.

Let us

put our

minds

together

and see

what life

we can

make for

our

children

Chief Sitting Bull

Fase 1

Inspiratie

Inspiratie

Een vonk

raakt

het hart

Een idee

vat vlam

Enthousiasme

wakkert aan

Gedrevenheid

laait op

Vuur is daar

warmte

verspreidt zich

De wensput

‘Ik mag ook niks, trut!’ Joey’s vrolijke open jongensgezicht heeft opeens een harde uitstraling. Hij kijkt me strak aan met ogen die dwars door me heen priemen, alsof hij me probeert te vermorzelen met zijn blik. De eerste paar keer dat hij zo naar me keek kreeg ik een onbehaaglijk gevoel, maar de keer dat het er echt om spande vreemd genoeg niet. Hij stond recht tegenover me, met zijn vuist in de aanslag om me een knal te verkopen. Ik week niet uit, verzette geen stap, bleef zijn blik vasthouden en zei enkel: ‘Jouw keuze.’

Dat was genoeg om zijn vuist te laten zakken. Op dat moment was ik verbaasd, later begreep ik dat die twee woorden hem controle gaven.

Deze keer zeg ik niks. Joey draait zich om en loopt weg. In de keuken trapt hij de waterbak van de hond omver en mept hij mijn kruidenplantje van het aanrecht. Stampvoetend, met zijn armen zwaaiend als sloopkogels, vertrekt hij naar boven. Daarbij vliegt zijn eigen kunstwerk – een weergave van zijn favoriete klimboom, die in het trapgat hangt – met een zwieper van de muur. Even later hoor ik de slaapkamerdeur met een knal dichtslaan.

Daar gaan we weer, denk ik. Joey is out of control omdat hij geen snoep mocht. Iedere keer lijkt het alsof een diep verborgen woede in hem zijn agressie aanwakkert, met als gevolg dit gedrag. Ik ga niet meteen achter hem aan, weet dat hij even tijd nodig heeft en dan pas aanspreekbaar is. Ik ga verder met tafeldekken en stel mijn eten in de keuken veilig. Alles op stand nul. De aangerichte ravage laat ik liggen zodat hij die straks zelf kan opruimen.

Een kwartiertje later volg ik het spoor van vernieling. Op Joey’s kamer zie ik zijn lievelingsauto liggen, in stukken. Joey zelf ligt op bed. Na de razernij komen de tranen. Niet van spijt, maar van het niet snappen waarom. Ik weet dat hij dit niet wil.

‘Is het oké als ik bij je kom zitten?’ vraag ik.

Joey schuift iets op. Zijn boosheid is voelbaar in de hitte die van zijn lichaam afstraalt.

‘Zo te zien heb je het warm,’ zeg ik op een rustige toon.

‘Valt mee,’ bromt hij.

Ik wapper hem wat koelte toe met zijn huiswerkschrift. Hij weet zich geen raad met zichzelf en de situatie.

‘Het is niet erg, we zijn allemaal wel eens boos.’

‘Jij niet.’

‘Nou, ik word niet zo snel boos en iemand moet het hoofd koel houden, hè?’ zeg ik een beetje lachend. Hij gaat zitten en snift en snottert nog wat na. Ik geef hem een tissue en zeg: ‘Jij bent gewoon heel goed in boos worden, misschien wel iets té goed. Ik ben nieuwsgierig hoe jij dat doet. Hoe word jij boos?’ Joey denkt na. Ik help hem door te zeggen: ‘Ik was de tafel aan het dekken en jij vroeg om snoep.’

‘Het rook zo lekker en dan knort mijn buik.’

Ik knik instemmend. ‘Ja, dat ken ik. Vervelend, want met die knorrende buik moet je meestal nog even wachten voordat we gaan eten. Wat denk jij als je buik knort?’

‘Dit moet stoppen. Ik heb nog snoep, daarmee kan ik het stoppen.’

Ik ben verrast dat zijn antwoord zo simpel en helder is. ‘Je vroeg het netjes, wat heel goed is, maar toen zei ik nee. En mijn nee zorgt er dus voor dat het knorren niet kan stoppen. Maakt dat je boos?’

Hij knikt en denkt na. Dan komen er opnieuw tranen.

Door het verdriet heen roept hij al hikkend en stotend: ‘Door dat knorren denk ik aan mama! Ik mis mama! Ik wil mijn moe-hoe-der!’

Die zinnen voelen als messteken. Joey legt zijn hoofd in mijn schoot en huilt nu voluit. Ik pink ook een traantje weg. Wat een pijn. Ik aai hem over zijn bol en zeg dat ik het snap, dat hij verdrietig en boos mag zijn. Ik weet dat mijn troostende woorden en het uithuilen geen blijvende verlichting gaan brengen. Wat zeg je tegen een kind van tien dat zijn moeder al vijf jaar niet heeft gezien? Dagelijks moet hij de kwelling van het gemis doorstaan. Hij hoort nooit iets van haar en heeft geen idee waar ze is. Van iedereen die een poging waagt zijn moeder op te sporen krijgt hij steevast hetzelfde antwoord: ‘Ik weet niet waar ze is.’ Steeds stiekem hopen en dan het stille verdriet om de teleurstelling.

We blijven een poosje zo zitten. Hij huilend, ik aaiend. Gelukkig springt mijn fantasie me bij: ‘Stel, jij mag iets wensen, wat zou je dan wensen?’

Hij gaat rechtop zitten en droogt zijn tranen. ‘Dat mama altijd echt bij me is en voor me zorgt.’ Ik wist dat dit het antwoord op mijn vraag zou zijn en voel het diepe verlangen dat eruit spreekt in elke vezel. ‘Het is stom. Ik kan het wel wensen, maar het kan toch niet.’

