Colofon

Tweede druk: Januari 2017

Copyright © 2016 Marco Termes / Klapwijk & Keijsers Uitgevers

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt,
door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

Fotografie:

Onno van Middelkoop / OvM-fotografie

Omslagontwerp en vormgeving:

Leo Determann Grafische vormgeving

Klapwijk & Keijsers Uitgevers, Amersfoort

www.klapwijkenkeijsers.nl

ISBN: 9789490217716

‘Voor alle lessen. Waarvan liefde de mooiste, de hoogste, de breedste, de waanzinnigste, de diepste en de hardste was. Bedankt.’ (MT)

‘Als je het schaap aan de kaarttafel niet weet te herkennen, ben jij het.’
(oude pokerwijsheid)

Je hebt me alleen gelaten
maar ik heb het je al vergeven

want ik weet dat je nog ergens bent
vannacht nog, toen ik door de stad
dwaalde, zag ik je silhouet in het glas
van een badkamer

en gisteren hoorde ik je in het bos lachen
zie je, ik weet dat je er nog bent

laatst reed je me voorbij met vier
andere mensen in een oude auto
en ofschoon jij de enige was die
niet omkeek, wist ik toch dat jij
de enige was die mij herkende de enige
die zonder mij niet kan leven

en ik heb geglimlacht

ik was zeker dat je me niet verlaten zou
morgen misschien zul je terugkomen
of anders overmorgen of wie weet wel nooit

maar je kunt me niet verlaten

Hans Lodeizen

Voor Lilia K.

“Always, and along all ways.”

Voorwoord

Ieder leven is een verhaal op zich. Een schatkamer waar troost, tranen, tristesse, toewijding en een tergend verlangen naar een andere horizon de schat vormen. Ieder leven is een onuitputtelijke bron van inspiratie. De rafelranden, de machteloosheid, het onvermogen van de mensheid.

Iedereen heeft een verhaal. Maar alleen zij die eerlijk naar zichzelf durven te kijken, kunnen het ook daadwerkelijk beschrijven en het mysterie dat in ons huist ontrafelen.

Marco kan dat. Geen droge, uitgestrekte savanne van woorden ingebed in scènes die elkaar vruchteloos opvolgen, maar oase. Een virtuoze compositie van smaken en lagen, van  teleurstellingen en triomfen.

Van klappers en zeperds. Van overvloed en schaarste. Tekortschieten en te veel geven. Van duizelingwekkende nachten en in spijt gehulde ochtenden. Altijd zoekend naar balans, als een evenwichtskunstenaar. Altijd zoekend naar de juiste woorden. Marco heeft ze gevonden. Laat ze toe.

Geef je over. Dompel je onder.

Marco haalt je op en neemt je mee, op een roadtrip langs de krotten en paleizen. Langs alle uithoeken, kronkelwegen en kliffen van het bestaan.

Zoals zijn alter ego Aristoteles Boretti in het voorwoord al zegt: ‘In de realiteit geloven we niet in Romeo en Julia, maar we kunnen wel van het sprookje genieten.’

Sprookjes bestaan niet, maar goede boeken gelukkig wel.

Janneke Siebelink, hoofdredacteur Bol.com

0

Hallo, vreemdeling. Aristoteles Boretti. Aangenaam. Kortweg Arie. Vroeger, voor zichzelf grappig vindende kennissen: ‘Arie Total Loss’, omdat ik nooit - bijna nooit - geld had. ‘Barmhartig. Belezen. Berooid’, stond jarenlang als devies op mijn blazoen. Wat u in uw handen hebt, is mijn boek Tig jaren. Een ontwikkelingsroman over een man op middelbare leeftijd. Het is voor het eerst dat ik onder mijn eigen naam publiceer. Ik was er eindelijk klaar voor. Als je het goed en eerlijk doet, houdt ouder worden het grote demasqué in. Uiteraard komt in dit boek niet alleen mijn geestelijke ontwikkeling van de afgelopen tientallen jaren aan bod. Dat zou een te narcistische insteek zijn. Ik vind mezelf niet oninteressant, maar zo interessant om u daar een heel boek mee lastig te vallen? Nee, dat nou ook weer niet.

Hoofdstuk 0?, zult u wellicht denken. Het heeft te maken met de vreemde gewoonte van mensen dat ze bij 1 beginnen als je ze vraagt tot 10 te tellen, en niet bij 0. Uit gemakzucht, stupiditeit, gewoonte of omdat ze iets te verbergen hebben. Ze vertellen niet het hele verhaal. Ik wel. Ik ben het in ieder geval wel van plan. Zo eerlijk, volledig en eenvoudig als de omstandigheden het toelaten.

Meerdere aspecten van het leven in het algemeen en mijn leven in het bijzonder zullen in Tig jaren de revue passeren. Heden, herinneringen, toekomst, egoïsme, verlangens, doorzettingsvermogen, enkele nadelen van een gelukkige jeugd, geweld, hoop, misbruik, trouw, seks, intimiteit - of het onvermogen daartoe - verraad, beloftes, sentiment, hebzucht, macht, sluwheid… Om maar wat op te noemen. Het boek is, vind ik zelf, vooral een liefdesgeschiedenis. Maar voor hen die verslaafd zijn aan een happy end, loopt dit verhaal niet goed af. ‘Ze’ krijgen elkaar niet op de laatste bladzijde. Ik zeg het maar vast. Niet dat u een paar duizend zinnen doorleest met het door maatschappelijke hersenspoeling tot stand gekomen waanidee dat wederzijdse grote liefde in een constant gelukkig samenzijn dient te eindigen. Nee, dat gaat niet gebeuren, is het reële antwoord. Dit is geen doktersromannetje. Een huwelijk of relatie is voor mij niet meer het equivalent van ultiem geluk. Geen geliefde waar ik vijftig jaar lang lief en leed mee heb gedeeld aan mijn sterfbed, die mijn hand vasthoudt en mij met troostende woorden zegt dat ik het goed heb gedaan, dat ik niet bang hoef te zijn, dat ze altijd van me heeft gehouden, dat er nooit een ander was dan ik. Geen einde à la Romeo en Julia. Dat duo verwende pubers uit Verona waarmee het gelukkig slecht afliep. Ik zeg ‘gelukkig’, want je moet er niet aan denken dat die twee met elkaar getrouwd waren. De persoonlijke ellende van een van de twee - het lijdend voorwerp in elke verhouding - was niet te overzien geweest. Door hun dood bleef de hoofse droom heel, waarin hele volksstammen nog altijd tot tranen toe bewogen zwelgen. We houden van het sprookje, omdat we weten dat het een sprookje is. De menselijke geest is niet gebouwd op de werkelijkheid. We houden ons krampachtig vast aan dromen, als een drenkeling op zee aan wrakhout. Nee. De tijden zijn veranderd, relaties zijn veranderd, vrouwen zijn veranderd en mannen zijn blijkbaar stil blijven staan. Versuft slenteren wij wat achter de dames aan. Vrouwen hebben zich eerder aangepast, of hebben de tijdgeest naar hun hand gezet. Zoals ook meisjes in hun vroegste tienerjaren voorlopen op jongens van dezelfde leeftijd. Dit is een hedendaagse roman, van een moderne man op middelbare leeftijd. Voor de uiterst precies nieuwsgierigen onder u: ik ben eenenvijftig. Vrijgezel. Alleen, maar niet zielig, ook al voel ik me bij vlagen eenzaam. In dit verhaal tracht ik de zaken op een rijtje te zetten, zoals ze waren of nog altijd zijn. Mijn hang naar relativering houdt voor mij tevens in dat ik mezelf niet zal sparen. In ons tijdsgewricht zijn wij op het persoonlijke vlak trendvolgers geworden van het zappen. Je kijkt ergens naar, besluit in een paar seconden of het programma meer aandacht waard is en als het antwoord negatief is, druk je op de knop. Om romantische, vriendschappelijke, of louter economische redenen waren ze bij elkaar en zijn ze weer uit elkaar gegaan. Na de breuk hebben ze elkaar snel uit het oog verloren, omdat een van de twee dat nu eenmaal wilde. Een wegwerpartikel, dat ben je. Gescheiden afval. Geeneens statiegeld. ‘Laten we vrienden blijven.’ Prima, wat mij betreft. Moet je het wel eerst zijn. Relaties waaraan een eind is gekomen, dat is voor de meeste personen emotionele ballast. Het belemmert mensen die aangedreven worden door egoistische motieven in hun gewenste voortgang. Je bent een trede van hun trap naar succes en verwezenlijking van hun dromen. Degene die verdwaasd, met zijn hart in scherven achterblijft, wordt als een slappeling beschouwd. ‘Je moet je er overheen zetten’ is het nutteloze, welgemeende advies van kennissen. Alsof je het over een verloren potje tafelvoetbal hebt. Hieruit blijkt maar weer eens dat we in de realiteit niet in Romeo en Julia geloven, maar wel van het sprookje kunnen genieten. Aan het eind van dit verhaal ga ik gewoon door met leven. Net als de meesten onder u, met weinig uitschieters naar boven en naar beneden. Niet saai, maar mijn dagen zijn zeker geen waanzinnige achtbaan van emoties, gevuld met schietpartijen, achtervolgingen en wat dies meer zij. Gewoon, normaal. Wraak is echter niet uitgesloten. Vendetta zit me nu eenmaal in het bloed. Dat zeg ik dan maar vast. Speciaal voor de kenners met een exquise, morbide smaak voor het vileine en een lastig te stillen trek naar een vorm van persoonlijke gerechtigheid. U wens ik veel leesplezier. De rest mag dit boek dichtslaan, terugleggen op de stapel, en afdruipen.

Met vriendelijke groet,

Aristoteles Boretti

1

Sommige verhalen beginnen in een vliegtuig op weg naar Hamburg, in een ‘gin joint’ in Casablanca, in een straat die parallel loopt aan de Stille Oceaan in Monterey, Californië, op een politiebureau in Madrid of Odessa, op een bankje in een park in Boston, in een gevangenis in Oost-Turkije, een bruine kroeg in Parijs, een steeg in Amsterdam, een prospekt in Sint-Petersburg, een afgelegen dorpje in Moldavië of in de pauselijke privévertrekken te Vaticaanstad. Allemaal mogelijk en gebeurd. Zelf geschreven of gelezen.

Dit verhaal begint hier. Een tweederangs kamer in een derdeklas hotel op vierhoog in Kaunas, Litouwen. Omdat het ergens moet aanvangen en ik de baas ben over mijn eigen roman. Daarom. Soms ben ik bazig, en dan klink ik ook zo. Geen ruimte voor discussie. Gewoon, omdat ik een man van vlees en bloed ben en geen heilige. Als ik het goed heb begrepen, werd zelfs de uiterst aimabele meneer Jezus Christus weleens kriegel, dus vergeef ik mezelf vrij eenvoudig mijn kleine uitschieters naar beneden. Ik wil u niets verkopen, ik hoef niets van u te kopen, te bedelen hoef ik zeker niet en promotie hoef ik via u niet te maken. Zo eerlijk mogelijk blijven en zo dicht bij de waarheid als wenselijk, zonder anderen nodeloos te kwetsen, dat is mijn bedoeling. Het heeft geen zin om mij via dit verhaal te willen leren kennen en u dan een charmant, onwerkelijk en eenzijdig beeld van mezelf te schetsen. Vrees niet. Normaal gesproken ben ik vriendelijk in de omgang en mild van toon. Ik geef tegenwoordig alleen steeds duidelijker mijn krimpende lijnen van acceptatie aan. Ervaring heeft mij geleerd dat dit een hoop gezeur scheelt. Directheid in communicatie wil nog wel eens nors overkomen bij tere zieltjes. Dat is dan jammer voor ze.

‘In mij is de Dood een vrouw,’ citeerde ik mezelf in het Nederlands. Een zin uit een van de boeken die ik heb geschreven. Het vorige, om precies te zijn. Zoals zo vaak dacht ik aan Julia. Waarom juist op dit moment? Geen idee. Ik dacht vaak aan mijn ex-vrouw. Misschien omdat ik haar zocht en zij de hoofdreden was dat ik in deze Baltische stad terecht was gekomen. Waarom ik dit zei? Ik weet het niet precies. Het zou niet getuigen van wijsheid als ik overal een antwoord op heb. Het kan zijn dat ik het zei omdat de chemische connectie tussen liefde, seks en intimiteit ontbrak en dit me ergerde. Voor een man ben ik behoorlijk gevoelig op dat vlak. Mogelijk dat de zin uit het boek in mij opkwam uit een sluimerend, verlaat schuldgevoel. Acht jaar na de scheiding voelde een poging naar bed te gaan met een andere vrouw nog altijd als vreemdgaan. Oorzaak en gevolg. Het duistere sentiment had te maken met de prachtige prostituee in mijn hotelkamer. Ook weer gek, want ze was uiterst aardig. Eigenlijk beviel alles aan haar me erg goed. Dat was op zich al een overwinning, omdat ik zeer kieskeurig ben wat vrouwen betreft.

De prachtige dame in bed, slechts gekleed in zwarte lingerie, richtte haar blik op me, terwijl ik naakt voor de spiegel stond en het traag instortende imperium van mijn lijf in kaart bracht.

‘Wat?’ vroeg ze verbaasd in het Russisch. Vreemd, want tot dan toe hadden we met elkaar in het Engels geconverseerd. Voor zover je kunt spreken van conversatie, want ik had haar niet naar mijn hotelkamer gehaald om de werken van Tolstoj, Pjotr Plato of welke schrijver dan ook, eens flink verbaal door te spitten.

‘Niets, Dorogaya,’ antwoordde ik in het Russisch. Geheel tegen mijn gewoonte in gebruikte ik een koosnaam als eigennaam, want ik wilde zo min mogelijk persoonlijke binding. Mijn zelfgeregelde verjaardagscadeau haalde haar schouders op. Nu is mijn Russisch beter dan mijn Engels, maar mijn Engels is prima. Bijna net zo goed als mijn Italiaans, Spaans, Duits of Frans, maar niet zo goed als mijn Nederlands. Aangezien ik schrijver ben van beroep, beschouw ik taal als mijn gereedschap. Nederlands is mijn moedertaal en Nederland mijn vaderland. Hoe komt een arme schrijver in Kaunas, Litouwen, verwacht ik dat u denkt. Het is namelijk een logische vraag. Rustig. Als ik alles op de eerste vijf bladzijden prop is het een oninteressante opsomming van data en daden, en geen verhaal. Als het goed is - dit is het leven, het barst van de onzekerheden - eindigt het straks allemaal ergens in een mooi kustdorp in de buurt van Salerno, Italië. We zullen zien. Gelukkig weet ook ik niet alles van tevoren. Dat van die talen is eenvoudig verklaarbaar. Ik ben een telg uit een geslacht dat van vaderszijde Italiaans is. ‘Gastarbeiders’, zoals ze vroeger met een karakteristiek oer-Hollands knuffelwoord genoemd werden. Je was te gast, je mocht werken. Was er geen arbeid meer dan werd verondersteld dat je terugging naar waar je vandaan kwam, want dat horen beleefde ‘gasten’ nu eenmaal te doen, als je dat maar niet vergat. Dat teruggaan gebeurde niet vaak. Opa en oma Boretti zijn eind jaren vijftig van het vorige millennium naar Nederland verhuisd. Arm maar goudeerlijk en dat zijn ze altijd gebleven. Goudeerlijk en arm gaan vaak samen. Dat is nou eenmaal maatschappelijk sociaal-darwinistisch zo bepaald. Ik heb weleens zo’n spreukentegeltje gezien met ‘wie niet steelt of erft, werkt tot hij sterft’. Het is niet helemaal waar, maar toch benadert het de realiteit redelijk. Geld verzamelen is niet moeilijk, zo werd me op latere leeftijd duidelijk. Je harkt meer binnen dan je opmaakt, deelt of weggeeft. Daarom zijn egoïsten er goed in. Een bepaalde mate van egoïsme is acceptabel. Het maakt je mens en, voor de meeste individuen in je nabije omgeving, begrijpelijk. Geef voortdurend alles weg en je wordt versleten voor dwaas. Voor de rest is het een kwestie van netwerk, doorzettingsvermogen, kunde, focus, en in leven blijven. Zo werkt het. De familie Boretti, daar komt het Italiaans dus vandaan. Opa en oma spraken altijd Italiaans met me. Vader en moeder keurig Nederlands. Engels, Frans en Duits heb ik op school geleerd en ’s zomers spelenderwijs vervolmaakt in het toeristendorp aan de Noordzee waar ik ben opgegroeid. Ook speelde ik op jonge leeftijd niet onverdienstelijk basketbal. In het eerste team van onze club speelden meerdere Amerikanen, die uitgerangeerd waren in de NBA. Ze waren cool, leerden me pokeren, Jack Daniels drinken en slang. Na tien jaar sprak ik platter Amerikaans dan een dronken Texaanse redneck. Voor het Spaans heb ik een meerjarige opleiding tolk/vertaler gevolgd en zoals te doen gebruikelijk in mijn leven, de leerschool zonder diploma afgesloten. Hetzelfde geldt voor het Russisch, met dien verstande dat Julia er eerst was en daarna pas de cursus. Mijn ex-vrouw zou het niet in haar schitterende hoofd hebben gehaald mij het cyrillische alfabet bij te brengen. Tegen mij was ze niet bijzonder spraakzaam. Met Russische vriendinnen die elke dag over de vloer kwamen, praatte ze honderduit. Ik zat er dan zwijgend bij, en om je niet helemaal geïsoleerd te voelen in je woningbouwverenigingappartementje aan zee, let je extra goed op. Mijn taalgevoel deed de rest. Ik kan dan ook vloeken als de zwaarste criminelen afkomstig uit de gevaarlijkste achterbuurten van Russische industrie- en havensteden. Hier geen verkeerde beeldvorming. Mijn vrouw was het toonbeeld van beschaving en had volgens eigen zeggen de universiteit bezocht. Welke studierichting ze volgde, is me tot op de dag van vandaag niet duidelijk. Maar dat terzijde. Mijn vrouw kon fantastisch hartgrondig vloeken. Ook als ze vrolijk was en niet boos. Rusland is een land van enorme tegenstellingen. Die tegenstellingen kunnen zich tevens in een en dezelfde persoon bevinden. Dat was bij haar dan ook zeker het geval. Ze kon prachtig, elegant en in mijn ogen zelfs het toppunt van vrouwelijke evolutie zijn, ze kon bijzonder intelligent en belezen uit de hoek komen, maar tegelijkertijd schuilde in mijn vrouw de kilste psychopathische moordenaar die ik ooit ben tegengekomen. Het nummer Killer Queen is ver voor haar geboorte en nog verder voor haar verschijnen in mijn leven door Freddy Mercury op haar lijf geschreven. Beschaafd was ze. Ze vrijde zelfs netjes. Lekker, maar wel netjes. Ze was in al haar geledingen beschaafd. In al die jaren dat we getrouwd zijn geweest, heeft ze niet één scheet gelaten, zelfs niet per ongeluk. Wel kon ze - meestal na een paar wijntjes en wodka’s - aandoenlijk grappig al boerend het alfabet opzeggen. Julia Kashmarova - zo heet ze voluit - had twee broers. Een oudere en een jongere. Zusjes leren heus wel eens wat van hun broers. Vandaar. Julia en ik zijn zes jaar getrouwd geweest. Alle punten op een rijtje had mijn toenmalige toekomstige ex-vrouw maar één groot nadeel: dat alle andere zaken overschaduwde en mijn leven jarenlang in het diepste duister zou onderdompelen. Ze hield niet van me. Terwijl ik tot in het diepst van mijn genen dodelijk verliefd op haar was.

