2125

De Winterslaper

2125

De Winterslaper

Fons Burger

ISBN 9789490077419

© Dif Books Rotterdam

Difbooks is onderdeel van Brighter World Dif Books BV

Coverontwerp: Pieter Schol

Vormgeving: Yuri Jansen

Druk: Zalsman, Zwolle

Niets uit deze uitgave mag openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, internet, e-reader of op welke andere wijze ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

Ook verkrijgbaar als E-book en gesproken boek ingesproken door Paul van Soest.

Dit boek is opgedragen aan mijn kinderen,

kleinkinderen en hun nakomelingen.

CONTENTS

PROLOOG

1.

2.

3.

4.

5.

EPILOOG

PROLOOG

Alsof iemand met zo’n enorm huis geen groenteboer kan betalen, denkt Max als hij het tuinhek heeft geopend. Het is een statige villa uit de vorige eeuw, met een ruime voortuin. Het huis staat in een oude, chique wijk aan de rand van de stad. Er zijn op een willekeurige manier groenten, bessenstruiken en fruitboompjes geplant en er groeit veel onkruid.

Hij belt aan en een vrouw doet open. In haar gezicht zijn de kenmerken van bijna alle werelddelen te vinden, maar toch wel het meeste uit Azië of Oceanië. Ze is slank en hij ziet sierlijke vingers als ze haar hand op haar borst legt om hem te verwelkomen. Ze heeft een lage, warme stem.

Dokter Livingstone I presume, is de openingszin die Max heeft bedacht, in de veronderstelling dat ze de legendarische woorden van Henry Morton Stanley wel kent en grappig vindt. Ze lijkt het citaat niet te herkennen; in haar ogen ziet hij eerder verbazing. Ze antwoordt hem in het Engels dat haar naam dokter Eva Sandeman is.

Max, toch? vraagt ze. Als hij knikt, wenkt ze hem haar te volgen.

In de sober ingerichte, ruime hal kijkt hij even om zich heen. Hij vangt een glimp op van de grote woonkamer die is ingericht met meubels die zelfs voor hem antiek zijn. Het lijkt nep-Louis Quinze, maar misschien is het wel echt achttiende-eeuws meubilair. De keuken die ze passeren heeft iets truttigs: deurtjes met houtsnijwerk en bruine, ondoorzichtige raampjes erin, honderd jaar geleden al vervelend ouderwets. Vanuit de gang ziet hij in een ander vertrek allerlei moderne apparatuur, een soort tandartsstoel met een enorm projectiescherm ervoor.

Eva doet de deur dicht en dirigeert hem naar de achterkamer van het huis waar twee comfortabele fauteuils tegenover elkaar opgesteld staan. Ze wijst degene aan waarop hij plaats mag nemen.

Hij laat de omgeving op zich inwerken. Het lijkt wel alsof hij meer dan 250 jaar is teruggeworpen in de tijd. Er zijn olieverfschilderijen met statige mannen en vrouwen die verveeld neerkijken op degene die hen portretteert. Op een witmarmeren schouw staat een pendule met Romeinse cijfers op de wijzerplaat. De muren zijn bedekt met het soort linnen behang dat eeuwen geleden in de mode was. Op de donkere visgraat parketvloer ligt een groot, versleten, Perzisch tapijt dat waarschijnlijk ook al tweehonderd jaar naar het gebeeldhouwde, gipsen plafond ligt te staren.

Nou, welkom Max, begint Eva nadat ze zelf ook is gaan zitten. Heb je er bezwaar tegen dat ik je Max noem? Ik heet Eva en ik heb een hekel aan formeel gedoe.

Max heeft er geen probleem mee.

Weet je al welke behandelmethode je het liefst wil? vraagt Eva.

Max kijkt haar met grote ogen aan. Oeps, had ik me daarin moeten verdiepen?

Ik help je graag even hoor, zegt Eva. Ze somt een aantal methoden op die Max allemaal niets zeggen maar die zich zo te horen afspelen in de behandelkamer die ze net passeerden.

Ik zit hier wel goed, zegt Max. Mijn schoondochter Aïcha zei dat ik met je kon praten over mijzelf, over mijn leven, nou ja over mijn problemen, als ik die heb.

Oké, zegt Eva, interessant. Laten we gewoon beginnen met een gesprek en dan zien we wel verder.

Hij knikt.

Ze vraagt hem of ze de sessie mag opnemen. Het medisch dossier waarin de opnamen terechtkomen zal, buiten hem en haar, voor niemand toegankelijk zijn. Tenzij hij derden toestemming geeft het in te zien, natuurlijk.

Medisch dossier? denkt Max, waar ben ik terechtgekomen? Met een licht schouderophalen stemt hij in.

Heb je geen divan, vraagt hij. Vroeger hadden psychiaters die, een bank om op te liggen, waarop je lekker naar het plafond kunt staren terwijl je in je innerlijke krochten afdaalt.

Ze glimlacht.

Gaan we dat doen? Afdalen in je innerlijke krochten?

Ik heb geen idee, zegt Max oprecht.

Ze zwijgen enkele ogenblikken.

Wat kom je doen Max? vraagt Eva dan.

Max staart haar aan. Ze heeft vriendelijke ogen en een fluwelen stem die hem overspoelt met een trage warmte. Eva draagt een combinatie van broek en trui in een mistige, lichte kleur, van een zachte stof die op kasjmier lijkt, maar het wel niet zal zijn. Want niets is tegenwoordig wat hij denkt dat het is.