‘Dat klopt een beetje. Nu kan het niet en of het ooit wel kan, weet ik niet. Ik hoop het echt voor je. We hebben allemaal wensen. De een wil de Postcodeloterij winnen, de ander wil een hond of slagen voor zijn zwemdiploma…’ Joey knikt heftig, want hij moet over drie dagen afzwemmen. ‘En alle wensen die je hebt, die zitten in je hoofd. Daar bewaar je ze. Waar zitten jouw wensen?’

Meteen wijst hij naar de zijkant van zijn hoofd en zegt: ‘Hiero.’

‘Oké, goeie plek. Sommige wensen wil je zó graag dat ze onvervulbaar lijken. Dat zijn speciale wensen. Die bewaar je niet in je hoofd, maar op een speciale plek.’

Hij luistert en staart naar zijn tissue die hij tot een snotballetje heeft gekneed en van hand naar hand rolt.

‘Die speciale wensen, die bewaar je in de wensput.’

Hij stopt even met rollen.

Ik vertel verder: ‘Wensen zijn mooi, maar die speciale wensen zijn ook een beetje naar. Die wil je zó graag vervuld hebben dat je er heel veel aan denkt. Zoveel dat je er verdrietig of moedeloos van wordt, omdat je niet weet of die wens ooit uitkomt.’

‘Mama is zo’n wens,’ zegt hij.

‘Ja, dat denk ik ook, want klopt het dat iedere keer wanneer jij mama mist, het een beetje pijn doet?’

‘Hiero,’ zegt hij weer, terwijl hij zijn hand op zijn hart legt.

Ik sla een arm om Joey heen en zeg: ‘Weet je wat het fijne is van de wensput? Als je wens er eenmaal inzit kan hij er niet zo makkelijk uit. Dus kan hij je niet iedere dag bezighouden. Speciale wensen kunnen niet zomaar in je hoofd oppoppen. Je moet zo’n wens eerst uit de put opvissen. Af en toe doe je dat. Wanneer jij zin hebt om over die wens na te denken, vis je hem op. Misschien is er iets veranderd in de situatie waardoor je wens nu wel kan uitkomen of misschien heb je een nieuw idee. Soms kun je een stukje van de wens vervullen. Ben je klaar met denken, dan stop je de wens weer terug in de wensput. Misschien word je er dan ook verdrietig van, dat kan, dat mag, maar dan is het voor even. Je hoeft niet meer iedere dag verdrietig te worden van jouw wens.’

Joey stopt het snotballetje in mijn hand, staat op, pakt een pen en schrijft zijn wens op een papiertje: ik wil mijn mama die voor me zorgt. Het toeval wil dat hij een week eerder een blikje gekocht heeft op de rommelmarkt. Een kleine maat koektrommel. Wat moet je ermee dacht ik, maar Joey was vastbesloten en maakte de koop rond voor twintig cent. Met diezelfde vastbeslotenheid deelt hij nu mede dat dit zijn wensput is. Zijn briefje gaat erin. Oh wacht… briefje eruit, tissue op de bodem en briefje er weer in.

Hij slaakt een zucht van opluchting en kijkt me aan. ‘Wat stop jij in de wensput?’

Hoewel ik die vraag natuurlijk had kunnen verwachten, ben ik toch verrast. Tja, mijn wens... Ik stop met fantaseren en zeg dat mijn onmogelijke wens ‘een boek schrijven’ is. Iets wat me al heel lang bezighoudt. Mijn stille wens. Ik vertel Joey dat het me geweldig lijkt om verhalen te verzinnen, gebeurtenissen of ervaringen te beschrijven die voor een ander waardevol zijn om te lezen. Op wat voor manier dan ook. Of het nou enkel grappig is, zoals de verhalen van Pietertje Pet, of avontuurlijk, of iets om bij weg te dromen. Schrijven, dat wil ik! Ik leg uit dat ik me er suf over gepiekerd heb maar geen goed onderwerp kan vinden. Het moet bijzonder en zinvol zijn en liefst ook nog een beetje grappig. Dat gepieker ben ik beu, ik word er soms gek van, dus hupsakee in de wensput.

Joey geeft me een briefje en ik schrijf: ik wil een boek schrijven dat zinvol, bijzonder en grappig is. Op mijn wens geeft hij geen reactie.

Als ik mijn briefje dubbelvouw en aan hem geef, kijken we elkaar aan en zeg ik: ‘Goed op passen.’

Trots dat ik hem dat toevertrouw, neemt hij het briefje aan en stopt het in zijn wensput.

‘Van ons,’ zegt hij terwijl hij de deksel erop doet. Zijn gezicht staat weer op vrolijk.

We gaan over tot de orde van de dag en spreken af morgen zijn lievelingsauto te repareren. Nu gaan we eten. Op weg naar beneden hangen we het schilderij van de klimboom weer op en zetten we wat er van het kruidenplantje over is recht. Het water heeft de hond al opgeslobberd. Joey raapt de bak op, vult hem met vers water en knuffelt de hond. Het dagelijkse ritueel, eerst handen wassen en dan aan tafel, voorzie ik van wat extra zeep. Je weet maar nooit wat zo’n snotballetje teweegbrengt. De spaghetti is inmiddels meer dan al dente, maar het eten smaakt prima.

Drie dagen later. Joey smijt zijn fiets neer, rent naar me toe en roept: ‘Vissen! Vissen! Je moet vissen!’ Ik weet meteen wat hij bedoelt. ‘De wensput? Echt?’

‘Ja! Ik weet het!’ roept hij weer terwijl hij naar boven sprint. In mum van tijd staat hij met het koektrommeltje voor mijn neus. Opgewonden springt hij in het rond. ‘Ik weet het! Ik weet het! Je moet je boek over mij schrijven! Ik ben bijzonder, zeg je altijd.’