In de schemer van de hotelkamer overviel me voor de spiegel een ongelooflijke kwetsbaarheid. Alsof mijn gedachten aan Julia me binnenstebuiten hadden gekeerd.

Niet dat we ooit samen in Kaunas, Litouwen waren geweest. Hier, dit punt waarop ik nu op de wereld stond, was het einde van een spoor dat ik had gevolgd. Herinneringen, nieuwsgierigheid, informatie en mijn belofte vormden de aanleiding tot de reis. Eerst was er haar verdwijning, daarna pas het leggen van de zakelijke contacten in dit stadje. Dat is de juiste chronologische volgorde. De herinneringen aan Julia hadden een extreem lange duur. Zevenendertig was ik, toen ik haar ontmoette. Een meter achtentachtig lang, getrainde borst, gespierde schouders, goede armen, rechte benen en een sixpack. Niet filmsterknap - de brede kaaklijn ontbreekt - maar ik heb wel ‘wat’. Dat ‘wat’ zie ik zelf ook wel en dit zorgde ervoor dat ik zelden ontevreden over mijn uiterlijk hoefde te zijn. Voor Julia was echter niks goed genoeg. Het uiterlijk niet, het zachte, open karakter niet, de geboden vriendschap niet, het vertrouwen niet, de opofferingsgezindheid en het oneindige geduld niet. Hier, nog altijd, na al die jaren en zoveel succes verder, stond er nog altijd een onvoldoende voor de spiegel. Dat realiseerde ik me toen ik mezelf aankeek. ‘Het gaat nooit meer over,’ mompelde ik tegen mijn reflectie, alsof ik het over een ongeneeslijke, slopende ziekte had. Dorogaya leerde snel. Ze vroeg niet meer wat ik in het Nederlands zei. Ze was betaald en wachtte met een matte blik in haar ogen op de dingen die komen gingen. Minder dan een halfuur geleden had ze, tijdens de korte tocht van het ene hotel naar het andere, haar prijs per uur genoemd en in deze kamer heb ik haar gegeven waar ze om had gevraagd. Niet goedkoop, maar beter duur dan niet te huur. Haar uiterlijk en haar houding bevielen me nu eenmaal. De brug over en een paar straten verderop, op de hoek van een dure winkelstraat aan een aangenaam ruim plein, was een vestiging van een internationale hotelketen. De eenzaamheid die op een feestelijk veronderstelde dag als een verjaardag extra leeg aanvoelt, was me te desolaat geworden. Na de vergadering op het kantoor van de financieel adviseurs, had ik tijdens mijn doelloze wandeling door de stad besloten dat ik als verjaardagscadeau wel een verzetje had verdiend. Aan het middeleeuwse plein met standbeeld, pestzuil en statige herenhuizen stond het vijfsterrenhotel. Op de begane grond was een gezellig restaurant. Voordat ik naar binnen ging, pinde ik met een van mijn bankpassen bij een automaat van een grote Russische bank en haalde geld van een van mijn buitenlandse privérekeningen. Eerlijk gezegd kon ik er zelf ook geen wijs uit worden, maar volgens de adviseurs was dat ook de bedoeling. De kermis van bedrijven, leningen, stromannen, bonus-, belasting-, omzet-, en winststructuren diende zo ondoorzichtig mogelijk te blijven. Ik vond het prima. Zolang de stropdassen er maar wijs uit konden worden en ik via de netwerken genoeg geld binnenkreeg om in mijn dagelijkse behoeften te kunnen voorzien. Dat was geen grote opgave, want ik leidde een sober leven. Soms bevalt relatieve armoede beter dan absolute rijkdom. Dit kantoor in Kaunas was, sinds drie maanden, een van de zeven adviesbedrijven die voor mij geldstromen mochten regelen. Ik had er nog een in Sint-Petersburg, een in Moskou, een in Kiev, een in Milaan, een in Nicosia en een in Madrid. (Even een mogelijke foute aanname ontwortelen: ik ben dus geen arme schrijver.) Met alle liefde en in alle eerlijkheid zou ik u wel willen zeggen hoeveel geld ik op dit moment precies bezit, maar ik zou het u niet kunnen zeggen. Om u toch een idee te geven, eerder drie miljard euro dan drie miljoen. En daarvan in Nederland officieel nog geen paar duizend euro op een lopende rekening. Nederland kan voor buitenlanders een belastingparadijs zijn en voor de Nederlanders zelf een belastinghel. Zoals te doen gebruikelijk in de moderne maatschappij van het bankwezen, materialiseerde het geld zich alleen als ik bankbiljetten uit de pinautomaat haalde. Voor de rest zweefde het ergens voortdurend in het virtuele en had ik er nauwelijks zicht op. Het boeide me ook werkelijk voor geen cent. Geld interesseert me niet echt. Dit in tegenstelling tot de duur betaalde adviseurs die mij overal likkebaardend ontvingen alsof ik een lopend buffet was. Mijn licht laconieke houding ten opzichte van mijn vermogen was geen vrijbrief voor het systeem om te frauderen. Mijn Russische partners, die mij rugdekking boden, stonden daar garant voor.

Het was een van de directeuren van het kantoor in Kaunas niet ontgaan dat het uitgerekend vandaag mijn eenenvijftigste verjaardag was. Van de grote stapel die ze aan mij verdienden, kreeg ik, als een sigaar uit eigen doos, twee peperdure cadeaus. Een gouden vulpen en een ballpoint in een met fluweel bedekt etui en een protserig gouden polshorloge, waarvan de prijs waarschijnlijk gelijkstond aan een jaarsalaris van een van de hoogblonde secretaresses die het kantoor bevolkten. Dames met donker haar werd bij de sollicitatieprocedure blijkbaar direct de wacht aangezegd. Het leek wel alsof ze uit dezelfde mal gestampt werden in een secretaressefabriek buiten de poorten van de stad. Blond, rode lippenstift, kokerrok, strak V-halstruitje met punttieten. Het voltallige personeel zong ondanks mijn opvallend ongemakkelijke houding toch uit volle borst: ‘Geppie birdday to you’. Vooruit dan maar. Tweehonderd meter verwijderd van de ingang van het kantoor zag ik een bejaard echtpaar voor een winkelpui om aalmoezen vragen. Hij was blind en speelde erbarmelijk slecht accordeon. Zij zong er krakerig bij en sprak als hij een solo weggaf de passanten aan. Ik had nog een briefje van twintig euro op zak en dat gaf ik haar. Terwijl het oude besje mijn hand vasthield, reikte ik met de andere het etui aan. Ik verstond niets van wat ze prevelde toen ze het doosje had geopend. Tot de volgende hoek riep ze me na. Omdat ik geen Litouws spreek, hoopte ik maar dat het zegeningen waren.

Een diner voor een. Geen alcohol. Om een uur of negen zakte ik voldaan af naar de bar in de foyer waar enkele dames opgetut en wel, opvallend onopvallend op aanspraak zaten te wachten. Met afwisselend koffie en het glas Perrier in mijn vingers keurde ik de uitgestalde waren. Zoals te verwachten viel, zat er geen vrouw tussen die mijn bellen deed rinkelen. Toen kwam de prachtige Dorogaya binnen. Alsof we hadden afgesproken, kwam ze zonder een spoor van twijfel in haar tred galant op me aflopen. Ze was smaakvol gekleed en had donkerbruin haar tot op de schouders. ‘Hi, have you been waiting long time for me?’ begroette ze me. De zin maakte ogenblikkelijk iets in me wakker. Iets wat lang in mij had liggen slapen en met een trap onder zijn kont wakker werd gemaakt. Ik zei haar dat dit niet zo was. Haar uiterlijk en houding stonden me direct aan. Maar het was de zin die ze gebruikte die voor mij de aanleiding vormde haar wat te drinken aan te bieden. Ze gebruikte precies dezelfde woorden als eens, lang geleden. De openingszin werd op exact dezelfde toonhoogte en met dezelfde dictie uitgesproken als Julia dat deed, toen ze net mijn leven was binnengewandeld.

Ik draaide me om en keek naar de prachtige, wachtende vrouw boven op de lakens.

‘Kleed je maar aan,’ zei ik haar.

‘Geen seks?’ vroeg ze met wijd opengesperde ogen.

‘Nee,’ was mijn korte, duidelijke antwoord.

‘Wat jij wilt,’ zei ze, terwijl ze uit bed gleed. Het getuigde van klasse dat ze niet over het geld begon. Dat ik daar naar kon fluiten, hoewel we niet hadden gevreeën. Sterker nog. Toen ik op de rand van het bed zat en zij zich had aangekleed, keek ze de troosteloze kamer rond, waar zij veruit het mooiste aanwezige was. Kort schudde ze haar hoofd toen ze uit haar portefeuille een derde van haar uurprijs aan me terug wilde geven. Het briefje van honderd hing een tijdje voor mijn neus. ‘Hier,’ zei ze, ‘gedeelde smart is halve smart.’ Ik kende geen prostituees die ooit een cent teruggaven aan klanten. Ook niet als ze alleen maar in lingerie op bed hadden gelegen.

Zachtjes duwde ik haar hand weg. ‘Hou maar.’

Ze gaf me een kusje op mijn voorhoofd en daarna aaide ze me over mijn bol. ‘Ik ben er morgen weer. Zelfde tijd. Mocht je je beter voelen en je hebt zin, al is het maar een praatje… en geld, dan kun je me daar tussen negen en tien vinden.’

‘Of je moet een klant hebben.’

‘Of ik moet een klant hebben. Maar je bent aardig. Een beetje wazig, maar wel lief. Misschien wacht ik wel.’

Toen ze naar de deur liep, ging ik achter haar aan. Uit de zak van mijn jas die aan een haakje hing in een open kast haalde ik het doosje met het gouden horloge en gaf het haar. ‘Voor jou. Misschien tot morgen.’

Ze opende het doosje en bekeek de gouden Rolex. ‘Is ‘ie echt?’ vroeg ze, terwijl ze langs mij heen terug de miserabele kamer inkeek.

‘Het certificaat zit erbij.’

‘En hij is niet gejat?’

‘Niet door mij.’

Haar mondhoeken knepen zich wat samen.

‘Hij is niet gestolen,’ stelde ik haar gerust. ‘Ik heb ’m gekregen.’

‘Weet je hoe duur die dingen zijn?’

‘Ik weet dat ze duur zijn, alleen niet wat ze kosten.’ Uit de toon van mijn antwoord kon ze opmaken dat het me geen bal uitmaakte.

Ze glimlachte lief. Het minieme halletje lichtte op. ‘Kom morgen maar tussen negen en tien naar dezelfde plek. Als je hoofd er naar staat. Dan hou ik je gratis gezelschap. Misschien wel de hele nacht, als je dat op prijs stelt.’

‘Ik kijk wel. Goed?’

‘Goed, vreemdeling.’

Vier hoog. Het schuifraam aan de voorzijde open. Kaunas, Litouwen laat op de avond op vijfentwintig november. Een mooie dag om jarig te zijn. Windstil en een opkomende lichte nevel. De uitgestorven smalle straat. Dorogaya liep waarschijnlijk terug naar de plaats waar ik haar had opgepikt. Het geluid van haar hakken op de stoep. Haar lijf beschenen door het licht van etalages en straatlantaarns. In het halfduister ging ik naakt op bed liggen en dacht lange, onbepaalde tijd aan Julia. Het leven zou geen uitgestrekte dorre woestenij mogen zijn. Zo’n eindeloze, barre tocht. Zo weinig oases.

2

Hoewel het slechts een vermoeden was, een geest die vluchtte als de vingers van mijn gedachten het beeld wilden vastpakken om het naar mijn zin te kneden, wist ik al vroeg wat ik met mijn leven ging doen. Nog voor ik tien jaar was, hoorde ik thuis het nummer Paperback Writer. Hoewel er voor mij legio betere Beatlesnummers zijn, was niet een daarvan zo toegesneden op dat etherische toekomstbeeld. Paperback Writer, zo wist ik zeker, dat ben ik. Wie of wat dat ‘ik’ precies inhield, stond me op dat moment niet helder voor ogen. Het is me tot op de dag van vandaag niet duidelijk. Al neig ik in het heden meer naar realisme en cynisme, die ingeboren dromerige, romantische gespletenheid zal altijd blijven. Ik stel mezelf alleen de vraag niet meer. Ego houdt voor mij niet meer in dan bewustzijn, de rest is emballage. Voor een gecompliceerd mens ben ik tegenwoordig erg simpel. Dat is een verdedigingsmechanisme waaraan ik heb toegegeven. Vele mogelijkheden hebben lijkt een zegen, maar het is voor de eigenaar van meerdere talenten een nimmer opdrogende bron van twijfel. De wereld is aan de specialisten. Mensen die een hoop van een beetje weten. Generalisten weten een beetje van een hoop, en uiteindelijk kom je nergens tussen met je algemene kennis, onbeantwoorde vragen, onduidelijke gevoelens en ontoereikende wetenschap. Daarom biedt schrijven uitkomst. Vliegensvlug connecties zien tussen ogenschijnlijk volkomen uiteen liggende zaken als emoties, taal, filosofie, politiek, psychologie, kunst en geschiedenis - om maar wat dwarsstraten te noemen - en dat dan te vervatten in een verhaal met meerdere karakters, dat is een zegen. Dat je daar niemand bij nodig hebt dan jezelf is een volgende zegen. Vergis u niet. Ik hunker naar andere mensen, naar hun gezelschap, het lachen en de gezelligheid, mensen die luisteren, mensen die iets te vertellen hebben. Mensen die je met hun warmte omarmen en daarmee troost bieden, in een woordeloos ‘maak je geen zorgen’. Het is de erfenis van een gelukkige jeugd, die een man als ik zijn leven lang met zich meetorst in een ongeïnteresseerde wereld. Ik hunker echter nog meer naar de afzondering van mijn werkkamer. De eerste hunkering die ik noemde, is zo goed als verschrompeld. Zoals bladeren verdorren, bloemen vergaan en een lichaam verschrompelt als het ouder wordt. Ik heb geen hekel aan mensen, maar ik heb ze niet voortdurend om me heen nodig om gelukkig te zijn. In m’n eentje en achter mijn toetsenbord en beeldscherm, in de beslotenheid van mijn kleine universum, voel ik me volkomen thuis.