Ze zit lenig op haar stoel, beweegt sierlijk als ze een schermpje oppakt. Max bedenkt dat hij misschien liever een morsige man had gehad als therapeut, of een oudere vrouw met een nare bril. Opnieuw is er een stilte gevallen en hij beseft dat hij antwoord moet geven op een vraag, die hem eigenlijk is ontgaan.

Wat heb je over mij gehoord van Aïcha? vraagt Max.

1.

Een bitterzuur vuur zet zijn neus, mond en keel in brand. Hij denkt dat hij stikt, hapt naar lucht. Het voelt alsof de zuurstof die hij inademt direct naar zijn hersenen stroomt, alsof zijn luchtpijp rechtstreeks met de bloedvaten in zijn grijze massa is verbonden. De brandende pijn vermengt zich met het euforische gevoel dat te veel zuurstof veroorzaakt.

Boven zijn hoofd beweegt iets, zijn ogen zitten nog dicht maar er is zo veel licht dat hij de omtrekken van dat iets kan waarnemen. Hij voelt dat zijn mond wordt opengedrukt door iets zachts dat in zijn kaak drukt. Daar wordt nu een hard voorwerp aan gehangen, het maakt een zuigend, slurpend geluid. Nog een hard ding, iets dunner en puntiger, komt nu tussen zijn tanden naar binnen en er spuit plotseling een vloeistof door zijn mondholte. Dat voelt heerlijk fris en heeft een smaak die hij kent. Hij kan niet op het woord komen, beseft dat er vrijwel geen enkel woord in zijn hoofd opkomt. Er is wel het beeld van een rond wit voorwerp maar hij is er niet zeker van of dat een projectie is, buiten, boven hem, voorbij zijn gesloten ogen, of dat het in zijn hoofd rondspookt als een onduidelijke gedachte.

Er is een geluid. Gebrom. Omdat hij ook iets voelt vibreren in zijn lichaam, beseft hij dat hij het zelf kan zijn die dit geluid voortbrengt. Hij geniet van zowel de verkoelende vloeistof in zijn mond als de vibraties die ergens halverwege zijn lichaam voelbaar zijn.

Dan wordt het donker voor zijn ogen, er hangt een onaangename schaduw boven hem. Overal hoort hij gebubbel en gebrom. Het lijkt alsof hij zich onder water bevindt en iemand tegen hem probeert te praten. Maar hij hoort ook een piep die, vlak bij zijn oor, in een constant ritme de ruimte in tettert. Dan is er een heftig, zwaar gekletter dat hij ook vaag herkent. Hij zoekt weer naar het woord dat daarbij hoort, probeert te bedenken waar hij het eerder heeft gehoord.

Pepermunt, komt er in hem op, maar nee, dat is het woord dat hij zo-even zocht. De smaak van pepermunt. Inmiddels is de spoeling in zijn mond gestopt en worden de restjes vocht weggezogen. De bittere smaak komt langzaam terug maar minder, zachter, draaglijker.

Hij hoort het geluid nu van alle kanten. Vlak voordat hij begint terug te glijden naar de intens zwarte duisternis waar hij vandaan is gekomen, komt hij op het woord:

Applaus, het gekletter dat hij zo-even hoorde, was applaus.

Dan wordt alles weer zwart.

Als hij later weer licht ziet, vraagt hij zich af hoe lang hij is weggeweest. Er bereikt hem een geur die hij niet thuis kan brengen. Hij ruikt! Het gepiep is er nog of is er weer, maar het licht dat door zijn oogleden schijnt, is anders. Minder fel, net als de lucht die hij inademt, daar heeft hij nu meer van nodig.

Waar ben ik? wil hij vragen. Maar als hij dat probeert, merkt hij dat dat niet lukt. Er komt wel een geluid uit zijn keel maar het is niet meer dan zacht, toonloos gepruttel. Er schieten allerlei gedachten tegelijk door zijn hoofd. Hij merkt dat zijn adem stokt en hij voelt nu ook iets, iets op afstand, iets dat toch ook bij hem hoort. Een drukkend gevoel.

Even later beseft hij dat dat in hem zit.

In mijn lichaam, denkt hij en probeert de andere gedachten weg te duwen. Hij probeert te bedenken hoe dat lichaam eruitziet. Zijn hoofd, de oren die een piep horen, zijn mond die alleen nog de vage smaak van bitterzuur heeft. Dat drukkende gevoel moet zijn maag zijn. Hij voelt zijn benen niet. Zijn armen evenmin. Ja toch, zijn arm wordt nu bij zijn pols opgepakt en hij voelt dat iets of iemand erin knijpt. Er schieten weer eindeloos veel gedachten door zijn hoofd. Waarom hoorde hij net niemand binnenkomen? Waarom kan hij zijn oogleden niet opendoen? Waarom kan hij niet spreken? Waar is het gevoel in zijn benen?

Verdomme, probeert hij te zeggen, maar er komt niets uit zijn mond dan dat vage gepruttel.

Hij kan eigenlijk alleen door de lichtval en de schaduwen bepalen dat hij in een kamer ligt, want alles is wit, maar in verschillende tinten. Hij ziet een groot, licht kader, een venster, het is dag. Het moet een ziekenhuisbed zijn want er hangt een handvat boven zijn hoofd om zich aan op te trekken. Er gebeurt veel om hem heen. Er zit iemand in een stoel aan zijn voeteneinde, niet zomaar een stoel, er gaan slangen en snoeren naartoe of vanaf, hij heeft geen flauw idee wat en wie dat is.

Naast hem zit ook iemand. Hij herkent de stem, die is vertrouwd. Het zal waarschijnlijk zijn vaste arts of verpleger zijn want hij wil voortdurend weten hoe het met hem gaat, waar hij pijn heeft, hoe de uitwerking is van de pillen die hem worden gevoerd.