Ik kijk hem aan, zijn ogen glimmen van trots. Ik lach en omhels hem. ‘Wat een super idee, Joey!’ Samen springen we in de rondte. ‘Je bent zeker bijzonder, heel bijzonder! Ik pieker me al jaren suf en jij bedenkt het in drie dagen.’

‘Ja, en alle nepmoeders die ook een gezinshuis hebben kunnen leren hoe jij het doet.’

Wat een kind en wat een veerkracht. Joey is zeker een boek waard!

Prins Dylan

In de gang, buiten het zicht van de juf, zetten we onze stoelen in een kring. De geur van de gymtassen aan de kapstok is de prijs die we betalen om niet in een propvol lokaal te zitten. Ik heb vijf kinderen onder mijn hoede en behalve dat zij en ik om de beurt voorlezen, praten we ook over lezen. Vandaag stel ik de vraag: ‘Wat is je favoriete leesplek?’

Dylan, uitmuntend lezer en een kind dat zich goed kan verwoorden, wordt wat onrustig van deze vraag. Hij geeft aan naar het toilet te moeten. Zoals gewoonlijk ziet hij erg bleek. Zijn blik heeft altijd iets zorgelijks in zich. Geen kinderogen die je aankijken. Terwijl hij weg is vertellen de andere kinderen waar zij graag lezen en waarom. Bij terugkomst zegt alles aan Dylan: vraag het niet aan mij! Ik zie dat hij gehuild heeft.

In een opwelling zeg ik: ‘Nee, Dylan niet verklappen wat jouw lievelingsplek is, laat me raden.’ Een beetje geheimzinnig, met wat tovergebaren, zeg ik: ‘Ik denk, ik denk dat jij Dylan, het liefste leest… in...’ Ik knipoog even naar hem. ‘Oei, dat is moeilijk.’ Ik maak nog meer gebaren en doe mijn ogen dicht. ‘…in …oh wat een mooie kamer. Ja, ja,’ roep ik enthousiast en spring gelijk op. ‘Ik zie het… in de torenkamer van je kasteel.’

Vijf lachende gezichten als ik mijn ogen open. Ik sla mijn hand voor mijn mond en zeg verschrikt: ‘Oh help, een kasteel, dan hebben we een prins in ons midden.’ Ik ga voor Dylan staan, maak een diepe buiging en zeg plechtig: ‘Prins Dylan, klopt het dat de torenkamer uw leeskamer is?’

Met stralende ogen en vol verve speelt hij zijn rol van prins. Hij vertelt dat hij wel veel moet lezen, want anders weet hij niet hoe hij zijn land moet besturen en voor de mensen moet zorgen als hij later koning is! Tobias, uit ons groepje, lacht voluit. Dat trekt de aandacht van de juf, die graag rust en controle heeft. Lezen is mijn opdracht.

Als ze naar ons groepje loopt, onderbreek ik het spel en zeg: ‘Sssst, ons geheim,’ en schakel over naar mijn voorleesbeurt. Alsof er niets aan de hand is, wek ik de indruk dat er deze ochtend ijverig gelezen wordt. Het leesgroepje beschikt over uitstekende acteertalenten, want ze gaan er allemaal in mee en niemand verklapt dat we maar een halve bladzijde hebben gelezen.

Als de juf weer verdwijnt, giechelen we stiekem en aan het einde van ons leesuur benadruk ik: ‘Niet verklappen dat Dylan een prins is.’

Ik blijf nog even op school want ik heb zo overleg met de verkeersmoeders, een andere tak van sport. Vanuit het klaslokaal kijk ik naar mijn dochter, spelend op het schoolplein, haar vlechtjes vrolijk wapperend. Dat zijn van die mooie momenten, wanneer je kind zich onbespied waant. Het voelt ook een beetje stiekem dat ik hier zo sta.

Misschien dat ik me daarom rot schrik als ik ineens hoor: ‘Mag ik mijn knikkers pakken?’ Daar staat Dylan. Slungelig met zijn lange dunne lijf, zijn broek met hoog water en een veel te groot spijkerjack. Hij is niet het lievelingetje van de juf. Voor het vak ‘juf irriteren’ scoort hij ruim voldoende door dagelijks te laat te komen. Zijn onverschillige houding en gevatte opmerkingen maken de score bijna tot het hoogst haalbare: uitmuntend. Vaak wordt hij omschreven en behandeld als ‘vreemd’. Ik vind hem vooral grappig, wat ongetwijfeld te maken heeft met de rebel in mij. Dylan is zich van geen kwaad bewust.

‘Knikkers? Ja, natuurlijk, ik kan een prins toch niet weigeren?’ Even kijkt hij me aan met zijn zorgelijke blik, het lijkt alsof hij iets wil zeggen, maar dan wendt hij zich af om de knikkers te pakken. Het zijn er hooguit vijf en hij stopt ze in zijn broekzak. Net als ik iets wil zeggen, draait hij zich om en vraagt: ‘Hoe wist jij dat ik niet wilde vertellen op welke plek ik het liefst lees?’

Ik zeg dat ik dat voelde en dus niet precies wist waarom. Onze blikken treffen elkaar. ‘Nu voel ik ook dat je eigenlijk iets wilt vertellen, maar misschien niet zo goed durft.’ Hij kijkt naar de grond en knikt alleen maar. Ik loop naar hem toe, aai over zijn bol en zeg dat ik weet dat het moeilijk is om nare dingen te delen.

‘Hoe weet je dat het naar is?’ vraagt hij. Ik zeg dat zijn ogen me dat vertellen. Hij gaat met een zucht aan zijn tafeltje zitten en vertelt dat hij alleen ‘s avonds leest. Op bed kruipt hij dan in zijn slaapzak en gaat tegen de muur zitten. Eigenlijk houdt hij helemaal niet van lezen. Hij leest om ergens te zijn waar geen ruzie is. Zijn ouders hebben iedere dag woorden en zetten deze regelmatig kracht bij door elkaar te slaan. Dat gaat over en weer.