Ik ben op nog geen kilometer van de Noordzee geboren, in een simpel twee-onder-een-kaphuis. Enig kind. Na mij kon moeder geen kinderen meer krijgen. Dat had iets met haar fysieke gesteldheid te maken. Ik vermoed haar baarmoeder of eierstokken. Nu bespraken vader en moeder bijna alles met me. We vormden een zeer open, modern gezin, waarin seksualiteit geen taboe was. Toch zijn er grenzen die ouders kunnen, mogen en, durf ik zelfs te zeggen, moeten stellen. Ze hadden gelijk. Kinderen hoeven niet alles te weten. Omdat al het andere wel eenvoudig besproken kon worden, begreep ik al jong dat het iets pijnlijks voor hen was. Dat voelde ik gewoon. Mama had een groot moederhart en waarschijnlijk had ze nog wel vijf baby’s van vader Gianni willen baren. Kort door de bocht gesteld: ik was een verwend mormel dat kreeg waar het behoefte aan had, en meer. Niet alleen in materie. Eerder karrenvrachten aandacht, aanmoediging en complimenten. Ik dacht toen dat het een vorm van liefde kopen was, maar in feite gaven ze me volledige vrijheid en verantwoording. Alleen zag ik dat toen anders. Om me daar tegen af te zetten met het eenvoudig omkoopbare anarchisme dat pubers eigen is, mat ik me later zelfdiscipline aan. Als het over schrijven gaat, komen mensen altijd bij me aan met ‘inspiratie’ en ‘talent’. Wanneer ik ze dan het eerlijke antwoord geef dat ‘inspiratie voor amateurs is, en doorzettingsvermogen het belangrijkste talent’, kijkt men mij waterig aan. Bach en Mozart hadden zoveel inspiratie omdat ze nog veel harder werkten dan ik. Maar mensen willen nu eenmaal in de goddelijke vonk geloven, dus laat ik het vaak maar zo. In het slechten van vooroordelen gaat me te veel tijd zitten. Ik slecht liever mijn eigen hardnekkige vooroordelen. Hardnekkig omdat ze me maar al te vaak in de praktijk bewezen worden, waardoor hun levensduur nodeloos wordt verlengd. We dienen details niet te generaliseren. Als ik uit eigen ervaring mag menen dat vrouwen ontrouwe, leugenachtige en berekenende hoeren zijn, dan weet ik als redelijk mens dat dit niet waar is. Het eisenpakket van de moderne vrouw heeft zich slechts aangepast aan de tijdgeest, of andersom. Met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid heeft mijn moeder na haar trouwen met Gianni Boretti slechts met één andere man ooit het bed gedeeld. Met mij. Ze hield zielsveel van mijn vader. Ondanks haar frisse schoonheid - weelderig blond haar, blauwgrijze ogen, parelwitte lach en een prima stel borsten - had ze niet de minste interesse in de mannen die haar in rijen aanbaden. Vader was het voor haar. Naast oma Boretti zelden zo’n liefdevolle toewijding gezien. Niet slaafs als een hond. Nee, overdachte, diepe vriendschap. Je zegt - ondanks verliefdheid - met je volle verstand ergens ‘ja’ tegen en je verscheurt het huwelijkscontract niet omdat manlief niet genoeg verdient, als hij zijn stinkende best doet. Waarmee ik niet wil tegenspreken dat het soms beter is om te scheiden. Alleen worden redelijke redenen vaak aangevoerd om de malafide werkelijke redenen te bedekken.

Ons warme, gastvrije huis was een opslagplaats van kennis. Papa Gianni wist wat leuke vaders dienen te weten en kon je bij wijze van spreken op boeiende wijze het verschil uitleggen tussen een symbool en een teken. Hij leerde je spelenderwijs door de dingen heen kijken. Hij wist wie Tesla was en Meucci, om vervolgens door te steken naar de snellere Bell en de sluwere Edison. Om dan te eindigen met de levensles dat ‘geld en netwerk de brandstof is van de raket’. Samen voetbal kijken en zijn analyse mogen aanhoren, die huizenhoog uitstak boven die van de kwebbelende clowns op televisie. Moeder was geboren in een forensendorp in de provincie Gelderland, dat ergens in het aangeplante groen lag te vegeteren in de buurt van Arnhem. Daar had ze als jongste van vijf kinderen boekenlezend haar jeugd versleten en rustig de middelbare school doorlopen. Het leren ging haar uitstekend af. Hoewel de universiteit in Nijmegen qua afstand meer voor de hand lag, was ze naar Amsterdam gegaan om daar te studeren. Niet dat de UvA-faculteit der Geesteswetenschappen, waar Letteren en Geschiedenis onder vallen, hoger aangeschreven stond, maar ik denk dat ze zo veel mogelijk uit de greep van de kleinburgerlijke, bedillerige ouders wilde blijven. Haar vader was hoofd personeelszaken van een of andere Duitse firma in elektronica en witgoed, met een distributiecentrum in Duiven. Een autoritaire man die het geestelijke vermogen niet bezat om het verschil te zien tussen werk en privé. Haar moeder was een overmaatse hamster die het leven als een tredmolen zag. Buiten de voordeur loerden wolven, vossen en enge mannen. Binnen waren ‘broodjes, nootjes, koekjes en kopjes thee met een lepeltje op een schoteltje en heel af en toe een wijntje’. Ze had volgens mama de irritante gewoonte van alles een verkleinwoord te maken. Tot aan haar afstuderen pendelde ze zelden tussen Amsterdam en haar ouderlijk huis, en na het behalen van haar bul nog minder. ‘Arie, ik ben opgegroeid onder een zuurstofarme kaasstolp. Elke dag schaven mensen een stukje van je levenslust af, nemen wat ze nodig hebben en stoppen je dan terug,’ had ze me eens verteld. Behalve van mijn vader hield moeder Maria ook van de zee en het strand. Toen mijn vader was overleden en zij nog goed ter been was, wandelden we vaak samen hand in hand als een stelletje over de boulevard. Later duwde ik haar rolstoel. Mijn vader is maar vierenzestig geworden. Pas als je zelf net eenenvijftig bent geworden, realiseer je je hoe jong dat is. Dat dringt niet in volle magnitude tot je door, als je met bloeien bezig bent, in plaats van met afsterven. Afgeleide wetenschap. Ik zag het aan moeder, die zich dapper staande hield, maar na die verschrikkelijke herfstdag dat hij moegestreden zijn ogen sloot nog slechts op halve kracht functioneerde. Als een machtig oorlogsschip dat midscheeps geraakt was door een torpedo, slagzij maakte maar niet wilde zinken en een vriendelijke haven wilde bereiken. Waar vrouwen toch die kracht vandaan halen? Ik weet het niet. Opa en oma Boretti waren toen gelukkig al overleden. Voor het eerst en voor het laatst zeg ik ‘gelukkig’, omdat je als liefhebbende ouders je kind niet wilt begraven. Het was druk op de begrafenis. Alleen de familie van moederszijde ontbrak. Zoals ze ook bij het huwelijk van vader en moeder afwezig waren. Op een zomerse dag in juni ging moeder met enkele vrienden en vriendinnen vanuit Amsterdam naar de kust. Papa Gianni werkte als stoelenman bij een strandtent en daar ‘sloeg op een wolkenloze dag de bliksem in’, zoals vader mij wel honderd keer in minder dan dertig jaar had verteld. Nou was mijn vader geen bruut aantrekkelijke latin lover om te zien. Geen gepolijste Italiaanse filmster of knappe voetballer, maar als papa lachte, kon je zijn gouden hart zien blinken. Opa en oma hadden uiteraard hun drie kinderen meegenomen vanuit Capua. Een dorpje in de heuvels ten noordnoordoosten van Napels, waar tien jaar na de oorlog nog steeds geen kruimel droog brood te verdienen viel. Twee jaar was vader, toen hij in Nederland aankwam. Als hij zich goed voelde, sprak hij vlot en zoals de meeste Italianen met veel handgebaren. Golvend gitzwart haar, geen grammetje vet en gespierd door het stoelensjouwen door het mulle zand. Ik begreep het wel, waarom mama als een blok voor hem viel. En hij voor haar. Ze kregen verkering en na enkele maanden durfde moeder het aan om haar grote liefde voor te stellen aan de duce en zijn tamme marmot. In tegenstelling tot wat vader en moeder zelf overkwam, werd dat geen liefde op het eerste gezicht. Ik heb altijd een zeer simpele stelregel gehanteerd. Mensen die mijn vader niet mochten, konden zelf nooit goede mensen zijn. Geen ruzie, maar papa Gianni zakte voor het examen schoonzoon. Haar vader was in haar ‘teleurgesteld’, en ‘je kan wel wat beters krijgen dan een Italiaanse stoelenman’ werd haar in een een-op-eengesprek in het tuintje meegedeeld. Moeder Maria was intelligent, lief en wijs, maar als de ruime grenzen eenmaal waren overschreden, kon je van haar doodvallen. En terecht. Haar familie was niet bij het huwelijk, omdat ze iedereen heel netjes een kaartje had gestuurd dat hun aanwezigheid niet op prijs werd gesteld. Na vaders overlijden deed ze hetzelfde bij de restanten van haar familie. Blijkbaar was geen van haar broers of zusters ooit opgestaan tegen het decreet van haar vader. Geen poppenkast. Zo was moeder. Moordwijf.

Mijn vader heeft op zijn sterfbed Julia nog even kunnen zien. Uitgemergeld door alvleesklierkanker, lag hij boven in het ouderlijk bed te wachten op Magere Hein. Gianni ‘Gigi l’Amoroso’ Boretti, onverbeterlijke Italiaanse charmeur. Op het moment dat mijn toekomstige vrouw binnenstapte, gloeiden zijn ogen als grote kampvuren in een pikzwarte woestijnnacht. Zonder hulp en zonder kreunen, ging hij rechtop tegen de kussens zitten, stak uitnodigend zijn hand uit en gaf haar een kushand. ‘Mia bella principessa.’ We konden maar kort spreken. Om zijn energie te sparen, vertaalde ik wat hij zei in het Engels.

Toen we de kamer uit wilden lopen, riep hij me bij zich. Ik nam plaats op het lage krukje naast het bed en hij aaide me over mijn hoofd zoals hij altijd had gedaan als hij trots op me was. ‘Die vrouw is wel een tweede Troje waard, Arie. Wat er ook van komt. Verwoesting, honger, dorst of dood. Een exceptionele vrouw is dat allemaal waard,’ zei hij me in het Italiaans. Daarna schakelde hij over op Nederlands. ‘Als je terugkijkt op je leven is liefde het enige van waarde. De rest is niks. Minder dan stof. Het is niet lang meer, jongen. Een paar dagen nog.’ Zijn ogen werden vochtig. ‘Wil je voor moeder zorgen, als ik er niet meer ben? Ik heb geen geld om je na te laten. Maar ik laat je haar na. Mijn allergrootste schat. Exceptionele vrouwen, Arie. Exceptionele vrouwen,’ zei hij gepassioneerd. ‘Geen hartenklop van een oprecht man kan zonder. Ze zijn tegelijkertijd het raadsel, het geheim en het antwoord op ons bestaan in dit goddeloze kille heelal. Ze bewijzen het ongelijk van wetenschappers. De zon draait om hen, en hun aantrekkingskracht houdt heel ons universum bij elkaar.’ Zijn oogleden sloten zich als schutsluizen. ‘Zorg voor moeder. Beloof je het, vriend van me?’ Ik beloofde het. ‘Mooi. Haal het beste uit jezelf en deel het. Ik hou van je.’ Hij opende zijn ogen weer. ‘Zo. Ga maar. Ik ben moe. That’s all folks.’ Voor mij waren dit zijn laatste woorden. Geen idee wat hij nog met moeder en de huisarts besproken heeft. Kinderen hoeven niet alles te weten.

Op mijn bed in Kaunas, Litouwen, met mijn handen achter mijn hoofd, dacht ik eerst aan de leegte van de afgelopen acht jaar. Omdat ik geen zenboeddhist ben, kan ik niet aan niets denken. Mijn hersenen werkten. Het ging vanzelf. Zoals een leeg glas alleen maar zin heeft als het gevuld wordt. Zo vulde ik mijn leegte met gedachten, aan haar. Natuurlijk.

Het geeft niet dat je me verlaten hebt. Er zijn toch ook een hoop positieve dingen uit voortgekomen. Je kunt liefde, dromen en tijd niet vastspijkeren. De mens dient in volkomen vrijheid zijn besluiten te kunnen nemen. De een kan de ander nooit bezitten, dacht ik in het bleke morgenlicht dat gefilterd door de vitrages de ruimte binnenviel. Vanaf mijn jeugd was het meer een gevoel dat ik altijd heb geëerd dan een onverwoestbare instelling. Iets waar ik lang over had gedaan om er volledig achter te kunnen staan. Iets waar ik nog langer over had gedaan om het goed onder woorden te kunnen brengen. Van idee tot theorie is slechts hoofdstuk één. De praktijk is de rest van het boek.

De roman waarmee ik in slaap was gevallen, had het nachtkastje niet eens bereikt. Vreemd, want ik had wel de leeslamp boven mijn hoofd uitgedaan. Ik was nu redelijk gelukkig en ik hoopte dat zij volkomen gelukkig was, waar ze ook mocht zijn.

Wie weet wat geluk is?, dacht ik. Dat wat ons op het eerste gezicht als ongeluk toeschijnt, kan een gelukkige afloop in zich verbergen. Al begrijp je daar op het moment dat het je overkomt helemaal niks van. Je verstuikt tijdens een potje basketbal je enkel. Je vloekt, want je zou later in Amsterdam gaan stappen met je vrienden. Terwijl je thuis met je poot in het ijs zit, krijgen je vrienden op de terugweg in hun oude brik een zwaar ongeluk. Op hoge snelheid tegen een boom. Die geven niet mee. Eén vriend morsdood, de ander een dwarslaesie, de derde mist een oog en een been. Echt, we weten niet wat geluk of ongeluk ons werkelijk brengt.

Acht jaar alleen, na zes jaar huwelijk. Veertien jaar. De naschok van de scheiding langer dan het samenzijn. Waarin zat hem de allesverwoestende aardbeving van de eerste ontmoeting? Ik was jong, ik wilde schrijver worden. Samengesteld uit diverse ideeën en vrouwen knutselde ik een ideaalbeeld in elkaar. Ik goot haar in woorden en zinnen en hakte er op mijn achttiende een manuscript uit. Een schitterend monster van een vrouw dat alles in zich had van mijn favoriete schrijvers en denkers van dat moment. Een eetlepel Nietzsche, een schepje Mary Shelly’s Frankenstein, een flinke scheut Machiavelli, een snufje De Sade. Een prachtige creatie die ik Tyrannosaurus Regina doopte. De ultieme heerseres van haar ecosysteem. Zij was het. De dodelijke driehoek van schoonheid, kennis en macht in een heerlijk lichaam. Mijn droombeeld van la donna universale. Mijn vrouwelijke tegenhanger, want ik verlangde tegengas en balans. De meisjes uit mijn dorp waren wel aardig, maar ze misten toch allemaal dat ultieme waar ik naar op zoek was. Je deed het ermee, zoals zij het met mij moesten doen. Wachten op beter. Ze bestond niet dan slechts in mijn fantasie. Waarschijnlijk alle vrouwen die ik als schrijver in mijn boeken opvoer waarop de hoofdpersoon volkomen verkikkerd is, hebben haar als basis. Liefde en lust zijn niet meer dan variaties op een thema. Natura artis magistra, maar dan precies andersom. Hier was het de natuur die de kunst nabootste. Dat bleek toen ik mijn fantasievrouw in levende lijve in de ogen keek. Alles klopte. Tot aan de gracieuze kleine handgebaren, de geur en haar oogopslag aan toe.

Je bestaat, dacht ik volkomen verlamd en geschokt nadat ze ‘Hi’ tegen me had gezegd.

Laten we even een paar dingen duidelijk krijgen die ik op mijn eenenvijftigste weet, maar op mijn zevenendertigste ook al wist. Ik heb een hartgrondige hekel aan magisch-realistisch geneuzel in romans. Karakters die tijden en fantasie niet met de werkelijkheid uit elkaar weten te houden, horen wat mij betreft in een gekkenhuis. Sommige lieden omschreven me als wereldvreemd, maar gek was ik zeker niet. Dit was echt. Het tweede is dat ik - zoals al gezegd - niet lelijk ben, maar ook nou niet bepaald een onweerstaanbare vrouwenmagneet. Vervolgens en ten slotte heeft naar mijn stellige overtuiging onlogica net zo goed haar rechtgeaarde plek in dit universum als logica. Een mens moet ergens in geloven, en dat deed ik dan ook. Ik wilde nou eenmaal ergens geloven. In dit geval in liefde op het eerste gezicht. Bij een rationeel functionerende man moeten de alarmlichten gaan branden en sirenes gaan loeien als de vrouw van zijn dromen hem aanspreekt. Wel, alles brandde en loeide bij me. Ik stond ogenblikkelijk in vuur en vlam. Sprakeloos en met wijd opengesperde ogen staarde ik naar mijn eigen brandstapel.

‘Hi,’ perste ik er uit.