En wat hij ziet.

Ik zie geen jota, zegt hij, zijn stem klinkt nog schor maar het wordt steeds beter de laatste dagen.

Jota? vraagt de stem, wat bedoel je Max?

Max, murmelt hij. Ja Max. Ik ben Max.

Ja, Max Bloemendaal. Vertel me wat je ziet.

Alles is vaag, heel vaag. Alsof ik een bril op moet. Een heel sterke. Heb ik een bril?

Hij voelt weer een enorme vermoeidheid opkomen, doet zijn ogen dicht en zakt weg in het zwart. Hij hoort de man nog zeggen dat brillen wel heel ouderwets zijn, behalve zonnebrillen misschien.

Duisternis en slaap vindt hij heel prettig. Hij kan er heerlijk in wegduiken om er zo lang mogelijk te schuilen, want als hij wakker is, kost alles moeite. Maar als hij te diep duikt, komen er weer allemaal mensen voorbij, beelden, situaties, gebeurtenissen die hem voornamelijk allemaal verwarren. De mensen kent hij wel, maar hij kan zich hun naam niet herinneren, noch wat ze voor hem betekenen. Een buurman, een kind, een ouder, een kennis? Weet hij veel. Wel ziet hij in zijn droom de man die aan zijn voeteneinde zit ineens heel duidelijk. Het is een jongeman die chagrijnig kijkt en vloekt dat al zijn bloed uit hem wordt gezogen. Dan voelt hij dat hij door elkaar wordt geschud, hij moet wakker blijven van de man die nog steeds naast hem zit.

Het duurt nog even, zegt die, het zit in je bloed en je klieren maar je hoeft je geen zorgen te maken, het is tegenwoordig niet heel ingewikkeld meer, hoort hij hem zeggen.

Herinnert hij zich dat hij een ziekte had? Was die niet heel erg? Erg als in hopeloos? Hij haat dat verdomde geheugen van hem, het is een puinhoop en hoe harder hij het probeert, hoe meer alle gedachten in elkaar overlopen.

Hij dwingt zichzelf om na te denken, hij moet helderheid krijgen. Hij ligt dus in een ziekenhuis, heeft een ernstige ziekte die ineens niet meer erg is. Hij heeft iemand die constant aan zijn bed zit. En een mopperende jongeman die aan zijn voeteneinde met slangen en snoeren met hem is verbonden.

Wie zit daar in die stoel? vraagt hij.

Dat is Simon. Simon Bloemendaal.

Max herinnert zich die naam. Ja natuurlijk, die had hij zonet doorgekregen. Zo heet hij ook.

Familie van me?

Het blijft even stil. Een kuch, een zucht, kennelijk wordt er nagedacht.

Het is je kleinkind of eigenlijk je achterachterkleinkind.

Oké, zegt Max. Wat doet ie daar? Waarom moppert hij zo?

Het is een beetje ingewikkeld om dat nu aan je uit te leggen, we lenen zijn bloed om dat van jou beter te maken. Het is nogal vermoeiend voor hem, kost veel energie.

Dan dringt de familieduiding tot hem door.

Achterachterkleinkind? Hij puzzelt even. Een kleinkind is een kind van je zoon of dochter. Die krijgen dan een kind en dat is een achterkleinkind, herinnert hij zich. Maar een achterachterkleinkind? Vier generaties verder?

Ook dat ga ik je nog uitleggen, Max.

Dan zou ik wel heel erg oud zijn.

Heel oud Max.

Het apparaat waarin hij zijn hoofd moet leggen benauwt hem; de vloeistof die zijn ogen in wordt gespoten, doet zeer. Een stem vraagt of hij iets voelt en als Max vloekt zegt de stem dat de verdoving zo gaat werken.

Zijn oogleden worden automatisch in een soort klem gevat en opengehouden. Hij krijgt de opdracht zijn ogen stil te houden en te richten op een fel lichtje dat voor hem is verschenen. Hij ziet een scherp voorwerp op zijn oog afkomen en er bovenlangs binnendringen, hoort een slurpend geluid. Daarna is zijn andere oog aan de beurt maar doordat de verdoving nu beter werkt, gaat het soepeler.

De robotarmpjes maken nauwelijks geluid en in minder dan een minuut hoort hij de stem roepen: klaar!

Hij mag nu rechtop zitten. Hij kijkt verschrikt om zich heen. De vage contouren die hij tot nu toe heeft waargenomen vanuit zijn bed, de tafel, stoelen, de bos bloemen en wat vage posters aan de muur, zijn plotsklaps allemaal haarscherp. Het uitzicht beneemt hem de adem. Er wordt iets op de muur geprojecteerd en de oogarts vraagt Max te vertellen welke letters hij ziet. Max denkt na. Letters, woorden, tekst, zover is hij nog niet. Hij ziet de figuren wel scherp, herkent vormen, maar kan ze niet benoemen.

Volgens mij is er iets misgegaan met u. Kunt u niet meer lezen? vraagt de oogarts vriendelijk.

Weet ik veel, zegt Max. Het zegt me gewoon allemaal even niets.

De man haalt zijn schouders op.

Nog even de projectie testen, zegt hij en drukt op wat knoppen. Er floepen ineens wat iconen aan in Max zijn gezichtsveld. Hij schrikt, vooral omdat als hij zijn hoofd omdraait, de iconen op dezelfde plaats voor hem blijven, waarheen hij ook kijkt.

Wat krijgen we nou, zegt hij boos. Er zit iets in mijn ogen, roept hij uit. Wat heeft u gedaan?

Wat ziet u dan?