‘Mama koopt geen eten, maar sigaretten en papa stopt het in de gokmachine bij de friettent. Het geld is dan op.’

Zijn avondeten, een snee brood, deelt hij, zodat zijn jongere zusje Deborah een extra helft krijgt. Hij leest zijn zusje voor op zijn bed totdat zij slaapt en tilt haar dan met slaapzak en al op de matras. Ze ligt naast het bed van haar ouders op de grond.

‘Ik moest huilen van jouw vraag, want ik weet dat het niet goed is wat er thuis gebeurt.’ Ook nu begint hij hard te huilen. ‘Ik ben bang dat als ik het vertel we thuis weg moeten. Dat kan mijn zusje niet, die is echt nog te klein.’

Ik ga op mijn hurken naast Dylan zitten en sla mijn arm om hem heen. Ik troost het mannetje, zeg verschillende keren dat hij moedig is en hij laat zijn tranen vloeien. Dylan klampt zich aan me vast alsof ik zijn laatste strohalm ben. Mijn shirt is nat van zijn tranen. Ik probeer de mijne ijverig te bedwingen en de alarmbellen, van huiselijk geweld en verwaarlozing, die in mijn hoofd tekeergaan tot stilte te manen. Wanneer de zoemer gaat als einde van de pauze, kijkt hij verschrikt op en veegt zijn tranen gauw weg. Ik pak zijn hand en loop met hem het lokaal uit. Op de gang komen we juf tegen. Ik zeg dat Dylan gevallen is en we een pleister gaan halen. Terwijl ik het zeg knijp ik even in zijn hand. Ze kijkt nauwelijks naar hem.

We lopen door en Dylan zegt: ‘Zeker ook een geheimpje?’

‘Zo is dat!’

Wanneer ik de conciërge om pleisters vraag, sta ik boven Dylans hoofd nee te schudden. Oom Cor, zoals iedereen de conciërge noemt, pakt de EHBO-doos, kijkt erin en zegt: ‘Verhip, die zijn op.’

Ik bied aan deze samen met Dylan bij de Coop te halen, want dat kan niet, geen pleisters op school. Dylan is in voor avontuur en ik zie een voorzichtige glimlach. Oom Cor voelt feilloos aan wat de bedoeling is en stuurt ons op pad. We kopen pleisters, een warm saucijzenbroodje, een croissant en een pak marsen. Dylan eet met smaak.

Het doet me denken aan Expeditie Robinson, het moment van de samensmelting. Weken nauwelijks eten en dan staat daar een tafel met een overdaad aan voedsel. Vreemd dat er van het onderwerp overleven een amusementsprogramma wordt gemaakt. Echt overleven is dat zeker niet.

We zitten op een muurtje bij de winkel en praten verder over zijn thuis. De onrust is zichtbaar in zijn lijf. Nerveus gewiebel met zijn been is de vertaling van het dilemma waar hij mee zit. Als hij gaat praten, voelt het als verraad naar zijn ouders, maar hij weet ook dat er hulp nodig is.

Ik leg mijn hand op zijn been. ‘Dylan, dat klopt, het is super-ingewikkeld. Je hoofd, je denken zegt dat je hulp moet vragen, maar je gevoel, je hart zegt juist van niet. Dat is heel lastig. Ik weet ook niet wat het beste is.’ Een korte stilte. ‘Wat ik wel weet is dat papa en mama dit ook niet fijn vinden. Iedere dag ruzie maken wil niemand. Ik weet zeker dat zij goed voor jou en je zusje Deborah willen zorgen, maar dat het nu niet lukt door hun problemen. En wat ik ook weet is dat ze een ontzettend lieve, knappe zoon hebben, die heel moedig is. Ik vind het knap dat je me dit vertelt, Dylan. Echt heel knap.’

Hij neemt een flinke hap van mars twee. Het gewiebel stopt.

‘Is dit ook een geheim van ons?’

Ik kijk hem schuin aan. Wat gaat er allemaal in dat koppie rond? ‘Wil je dat?’

‘Ja.’ Hij geeft verder geen uitleg. Dat is ook niet nodig. We bezegelen ons geheim met een high five. Terwijl onze handen tegen elkaar ketsen, vraag ik me af of ik hier wel goed aan doe. Kan dit wel? Eigenlijk houd ik informatie over huiselijk geweld achter. Tja, ik heb het al beloofd, er is geen weg meer terug. Het enige wat ik nog kan, is hem meegeven wat hij kan doen als het echt uit de hand loopt.

‘Dylan, het is ons geheim, maar eigenlijk wil ik nog wel wat van je weten.’ Ik wacht even.

‘Vraag maar.’

‘Als er ruzie is en papa en mama slaan elkaar, ben je dan bang dat ze jou ook slaan?’

‘Eerst wel. Nu niet meer. Ik ga naar boven met Deborah, daar maken ze nooit ruzie.’

‘Oké, dat is goed om te horen. Het is belangrijk dat jullie een veilige plek hebben. Kun je ook naar iemand toe als het nodig is? Een buurvrouw, een oom of tante?’ Hij denkt even na.

‘Naar jou?’

We spreken af wat te doen in geval van nood en lopen ondertussen terug naar school.

Oom Cor reageert zoals altijd formidabel: ‘Fantastisch kerel, jou kan ik vaker voor een boodschap sturen. Nou, zeg maar waar die pleister moet komen, want ik heb mijn bril niet op.’

Dylan wijst naar zijn knie en oom Cor plakt er een bescheiden pleister op.

‘Bij de verkeersmoeders heb ik gezegd dat je in de file staat,’ grapt oom Cor naar me. Ik bedank hem en breng Dylan terug naar de klas. Juf is alleen geërgerd dat de les verstoord wordt, geen vraag hoe het met Dylan is. Ik leg uit dat de pleisters van ver moesten komen. Vlak voordat Dylan mijn hand loslaat knijpt hij even zachtjes, als een soort dankjewel. Mijn dochter stuurt me nog een handkus. Ik ben er blij mee, de juf niet.