Drommen schuifelende mensen passeerden ons in hal vijf op het Fira-complex in Barcelona. Het was de derde dag van de beurs die alles met mobiele telecommunicatie te maken heeft. Hal vijf was gereserveerd voor de creatievelingen. Ontwikkelaars van applicaties, spelletjes en de meest uiteenlopende content. ‘Nerd-planet’, zoals de té vlotte salesmanagers de locatie denigrerend noemden. De hal stond dan ook veilig geïsoleerd helemaal boven op het terrein op de flanken van de Montjuïc, niet ver verwijderd van het Miró Museum en direct onder de trappen naar het paleis van Volksvlijt. Voor het eerst toverde ze haar Killer Queen-glimlach op haar werkelijk schitterende gezicht.

‘Zou je ons even willen helpen?’ vroeg ze op vlakke toon. Niet al te glijerig, zoals sommige vrouwen overdreven kunnen doen, als ze een onbekende man om een gunst vragen. Goed Engels, maar toch duidelijk aangezet met een Oost-Europese tongval.

‘Wie is ons?’

‘Privjet,’ antwoordde ze en wees ondertussen naar een stand waar ik in de afgelopen dagen met mijn tijdelijke zakenpartner al een keer was geweest. Een grote Russische telecomboer.

‘En waarmee, als ik zo vrij mag zijn?’

‘We hebben een Italiaanse klant. Maar die spreekt zó slecht Engels, dat zelfs een Engelsman er geen woord van zou begrijpen. Laat staan Russen.’

‘En waarom denk je dat ik Italiaans spreek?’

Ze wees op de legitimatiebadges die aan een koordje om mijn hals bungelden.

‘Boretti. Dat klinkt niet alsof je uit Groenland komt. Je bent eergisteren met je directeur bij ons geweest. Dat zei de eigenaar waar je mee hebt gesproken. Hij zag je toevallig net voorbijlopen.’

‘En waar gaat het over?’

‘Weet ik veel. Ik deel vriendelijk folders uit, wiegel wat met mijn kont en tieten. Voor de rest geef ik de klanten koffie, wijn en nootjes. Misschien gaat het hem om een vervolgafspraak. Misschien om een deal. Als we hem zouden begrijpen, hadden we jou toch niet nodig, slimmerd?’

‘Waarom heb ik je er eergisteren niet gezien?’

‘Omdat ik in hal drie stond bij een andere Russische firma. Ik werk voor een hostessbureau. Zij bepalen waar we staan. Ze hadden hier een gastvrouw tekort.’

Ik dacht er even over na hoe ik misbruik van de situatie kon maken.

‘Nee, ik ga niet met je uit,’ sneed ze me de pas af. ‘Als ik dat bij elke geile kerel of meid zou moeten doen, lig ik zes dagen en nachten in Barcelona te doen alsof ik klaarkom. Dan kan ik beter in een hoerenkast gaan werken. Dat verdient beter. Nou, hoe zit het?’

Ze sprak zelfs als T. Regina. Als het moest staccato, op gebiedende wijs en toch niet onvriendelijk.

Een paar uur later op mijn hotelkamer keek Richard Konijnenberg met grote ogen van verbazing naar haar foto op mijn mobiel. Zijn andere hand wreef door zijn stugge, rossige haar.

‘Dus je laat mij vanavond in de steek voor deze lelijke Russische heks?’

‘Ja. Natuurlijk.’

‘Godskolere,’ vloekte hij op z’n plat Amsterdams. ‘Wat een megalekker wijf, Arie.’

‘Ja,’ zei ik bedeesd, ‘ze is wel een beetje erg mooi.’

‘Wat kan jou dat nou schelen, man. Een E-N-P’tje.’

Ik kon hem niet volgen en schudde mijn hoofd.

‘Eten, neuken, pleite, gabber. Pik’an maken, kat in het bakkie, kits, kachel in bed.’ Hij keek nog een keer naar Julia, die in haar strakke Privjet-hostesspakje alle voordelen van een wereldwijde vrijemarkteconomie toonde. Ze had een paar minuten geduldig geposeerd in het gangpad voor de stand. Een klein groepje kakelende Japanners fotografeerde vrolijk mee. ‘En dat allemaal omdat je een halfuurtje heb zitten vertalen?’

‘Ik denk het.’

‘Misschien wilde haar baas dat ze met je uitging?’

Deze keer schudde ik gedecideerd mijn hoofd. Dit wist ik zeker. ‘Nee. Zo laat ze zich niet voor het karretje spannen. Ze wist dat ik met haar uit wilde.’

‘Dat had je haar gevraagd? Voor wat hoort wat?’

‘Ik heb haar niks gevraagd. Dit is geen vrouw die zich laat sturen en zich laat pakken voor een etentje en een flesje bubbels. Toen ik klaar was met vertalen en er een mondelinge overeenkomst was die in Moskou bezegeld zal worden, pakte ik mijn spulletjes en liep zonder haar maar zelfs gedag te zeggen weg.’

‘En toen stond ze in het gangpad op je te wachten?’

‘Ja.’

Er landde een witte duif op de stenen vensterbank. Het licht van de winkels in de buurt en de straatlantaarn voor de deur van dit moderne hotel op een steenworp afstand van de Ramblas gaven zijn veren een vreemde oranje kleur. Het beest koerde wat, deed een paar stompzinnige pasjes heen en weer als een soldaat op wacht, poepte en vloog toen weer weg.

‘Ga je weg zonder me te groeten?’ vroeg ze.

‘Ja. Mijn taak zit erop en jij bent toch niet in mij geïnteresseerd.’

‘Heb ik dat gezegd?’

‘Nee. Dat is mijn conclusie. Je wilt niet met me uit, en ik hou niet van chantage. Hoewel de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik er daarstraks wel aan gedacht heb. Ook al verdient de eigenaar van Privjet er mogelijk straks miljoenen aan, ik hoef er niks aan over te houden. Ik deed het voor jou.’

‘Geef je altijd zo makkelijk op?’

‘Dat hangt ervan af wat er op het spel staat. Soms wel. Soms niet.’

‘Fraai staaltje psychologie, Aristoteles Boretti,’complimenteerde ze me.

‘Als je me had gevraagd, had ik nee gezegd. Nu je me links hebt laten liggen

ben ik in je geïnteresseerd… Misschien,’ liet ze er achteraan komen.

‘Zoiets. Het was de gok waard.’

‘Ben je een goeie gokker?’

‘Ja. Maar ik gok nooit.’

‘Waarom niet? Als je een goede gokker bent…’

‘Ik heb niet zoveel geld,’ zei ik eerlijk.

‘Dat hoeft ook niet, als je wint.’

‘Winnen is uitgesteld verlies,’ speelde ik mijn troef uit.

Ze bekeek me nog een keer van top tot teen. Knikte alsof ze het met zichzelf eens was. ‘Hotel Princesa Sofia, Plaça Pius de Twaalfde, aan de Diagonal. Negen uur.’

‘Kamernummer?’

‘Wacht maar in de lobby.’

Richard gaf me mijn mobiel terug. ‘Ik betaal deze businesstrip. Ik heb recht op een deel van de buit. Die meid heeft echt geen pijn als we hem er met z’n tweeën tegelijk in steken. Neem dat maar van mij aan,’ zei Richard als de onvervalste Amsterdamse rioolrat die hij was. Het was waar wat hij zei. Het bedrijf waar hij directeur van was, betaalde alles. Vlucht, eten, drinken, hotel, taxi, het passe-partout voor de beurs. Al met al een dure grap.

‘Kun je rekenen?’ vroeg ik.

‘Natuurlijk. Daarom ben ik directeur en jij niet.’

‘Mooi. Reken dan maar nergens op.’

Hij lachte hardop. Uit zijn achterzak haalde hij vier briefjes van vijftig en gaf ze me. ‘Het laatste stootje van mij, hè gabber?’

Eerst het linkerbeen, daarna het rechter, voeten op het kale ouwe tapijt. Zo kwam ik zittend op de rand van het tweepersoonsbed rustig bij mijn positieven. ‘Yep. Arie. Eruit. Aan het werk. Vendetta.’

3

Om halftien ’s ochtends liep ik met een koffer op wieltjes door de straten van de kleine, frisse open stad. Het reisattribuut zat zo vol stickers van douanes, incheckbalies, vliegmaatschappijen en slordig half afgepulkte plakplaatjes met delen van haar naam nog leesbaar, dat ik hem in een oogopslag uit dozijnen soortgenoten zou herkennen. We hadden de Samsonite ooit samen gekocht in Sint-Petersburg. Hij zou uit elkaar moeten vallen van ellende voor ik dit relikwie ooit weg zou doen. Elk van die stickers zat ook aan mijn binnenzijde geplakt, als herinnering aan een te korte gezamenlijke historie van twee mensen. Vandaar. Drie nachten was ik in het schimmige hotel gebleven. Tijd om te verkassen. Uiteraard had ik aan de conciërge een volgend adres van een goedkoop hotel in de buurt kunnen vragen, maar ik wilde zo min mogelijk argwaan wekken en zo min mogelijk sporen achterlaten. Niet dat ik vermoedde dat iemand me volgde. Het was slechts een veiligheidsmaatregel. Mijn ware identiteit verscholen achter vele lagen van bescherming of niet, virtueel geld of niet, iemand met een berg poen staat altijd op iemands verlanglijst. Overheden in de vorm van een of andere geheime dienst, of onwetende leden van een andere criminele organisatie die ontvoering, afpersing en moord op hun menu hadden staan. Noem maar op. Andermans kapitaal is een gewild object. Als twee mensen het weten, kan een derde partij erachter komen. Geld schept een bepaalde vorm van vrijheid. Vrijheid heeft zijn beperkingen. Dit klinkt tegenstrijdig, maar is het niet.

Kaunas in de herfst. Het moest geen enkel probleem vormen een ander onderkomen te vinden. Ik was in het land van os, is, us of as beland. Bijna elke naam van een persoon, straat, steeg, bedrijf, universitetas of fakultetas eindigt hierop. Over het algemeen was het een leergierig, hardwerkend volk. Nadat de Baltische staten zich aan de verroeste ijzeren grip van het communisme hadden ontworsteld, hadden zij zichzelf opgericht. Traag in het begin, zoals een zware goederentrein eerst krakend en zuchtend op gang moet komen, maar eenmaal op snelheid moeilijk te stoppen is. Strategische grondstoffen bezaten ze niet, dus hadden ze zich gefocust op de kennisindustrie. Het egocentrische, zelfvoldane Westen had niet opgelet. Onze gebruikelijke valkuil van decadentie, gemakzucht, luiheid en uiteraard te veel geld in de verkeerde zakken. De arrogante kolonialisten zijn nog altijd onder ons, alleen noemen we de hordes trekmieren nu multinationals. De moderne VOC en de nakomelingen van Jan Pieterszoon Coen in hun kantoren met veel glas, en hun vloot van leaseauto’s. Veertien jaar geleden, op de eerste beurs in Barcelona die ik bezocht, zag ik het al aankomen. Alle westerse managers, met hun grote bek en hun door de baas gesponsorde vadsige lijf, lieten de onooglijke beursstandjes uit het voormalige Oostblok links liggen. Ik niet. De ontkiemende zaden hielden zich op in de goedkoopste uithoeken van de gigantische hallen. Op plastic klapstoeltjes zat ik aan wankele campingtafels met een bekertje waterige koffie binnen handbereik met ze te praten. Niet dat ik ze op dat moment ook maar iets meer te bieden had dan mijn creativiteit, Richard Konijnenberg en het applicatie-ontwikkelingsbedrijf uit Purmerend waar hij directeur van was. Omdat je een van de eersten bent die vertrouwen en visie toont, leg je zo contacten voor het leven, ook al lever je nauwelijks omzet op. Het is de schildpadjesrace naar de oceaan. Honderden nesten, met elk honderd eieren. Tientallen rovers. Maar de paar die het redden, daar doe je het mee. Aan de drie opeenvolgende jaren van beursbezoek had ik meerdere connecties overgehouden, en die kenden weer andere specialisten die niet op de beurs stonden. Konijnenberg joeg op groter wild. Als hij een belangrijke meeting had, stuurde hij me er soms op uit om ideeën bij anderen op te doen, die het bedrijf geld op konden brengen. ‘Jatten, dus,’ zei ik hem. Richard was - zoals rioolratten zijn - een slimme overlever en niet vies van slinkse zaakjes. Volgens hem mocht ik het noemen zoals ik wilde. Ideeën, concepten en formats had ik zelf genoeg, dus ging ik liever mijn netwerk uitbreiden. Je hoeft niet veel contacten te hebben. Een paar goede zijn voldoende. Zij wisten de weg. Bovengronds, in de wijde oceaan van de ICT- en mobieletelefoniebranche, tot in de duistere ondergrond van de internationale hackersgemeenschap. Jongens en meisjes met schuilnamen, een vette paardenstaart, pukkels, een nachtbleke huid en hun eigen extreme idealen die varieerden van radicaal anarchisme, overtuigd liberalisme tot ronduit apolitiek ‘show me the money’ zwaar crimineel. Studenten, drop-outs, buitenbeentjes en jonge entrepreneurs die hun eigen systemen en supercomputers konden bouwen, waar organisaties als de FBI, CIA, NSA, MI5 and 6, Mossad, Sûreté, Interpol en FSB pas vele jaren later miljoenen voor over hadden om ze binnen te halen. Collaborateurs, infiltranten, saboteurs, spionnen en verraders zijn van alle tijden, ook van het digitale tijdperk.

Ten noorden van de rivier, die onbevaarbaar voor grote schepen het stadje doorsneed, nam ik mijn intrek in een groter hotel. Een breed neoklassiek, wit gebouw, dat centraal lag in het web van onzichtbare lijnen tussen meerdere technologiefaculteiten. Het gaf me de indruk schoner te zijn dan het vorige hotel en de prijs was nagenoeg gelijk. De wijde allee in het winkelgebied was niet toegankelijk voor gemotoriseerd verkeer. Lekker rustig, vond ik. De allee stond haaks op de rivier en haar boulevard, die braaf de bochten van het water volgde als een hoger gelegen tweelingstroom van asfalt. Ik keek omhoog. Verwaaide witte wolken dreven vlot tegen een blauwe ochtendlucht. Binnen checkte ik in met een van mijn valse paspoorten en betaalde drie nachten contant vooruit.

‘Geen creditcard?’ vroeg de man en trok daarbij de rimpels in zijn voorhoofd op, waardoor zijn toch al zorgelijke gezicht nog meer groeven vertoonde.

‘Nee. Ik betaal contant. Niet goed?’

‘Jawel. Prima. We maken, behalve een kopie van het paspoort, ook altijd een kopie van een creditcard. Mocht u iets gebruiken uit de bar op de kamer of iets op een van de betaalkanalen op televisie willen zien. Het is meer een soort verzekering, meneer…’ Hij liet ondertussen zijn blik vallen op de kopie van het paspoort, ‘… Canetti.’

‘Ik geloof niet in verzekeringen en heb een hekel aan verzekeringsmaatschappijen. Oplichters,’ zei ik. Ondertussen legde ik een briefje van vijftig euro op de balie. ‘Dit is mijn polis. Mocht het onverwacht meer worden dan dit, dan spreekt u me maar aan.’

Hij pakte het bankbiljet, maar stopte het niet in de geldla. Dus vermoedde ik dat het straks, als ik in de lift naar de vijfde etage stond, in zijn rechterzak zou verdwijnen.

‘Ontbijt is in het souterrain tussen zeven en tien. Diner…’

‘Ik lees de folder op de kamer wel,’ onderbrak ik hem en pakte de sleutel.

‘Natuurlijk, meneer Canetti. Ik wens u een prettig verblijf.’

Hij kreeg een knikje van me. Naast die vijftig euro vond ik dat meer dan voldoende.

Het paspoort was vals, maar het feit dat ik een grondige hekel had aan verzekeringsmaatschappijen niet.

Toen ik zes jaar was, kochten mijn vader en moeder een strandtent. Ze hadden zich het schompes gespaard, terwijl ik in de tussentijd niets tekortkwam. De fijne familie waar vader al die jaren als stoelenman voor had gewerkt, hield ermee op en als dank voor bewezen trouwe dienst kreeg papa als eerste te horen dat het bedrijf verkocht zou worden. ‘Kijk maar of je het rond kunt krijgen, Gianni. Jij bent de eerste. Het geeft niet als je de volle mep niet hebt. De rest doen we dan wel via een achtergestelde lening. Veel wit. Beetje zwart’, volgens papa. Alles werd bij elkaar gelegd. Lange gesprekken met de lokale vestiging van een grote bank, die de klanten toen nog als mensen zag en niet als een zak met geld met een nummer erop. De overeenkomst werd beklonken. Dat ging veertien jaar goed. De familie Boretti was gelukkig. Ik groeide op, lachte, speelde op het strand en in de golven, ik las boeken als een bezetene, ik leerde, schreef mijn eerste gedichten en manuscripten, werd ’s zomers een paar keer verliefd op onbereikbare buitenlandse meisjes, had mijn eerste vriendinnetjes tot ik serieus verkering kreeg, trainde en kwam op mijn zeventiende bij de selectie van het eerste team van de basketbalclub. De mens is een gevallen engel die zich de hemel weet te herinneren. Op een dag begin mei, het strandseizoen kwam nog maar net op gang, vaagde een windhoos met uiterste precisie alleen ónze strandtent weg. ’s Middags om een uur of vijf raakte de kolkende slurf de woeste golven boven de derde zandbank, stak in seconden het strand over en tilde alles wat los en aard- en nagelvast zat op. De strandtent lag verwoest in de zeereep en in brokstukken verspreid over de boulevard. Niets was er meer heel. Zelfs de splinters waren gebroken. Volgens de verzekeringsmaatschappij waren we daar nou net niet voor verzekerd. ‘Tornado’s en windhozen vallen onder de act of God-clausule, meneer Boretti. Als u nou brand had gehad.’ Schoften. Alsof ongeluk een keuze is. Ook voor het gerecht konden mijn ouders het niet winnen van de kleine lettertjes. Die zomer was er slechts een groot gapend gat tussen de andere strandtenten. Als je negentien bent, kijk je heel anders tegen recht en onrecht aan dan wanneer eenenvijftig bent. Ook als kind kijk je heel anders tegen het lot aan. Je wilt het naar je hand zetten, en als dat je niet lukt, wil je het wurgen en als dat - uiteraard - niet lukt, slaat het om in opgekropte woede, waar je voornamelijk jezelf mee dwarszit. Vanbinnen sloeg ik dood. Vader en moeder hadden die luxe helemaal niet. Ze pepten elkaar op, zoals vrienden voor het leven doen, en staken de handen uit de mouwen. Vader werd weer stoelenman en moeder ging bijles geven en werkte in deeltijd in het Allard Piersonmuseum, waar ze rondleidingen gaf.