Allemaal groene figuurtjes, zegt hij boos.

Kalm, kalm, zegt de oogarts haastig en drukt op een knop. Nu zijn ze weg, niet? Ik deactiveer deze functie voorlopig nog wel even.

Zonder verder nog een woord te zeggen sleept de oogarts de machine achter zich aan en verlaat de kamer van Max. Voordat de deur dichtslaat, duwt iemand hem weer open, er komen twee mannen binnen. Max is met stomheid geslagen, hij ziet nu alles haarscherp.

Zo Max, kom ik gelegen? Was het een beetje dragelijk? Ze hebben artlenti bij je ingebracht. Je natuurlijke lenzen zijn, zeg maar, vervangen door betere, multifunctionele exemplaren. Over een paar dagen ben je er wel aan gewend.

Max herkent de stem. Hij heeft zich eerder voorgesteld als dokter Jan Drent, zijn persoonlijke baken in deze dolle rit door de tijd. Naast Drent staat een jongeman met een donkere huid, grote groene ogen en een strakke kaaklijn. Hij draagt een witte jas en er hangt een ondefinieerbaar ding om zijn nek.

Jan Drent, roept Max uit, ik zie jou! Ik kan jou zien, man! Wat een wonder.

Jan lacht flauwtjes. Hij wijst op de jongeman die schuin achter hem is blijven staan. Gek genoeg komt deze persoon Max vagelijk bekend voor.

Nou hier is hij dan, zegt Jan. Je achterachterkleinzoon Simon. Simon dit is Max, Max dit is Simon.

Max glimlacht zo vriendelijk als hij maar kan, maar hij ziet dat het zo niet overkomt. In een reflex steekt hij zijn hand uit om die van Simon te schudden. Simon schrikt, kijkt verwonderd en legt zijn hand op zijn hart. Hij knikt voorzichtig met zijn hoofd.

O, zegt Max alleen maar en zwaait een beetje met zijn uitgestoken hand. Hij probeert overeind te komen. Dat lukt gedeeltelijk. Hij trekt zijn benen op en wenkt Simon dichterbij te komen.

Simon, mompelt Max. Jij bent familie? Haha, ben ik je opa, of eigenlijk je overovergrootvader?

Simon deinst een beetje terug vanwege de lach die blijkbaar nogal sinister klinkt. In zijn ogen meent Max afkeer te zien.

Dat snapt hij wel, sinds hij zichzelf vanmorgen in de spiegel heeft bekeken: er is iets raars met zijn huid, zijn kale, gerimpelde hoofd lijkt op een gigantische, verschrompelde pootaardappel. Onder zijn ogen hangen twee zakjes, ruim genoeg om er een duivenei in te bewaren

Ja, goedemiddag, zegt Simon beleefd. Voelt u zich al wat beter? Ze grinniken alle drie omdat ze zich realiseren dat het nogal een onbenullige vraag is.

Max geeft geen antwoord. Hij is ineens erg moe en laat zich achterover tegen de schuin omhoog staande helft van het bed vallen. Hij kijkt aandachtig naar zijn twee bezoekers. Heeft hij deze Simon niet al eens gezien of lijkt hij sprekend op iemand die hij vroeger kende? Hij is begonnen zijn geheugen in te delen in cirkels met middenin een paaltje. Paaltje personen, paaltje omgeving, paaltje gebeurtenissen, paaltje feitelijkheden, paaltje diversen. Dichter bij het paaltje de herinneringen die scherper zijn dan die aan de rand van de cirkel. Deze Simon hoorde in de cirkel familie, dicht bij het midden. Leek hij op zijn zoon? Had hij een zoon?

Ik ben Max Bloemendaal, zegt Max. Het is een soort mantra die hij heeft geleerd. Drent had het hem steeds weer voorgezegd nadat hij had gevraagd: Wie ben ik?

Jij bent Max Bloemendaal, zei Jan dan.

Sindsdien zegt hij het twintig keer per dag en hij lijkt eraan te wennen dat hij zo heet, hoewel het misschien alleen een naam is die men hem heeft gegeven, hij heeft geen flauw idee. Maar dan zegt Simon:

Zo heet ik ook, Bloemendaal, Simon Bloemendaal.

Een meisje in een strakke, witte overall heeft net een bord met een glanzende, zilverkleurige afdekschaal voor hem neergezet. Max ziet zichzelf daarin, vervormd als in een lachspiegel. Eronder zit zijn middageten, weet hij.

Hij krijgt de laatste dagen voortdurend beelden door van een groot stuk mals, Argentijns rundvlees dat op een strak gestookte barbecue ligt. Een mooie, knapperige, bijna zwarte buitenkant waar, als je er met je vork in prikt, het vocht sissend uit spuit. Hij kan de smaak bijna terughalen.

Wilt u niet kijken? vraagt het meisje met een geroutineerde glimlach. Ze is nieuw op de afdeling, of hij is naar een andere afdeling verhuisd, dat is hij even kwijt. Ze wil het deksel van zijn bord halen, maar hij pakt haar bij haar arm.

Het meisje kijkt geschrokken naar de vingers rond haar pols en trekt die ruw terug.

Wacht nog even, zegt Max, ik verbeeld me dat er een Argentijnse ‘bife de lomo’ onder ligt, vers van de barbecue. Hij sluit zijn ogen en voelt het water in zijn mond lopen. Als hij zijn ogen weer opent, ziet hij de verwondering in het meisje haar ogen.

Ga niet zeggen dat je niet weet wat biefstuk is, zegt Max en voegt er bijna smekend aan toe: alsjeblieft.

Ha, natuurlijk weet ik wat biefstuk is, zegt ze, nadat ze zich heeft hersteld van de aanraking.