Ik sluit me aan bij de verkeersmoeders, maar mijn bijdrage is nihil deze keer. Ik kan alleen aan Dylan denken. Negen jaar en dan heb je deze zorgen. Dat hoort niet. Op weg naar huis zit ik jankend op de fiets. Een tranenmengelmoes van boosheid, oneerlijkheid en medelijden. Ik zie het filmpje van zijn verhaal steeds voor me. Dylan zeulend met zijn zusje, voorzichtig dat zij niet wakker wordt en dan slapen met een lege maag. Vragen als, moet ik het niet toch melden? Waar eigenlijk? Hoe kan ik helpen? Ja, een zak aardappelen bij moeder in de fietstas stoppen, maar op de lange termijn? Het duizelt me. Eten smaakt me die dag niet. ‘s Avonds vertel ik mijn man Frits over Dylan en de afspraak met hem over het noodscenario. Ook bij hem verbijstering. Je hoort dit soort verhalen, maar dat is altijd een ver-van-mijn-bed-show. Het raakt ons recht in het hart.

Dylan spreek ik geregeld sinds ons uitje. Op school heb ik voorzichtig gepolst of er iets bekend is over zijn thuissituatie. Er zijn gesprekken met zijn ouders. Ze willen geen hulp accepteren.

Zelf heb ik drie prachtdochters die we alle liefde en kansen bieden om zich zo goed mogelijk te ontwikkelen. En dan Dylan. Zijn leven bestaat uit angst en overleven. Hij heeft niet gevraagd om al die ellende, maar is er wel de dupe van. De oneerlijkheid hiervan raakt me. Zo’n kind verdient toch ook veiligheid en geborgenheid. Op zijn minst wat extra aandacht zou ik zeggen, zodat hij niet het gevoel heeft er alleen voor te staan. Zijn juf lijkt daar anders over te denken. Maakt Dylan de klas aan het lachen, dan zit hij even later alleen te werken op de gang. Komt hij te laat, dan zit hij in de pauze binnen. Het boeit Dylan, tot ergernis van de juf, niet. Begrijpt ze niet dat zijn onverschilligheid het muurtje is om niet gekwetst te worden? Begrijpt ze niet dat wat ze vreemd vindt aan hem, zijn fantasie is? Zijn middelen om te overleven! Het doet me verdriet te zien dat zijn juf hem blijft benaderen vanuit haar irritatie. Iedere dag rekent ze Dylan af op zijn gedrag. Heeft ze dan geen enkel inlevend vermogen? Ze weet nota bene van zijn situatie. In mijn ogen doet ze Dylan tekort.

‘Mama, mama, Dylan is weg.’ Mijn dochter komt huilend aanrennen over het schoolplein en duwt me een extra nieuwsbrief in de vingers. Deze ochtend zijn Dylan en Deborah door Jeugdbescherming van school gehaald. Uit de klas geplukt. Tranen en paniek bij veel kinderen.

‘Dylan moest op de gang heel hard huilen,’ snikt mijn dochter. ‘Deborah was er ook. Zij moest mee met een mevrouw, maar wilde niet. Dylan riep: “Blijf met je poten van Deborah af.”’

Navraag bij de juf over het gebeuren geeft aan dat zij het anders beleefd heeft. ‘Het is rustig verlopen, zonder dat de ouders een scene konden maken.’

Mijn vraag of er ook iemand heeft nagedacht over wat de impact van deze actie op alle kinderen is, blijft onbeantwoord. Verbijstering bij mij en meer ouders.

Zo verdwijnt Dylan. Ineens. Daar waar iedereen ogenschijnlijk doorgaat met het leven van alledag blijft het mij bezighouden.

Natuurlijk wist ik dat sommige kinderen al op jonge leeftijd te maken krijgen met grote problemen. Dat ze in situaties belanden die onveilig zijn om in op te groeien en dat die ertoe leiden dat ze uit huis worden geplaatst. Ik wist dat deze kinderen er zijn, maar niet hoeveel. En eerlijk gezegd deed het me niet zoveel. Tot nu. Tot Dylan. Kunnen opgroeien in veiligheid en gezien worden, dat verdient ieder kind! Het opent mijn ogen en verandert mijn leven, want ik merk dat het Frits ook niet meer loslaat. We voelen beiden dat we er ‘iets mee moeten’. Dylan verdween uit mijn zicht, maar niet uit mijn hart. Integendeel. Hij zet een proces in werking, dat niet meer te stoppen is. Frits en ik denken na over welke richting we ons leven willen geven. Niet dat we daar ontevreden over zijn, maar zo doorgaan voelt opeens als kiezen voor de makkelijke weg. Eigenlijk is het geen keus. De mogelijkheid om in het leven van een kind te investeren is voor ons eerder een vanzelfsprekendheid. De vraag is niet óf, maar hoe? Voor Dylan, voor Deborah en die veertigduizend andere kinderen die in hetzelfde schuitje zitten.

Mijn vrienden Bluf en Lef

Ze vallen me rauw op mijn dak, deze opmerkingen. Waarschijnlijk omdat ik er geen seconde over heb nagedacht. Ze brengen me ook in verwarring. Vooral omdat ze uit onverwachte hoek komen. Ik kan de opmerkingen niet rijmen met de persoon.

‘Weet je wel waar je aan begint? Je hebt geen idee wie of wat je in huis haalt. Over het algemeen zijn dat geen brave kindertjes. Straks heb je zo’n drugsverslaafde in huis. Of iemand die jat.’ Mijn moeder die altijd voor iedereen klaar staat, haar leven als het ware in het teken van zorg voor een ander heeft gesteld. Als er iemand ons plan om een gezinshuis te starten zou moeten omarmen, dan is zij het. Ik schiet in de verdediging en voer argumenten aan waarom we dit willen.