‘Je blijft gewoon studeren hoor, Arie,’ zei vader. Ik zei ‘ja,’ maar mijn hart voelde anders dan voor die duistere dag in mei. Onrecht en onmacht zorgden voor een giftige, ondoordringbare mist in mijn bovenkamer.

Ik volgde net een paar maanden college in Leiden, afdeling filosofie. De studie liep al niet lekker - niets had zin - en ik zat meer in de kroeg naar de tieten van de barkeepsters te staren, dan dat ik met mijn neus in de boeken zat. Tijdens een college kwam mijn oude vriend Nietzsche ter sprake, die ik al vanaf mijn dertiende kende. Nou is kennen iets anders dan begrijpen, maar toch was ik gepikeerd toen de professor hem indeelde bij de existentialisten. Met veel te veel bombarie sloeg ik de syllabus dicht, pakte mijn spullen en trok mijn jas aan. Toen de professor, die tevens mijn ongeïnspireerde mentor was, me vroeg wat ik ging doen, verklaarde ik ten overstaan van alle aanwezigen dat iemand die niet wist dat Nietzsche zichzelf kwalificeerde als nihilist, terug naar school moest. Waarop de man nog geduldig zei dat alle gerenommeerde filosofieprofessoren hem later indeelden bij het existentialisme. ‘Horen jullie jezelf eigenlijk wel eens praten, sukkels?’ tierde ik luidkeels door de collegezaal. ‘Nietzsche, een van de grootste denkers die op deze aardbol rondgelopen heeft, zou dus zelf niet weten wat hij was? Weet je wat jullie probleem is? Jullie bestuderen de zandkorrel wel, maar van het strand begrijpen jullie niks. Aju!’ Een gesprek met de decaan was dit keer overbodig. Ik schrijf ‘dit keer’ omdat ik ook al twee keer van het vwo was afgestuurd. Omdat ik een getalenteerd leerling was, kwam de decaan thuis praten. Ook al had ik het achteraf bezien niet helemaal bij het rechte eind, ik heb nooit meer een voet op de campus gezet. Het leek in die periode wel alsof de windhoos tevens bij mij elke vorm van redelijkheid had weggevaagd. Ik was mijn eigen filosoof met de hamer en creëerde mijn eigen Umwertung aller Werten. Ik verbrak mijn verkering zonder ook maar één steekhoudend argument aan te voeren. Ze hield van mij, maar ik niet van mezelf. Elke vorm van inlevingsvermogen ontbrak van mijn zijde en ik voelde dan ook helemaal niks, terwijl zij haar ogen uit haar kop stond te janken. Ook al iets waar ik niets van begreep. Ze kon veel beter krijgen, vond ik vol zelfafschuw. Met basketballen stopte ik ook abrupt. Het pietluttige gezeur van volwassen kerels van boven de twee meter over een scheidsrechterlijke beslissing werd me te veel. Terwijl zij minutenlang stonden te bekvechten, wandelde ik midden in de wedstrijd gelaten van het speelveld, zonder daarna ook nog maar één keer in de rest van mijn leven een basketbal op te pakken. Vanaf mijn dertiende zeven jaar lang bijna elke dag trainen - ik liet het zo uit mijn handen vallen. Schrijven, studeren, muziek draaien en romans lezen deed ik altijd in het tuinhuis, dat speciaal voor mij tot studiehok was omgebouwd. Tijdens een depressie verscheurde ik alle gedichten en de drie manuscripten die ik tot dan toe geschreven had. Een harde schijf of usb-stick bestond toen nog niet. Een vlaag van stille razernij. Jaren aan ruw talent op stapels A4 flikkerde ik in de prullenbak. Alleen maar boekenwijsheid en niets in al die boeken had ons kunnen helpen, zo dacht ik. Achteraf bezien geloof ik dat het wegvagen van de strandtent en het daaropvolgende faillissement van papa en mama meer invloed op mij had dan op hen. Zij waren veel meer gewend dan ik. Harder, liever, flexibeler en oneindig veel wijzer tegelijkertijd. Ik was maar een verwend kreng dat de weg kwijt was. Zo iemand verdient het niet om schrijver te mogen worden. Ik moest eerst mijn schuld aan de wereld betalen. Leergeld via het leven betalen.

Kamer 513 was eenvoudig, ruim en licht. Ik hing mijn weinige spullen op, deed shampoo, tandenborstel en scheergerei op hun plek in de badkamer, legde de roman op het nachtkastje. Zittend op de rand van het bed controleerde ik hoeveel geld ik nog in contanten bij me had. Vervolgens stopte ik mijn Italiaanse paspoort terug bij zijn valse soortgenoten. Al mijn paspoorten waren superieur Russisch vakwerk. Ze deden ook valse bankbiljetten, maar daar had ik geen interesse in. Ik had genoeg echt geld. Uit mijn grote portefeuille, waarin ook de meeste van mijn pinpassen bivakkeerden, haalde ik haar foto. Het halflange zwarte haar, een paar lokken schuin over haar voorhoofd gedrapeerd, het mooi gevormde oor, de amandelvormige oogleden zeer licht opgemaakt en kastanjebruine, stille ogen die zo diep waren als eindeloze loofbossen. De sensuele, volle lippen weken licht. De elegante hals. Het overhemd open en het karamelkleurige vel tot aan de bollende aanzet van de borsten. ‘Waar ben je, mijn liefste? Julia, waar bestu bleven? Mi langt na di, gezelle mijn,’ verzuchtte ik. Nog altijd werd ik week en opgewonden als ik naar haar foto keek. Al waren het alleen maar haar gezicht en torso die zichtbaar waren, de rest van haar lijf herinnerde ik me. Mijn vel, tong en vingers wisten elke groef, spleet en curve nog. De geur van haar huid onuitwisbaar in mijn reukgeheugen gegrift, als in die van een zalm die na jaren zwerven op zee terugkeert naar zijn broedplaats en uit duizenden beken de juiste herkent. Het bloed bonkte bij mijn slapen. Een vreemde loomheid overviel mijn lichaam, alsof ik net was klaargekomen. Iets wat niet het geval was. Ontbeten had ik ook al voor mijn vertrek uit het vorige hotel. Inclusief een paar koppen koffie die in tegenstelling tot de rest van de service uitstekend was. Een dodelijke ziekte onder de leden misschien?, dacht ik hypochondrisch. Een zich plots openbarende dodelijke kanker was de Boretti’s niet vreemd. Opa was tenslotte ook niet echt oud geworden. Gelukkig bedacht ik relativerend dat ik niet alleen maar Boretti-genen bezat. Ik had nog wel een paar uur tot de operatie van start ging. Dat stak niet op een paar minuten. Vermoeid, alsof ik urenlang gedwaald had door de stad, strekte ik me uit op bed. Mijn schoenen netjes over de rand van het bed. Met de kussens in mijn rug keek ik nog een paar keer lang naar Julia’s foto. Mijn hart kreunend in mijn borst van fantoompijn.

Keurig tien minuten te laat kwam Julia vanuit de lift de lobby van het moderne vijfsterrenhotel Princesa Sofia aan de Diagonal te Barcelona in lopen. Mijn lijf een kermis waarop al mijn organen als joelende, dolle kinderen tegelijkertijd in alle attracties zaten. Gasten draaiden hun hoofden terwijl ze voorbijliep. Zelfs het professioneel afstandelijke personeel dat toch wel het een en ander gewend moest zijn, stond ademloos naar haar te kijken. Zij vond het gewoon, of deed alsof ze het gewoon vond. ‘Hi, have you been waiting long time for me?’ vroeg ze zangerig. Toen ik mijn hersens had bevrijd uit de berenklem van lust en tomeloze verliefdheid antwoordde ik haar.

‘Nee. Eventjes maar.’ Een jaar of dertig, dacht ik erachteraan, maar de seconde om op het juiste moment grappig te klinken was al voorbij. Ik had mijn best gedaan om er zo goed mogelijk uit te zien, maar ik voelde me een haveloze zwerver. Ze was veel te mooi voor mij. Direct was ik blij met de tweehonderd euro extra die Konijnenberg me had meegegeven voor ‘het laatste stootje’. Zelf had ik nog tweehonderd euro, waar ik het de rest van de beursdagen nog mee moest doen. En die tweehonderd had ik ook nog eens geleend.

‘Je ziet er prachtig uit,’ zei ik en probeerde niet te veel onder de indruk te klinken.

Met een minieme glimlach in de mondhoeken bekeek ze me. Wat ik nu weet, maar toen nog niet: een vrouw kijkt naar een jongere man wat ervan te maken valt, en naar een man van bijna veertig wat er nog te redden valt. Zoals voor eeuwig vastgelegd in de statuten van de internationale rechten van de vrouw, vraagt een man niet naar de leeftijd van een dame. Ik schatte haar een jaar of vijfentwintig. Als er twee zaken haaks op elkaar staan in dit universum, dan zijn het liefde en rationaliteit. Daarom is verliefdheid in het nu ook logisch en in het verleden volslagen waanzin. Maar zij vond mij blijkbaar niet te oud om mee uit te gaan, en dat was het enige dat voor mij op dat moment telde.

‘Is dit je eerste keer in Barcelona?’ vroeg ik haar.

‘Nee.’

‘Dus je kent de stad en de Spaanse gewoontes?’

‘Nee, ook niet. Ik kom hier om te werken en ’s avonds ben ik afgepeigerd.’

‘Wel, voor Spaanse begrippen is het nog te vroeg voor het avondeten. Zal ik je dan eerst wat toeristische attracties laten zien voordat we gaan dineren?’

‘Zoals?’ vroeg ze met een kritische ondertoon.

‘De Sagrada Familia of de oude kathedraal. Voor de kerktrappen bevindt zich een leuk plein waar de lokale bevolking ’s avonds nog weleens wil dansen en zingen.’

Ze haalde haar schouders op. ‘Wat is het eerste?’

‘Een kathedraal in aanbouw. Ontworpen door de architect Gaudí. Heel aparte stijl.’

‘Dus je geeft me de keuze tussen een nieuwe kathedraal en een oude? Heb je iets met het geloof, of zo?’

‘Nee. Niet speciaal.’

‘Ik ook niet.’

‘Zullen we anders naar de haven gaan? Het is daar fijn wandelen langs het water, dan kunnen we daarna doorsteken naar de Barrio Gótico. Een van de oudste wijken van de stad.’

‘Niet om het een of ander, Arie Boretti, maar ik sta al drie beursdagen op uiterst ongemakkelijke naaldhakken te glimlachen, terwijl ik de meeste kerels alleen maar een mep wil verkopen als ze me alleen al aankijken, met die stompzinnige geile blik van ze.’

Ik dacht altijd dat het leuk was voor een vrouw om mooi te zijn, maar zij scheen daar toch met enige regelmaat anders over te denken. Haar uiterlijk was oogverblindend en haar eerlijkheid vond ik een verademing. Als ik ergens een hekel aan heb, dan zijn het mensen die liegen. Ook al hanteerde ze nou niet de meest elegante toon, ze was tenminste rechtuit. Misschien dat het veel mannen zou afstoten, voor mij klonken haar woorden als een lokfluit tijdens het eendenjachtseizoen.

‘Ik wil gewoon even met je de stad in. Hooguit honderd meter lopen, een paar glazen wijn drinken en wat eten. Een beetje kennismaken en als het niet te veel gevraagd is, lachen. Zonder moeilijke gesprekken en handtastelijk gedoe. Om twaalf uur wil ik in mijn eigen hotelbed liggen. Alleen. Het is morgen weer vroeg op en het wordt weer een heel erg lange dag op de beurs. Duidelijk?’

‘Duidelijk.’

Tyrannosaurus Regina leefde en ik ging met haar uit.

4

‘O,’ zei ze, en klonk teleurgesteld. ‘Nederland?’ Het ontbrak er nog maar aan dat ze me ‘weet je het zeker?’ vroeg. Ik kon me haar teleurstelling voorstellen, omdat ik er ben geboren en opgegroeid. Het grijs, het chagrijn, de hokjes. Ik kende Nederland en de Nederlanders, zij niet. Behalve dan misschien uit verhalen van vriendinnen en een halve les aardrijkskunde of geschiedenis op de middelbare school. Maar als je, zoals ze me vlak daarvoor vertelde, uit een anoniem dorp op het Zuid-Russische platteland komt, dat uren per auto van de dichtstbijzijnde stad en twee dagreizen per trein van de dichtstbijzijnde metropool verwijderd lag, dan heb je wat mij betreft recht op een lichte vorm van teleurstelling. Helemaal als je in Barcelona op een terras zit, en je minimaal tien jaar oudere tafelgenoot zegt dat hij niet uit Italië komt, maar uit een badplaats in de buurt van Amsterdam, dan breekt er direct een stuk meisjesfantasie af. Geen Rome, Florence, Venetië, Milaan of Bloemenrivièra. Vervolgens kun je nog zo poëtisch over de Noordzee praten, dan blijft het toch maar een verzopen stuk moerasland en niet de azuurblauwe Middellandse Zee waarover Odysseus heeft gedwaald en waar miljonairs hun jachten laten stampen op weg naar de volgende aanlegplaats voor de jetset. Haar droge commentaar toen ik haar enkele maanden later vanaf de boulevard van branding tot einder trots onze zee toonde: ‘Nat, voor een woestijn.’ Julia kon keihard toch grappig zijn. Achter de reling van uitkijkpost De Rotonde stonden we vlak bij de plek waar ooit onze strandtent had gestaan en waar ik de gelukkigste dagen van mijn leven had doorgebracht. Ik zag het achtergelaten paradijs en zij, bij wijze van spreken, slechts een perron op een grauw station waar ze moest overstappen.

‘En wat voor werk doe je?’

‘Ik ben schrijver,’ zei ik zacht door bescheidenheid. Zevenendertig jaar. Aan één gepubliceerd boek in Nederland dat niet verkocht, vijf afgewezen manuscripten en tientallen gedichten in een databestand kun je weinig grandeur ontlenen. Toch benoemde ik wat ik tot in het diepst van mijn wezen was, en niet het klatergoud van de halfbakken carrièreman. Als je elkaar wilt leren kennen had ze recht op de waarheid, leek me.

‘Je bedoelt van romans en zo?’ Ondertussen nam ze een warme dadel gerold in een dungesneden reepje gebakken spek van het bord tapas variadas.

‘Ja. Dat, en ik schrijf ook poëzie,’ zei ik met enige trots, omdat ik dacht dat Russen alle kunst en de makers ervan wel wisten te waarderen. Een gedachte die maar één minpunt kende. Namelijk dat hij fout was. Haar interesseerde het op dit moment in ieder geval net zoveel als het soortelijk gewicht van ezelpoep. De dadel werd langzaam vermalen. Een beschaafd slokje rode wijn. Ze sloot haar ogen en genoot.

‘Kun je daar van leven?’ vroeg ze na een tijdje.

Als iemand in Nederland dat aan me vroeg, brandde altijd de tegenvraag op mijn lippen: ‘Zie ik er dood uit?’ maar dat liet ik hier achterwege. Ik voelde me te bevoorrecht om haar af te zeiken. Mensen die zelf niet schrijven, weten vaak het verschil niet tussen de begrippen boek en boekhouding. ‘Nee,’ antwoordde ik eerlijk. ‘Daarom ben ik ook hier.’ Uit de rij twaalf ambachten noemde ik de twee laatste op. ‘Ik heb een paar jaar voor een televisieproducent gewerkt. Ik bedacht de vragen voor quizzen en creëerde formats.’

‘Formats?’

‘Doorontwikkelde ideeën voor nieuwe programma’s. Ook belspelletjes voor dagtelevisie.’

‘En kun je daar dan geld mee verdienen?’