Max is opgelucht en vraagt of ze dan een keer een flinke steak voor hem kan regelen. Daar ontstaat verwarring over want een steek brengen vindt het meisje meer het werk van de verpleging, zij is van de keuken en verzorgt alleen het eten.

Nadat dat misverstand met wat gegiechel is opgelost, zegt ze dat vlees niet echt op het menu staat in dit ziekenhuis, in welk ziekenhuis dan ook. En vlees dat uit Argentinië komt, daar heeft ze nog nooit van gehoord.

Een beetje biefstuk kost wel 100 creds, voegt ze eraan toe. Veel te duur voor mij.

Max kijkt teleurgesteld maar lacht ook een beetje verlegen om zichzelf. Hij heeft geen idee hoeveel 100 creds is, maar hij zou het vast wel over hebben voor een bife de lomo.

Als de afdekschaal door het meisje wordt weggehaald en zij de kamer verlaat, zucht Max weer eens diep. Er staan een kopje bouillon en een diep bord met een mix van groenten die tot pap is geblenderd met wat grote paddenstoelen erbovenop. Ook nog een schaaltje met een gelig soort vla. Hij slurpt voorzichtig van de hete bouillon. Die heeft een vreemd smaakje en een nog vreemdere geur, maar bij de tweede en derde lepel die hij naar binnen werkt, vindt hij het toch wel lekker.

Als hij zo naar het dienblad kijkt, komt er ineens een vage herinnering aan ziekenhuiseten bij hem op.

Wat eten betreft is het in ziekenhuizen niet veel beter geworden, ik ga nog heimwee krijgen naar de viezigheid van vroeger, moppert hij.

Er is niemand in de kamer om zijn geklaag aan te horen.

Een paar minuten later staat dokter Drent in zijn kamer. Hij begroet hem vriendelijk met zijn hand op de borst en gaat op een stoel naast Max’ bed zitten.

Ik hoor dat je klachten hebt over het eten, zegt Drent.

Max kijkt hem verbaasd aan. Hij weet dat hij zich niet heeft beklaagd bij het keukenmeisje, hooguit wat grapjes gemaakt over biefstuk.

Je zei dat ziekenhuiseten niet veel beter is geworden, zegt Drent ter verduidelijking.

Max kijkt verschrikt om zich heen. Wordt hij bespied? Zijn ogen scannen de ruimte af. De kleine, ronde voorwerpen in de hoeken, aan het plafond, die hij al eerder had gezien, hij realiseert zich nu wat dat zijn. De spiegel is eigenlijk ook wel verdacht glad in de wand verwerkt.

Normaal tekenen mensen bij binnenkomst de algemene voorwaarden waarmee wij werken, zegt Drent dan, maar in jouw geval was dat een beetje moeilijk, gezien de toestand waarin je verkeerde.

Drent lacht er een beetje onhandig bij en begint uit te leggen dat er echt niet iemand is die hem heel de dag in de gaten houdt.

Er zijn wel camerabeelden en een computer analyseert voortdurend of alles goed met je gaat, of je iets nodig hebt of, zoals nu, commentaar levert. Omdat we in jouw geval de boel extra willen monitoren, staat ie nogal strak afgesteld. Drent lacht weer, nu een beetje schaapachtig.

Er is een privémodus hoor. Daar hoef je alleen maar om te vragen, zegt hij. Dan roep je gewoon ‘camera uit’. Dan gaat alles bij ons op zwart en kan niemand je zien of horen. Het is beter dat je dat zo weinig mogelijk doet, want het programma waarschuwt ons als je onwel wordt. Of als er iets interessants gebeurt waarop we moeten reageren.

Mijn gemopper, bromt Max.

Jouw opmerking over vroeger, zegt Drent. En wat je zei over de bife de homo. Haha, het klinkt alsof jullie vroeger mensenvlees aten. Waar het mij eigenlijk om gaat, is dat er nu duidelijk dingen terugkomen uit je geheugen. Dingen die honderd jaar en langer geleden zijn gebeurd. Da’s goed nieuws Max.

Lomo, denkt Max, lendenen, hij beseft inderdaad dat dit een herinnering is. Maar dan dringt het getal tot hem door.

Honderd jaar… zegt hij aarzelend. En dan vraagt hij: honderd jaar?

Ja Max, je hebt honderd jaar in coma gelegen.

Maar dat is onmogelijk, roept Max uit. Toch? Dat is toch onmogelijk? Zeg dat het onmogelijk is.

Drent legt zijn hand op Max’ arm. Die kijkt hem serieus aan, hij zoekt naar woorden.

Honderd jaar geleden was er een experimentele kliniek in Mexico die mensen in coma bracht en op dubieuze wijze het verouderingsproces geheel stil kon leggen, zegt Drent. Een soort cryoniseren op kamertemperatuur. Een héél lange winterslaap.

Max zijn mond valt open, letterlijk en figuurlijk, hij zuigt lucht naar binnen en houdt zijn adem in. Hij vraagt zich af of Drent een grap maakt, terwijl hij weet dat het niet zo is.

Ik herinner me er niets van, zegt Max.

Er gebeurt ineens heel veel in zijn hoofd. Dat hij lang in coma heeft gelegen was inmiddels wel tot hem doorgedrongen, maar honderd jaar? Een eeuw?

Ik was ziek, zegt Max, ik was ziek, toch? Ik ging sowieso dood?

Ja Max, je was ongeneeslijk ziek.