‘Deze kinderen verdienen dezelfde kansen en mogelijkheden die wij onze kinderen geven. Het is oneerlijk. Ze hebben niet gevraagd om in ellende op te groeien.’

‘Jij altijd met je oneerlijkheid. Het leven is nou eenmaal niet eerlijk!’ Wanneer ik op een ander moment het verhaal van Dylan probeer te vertellen, kapt ze me af. ‘Doe wat je niet laten kunt.’

Die raad volg ik op en daarmee begint onze zoektocht naar een zorgaanbieder die kinderen bij ons wil plaatsen. Veel zorginstanties gaan uit van vier opgenomen kinderen en zien graag dat je een woning betrekt die bij hun stichting hoort. Niet wat wij willen, want de afspraak met onze kinderen is: ‘We gaan niet verhuizen’ en we willen niet meteen vier kinderen, eerst maar eens met twee beginnen. In de gesprekken met zorgaanbieders draaien we vooral in een financieel kringetje rond. Meer kinderen vraagt om meer kamers en een extra badkamer. Voordat wij een ton verbouwingskosten investeren, willen we wel verzekerd zijn van een contract zodat het financiële plaatje in balans is. Zorgaanbieders willen pas aan een selectietraject beginnen als zij de zekerheid hebben dat ze ook daadwerkelijk kinderen kunnen plaatsen. Zo ontstaat een patstelling.

Op een avond hakken we de knoop door. We gaan verbouwen. We gaan het avontuur aan. ‘Dat is lef hebben’ zegt een vriend. ‘Je verbouwt je huis, steekt je in de schulden niet wetende of waar je het voor doet, werkelijkheid wordt.’ We filosoferen er over met elkaar. ‘Is ieder risico wat je neemt lef? Wat is lef?’

Die vraagt brengt me terug naar mijn schoolexamen Nederlands. Een opstel maken. Tien titels waar je uit kunt kiezen en één ervan is: wat is lef? Even dacht ik na over die vraag, maar koos een ander onderwerp. Schuin voor mij zat een jongen, Mart, die bekeek de titels, lachte hardop, schreef één regel op en legde zijn pen met een groots gebaar neer. Binnen tien minuten klaar! Ik was zo afgeleid door de actie van Mart en mijn gedachten, wat doet hij nou? Hoe kun je nu al klaar zijn? Wat heeft hij gekozen? dat hetgeen waar ik punten op kon scoren, mijn opstel, een fiasco werd. Dat werd het voor Mart niet. Hij kreeg een negen. Eén punt aftrek omdat het opstel te kort was. Het telde drie woorden: dit is lef!

Ik vond het briljant en ben sindsdien goed bevriend met Lef. Durven, ergens voor gaan, ik houd ervan.

Terwijl de verbouwing gaande is, zijn we nog zoekende naar het concept van een zorgaanbieder dat bij ons past. Is dit er wel? vragen we ons zo zoetjes aan af.

Wanneer ik de herrie van boren en slijpmachines ontvlucht en met Mocca, onze hond, in het bos loop, brengt haar ongehoorzaamheid me op een idee. Ik roep Mocca, maar ze draait om en rent de andere kant op. En precies dat, het omdraaien, maakt dat ik op het idee kom om niet het concept van de zorgaanbieder te volgen, maar een eigen concept op tafel te leggen.

‘Laten we het eens omdraaien,’ stel ik Frits voor als ik weer thuis ben en de hond weer braaf in haar mand ligt. ‘We stappen bij een zorgaanbieder naar binnen, zeggen dat we graag wat voor deze kinderen willen betekenen, vanuit ons eigen huis, geen vier maar twee kinderen, in loondienst, zeg maar of je belangstelling hebt.’

We besluiten het zo aan te pakken. De manager die we spreken is enthousiast. Hij wil het niet direct laten merken, maar de korte glimlach en twinkeling in zijn ogen verraden hem. Hij vraagt ons of we weten met welke doelgroep we te maken hebben.

Mijn antwoord: ‘Het is niet eerlijk als ik nu ja zeg. Op papier weten we het, maar de praktijkervaring missen we.’

‘Dat dit pittig kan zijn is ons duidelijk,’ vult Frits aan. ‘Maar die uitdaging gaan we graag aan.’

‘We zijn niet van de makkelijke weg, anders hadden we hier niet gezeten,’ zeg ik er achteraan.

Ons gesprek heeft een hoog blufgehalte, want natuurlijk hebben we gelezen dat de doelgroep een complexe is, maar enig idee? Eerlijk gezegd niet. Pittig? Waarom dan? Onze gedachte is dat het toch niet zo moeilijk kan zijn om deze kinderen veiligheid en een thuis te bieden. Weer zie ik een korte glimlach bij de manager. Hij geeft aan dat we niet alleen de praktijkervaring missen, maar allebei geen vooropleiding hebben, die hier enigszins aan gerelateerd is. ‘Wat maakt dat jullie denken dit te kunnen?’

In koor zeggen we: ‘We zijn een goed team.’

Ik voel dat het gemis van het juiste papiertje nog wel een punt is en breng in dat we met alle plezier een training willen volgen, een assessment willen doen, whatever. Er volgt even een stilte, alsof hij niet goed weet wat te doen.

‘Ik neem aan dat u toch enthousiast wordt van ons plan?’

Het kost hem nu echt moeite om niet te lachen. We spreken af dat hij ons volgende week bericht of we het selectietraject mogen starten. Mijn gevoel en ervaring zeggen dat het goed komt. Alle sollicitaties die ik samen met mijn vrienden Bluf en Lef heb gevoerd, waren tot nu toe succesvol.