‘De televisieproducent en de telefoonmaatschappij wel. Als werknemer krijg je gewoon een maandsalaris. Geen vetpot. Voor het bedrijf dat mij heeft ingehuurd en waarvoor ik hier in Barcelona ben, bedenk ik applicaties.’ Om haar volgende vraag van dezelfde strekking voor te zijn, zei ik dat ik daar geen salaris voor ontving, maar een gedeelte van de omzet.

Ze stak haar mooie rechte neus een stukje in de hoogte. Vaag klonk gitaarmuziek vanaf een naburig groter plein. Het kunstlicht uit bakken dat, achter haar, eeuwenoude gebouwen bescheen, bezorgde haar hoofd een aura. Vingertoppen streken over de stof van haar strakke rok van glimmend groen satijn, waardoor ze in de hotellobby al op een uiterst zeldzame kolibrie leek.

‘Waarom zeg je dan dat je schrijver bent, en niet gewoon applicatieontwikkelaar?’

Gelaten haalde ik mijn schouders op. ‘Omdat ik me meer schrijver voel dan iets anders. Altijd gedaan. De rest is maar geld verdienen.’

Dat gevoel van onmacht haar te kunnen raken is me altijd bijgebleven. Het is de hel op aarde om verliefd te zijn op iemand die onverschillig blijft voor de zaken waar jij voor leeft. Ik denk dat we allemaal het kinderspelletje rock-paper-scissors kennen. Ze deed wel mee, maar won elke krachtmeting met een pistool. Ze speelde niet eerlijk, maar won wel. Ik was reddeloos verliefd op mijn vleesgeworden fantasie. Zoals al gezegd, heb ik een afkeer van magisch- realistisch geneuzel in boeken, en hier zat ik in levende lijve tegenover de droomvrouw die ik in mijn puberhoofd ooit zelf verzonnen had. Het hoofdkarakter uit een niemand- en nietsontziende roman, geschreven in een tijd dat ik mezelf nog als een aanwinst voor de mensheid zag. Soms wint de fictie het eenvoudig van de realiteit. Dit moest wel voorbestemd zijn. Hoe groot de kloof ook was, ik moest en zou haar overbruggen. Ik geloofde dieper dan heilig in ‘liefde overwint alles’, zoals mijn ouders mij getoond hadden.

Dat van die onsuccesvolle roman en de vijf afgewezen manuscripten heb ik later in Rusland ruimschoots goedgemaakt toen ik eenmaal geld genoeg bezat. De stapel ongepubliceerd werk die ik had liggen heb ik laten vertalen door de besten in het vak, vervolgens heb ik een prima literair agent ingehuurd en die bracht me binnen bij een uitstekende uitgeverij in Moskou die het snapte en er omzet en winst in zag. Ze hadden gelijk, en ik ook. Waarom Rusland, buiten het feit dat ze daar nog wel boeken lezen? Nul komma nul nul één procent marktaandeel in Nederland is niks en in Rusland heel behoorlijk. Daarom. Succes is helaas slechts gedeeltelijk afhankelijk van kunde, eerder van marketing. Sinds een jaar of zeven is Pjotr Plato (mijn pseudoniem) dan ook een gevestigde schrijversnaam in Rusland. Alleen de naam. Niemand kent me. Dat is niet erg. Bijna iedereen weet wie Ronald McDonald of Donald Duck is, maar interviews en lezingen geven ze volgens mij niet. Pjotr Plato is een productnaam. Iets wat je op een verpakking ziet staan. Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het in aanvang niet snel ging, tot Tyrannosaurus Regina werd verfilmd. De roman verkocht al goed, maar daarna pas werd het boek een bestseller.

In de uren daarna vertelde Julia uiterst spaarzaam over haar leven, maar ik ging voluit. Wie ik was, wat ik deed, hoe ik dacht, mijn ups en downs, mijn sterke en zwakke punten, waarom ik geen vrouw en kinderen had. Als een prieelvogel sleepte ik alles naar de etalage. Op de terugweg naar haar vijfsterrenhotel aan de Diagonal zei ze in de taxi dat Russische mannen nooit zo veel praten. Stoerder dan ik me voelde, wuifde ik haar woorden weg. ‘Als iets onzin is, dan is het dat men denkt dat stille wateren diepe gronden hebben. Zwijgende mensen hebben vaak gewoon niks te zeggen.’ Ondanks mijn onzekerheid was ik niet van plan om me voortdurend genadeloos te laten afserveren. Dit was waarschijnlijk de laatste keer dat ik met haar uitging en het werd toch geen seks. Een beetje tegengas kon geen kwaad. Zwijgend doorkruisten we de enorme lobby van het hotel. We passeerden een keurige jongeman die op weg scheen naar de bar. In het Russisch wisselden hij en Julia enkele woorden en ze zei hem gedag met: ‘Poka, Dima.’ Hij antwoordde: ‘Spokojne noche, Julia.’ De belletjes van de liften klonken af en aan. Mijn twijfel van kusje, of alleen ‘bedankt, welterusten’ werd keurig door haar opgeheven. Ze stak haar hand uit en ik schudde hem, alsof ik voor het eerst met haar kennismaakte.

‘Het was leuk,’ zei ik kortaf. Dat wilde ze toch?

‘Ja. Bedankt,’ ze lachte nog mooier dan ze de hele avond al had gedaan.

’Je bent een eerlijke, aardige vent, Aristoteles Boretti.’

Uiteraard was ik veel liever minder aardig geweest en had ik haar graag ter plekke de kleren van het lijf gerukt en in alle standen genomen op een van de comfortabele banken in de lobby. Enthousiast juichend of afkeurend publiek eromheen of niet.

‘Met aardige mannen kun je de Wolga dempen, Julia,’ zei ik. Ze schudde haar hoofd. ‘Nee. Ten eerste zijn er helemaal niet zoveel aardige mannen op de wereld en de Wolga is ontzettend breed, erg diep en heel, heel erg lang. Neem dat alle twee maar van me aan.’ De liftdeuren openden zich. Ze stapte naar binnen en keerde zich om. ‘Kom morgen maar een kop koffie halen bij de Privjet-stand. Dan spreken we nog een keer af.’

Vanuit de lift naar de hemel kreeg ik een speelse knipoog. Mijn lijf gevuld met helium wandelde ik vanaf de Diagonal terug naar ons shabby tweesterrenhotel in de buurt van de Ramblas. Het was een heerlijke, heldere februarinacht om volkomen verloren in mezelf en de wereld de pittige voettocht tussen de hotels af te leggen. Bovendien wilde ik geld uitsparen. Voor de vierde keer op dezelfde avond een taxi nemen was te veel luxe, vond ik.

Anderhalf uur later kwam ik, twee open blaren op mijn hielen rijker, de kleine lobby in sjokken. De nachtportier wierp me een lodderige blik toe. Halftwee ’s nachts en Richard Konijnenberg hing aangeschoten in een van de fauteuils. Zuiplap, bon vivant, charlatan en harde werker tegelijk. Zijn laptop op de glazen tafel voor hem. Hij keek me beminnelijk aan. ‘Zo, Arie Boretti. Je loopt erbij alsof ze er een Wokkel van gemaakt heeft.’

Uit mijn achterzak haalde ik zijn vier briefjes van vijftig. Eerlijk is eerlijk. Ik had haar niet geneukt. Dus hij kreeg het geld voor ‘het laatste stootje’ van me terug. De tachtig euro voor eten, drinken en de taxi had ik zelf betaald van het geleende geld. ‘Hier. Ik ben niet met haar naar bed geweest.’

Hij lachte nog harder dan daarvoor, maar nu met een zure blik in zijn ogen. ‘Wat ben je toch een eerlijke lul, Boretti,’ zei hij op z’n plat Amsterdams. ‘Hou maar. Ik heb het ook maar gejat van de eigenaar van het bedrijf. Ik heb het al gedeclareerd.’ ‘O.’

‘Ja. Onder de post Onvoorziene kutkosten, schlemiel. Zulke meiden gaan alleen maar voor de hoofdprijs, Arie. Die denken dat hun gleuf van bladgoud is. Daarom hou ik van hoeren. Je gaat plat en uiteindelijk ben je goedkoper uit.’

Om zijn cynisme te temperen wierp ik tegen dat ik het heel leuk had gehad. ‘We hebben gepraat,’ gaf ik hem antwoord op zijn vraag wat we in godsnaam de hele tijd hadden gedaan. ‘Ze is geen stomme prostituee, Richard,’ nam ik het voor haar op.

‘Arie,’ zei hij belerend, ‘ik kom al twee jaar voor het bedrijf in Sint-Petersburg. Ze ontwikkelen daar heel goedkoop en heel professioneel applicaties. ’s Avonds ga je uit en je raakt verzeild in kroegen, clubs en discotheken. Je hebt er inderdaad ook hele intelligente meisjes tussen zitten. Daar praat je dan een beetje mee, voordat je ze neukt. Daar is zij er een van. Laat je niet gek maken. De duit en de fluit, daar draait het om. Kom, we gaan naar boven. Morgen vroeg dag.’

Voor het werk op de beurs kreeg ik nog duizend euro van hem, voorts stond er nog een kwartaal ‘percentage van de omzet van mobiele content’ via het bedrijf van Konijnenberg open. Twee weken nadat we teruggekeerd waren van de beurs belde ik hem op.

‘Richard…’

‘Hé, vriend,’ zo noemde hij me vaak als hij wat op zijn kerfstok had. ‘Ik weet het. We zijn een beetje laat met betalen. Sorry. Het was erg druk. Afhandelen van de contacten en contracten van de beurs. De nazorg en het opstarten van projecten, daar gaat veel tijd in zitten.’

Ik had nog tien dagen geleefd van het weinige geld dat ik had overgehouden in Barcelona. De tweede keer uitgaan met Julia was duurder uitgevallen. Op een kladblokpapiertje van Privjet had ze me haar telefoonnummer gegeven en een adres waar ze logeerde in Sint-Petersburg. Bij het afscheid voor langere tijd had ze me een kus op mijn wang gegeven. Een beetje zoals een moeder die haar kind naar de eerste schooldag brengt.

‘Echte mannen mokken niet,’ zei ze. Ik moest haar zien, anders ging ik dood.

‘Zal ik…’ probeerde ik Konijnenberg voor te stellen.

‘Weet je wat, Arie,’ onderbrak hij me direct. ‘Ik geef je het hele zooitje wel even contant. Dan krijg je niet het hele bedrag, maar dan hebben we ook geen bank- en belastingperikelen. Wat vind je daarvan?’

‘Tja, dat hangt ervan …’

‘Ik hou een kwart in. Krijg je de rest handje contantje. Ik kan ook de drie lopende spelletjes en de horoscoop van je afkopen. Daar geef ik je in totaal zeven ruggen voor. Dat gedoe met elke kwartaal overmaken. Boekhouding et cetera. Wat vind je daarvan?’

‘Die lopen dus goed?’

‘Nu nog wel. Maar je weet nooit. De markt verandert zo snel. Ik zou die zeven ruggen pakken. Verzin je daarna toch gewoon weer wat anders?’ klonk hij optimistisch.

In het bedenken en uitwerken zat wel maanden werk. De directeur slinkse zaken is weer op dievenpad, dacht ik. Op zeker dat de drie spelletjes per kwartaal het veelvoud opbrachten. Maar ik moest leven, de huur betalen, schulden aflossen en ik vond Richard niet onsympathiek. ‘Negen ruggen. Contant.’ ‘Weet je wel wat die beurs…’ sputterde hij tegen.

‘Negen. Geen cent minder, Konijnenberg. Daar zit ook die duizend euro van Barcelona bij, die ik nog van je krijg.’

Hij lachte hardop. ‘Ik moet ophouden je les te geven, Arie. Je wordt mij te goed.’

‘Beter duur, dan niet te huur.’

Weer lachte hij hardop. Nu nog luider. ‘Hé, die uitspraak is van mij! Zie je nou wel, Boretti. Van mij geen bijles meer. Luister, dan worden de lopende contracten wel door de shredder gehaald. Afgesproken?’

‘Je doet maar. De tijd van vijfhonderd voor een origineel idee en klaar is Kees ligt achter ons, vriend. Ik boks inmiddels wereldwijd wel tegen tienduizenden andere creatievelingen op.’ ‘De ontwikkelingskosten zijn torenhoog, dat weet je. We hebben er nauwelijks wat aan verdiend. Jij bent er nog het beste uitgesprongen.’

‘Ja, op je bolle blauwe ogen.’

‘Kom eind van de middag maar naar het koffiehuis in Amsterdam. Bij de Westergasfabriek, achter de watertoren. Het is vrijdagmiddag en dan…’

‘… poker je altijd. Dan kom ik wel vroeg.’

‘Hoezo?’

‘Anders is het geld op. Dat stelletje piranha’s waar jij mee speelt…’

‘Ze zijn een beetje ruw, maar het zijn eerlijke jongens.’

‘Ja. Net als jij.’

We lachten nu alle twee. Hij iets harder dan ik.

In de rammelende, roestwitte Fiat Panda van mijn moeder reed ik aan het eind van de middag via Haarlem en Halfweg naar Amsterdam-West. Zelf reed moeder nauwelijks meer. Ze voelde zich in toenemende mate onzeker in het verkeer. Mama hield de auto eigenlijk meer voor mij aan. Ik reed haar rond en samen deden we er de boodschappen mee. Soms nam ik haar mee, naar waar ze ook maar naartoe wilde. Altijd in de buurt, want papa lag ziek thuis. Maar al had ze naar Kaapstad gewild. Moeder en ik waren vrienden. We hadden elkaar hard nodig. Samen deden we de mantelzorg voor vader Gianni. Zij nam het leeuwendeel voor haar rekening. Florence Nightingale was er niks bij. Toen ik terugkwam uit Barcelona merkte ze natuurlijk dat er wat aan me was veranderd. Moeders. Ik liet foto’s van Julia zien. Op de laatste avond bij de haven genomen.

‘Heel erg mooie meid, Arie. Hoog op de poten.’

‘Ja. Ze is prachtig, mam.’

Zonder dat ze het benoemde, wist ik dat de negatief verlopen introductiedag van vader bij haar familie door haar hoofd schoot.

‘De dag dat ze je gelukkig weet te maken, terwijl jij je eerst ongelukkig voelde, dan pas is ze voor mij de mooiste vrouw op aarde. Dan kan ze ijzer met handen breken. Ze is welkom in ons huis, Arie. Dat weet je. Jij houdt van haar. Dat is geweldig. Als zij ook van jou houdt, zullen papa Gianni en ik haar liefhebben.’

Stel je een rokerige, houten sportkantine voor. Dat was het koffiehuis in Amsterdam. Parkeerplaatsen voor de deur in een woonwijk met hoge flats. Bouwvakkers en vrachtwagenchauffeurs die spullen vervoerden voor de groothandels in de buurt. Matrassen, bedden, elektra, blikken verf, autobanden, scooters en ladders, werden in bestelbusjes en vrachtwagens af- en aangevoerd door stevige mannen in overalls van blauwe of witte spijkerstof. Die kwamen hier in werkkledij tussen de middag hun riante uitsmijter, broodje halfom, tomatensoep, of ‘de beste bal van Amsterdam’ eten. ‘Glaassie melk’ erbij. Later op de dag de biljartclub. Werklozen, gepensioneerden. Biertje, borreltje. Het echte volkslied op de achtergrond. Ik zweer het, Amsterdamser dan de Jordaan. Als je hier niet vlot van de tongriem gesneden was, dan werd je verbaal afgemaakt. Het ‘godsammelazerus’ klonk om de twee volzinnen, of wat er voor door moest gaan. Kleine Johan, Ajax-fan in hart en nieren en met het IQ van een bananenschil, werd door iedereen gepest, behalve door een buitenstaander. Als die hem te kakken zette, stonden ze in de rij om die ‘gozer met zijn ijlie’ eens flink in elkaar te rossen. Kortom: prima volk. Dat betekende, ook voor Arie Boretti, rustig binnenkomen, iedereen goedemiddag wensen, beleefd een bakkie koffie bestellen, zitten en bek houden. Ongeveer twee minuten nadat ik aan een tafeltje verderop zat, zag ik het al aan Richards rug. Gespannen, krom, onrustige ogen. Grote gasten, met handen als kolenschoppen tegenover hem. Ik kende ze. Ze kenden mij. Niet dat ik hier vaak kwam, maar degenen die hier niet helemaal debiel waren, staken met kop en schouders boven de anderen uit. Parasieten hebben een gastheer nodig. Ze speelden een bepaalde variatie Amerikaans poker, Texas hold’m. Naast five hand draw en five hand stud, pokeren zoals ik het eens had geleerd van de Amerikaanse profbasketballers. Na een kwartier stil gezeten te hebben, liep ik maar een beetje door de ruimte. Aan de speeltafel werd weinig gelachen. Robbie K. en Rooie Mike staken tijdens het spelen een blowtje op. Op de bar lagen de voetbalwedstrijden van het aanstaande weekend. Vier velletjes A4 aan elkaar geniet. Ik las de internationale côtes. Nederlandse eredivisie. Engeland, Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië. Ik dacht aan papa.