Drent klikt met zijn tong en vraagt om een dossier met een nummer. De spiegel die in de muur is ingebouwd, laat nu ineens een foto zien. Max ziet zichzelf, maar niet zoals net toen de spiegel nog een spiegel was, niet het vermoeide hoofd met verwarde ogen en het slappe vel langs zijn gezicht. Het is een foto waarop hij breed lacht, een flinke haardos heeft en een gezonde kleur op zijn strakke wangen. Tenminste, als hij de man is die op de foto staat. Nog voor hij iets kan zeggen, klikt Drent met z’n tong en komt er een tweede foto op het scherm. Max kijkt aandachtig naar de mensen die erop staan. Ze zijn op blote voeten, het strand is hagelwit, de hemel helblauw. Hij ziet twee kinderen, een meisje en een jongen die wel een beetje op Simon lijkt. Een norse man in het midden, dat moet hij zelf zijn. Naast hem staat een vrouw, zijn vrouw? Ja dat moet zijn vrouw zijn, een stuk jonger dan hij en mooi, erg mooi, met krullend haar, een trotse blik in haar ogen en een brede glimlach rond haar lippen.

Dat is Felice, zegt Max spontaan. Hij weet eigenlijk niet hoe hij op die naam komt. Die is er gewoon ineens.

Felice, ja, zij is mijn vrouw. Is dit een foto van honderd jaar terug? En die kinderen. Daan en Sam, weet hij ineens en hij spreekt hun namen hardop uit. Daan en Sam.

Hij durft niet te vragen of iedereen dood is.

Hij wordt door de verpleger het ziekenhuis uit geduwd. In een ouderwetse rolstoel, zonder motor, joystick of iets anders geavanceerds. Als ze stilstaan, komt hij overeind, want hij kan zelf ook wel lopen, hij heeft zijn benen de afgelopen weken flink getraind, net als de rest van zijn spieren, zorgvuldig, één voor één, groep voor groep. Op zijn schedel is de voorzichtige aanwas van hoofdhaar te zien. De afdeling Plastische Techniek heeft het slappe vel rond zijn hoofd en lijf al een flink stuk strakker gezet. Aan zijn hersenen hebben ze ook gesleuteld. Met elektrische pulsen op zijn schedel, licht- en geluidsgolven en eindeloze oefeningen hebben ze zijn grijze massa bestookt. Hij is zich de afgelopen twee maanden steeds meer gaan herinneren. Zijn paaltjes werden hoger, zijn cirkels groter en wat erin stond, werd duidelijker.

Het is omgekeerd dementeren, had hij tegen Drent gezegd. Bij gewoon dementeren raak je eerst je kortetermijngeheugen kwijt, vervolgens wordt je langetermijngeheugen vager en vager tot je uiteindelijk de namen van je eigen kinderen niet meer weet en langzaam in totale vergetelheid wegzakt om ten slotte in een kasplantje te veranderen.

Bij mij is het andersom gegaan. Ik werd wakker als een kasplantje, ik leek totaal geen verleden te hebben, maar mijn geheugen werd steeds een beetje beter. Daarna kwamen er steeds meer herinneringen van langer geleden met kleine stapjes terug tot ik me nu zelfs weer de namen van mijn kinderen en kleinkinderen herinner.

Stapvoets komt een voertuig op de ingang van het ziekenhuis af rijden, het is een koekblik op wielen met een open achterbak waarboven een dakje zit voor de regen. De cabine heeft zes zitplaatsen. Het doet Max denken aan een pretparkmobiel, lange getinte ramen, grote wielen, stompe neus. Het heeft geen enkele aerodynamische lijn, maar dat lijkt ook overbodig, gezien het tuttige tempo waarmee de auto zich verplaatst. Max ziet dat er niemand achter het stuur zit, sterker nog, er is geen stuur. Achterin zit Aïcha, de vrouw van Simon. Hij zwaait opgetogen naar haar, zij springt de auto al uit voordat die echt tot stilstand is gekomen. Het mobiel laat wat protesten en veiligheidsteksten horen, maar ze rent op hem af, slaat haar armen om hem heen en drukt hem stevig tegen zich aan.

Kom Max, geef me een dikke knuffel, roept ze uit. Dat mag nou eindelijk zonder al die steriele hospitaalpolitie.

Aïcha steekt een halve kop boven hem uit, ze is groot, en heeft een volle bos donkere krullen. Haar helblauwe ogen passen niet echt bij haar olijfkleurige huid en de Noord-Afrikaanse trekken in haar uiterlijk.

Max kijkt eerst een beetje hulpeloos naar haar op, maakt zich dan los uit haar stevige houdgreep en slaat zijn armen om haar heen. Hij voelt de warmte van haar lichaam door de merkwaardige stof van het pak dat ze draagt, de vochtige adem in zijn nek nadat ze haar kin op zijn schouder heeft gelegd, zelfs het kloppen van haar hart voelt hij. Een heerlijke sensatie, de fijnste die hij heeft gehad sinds hij wakker is geworden uit zijn coma. Hij wil zeggen dat hij zo wel honderd jaar kan blijven staan maar bedenkt dat een dergelijke opmerking misschien wel een beetje raar klinkt in zijn geval.

De auto heeft niet gewacht en is op zoek gegaan naar een volgend vrachtje. Max verontschuldigt zich dat hij haar zo lang vast heeft gehouden, Aïcha haalt vrolijk haar schouders op. Ze drukt even tegen haar oor, waar Max zo’n apparaatje ziet, klein en elegant. Hij moest ook zo’n ding, had men hem in het ziekenhuis uitgelegd, omdat dat tegenwoordig de manier is waarop iedereen met elkaar communiceert, en met die artlenti, die lenzen die irritante teksten in zijn ooghoeken projecteren. Max had om een mobiele telefoon gevraagd maar daar had iedereen hartelijk om gelachen.