Het is een drukte van belang met alle klussers. We hebben niet al het werk bij de aannemer ondergebracht, omdat we meerdere lokale ondernemers ‘de klus’ gunnen. Zo is het loodgieterswerk bij een ander dan de aannemer uitbesteed. Helaas mogen die twee mannen elkaar niet en vanochtend om half negen staan ze al ruziënd op de steiger. Ik haal ze naar binnen, geef ze koffie, wijs ze op het feit dat ze volwassen zijn en laat ze naar elkaar uitspreken wat het werkelijke probleem is. Het is te technisch, ik snap er geen biet van, maar dat er iets goed mis is begrijp ik wel. Ik vraag ze het op te lossen, deel mee dat ik die dag weg ben en verwacht dat dit geruzie eenmalig is.

Ik heb met mijn vriendin Paula afgesproken, een dagje Utrecht, waar ik me op verheugd heb, want we hebben elkaar al te lang niet gezien. Steeds was er iets waardoor onze afspraak niet door kon gaan. Wanneer ik in de trein zit, vraag ik me af hoe handig het is om juist nu mijn functie van bouwopzichter los te laten. Helemaal gerust ben ik er niet op, want dit is nog maar het begin van de verbouwing en die twee moeten echt met elkaar afstemmen, anders wordt het een puinhoop.

Dat het niet mijn dag wordt blijkt als ik met Paula aan het winkelen ben. Ze is anders dan anders. Daar waar we vroeger lol hadden, is het nu een matte bedoening. Alsof ze afstand houdt. We lunchen in een knus eetcafé en eten beiden een heerlijke salade. Paula weet vaag van onze plannen. Ze heeft een burn-out gehad en stond lange tijd niet open voor andermans leven. Fijn dat ze nu zelf vraagt hoe het ermee staat en even hoop ik dat we de gezelligheid van vroeger weer leven in kunnen blazen.

Enthousiast vertel ik haar over onze zoektocht en de gevoerde gesprekken. Ze luistert, maar lijkt verveeld en kijkt steeds naar buiten. Ik vraag: ‘Gaat het wel goed met je?’

Op botte toon antwoordt ze: ‘Die vraag kun je beter aan jezelf stellen.’

Ik weet even niet wat ik moet zeggen. Kan ook niets zeggen, want ik heb net een hap van mijn salade genomen. Ik kijk haar vragend aan.

‘Ja, ik meen het. Waarom moet je altijd zo nodig de shit van een ander opruimen? Je hebt zelf een leuk gezin, wees tevreden!’

Alsof ik een stomp in mijn gezicht krijg. Ik kijk haar aan, zoek naar een antwoord. Paula ken ik als behulpzaam, lief, vriendelijk. Ze is werkzaam in de zorg en in haar vrije tijd actief in de scouting. Deze woorden uit haar mond? ‘De shit van een ander. Wees tevreden?’

‘Paula toe…’

Daar waar ik net met passie sprak, is het nu Paula. ‘Echt hoor, ik heb je veel stomme dingen zien doen, maar dit slaat alles. Het stomste ever! Geloof me. Wat bezielt je toch om je energie altijd in kansloze projecten te steken? Denk je nu werkelijk dat je iets gaat betekenen voor deze kinderen? Een verschil gaat maken? Die komen allemaal uit een milieu waar ellende in de genen zit. Het herhaalt zich bij iedere generatie. Is het niet een beetje naïef om te denken dat jij daar verandering in brengt? Doe je best! Succes met water naar de zee dragen.’ Ik ben normaal gesproken niet op mijn mondje gevallen. Nu ben ik stil en het blijft ook een poosje stil, terwijl we eten. Die middag ontmoet ik een andere Paula, qua gedrag lijkt ze in niets op mijn vriendin. Het is alsof ik met haar eeneiige tweelingzus zit te praten. De buitenkant klopt, maar verder zijn het tegenpolen. Ze daagt me uit met gemene opmerkingen, ruimdenkendheid heeft plaats gemaakt voor bekrompenheid, optimisme voor pessimisme en vrolijkheid is bitter geworden. Het enige wat ik kan bedenken is dat die burn-out de Paula die ik ken letterlijk heeft laten uitbranden.

Wanneer we na de lunch afscheid nemen voelt het als een definitief afscheid van een oprechte vriendschap. Iets wat ik niet wil, maar ik weet ook dat mijn gevoel me nooit in de steek laat.

De reacties van mijn moeder en Paula blijven in mijn hoofd spoken. Over het algemeen laat ik me niet snel uit het veld slaan. Toch gebeurt het nu. Hun uitspraken hebben meer vat op me dan ik wil en de twijfel slaat toe. Is dit nou wel zo’n goed plan?

De manager van de zorgaanbieder belt. We zijn toegelaten tot het zeven-staptraject. Zeven avonden met een thema, zoals hechting en het biologisch systeem. Deels theorie, deels praktijkopdrachten en jawel, huiswerk! Ik ben blij, laat dat vooral merken en houd de bibbers voor mezelf.

Voordat ik Frits op de hoogte kan brengen, gaat opnieuw de telefoon. Mijn oudste broer. Meteen weet ik dat er iets is, want hij belt niet zomaar. Mijn moeder is overleden.

De wereld staat stil. In deze periode van verdriet groeit de twijfel. Ik raak mijn vastberadenheid kwijt. Vragen schieten door mijn hoofd: besef ik wel voldoende wat me te wachten staat? Doe ik mijn kinderen niet tekort? Op wie kan ik rekenen? Hoe zinvol gaat dit zijn? Niemand kan met zekerheid antwoorden geven. En dan die verbouwing. Er komen zoveel vragen op me af, waar ik de helft van de tijd het antwoord niet op weet. Waarom, Ine? Waarom moet het roer om? Waarom niet één keer de makkelijke weg? Ik zie het somber in. Ik begin te geloven dat het een kansloos project is en sta op het punt om mijn moeder gelijk te geven: het leven is niet eerlijk! Misschien moet ik maar accepteren dat sommige kinderen het niet treffen.