‘Mag ik er eentje meenemen?’ vroeg ik de barvrouw.

‘Natuurlijk, jongen. Je gaat je gang maar.’

Intensief bestudeerde ik de wedstrijden, terwijl Richard zwaar zat te verliezen. Ik werd er niet warm of koud van. Het was zijn geld.

Na een halfuur stond hij op. Hij leek me van streek. Zweet op zijn voorhoofd.

‘Speel jij maar even een handje, Arie. Ik heb mijn dag niet.’

Er lag nog een stapeltje geld. Zo op het oog geschat, niet meer dan tweeduizend.

‘Hoeveel ben je kwijt?’

‘Ongeveer zevenduizend.’

‘Klootzak,’ zei ik ronduit.

Hij knikte.

‘Ik heb geen geld bij me. Mijn geld heb jij. En je weet dat ik niet graag gok. Het gaat niet om het winnen. Het gaat erom of je het kunt verliezen.’

Hij wees naar de tafel. ‘Dat is jouw geld. Er is nog achttienhonderd over.’

‘Van mijn negen ruggen?’

‘Hé, je weet toch dat ik er goed voor ben?’

Dat wist ik niet, maar er zijn momenten in je leven dat je weet dat protesteren geen enkele zin heeft. Het water was al onder de brug door.

‘Tsja. Dan blijft er weinig anders over. Ik kan die achttienhonderd wel van tafel halen. Liever een dubbeltje wel dan een kwartje niet.’

‘Dat vinden de jongens niet leuk. Wat op tafel ligt, daar wordt om gespeeld. Zo werkt dat hier.’

Een diepe zucht was mijn antwoord.

‘Ik speel verder voor Richard,’ zei ik tegen Robbie K. De zilverrug van de bende.

‘Leef je uit, Arie Total Loss.’

‘Vijf handjes. Maximaal. Om de rest van het geld, heren. Ik heb nog meer te doen.’

De mannen loerden naar elkaar. Er werd geknikt. Het eerste spelletje verloor ik. Expres. Dat lokte ze in de val. Twintig minuten later had ik mijn negenduizend voor me liggen, plus vierduizend euro extra. Het was de vijfde hand.

Robbie K. was sportief. Hij had ook het geld om sportief te kunnen blijven. Een volksjongen die tot aan zijn kieuwen gevuld was. ‘Goed gespeeld, Arie. Blij dat je niet vaker speelt.’ Ik riep de barjuffrouw. ‘Mevrouw, geef iedereen wat te drinken. Voor mij een spa blauw. Geef Konijnenberg maar een dubbele whisky voor de schrik. Wees maar niet bang, jongens. Ik hou niet van kaarten.’

‘Hoezo?’ vroeg Rooie Mike.

‘Vroeger te veel gedaan. Het boeit me niet. Uitgespeeld.’

Robbie K. lachte zuur. Zijn kale kop glom in het tl-licht. ‘Nou, je kan anders zo de professionele toer op.’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Saai. Ik schrijf liever boeken.’

De papieren met de internationale voetbalwedstrijden legde ik plat naast het geld neer.

‘Geef je nog steeds spel, Robbie?’

‘Tuurlijk, Arie. Daarom liggen de wedstrijden hier.’

Van de vierduizend extra haalde ik duizend euro en schoof ze over tafel. ‘Heb je pen en papier?’

‘Heb jij wel eens een bookmaker zonder gezien?’

Ik gaf hem vijf wedstrijden door. Een in Nederland, een in Spanje, een in Engeland, twee in Italië.

‘Hoe spel ik Catania?’ vroeg hij, terwijl hij alles noteerde. Puntje van zijn tong kinderlijk in een mondhoek.

‘Zoals je het zegt.’

‘Op elk twee meier, Arie?’

‘Nee. Duizend. Boven op elkaar.’

Mompelend herhaalde hij mijn woorden.

‘Je begrijpt dat je alle wedstrijden goed moet hebben, toch? Als je er maar vier goed hebt, krijg je niks,’ zei hij daarna luider.

‘Dat weet ik.’

‘Weet je wel hoeveel dat is, als je gelijk hebt?’ Hij schraapte zijn keel en nam nog een haal van zijn stinksigaret.

‘Geen idee. Ik hoop dat jij het weet.’

Hij keek naar het lijstje. ‘Catania op winst? Uit tegen Juventus? Ze staan derde van onder en Juventus ruim bovenaan.’

‘Daarom brengt Catania ook zes euro vijftig bij winst,’ zei ik, stond op en pakte het geld van tafel. ‘Ach, ik kwam om mijn negen ruggen op te halen. Ik ga naar buiten met dertien. Het is een goede dag en van delen word je niet armer.’

Robbie schoof de duizend euro terug over tafel. ‘Maandag halen. Maandag betalen, Einstein.’

‘O, ja. Tot na het weekend.’

‘Ja. Vergeet die duizend niet mee te brengen,’ zei Mike bijdehand.

‘Bemoei je er niet mee, lelijke rooie tyfushond,’ diende Robbie K. hem van repliek in mijn plaats. Grote getallen en mannen met ballen. Daar hadden illegale bookmakers respect voor.

Buiten, voor de Fiat Panda, kwam Konijnenberg schuldbewust naast me staan. Handen in zijn zakken. ‘Sorry, Arie.’

Doodkalm keek ik hem aan. ‘Het geeft niet, Richard. We zijn maar mensen. Flik het me alleen nooit weer. Je weet niet half hoe goed ik ben, als ik wil. Vergis je niet. Jij hebt mij ook geholpen. Herinner jij je die tweehonderd in Barcelona nog? Dat doen niet veel mensen in deze wereld. Ook al heb je ze gejat van de eigenaar van je bedrijf.’ Ik gaf hem een meier. ‘Neem maar wat te drinken van me. Dat heb je wel verdiend.’

‘Hoe zit dat met het pokeren, Arie?’

‘Iedereen kan winnen met een goede hand. Het gaat erom dat je wint met matige kaarten. De kans is groter dat ze allemaal met rotkaarten in hun vingers zitten. Het is net het leven. Niet wat je krijgt, maar hoe je het spel speelt. Dat onderscheidt de winnaar van de verliezer.’

‘Dat klinkt me net iets te makkelijk.’

Omdat hij absoluut niet achterlijk was, legde ik het hem kort uit.

‘Gokken heeft weinig met geluk te maken. Dat denken de mensen vaak. Pokeren is een systeem. Daarom winnen ook vaak dezelfde mensen. Ze hebben geduld. Ze doorlopen het systeem. Door maar vijf spelletjes te spelen ontneem ik ze de kans om mijn spel te leren kennen. Verliezen is namelijk ook een systeem. Als je vaak pech hebt, is het geen pech meer. Jij speelt regelmatig met ze. Ze kennen je manier van spelen. Mij kennen ze niet. Ik doe onbekende dingen voor ze. Dat legt mijn zwakke punten niet bloot, maar die van hen, omdat ze niet buiten hun vastgelegde traject kunnen denken. Daar zijn ze niet te stom, maar wel te inflexibel voor. Zoals de tram een rails volgt. Na halte A komt voor hen halte B. Ik kwam er alleen even op de fiets tussendoor. Dat snapten ze niet. Ze beheersen hun eigen denkwereld, maar begrepen de mijne niet. En wat je door gebrek aan aanpassingsvermogen niet beheerst, dat verlies je. Simpel.’

Richard stond me met grote ogen aan te gapen.

‘Hé, Konijnenberg. Ik verzin die spelletjes en applicaties toch niet voor niks?’

‘En het voetbal? Vijf wedstrijden boven op elkaar heeft hier nog nooit iemand goed gehad. En Catania, hoe zit dat dan?’

‘Dat kan ik je na het weekend pas vertellen. Maandag halen, maandag betalen.’

‘Zeg het me toch maar. Als vriend.’

‘Als je me belooft niets tegen de bookmakers te zeggen en niet te spelen.’

‘Ik beloof het.’

‘Catania speelt uit tegen Juventus in Turijn. Siciliaanse maffia en Noord-Italiaanse cosa nostra. Bloedbroeders. Juve heeft vorige transferperiode de spits van Catania gekocht. Heel goedkoop. Die gozer heeft er nu al negentien gescoord voor Juventus. De ‘oude dame’ staat elf punten voor op AC Milan en Inter. Het wordt een cadeautje van de ene capo aan de andere capo. Zo voorkomen ze degradatie en de eigenaar van Catania speelt achter de schermen bij de bookmakers op zijn eigen club. Hij mag zijn zakken vullen over de rug van anderen. Het is de Italiaanse manier om ‘dankjewel’ te zeggen. Dat is het.’

Maandag halen. Stapels bankbiljetten in een plastic boodschappentas van de Jumbo. Ik had van mijn leven nog nooit zoveel geld bij elkaar gezien. Maar ik deed alsof ik naar oud krantenpapier zat te kijken.

‘Geen valse, Robbie?’

‘Nee. Niet een. Zo werken we niet, Boretti. We hebben in onze wereld een naam hoog te houden en die is meer waard dan deze ene koffer met geld.’

‘Goed zo.’

‘Arie?’

‘Ja, Robbie?’

‘De mannen achter ons hebben liever niet meer dat je bij ons speelt.’

Hij doelde op het Oostenrijks-Hongaarse syndicaat, dat samen met de Engelsen en Chinezen de Europese illegale voetbaltoto beheerste.

‘Dat begrijp ik, Robbie.’

‘Mooi. Het ga je goed.’

Veertien jaar later op de vijfde verdieping van hotel Nemunas in Kaunas, schoof ik de vitrages en gordijnen helemaal naar de zijkant. Daarna deed ik het venster wijd open. De frisse novemberwind die kalm als een onzichtbare rivier door de straat trok, aaide over mijn gezicht, waaide door mijn haren. Mijn handen steunden op de vensterbank. Een paar minuten genoot ik van het uitzicht, hoewel er nauwelijks iets gebeurde. Deze plek op aarde leek stil te staan, terwijl in de digitale wereld informatie hypersnel raasde van de ene plaats naar de andere. Vroeger stuurde je een brief van het ene adres naar het andere. Fysiek kwam hij dan een paar dagen of weken later aan, en het papier was niet meer op dezelfde plek als waar het vandaan kwam. Nu sturen we van bron naar ontvanger, en net als quarks die zich splitsen, tegelijkertijd zijn en niet zijn, blijft de informatie bij de bron en wordt toch ontvangen. Onbegrijpelijk voor de meeste mensen, omdat ze weigeren erover na te denken. Onze historie, onze vriendschappen, onze liefdes in nulletjes en eentjes. Wie kent de brieven van Vincent van Gogh nog? ‘Beste Theo’, of tussen Schiller en Goethe. En wat zijn wij? Niet meer dan ‘nu’. Wij worden wezens zonder herkomst en levend gezicht. Empathielozen. Gewetenlozen. We hebben internet, we bellen, tweeten, sms’en, zetten computers aan en uit, satellieten zweven hoog boven ons, we vertrouwen onze intiemste geheimen toe aan apparaten, maar eigenlijk hebben we geen idee hoe alles werkt. Je computer is je panacee, je smartphone je totem, je laptop je kerk en ergens er ver achter, in een universum van bits en bytes, leeft onze moderne God. Voorlopig. Van deus ex machina naar machina exit deus. Zo zal het zijn. We dwalen tussen onbevattelijk groot en microbisch klein en van beide zien we de grenzen niet, zo dacht ik in het open venster. Windows, Arie. Een onzichtbare stroom, als de wind die door deze straat waait, kennen wij de werelden niet, waarin we ons laten meesleuren met fatalistische desinteresse en schouderophalende acceptatie van vooruitgang. We denken de wereld te beheersen. Maar we zijn slachtoffers.

Twaalf uur. In mijn jaszak ging mijn telefoon over die ik vlak daarvoor had aangezet.

5

Het was een fijne kamer om in te werken. Het eenvoudige houten bureau stond op de goede plek. Tijdens het schrijven viel het zonlicht prettig binnen. Er was uitzicht op een stuk van de rivier en het bed was comfortabel. Het matras niet te hard, en vooral niet te zacht. Allemaal stukken beter dan in het vorige hotel. Dat had verder niets met de bedomptheid of de gebrekkige hygiëne te maken, maar in de loop van dag twee kreeg ik buren. De mensen links - die ik niet had gezien bij binnenkomst - hadden hun hogeschoolcursus Ruzie voltooid en cum laude afgesloten. De buren rechts - die ik bij toeval wel kort op de gang had gezien, bedreven seks als krijsende duivels (hij heette Misha en zij Slet), waren constant dronken en knetterstoned op de fruitige combinatie van coke, wiet en lsd. De producten werden namelijk luidkeels besproken en de muren waren nu eenmaal flinterdun. Voor de niet-kenners onder ons: nooit uppers, downers en psychedelica door elkaar gebruiken, of je moet voor de rechtbank onder ede naar waarheid willen verklaren dat je ‘het echt niet meer weet en niet van plan was haar met vijfenzeventig messteken te vermoorden’. Om vervolgens haar hoofd als trofee op je nachtkastje te zetten. Daarnaast draaiden ze keiharde muziek zonder einde, van het type ‘jekkers op de bouwplaats’. Haar vocabulaire beperkte zich tot: ‘neuk me - nee nee nee, Misha’, afgewisseld met ‘ja, ja, ja, Misha’. Dan kun je wel vragen of ‘het wat stiller kan,’ maar hij had tatoeages in zijn stierennek en gorillagezicht die een zeer succesvolle gevangeniscarrière beschreven. Russische maffia. Niks mis mee als je ze nodig hebt, maar nu even niet. Het was toch tijd om de volgende ochtend van hotel te wisselen. En na het bezoek van de mooie Dorogaya en de herinneringen aan Julia die haar bezoek had losgewoeld, had ik toch geen zin om te slapen. Haar foto, en daarna een boek, tot de innerlijke duisternis me klemvast in zijn greep nam.

Ik zei ‘schrijven’, maar vandaag had ik nog geen zin toegevoegd aan het manuscript waaraan ik werkte. Sterker, tijdens het nalezen verving ik enkele woorden en kortte wat zinnen in of haalde ze weg. Een overstap van hotel naar hotel onderbreekt het ritme, maar via nalezen hervind je de cadans en kom je weer eenvoudig terug in de sfeer van het manuscript. Ik werkte veel. Waar en onder welke omstandigheid dan ook. Thuis, in lawaaierige hotelkamers, rijdende treinen, vliegveldterminals, regen, sneeuw, feestdagen of wat daar voor door moet gaan, storm, hitte. ’s Ochtends, ’s middags, ’s avonds. Een schrijver schrijft. Punt. Je weet nooit wanneer je de gelegenheid niet meer krijgt. Het leven is onberekenbaar en terugkijkend was ik al te veel tijd verloren aan - dat moet gezegd - eervolle zaken en aan minder goede zaken. Op dit moment schreef ik een manuscript over wat er met een man gebeurt die de liefde van zijn leven verliest. Niet door dood, maar door scheiding. Liefde, geduld, visie en vriendschap die eenzijdig opraken. Het klinkt overdreven, maar iemands dood is soms gemakkelijker te accepteren, vooral als het een natuurlijk proces is. Echt. Ik heb het zelf meegemaakt. Het boek dat ik nu schreef, was een zogenaamde ontwikkelingsroman. Niet voor de adolescent, maar voor de man van middelbare leeftijd. Zulke boeken was ik nog maar weinig tegengekomen. Hoe kijkt hij ertegenaan na tig jaren? Heelt de tijd alle wonden? Wat is er veranderd? Wie is er veranderd? Waarom? Veel vragen waar, wat mij betreft, een antwoord op moest komen. Een spannend liefdesverhaal en een coming-of-age-roman in een. Het zou gevreten worden door de groeiende schare fans die ik inmiddels had opgebouwd. Een van de voordelen van het hebben van veel geld is het kunnen aansturen van het netwerk. Geen geleur meer in het piepkleine land van oorsprong, waar de muizen bochels hebben. Geen goede manuscripten die om verzonnen redenen toch afgewezen werden door de hoofdredacteur, terwijl het alleen maar om het budget ging. De gepubliceerde roman bij een gerenommeerde uitgeverij had het break-evenpoint nog niet bereikt. Daar zaten ze dan in hun dure grachtenpand in Amsterdam. De oude muren bol van gebakken lucht en opgeblazen ego’s en het lukte ze niet eens om een eerste oplage van duizend boeken te verkopen. ‘Vreemd, meneer Boretti, want Leven op liefde en dood is een uitstekende roman. Een prima debuut.’

‘Nou,’ antwoordde ik zeven jaar geleden, ‘misschien als het personeel van de make-upafdeling, die jullie hier in goed Nederlands marketing department noemen, eens een dagdeel van een werkweek wil besteden aan de onbekende schrijvers in jullie stal, in plaats van te babbelen met collegaatjes over welke schoenen ze aan moeten bij de uitreiking van een of andere literatuurprijs, dat er dan wat positiefs loskomt. Je weet het niet, hè?’