Aïcha spreekt het woord ‘taxi’ uit en er komt alweer een andere aangereden. Het is een nog lelijker model in de kleur brandweerrood met schuifdeuren die vanzelf opengaan. Ze nemen plaats op de achterbank en Aïcha noemt een adres. De deuren sluiten zich, waarna het voertuig zich in beweging zet.

Hij kijkt uit het raam naar de stad waar hij honderd jaar geleden voor het laatst een taxi naar het vliegveld nam. Door het open raam luistert hij naar de geluiden van de stad. Hij hoort het geruis van de wielen over het wegdek dat een vreemde glans heeft. Het is duidelijk geen asfalt, hij herkent het niet. Een scheepshoorn in de verte. Wat geruis van bomen en wat gelach van mensen die op de stoep voorbijkomen. Maar voor de rest is het behoorlijk stil.

Vroeger was het hier altijd druk. Waar zijn al die mensen gebleven? vraagt hij. Aïcha kijkt zwijgend toe.

Er staan nog wel wat huizen uit zijn tijd maar de stad is een gatenkaas met op de open plekken tuinen, parken, bomen. De nieuwe huizen zijn van een voor Max onbekend materiaal. Aïcha benoemt het, iets met printen, maar het zegt hem helemaal niets. Hij ziet ook wel veel hout en glas, hoge gebouwen, in de vorm van terassen tot aan de penthouses. Wandelaars, fietsers en nog meer taxi’s schuiven kalm langs elkaar. De lucht is zuiver, de zon schijnt volop. Het tempo lijkt lager te liggen dan vroeger, terwijl toen eigenlijk alles alsmaar sneller moest. Tussen het verkeer door ziet hij de overblijfselen van wat eens zijn stad was. Hoge herenhuizen, hier en daar een kerk die is omgebouwd tot een appartementengebouw met ramen waarachter huishoudelijk leven te zien is. De ijzeren poort, een kunstwerk dat de plek weergeeft waar eens een stadspoort stond, ziet er nog prima onderhouden uit. Net als het stadhuis waar ze langs rijden, een plomp gebouw in beaux-arts-stijl met neoromaanse invloeden. Hij herinnert zich ineens dat hij daar op de stoep heeft gestaan na een sobere trouwceremonie met Felice. Hij moet hard nadenken om te bepalen hoe lang geleden dat is geweest. 130 jaar getrouwd, dat klinkt bizar.

Ze duiken een tunnel in en het boordlicht floept aan.

Wat vind je ervan? wil Aïcha weten.

Tja, wat zal ik zeggen, antwoordt Max, het ziet er allemaal wel logisch uit, wel gek dat de stad nu voor de helft is afgebroken, zo veel groen. Vroeger moest je een grasveldje met een lichtje zoeken en het zat meestal onder de hondenpoep. De tuinen waren allemaal opgehoogd met giftige grond, dus daar groeide niet veel bijzonders op. Aan de andere kant, het ziet er niet echt heel modern uit, qua architectuur zal ik maar zeggen. Nogal een bij elkaar geraapt zooitje.

Aïcha glimlacht.

Er is veel innovatie geweest in de architectuur en stedenbouw, zegt ze, maar toen werd alles weer teruggedraaid en toen weer heen en toen weer terug. Maar nu is er wel een soort balans gekomen.

Als ze de tunnel uit komen, staan ze vrijwel meteen voor een gebouw van hout en glas van zeker twintig verdiepingen hoog. Het wordt omgeven door een park en langs de achterkant stroomt een brede rivier. Het gebouw gaat trapsgewijs omhoog met balkons waarop veel groen te zien is. Geen wuivende bomen of geordende aanplant, maar rommelige volkstuintjes op balkonformaat.

Hier woon je voorlopig even, zegt Aïcha als de auto tot stil-stand komt. Tot we iets voor je hebben gevonden.

Nog voordat Max en Aïcha de voordeur hebben bereikt, wordt die door Simon geopend. Hij slaat zijn hand op zijn hart ter begroeting en doet een stap terug. Max doet drie stappen naar voren, omhelst Simon en drukt hem stevig tegen zich aan. Simon spartelt heel even tegen.

Max geniet opnieuw van de aanraking, de omhelzing, de twee lijven tegen elkaar, de warmte die overstraalt. Het is voorbij, al dat koele gedoe met die doktoren en verplegers in hun witte overalls, hun rubberen handschoenen en mondkapjes. Als hij Simon loslaat, zucht zijn achterachterkleinzoon opgelucht.

Felice, Opa Max is er, roept Simon.

Max’ gedachten dwalen onmiddellijk af. Alsof hij even is vergeten dat zijn superkleinkind is vernoemd naar zijn vrouw Felice. De foto’s die Drent hem heeft laten zien, hebben een stukje van zijn bevroren geheugen ontdooid. De schoonheid van zijn vrouw die zo veel warmte uitstraalde, de donkere ogen die altijd wel iets bijzonders vertelden, op iedere foto. Zo vertrouwd had dat gevoeld en zo dichtbij had ze geleken.

Met de kinderen had hij meer moeite. Hij bekeek geduldig de paar beelden die kennelijk bewaard waren gebleven. Een verjaardag, een vakantiefoto. Het bleef allemaal op afstand, ver weg, begraven door de tijd.

Felice, kom Opa Max begroeten, nu! roept Simon weer.

Met de benaming Opa Max kon hij, na wat gemok, wel leven. De grandpa-to-the-max. Maximaal oud. Dan waren ze eindelijk ook van dat ‘achter’ en ‘over’ en generatie drieviervijf af. In feite is hij ook echt voor iedereen de oeropa.