Gelukkig zijn er ook bemoedigende reacties: ‘Knap, dat je die stap durft te nemen’, maar de meest gehoorde is toch wel ‘Wat goed dat jullie dit doen. Ik zou het niet kunnen.’

Iedere keer wanneer ik dit hoor is mijn gedachte dezelfde: ik heb ook geen flauw benul of ik dit kan! Dat zeg ik maar niet en antwoord steevast met: ‘Meer dan ons best kunnen we niet doen.’

De drive om een gezinshuis te realiseren is groot en wat me weer back on track brengt is orde scheppen in de chaos van gedachten. De wetenschap dat mijn moeder ons plan niet ondersteunt blijft onprettig. Toch zegt mijn gevoel iets anders dan haar woorden. Ze sprak ze uit in een sombere periode in haar leven en ik geef de voorkeur aan de gedachte dat de reactie van mijn moeder pure bezorgdheid is. De door haar gekozen woorden op haar rouwkaart ondersteunen mijn gevoel.

Herinner mij, maar niet in sombere dagen, 

Als wolkenluchten licht verjagen.

Herinner mij in de stralende zon,

Hoe ik was, toen ik alles nog kon.

Mijn moeder, die inderdaad alles kon, een ongelooflijk krachtige vrouw. Een beetje van die kracht heb ik geërfd en daarmee ga ik door. Vol vertrouwen. Met mijn gezin, met mijn gevoel als wegwijzer, de steun van vrienden, in het bijzonder Bluf en Lef. Op momenten dat het mistig wordt en de moed me in de schoenen zinkt, zal er altijd dat gezicht zijn van de vonk die mijn hart raakte, Dylan.

Fase 2

Wees Welkom

Wees Welkom

Een naam

krijgt een gezicht

we gaan er

het beste

van maken

lichtpuntjes raken

bouwen

aan vertrouwen

lachen, huilen

laten zien

verschuilen

samen

zij aan zij

voor ons

hoor jij erbij

Bijzondere jongen

Het is even zoeken voordat ik bij het juiste gebouw sta. Een smal recht weggetje brengt me naar het eindpunt van het terrein. De twee geschakelde woningen zijn de laatste twee leefgroepen van de zorgaanbieder. Ze gaan sluiten en voor de zeventien kinderen die er wonen wordt een andere plek gezocht. De negenjarige Joey komt bij ons wonen. Vandaag ontmoet ik hem voor het eerst. Een klein, ietwat mollig jochie komt naar buiten zodra ik de auto parkeer.

Zonder schroom stapt hij op me af. ‘Zo, mooi ding,’ zegt hij terwijl ik uitstap.

‘Bedoel je de auto of heb je het tegen mij?’ Het floept eruit. Het slaat nergens op bedenk ik me. Totaal ongepast. Hij is negen, snapt de grap waarschijnlijk niet eens. Toch wel, want hij kan er hartelijk om lachen en bevestigt dat het om de auto gaat. Het ijs is direct gebroken en nadat we ons voorstellen gaan we naar binnen. Hij meldt bij de leiding dat ik van grapjes houd. Aan tafel praten we wat en ik begrijp dat hij moeite heeft gedaan om er extra goed uit te zien.

‘Hij heeft zelfs gel in zijn haren gedaan. Iets waar hij een hekel aan heeft,’ zegt begeleidster Suzanne.

‘Ik gebruik het alleen op speciale dagen,’ licht Joey toe.

‘Oh, maar dan is het deze week al de tweede keer dat je gel in je haar hebt gedaan,’ zeg ik. Hij kijkt me vragend aan. ‘Volgens mij was het drie dagen geleden een speciale dag voor jou.’ Ik haal een cadeautje uit mijn tas. Hij begint te glunderen.

‘Ja, ik was jarig,’ en hij rent naar het keukentje waar een andere leidster koffie inschenkt. Geërgerd hoor ik haar zeggen dat hij even moet wachten en hij sprint weer naar de tafel.

‘Ik heb ook iets voor jou, voor bij de koffie,’ deelt hij mee terwijl hij het inpakpapier losscheurt. De Creator-auto van LEGO valt in de smaak en Joey begint direct te bouwen. De bouwtekening heeft hij niet nodig. Behalve koffie krijg ik een stuk van de fototaart die Joey voor me bewaard heeft. Ik wil niet weten of het groene wat ik zie kiwisap of een opkomende schimmel is. Ik eet een paar hapjes van wat ooit een hijskraan was.

‘Lekker hè?’ De toon waarop hij het vraagt is verlangend. Hij zit strak naast me. Nog net niet op schoot. Ik vraag me af of dit het aanhankelijke gedrag is wat je bij kinderen met hechtingsproble-matiek kunt verwachten of dat Joey gewoon een knuffelkont is. De tijd zal het leren.

‘Zeker lekker, maar het is wel veel. Ik denk dat ik wel wat hulp kan gebruiken.’ Ik geef hem mijn koffielepeltje en hij werkt de rest van het stuk gebak in no time weg. Zo, die houdt wel van lekker happen, denk ik.

Suzanne stelt voor dat Joey aan de rondleiding begint. ‘Daar kom je tenslotte voor,’ zegt ze een beetje bitchy. Waarschijnlijk haar manier om te laten merken dat ze het vreemd vindt dat ik erop stond om de groep te bezoeken. Een voorstel dat niet enthousiast ontvangen werd, terwijl het mij zo logisch leek. Je wilt toch graag zoveel mogelijk weten van iemand die bij je komt wonen? Ik wil zijn woonomgeving zien, zodat ik zijn verhalen kan plaatsen. Interesse tonen in hem, in zijn leven, is voor mij vanzelfsprekend.