Simon roept Felice nog een paar keer. Daarna loopt hij geïrriteerd naar haar kamer, schuift de deur open en gaat breeduit in de opening staan. Max is achter hem aangekomen en kijkt over zijn schouder naar het meisje dat voor een projectie op de muur zit. Ze heeft ook een bos krullen, maar die is blond. Ze lijkt in haar gezicht op Simon, draagt een soort hansop waar een onduidelijk schilderij op is gedrukt of geborduurd.

Ze zet het beeld op de muur stil, Max ziet een paar bevroren cartoonfiguren.

Filmpje kijken? vraagt Max.

Nee, schoolwerk, zegt Felice.

Haha, geloof er niks van.

Ik doe wiskunde!

Ah, mijn favoriete vak.

Echt waar? zegt ze verwonderd.

Natuurlijk niet.

Ze lachen allebei.

Simon leidt hem rond. Het appartement is klein maar erg gezellig ingericht. Naast Felice haar kamer is er de ouderslaapkamer en de werkkamer van Simon. Daar staat nu een opblaasbed klaar voor Max. De woonkamer is ruimer, er staan een bankstel, een eettafel en er is een open keuken. In heel het huis is geen boek te bekennen, merkt Max op.

Boeken? Nee papier wordt bijna niet meer gemaakt, zegt Simon. Bij de wc legt hij uit dat de kunststof pot een ingebouwde douche heeft. Verder is er geen reden om papier te maken.

Ook niks bijzonders, zegt Max, die wc’s hadden ze honderd jaar geleden in Japan ook al.

Ze gaan aan tafel. Simon heeft gekookt terwijl Aïcha Max uit het ziekenhuis haalde. Er ligt een kleine biefstuk op Max’ bord. De anderen hebben een onbestemd stuk materie naast hun ratatouille en zoete aardappel liggen, het lijkt het meest op een gerimpelde, ronde pastinaak.

Dat had je niet moeten doen, zegt Max. Ik weet toevallig hoeveel vlees kost. Dat hebben ze me in het ziekenhuis verteld.

Geniet er maar van, bromt Simon terwijl hij naar de biefstuk op Max’ bord staart. Die zet er zijn mes in, snijdt zorgvuldig een plakje af en steekt het in zijn mond. Hij doet zijn ogen dicht en kauwt de biefstuk langzaam van de ene mondhoek naar de andere. Vervolgens snijdt hij weer een stukje af en steekt dat aan zijn vork in de richting van Felice.

Brrr, ik lust geen vlees, zegt Felice.

Vanwege de arme diertjes? vraagt Max.

Welke diertjes? vraagt ze.

Nou ja je weet wel, die koeien in een stal die nooit van hun leven daglicht zien, en de kippen die in een hok wonen zo groot als anderhalf keer hun kont. Of is dat niet meer zo?

Felice lacht om het woord kont, maar trekt dan een gezicht alsof ze volstrekt niet weet waarover het gaat.

Vlees komt niet van een koe of een kip. Vlees komt uit de fabriek. Max lacht.

Ja, vroeger dachten kinderen dat pizza’s aan de boom groeiden!

Pizza’s groeien niet aan een boom, zegt Felice op eigenwijze toon, die maakt papa van water en meel. En die zijn heerlijk met verse tomaat en mozzarella.

Aha, mozzarella bestaat nog wel dus, verzucht Max. Die komt ook van de koe hoor, want die is gemaakt van koeienmelk. Of buffelmelk natuurlijk. Zijn er nog buffels?

Duhuh, melk komt ook uit de fabriek, zegt Felice.

Simon is de discussie zat.

Koeien en buffels worden gehouden in het wild, in landschappen, zegt hij. Ze maken de aarde los met hun getrappel en gegraas en vruchtbaar met hun uitwerpselen. Hun melk is voor hun jong. Als ze oud zijn en doodgaan, moet je niet denken aan een malse biefstuk. Hun billen zijn zo taai als een rubberen fietsband.

Max buigt voorover, trekt zijn schouders op en kijkt sip naar het stukje kweekvlees voor hem. Het smaakt niet verkeerd, echt niet, maar smaakt het naar vlees? Hij weet het eigenlijk niet. Kan een tong die honderd jaar buiten werking is geweest nog smaken onderscheiden? En de hersenen die met die tong verbonden zijn, kunnen die zich smaak herinneren? De smaak van biefstuk?

Aïcha roept iets tegen hem. Hij zit al minstens een halve minuut met zijn vork omhoog en iedereen kijkt aandachtig naar het stukje vlees dat eraan hangt.

O sorry, zegt Max en steekt het in zijn mond. Daarna snijdt hij de resterende biefstuk in tweeën en schuift de ene helft zonder te vragen op Simons bord. Die wil nog protesteren maar kijkt heel gelukkig naar het stukje kweekvlees dat voor hem ligt.

Ik vind het echt heel goed gedaan, zegt Max tegen niemand in het bijzonder, goed gedaan van die kweekkoe.

Het is warm in Simons werkkamer. Max heeft het raam al opengezet en alle lakens van zich afgegooid. In het flauwe schijnsel van een bijna volle maan staart hij naar zijn naakte lichaam dat op een zacht bamboestoffen onderlaken ligt. Hij is zo wit als melk, als verse, echte mozzarella of als een onbeschreven stuk papier, waar ze ook al niet meer aan doen in deze opgeschoven tijd. Zijn geslacht ligt lusteloos tussen zijn liezen, zijn dijen zijn mager met nog veel te weinig spieren, de ribben van zijn borstkas kan hij tellen.