Het nadeel van eerlijkheid in vol ornaat. Getalenteerd of niet, voor jou tienduizend anderen. Sindsdien werd elk manuscript dat ik indiende afgewezen. Wichelroedelopers, piskijkers, politici, mediums, gebedsgenezers en kruidendokters zijn een betrouwbaarder volk dan wat er over het algemeen in een uitgeverij ronddwaalt. En denk nu niet: die Arie Boretti staat bol van de frustratie, want dat is niet zo. Ik kan prima tegen mijn verlies. Ik heb er alleen een hekel aan voorgelogen te worden. Een eigenschap die elk rechtschapen mens zou moeten hebben. Ook weer een van de redenen waarom ik hier in Kaunas, Litouwen rondliep. Enkele mensen logen tegen me of hielden de waarheid achter. Iets wat voor mij hetzelfde is. Liever zat ik gewoon ontspannen in mijn kleine appartement aan zee aan mijn nieuwe boek te werken. Nog altijd op dezelfde kleine plek waar ik met Julia had samengewoond.

Tijdens het schrijven draaide ik op YouTube vaker dan soms For no one van The Beatles. Ook vandaag. Fantastische muziek, geschreven door iemand die iets van het leven begrepen moet hebben. Het kwam niet vaak voor. Maar in dit geval overstegen voor mij de zinnen van de tekst de muziek. ‘She goes out. You stay home. She says that long ago she knew someone, but now he’s gone. She doesn’t need him.’ Hoe is het mogelijk dat iemand zo jong zulke teksten weet te verzinnen? Nog geen vierentwintig was McCartney toen hij dit schreef. Een tekst die de stervende relatie die ik toen met Julia had, gevoelsmatig exact beschreef.

Kwart over een. Ik deed de klep van mijn laptop dicht. De stekker haalde ik uit het stopcontact. Sloot de vensters. Trok mijn suède schoenen aan. Model halfhoge stappers met spekzolen en stevige veters die leken op bergbeklimmerkoord in het klein. Deze Tod’s had ik al jaren. Ze waren als een paar betrouwbare partners aan mijn voeten. Goede kwaliteit. Geen opvallende rijkeluistroep. Daar hield ik niet van. Als je me zag, zou je eerder denken aan iemand die met zijn handen werkt, in plaats van met zijn hoofd. Gewoon, een man in de tram, of iemand die op maandagmorgen op de fiets naar zijn werk gaat. Schrijven deed ik het liefst op blote voeten. Ook in de winter. Waarom weet ik niet. Schrijvers zijn een apart slag. Ik kan het weten. Ik ben er een. Mijn mobiel had ik direct weer uitgedaan na het telefoontje, maar ik stak hem wel bij me. Bij de deur trok ik mijn leren vliegeniersjack aan. Oud, maar nog niet versleten. Een jas met een verhaal. Net als ik. Ik gaf spullen de tijd om met mij te vergroeien. Een jack als een schuilkelder. In alles schuilt wat ons onszelf maakt. Karakteriseert. Iemand die zaken als louter zielloos ziet, slechts met materialistische ogen, die wandelt en woont in leegte. Zelfs eenzaamheid kun je als vriend beschouwen. Andersom zullen dingen je dan beter ten dienste staan, omdat je snapt waar iets vandaan komt. En omdat je samen iets hebt meegemaakt. Met zo’n instelling kun je alles in dit leven dieper lief hebben. Een foto is maar een foto. Een stuk papier van een paar cent met kleurige puntjes. Maar als je vrouw erop staat, maakt het gevoelens los. Omdat het moment nooit meer terugkomt. Omdat het gevoel nooit meer terugkomt. Als je als mens diepte hebt, dan heeft al het persoonlijke wat jou tot jou maakt dat ook. Zo zag ik geld tegelijkertijd als schild en als wapen. Informatie als dolk. Een internetsysteem als een atoombom. Ik stel het hier onomwonden duidelijk: dat juist een goed mens recht heeft op de waarheid. Omdat hij er meer waarde aan hecht dan een slecht mens. Als die waarheid hem nodeloos pijn heeft gedaan, heeft een eerlijk mens recht op genoegdoening. En als hij geen genoegdoening krijgt, heeft hij recht op wraak. Vendetta. Ik ben tenslotte een halve Italiaan. Maar ook mijn lieve moeder, van top tot teen puur natuur Nederlands, trok koel haar grenzen. En tenslotte ben ik ook een halve Nederlander. Zaken van het hart dienen niet per definitie met kortaangebonden hartstocht opgelost te worden. Hier vormde het Zuid-Europese spreekwoord: ‘Wraak is een gerecht dat het best koud geserveerd kan worden’, een prachtige brug tussen de twee culturen die Aristoteles Boretti maakten.

Zoals ik al zei, was het hotel niet willekeurig gekozen. De locatie was belangrijker dan de andere voordelen. Hooguit vijf minuten lopen tot de plaats waar ik met Richard Konijnenberg had afgesproken. Hij moest in Sint-Petersburg, Kiev en hier enkele zaken voor me regelen. Twee dagen eerder was hij in dit stadje aangekomen. Ik had hem al een paar weken niet gezien. We hadden slechts telefonisch contact onderhouden. Hij stond in zijn kakikleurige trenchcoat op het plein voor de kerk te wachten. Zijn rossige haar minder vurig dan vroeger. Uiteraard was ook hij veertien jaar ouder geworden sinds Barcelona, maar de jaren waren voor hem minder vriendelijk dan voor mij. Misschien omdat hij intenser leefde dan ik. Het is mogelijk. Nachtleven, twee vechtscheidingen achter de rug, gokken, drank, vrouwen, stressgevoelig, het gaat je allemaal niet in de koude kleren zitten. Zijn privéleven ging me niets aan, als hij zijn werk maar naar behoren deed.

Nog altijd leek hij op inspecteur Gadget als hij zijn trenchcoat aanhad. Alleen het carnavaleske gleufhoedje van de cartoonfiguur ontbrak. Negen jaar geleden werd Konijnenberg ontslagen door de eigenaar van het bedrijf waar hij directeur bij was. Bij de jaarlijkse controle van de boeken kwam kwalijk declaratiegedrag aan het licht. Vergeleken met Barcelona waren de rollen nu omgedraaid. Ik was zijn werkgever. Sinds die middag bij het koffiehuis in Amsterdam-West was hij on-besproken en onbedoeld de volger geworden en ik de leider. Kleine omslagpunten met grote gevolgen in de verhoudingen. Bij mij was hij aangesteld als algemeen directeur. Voor een van mijn drie Russische ondernemingen onderhield hij de contacten met de figuren met wie ik liever niet praatte. Tevens hield hij meerdere projecten voor me in de gaten. Dat soort zaken. Zijn declaratiegedrag was er niet op vooruitgegaan, maar dat wisten we alle twee. Sommige dingen moet je niet willen veranderen, ook al zijn ze slecht. Hij mocht misbruik van de situatie maken, zolang het niet de spuigaten uitliep. Als dat het geval was, riep ik hem tot de orde. Dan hield hij zich weer een tijd gedeisd. Richard had zijn zwakke plekken, maar stelde daar tegenover dat hij behoorlijk goed was in zijn vak. Er waren ook zaken die ik niet met hem deelde. Gewoon omdat ze hem niks aangingen of omdat ik hem niet verder vertrouwde dan strikt noodzakelijk. Ver boven de aardse zaken, zal ik nooit vergeten dat hij het was die me had ingehuurd. Dankbaar dat ik via hem Julia in Barcelona had mogen ontmoeten. Zoals ik met mijn spullen omging, zo behandelde ik de meeste personen. Ze zijn niet slechts gebruiksvoorwerpen. Een visie die haaks stond op het eendimensionale materialisme van mensen. Want zo kijken ze tegen je aan. Wat heb ik aan je? Op jacht naar middelen om het zichzelf gemakkelijker te maken, of om via jou vooruit te komen in het leven. Maar materie is energie. Als je de dingen met respect behandelt, dan valt alles van die materie je ten goede. Dat is geen geitenwollensokkengeneuzel. Dat is wetenschap. Mijn wetenschap. Een boom heeft wortels nodig, anders valt hij om. Zo hebben mensen elkaar en hun gezamenlijke historie nodig als de aarde waarin ze staan. Ze hebben eigenschappen die met je kunnen vergroeien, als je ze de kans geeft. Op hun beurt maken ze je gelukkig op hun eigen specifieke wijze. Ze brengen je op plaatsen waar je voor niets en niemand bang hoeft te zijn, omdat je altijd op elkaar kunt rekenen. Omdat je weet waar je samen vandaan komt. En als je heel veel geluk hebt, onbeschrijflijk veel geluk, weet je waar je samen naartoe gaat. Al is het maar morgen. Maar ouder worden houdt ook in: loslaten. Dat wist ik inmiddels. Je kunt nu eenmaal niet alles meetorsen op je reis door het leven. Herinneringen zijn al zware bagage genoeg. Langzaam op weg naar een wortelarm bestaan. Eens zou ook ik zacht krakend, maar gracieus omvallen.

‘Arie!’ Hij zwaaide naar me alsof ik hem over het hoofd had kunnen zien op dit rustige, knusse plein, dat overheerst werd door de witte kerk met koepels als blauwe uien. Het godshuis stond centraal op het plein, alsof de rest van de wereld eromheen was gebouwd.

‘Richard.’

We schudden elkaar de hand. Het was een graad of twaalf. Lekker fris najaarsweer. Toch voelden zijn vingers klam. Altijd had hij last van zweethanden. Sommige mannen hebben dat. Van vrouwen weet ik het niet. Het zei niks over zenuwen. Dat weet ik wel.

‘Is het waar?’ vroeg hij direct, terwijl hij me in de ogen keek. Ondertussen schoof hij zijn jaspanden opzij en stak zijn handen in zijn broekzakken. ‘Ik kreeg het tenminste via Sint-Petersburg en Moskou te horen.’

‘Je doelt op Izkat, mag ik aannemen?’

‘Ja, natuurlijk. Waarom zou jij je belang in de op een na grootste zoekmachine van het Russische taalgebied verkopen? Wat zit erachter en waarom heb je het me niet verteld?’

‘Een leger marcheert op zijn maag, heeft Napoleon gezegd. Voorraad en munitie. Misschien wil ik ten strijde trekken. Daarom.’

Hij was ontevreden met het antwoord. Jammer, want het was het correcte antwoord. Zijn linkermondhoek plooide zich, waardoor een wang bolde en de ander niet. ‘Ik heb weinig verstand van geschiedenis, Arie. Maar ik weet wel dat Napoleon zwaar op zijn bek heeft gekregen op zijn veldtocht naar het oosten.’

‘Yep. Op de terugtocht, bij de Berezina. Veertigduizend Fransen dood of gewond. Een zooitje. De rest is deze kant nog op gevlucht.’ Ik wees in de richting waar de nabijgelegen hoofdstad zich moest bevinden. ‘Naar Vilnius, als ik me niet vergis. Een pittige wandeling van Wit-Rusland naar Litouwen, door de sneeuw en de vrieskou.’

‘Leuk. En nu het antwoord.’

Het ging over geld. Alweer. Dus zuchtte ik nog maar eens. ‘Izkat staat als een huis, maar de extreme groei is eruit. De medeoprichters hebben hun zakken vol. Gemakzucht treedt straks in. De aandelenkoers staat nu nog hoog. Dat is over een halfjaar anders. Toenemende concurrentie. Van winst nemen is nog nooit iemand armer geworden. Tijd voor andere projecten. Dat is het wel zo’n beetje.’

‘Te veel in de picture bij de staat?’

‘Nee. Maar het kan geen kwaad om dat te voorkomen. Gieren zijn altijd op zoek naar een kadaver. Eigenlijk ben ik al aan de late kant, vind ik zelf.’

‘Hoeveel?’

‘Hoeveel, wat?’

‘Hoeveel heeft het opgebracht?’

‘Hoezo?’

‘Zo maar. Betrokkenheid.’

‘Je bedoelt nieuwsgierigheid.’

‘Ja. Ook dat. Ik moet toch weten bij wie ik werk?’

‘Nou, in ieder geval niet bij Izkat. Je werkt voor mij.’

‘Vertrouw je me niet, of zo?’

Om hem geen eerlijk antwoord te geven en van het gezanik af te zijn, besloot ik enige openheid van zaken te geven. ‘Ik heb mijn hele belang verkocht. Veertig procent. Verleden maand in Moskou. Onderhands. Aan de andere aandeelhouders. Ze hebben een korting van vijftien procent op de beurswaarde gekregen. Zo heb ik geen gezeur met de buitenwereld en ze zijn volledig eigenaar.’

‘Dus je bent helemaal uit het bedrijf gestapt?’

‘Ja.’

Richard floot tussen zijn tanden. Hij stond te rekenen.

Ik stond op de volgende vraag te wachten.

‘Achthonderd, negenhonderd miljoen, Arie?’

‘Zoiets. De exacte cijfers weten de krentenwegers,’ zei ik glimlachend.

Richard was niet te ontdooien. De directeur slinkse zaken was doodserieus waar het geld en macht betrof. Hij staarde me aan alsof hij het liefst in mijn hersenen wilde kijken.

‘En Djenghi Kahn?’

Hij doelde op een grote Russische goksite. Een van de eerste projecten waar ik dertien jaar geleden in was gestapt. Op de beurs in Barcelona had ik kennisgemaakt met drie jongens, voormalig studenten informatica. De inkt van hun diploma was bij wijze van spreken nog nat. Daarna zijn we bij mijn eerste bezoek aan Julia in Sint-Petersburg om de tafel gaan zitten. Ze hadden geld nodig en zochten een investeerder. Van het zwarte geld dat ik met de illegale voetbaltoto had verdiend, heb ik toen voor vijftigduizend euro een derde van hun bedrijf in handen gekregen. Ze hadden al een lopende toko, maar hadden kapitaal nodig voor doorontwikkeling. Een koopje en een leuke goudmijn. Achteraf kun je een koe in de kont kijken. Het risico dat ik kon fluiten naar mijn investering was vele malen groter. Een prima investering omdat ik zelfbedachte spelletjes daar kon wegzetten. Ik had die formats toch in mijn bestanden. Iets wat me dubbel geld opbracht. Op de website van Djenghi Kahn, een woordspeling op het Russische woord voor geld en de grote veroveraar uit Mongolië, kon je inmiddels gokken op alles wat los en vast zat. De site was populair in het hele voormalige Oostblok en de omzet liep jaarlijks in de honderden miljoenen euro.

‘Wat is daarmee?’ vroeg ik op mijn beurt.

‘Ga je daar ook uitstappen?’

‘Misschien,’ zei ik.

‘Dat aandeel is nog meer waard dan Izkat.’

‘Waarschijnlijk wel.’

Hij wist het wel, toch spiegelde ik het hem voor zodat hij ondertussen kon rekenen. ‘Het bedrijf levert aan drie kanten omzet op. Het gokken zelf, de reclame-inkomsten en de rechten op mijn spelletjes.’

Hij knikte lang en langzaam. ‘Ik weet het, Arie. Nu nog een antwoord op de vragen die ik je stelde. Waarom en wat zit erachter?’

‘Alles op zijn tijd, Richard. Er blijven nog genoeg avonturen over, wees maar niet bang. Ik zorg er heus wel voor dat je niet achter de geraniums komt te zitten in een bejaardentehuis.’

‘Ik ben niet bang. Ik wil alleen maar weten wat er in je kop omgaat.’

‘Als ik er zelf achter kom, ben je een van de eersten die het weet.’

‘Gelul,’ zei hij zoals gebruikelijk rechtuit en op z’n plat Mokums, maar hij wist tegelijkertijd dat hij niet verder moest vissen. Een deur van de kerk ging open en twee oudere vrouwen kwamen in een onzichtbare bubbel van sereniteit naar buiten. Het ‘God, verlos ons van den Boze’ stond nog op hun gelouterde gezichten te lezen. Ik hielp het ze hopen. Veel vertrouwen had ik er niet in. Zonder de Duivel was God zo goed als overbodig en alleen maar een aardige vent. Een geest die een rommelige tent runde waarin vaak geknokt werd. Die ging Zichzelf echt niet onmisbaar maken. Zoals ik dat juist wel van plan was. Maar dat vertelde ik Richard niet. De directeur slinkse zaken had recht op enige informatie, alleen bepaalde ik welke informatie.

‘Waar staat de auto?’ vroeg ik.

Hij wees naar de korte zijde van het plein. Een winkelstraat met parkeerplaatsen onder de bomen.

‘Chauffeur?’

‘Ja. Chauffeur, bewaking, gids en tolk, alles voor de prijs van één. Goed?’

Als antwoord haalde ik mijn schouders op.

Samen met Konijnberg op de achterbank van de gloednieuwe Audi Q7 zat ik naar de rimpelige nek en het achterhoofd van de chauffeur te kijken. Een schedel als een motorhelm. De man bezat nauwelijks een hals. Eigenlijk gingen zijn indrukwekkende schouders onmiddellijk over in zijn hoofd. Ik had me al afgevraagd of de strakke boord van zijn overhemd niet vreselijk ongemakkelijk voor zo’n man moest zijn. Hij had een oordopje in met een gekruld draadje.

‘Is de wagen niet een beetje te opvallend?’ vroeg ik Richard.

‘Wat had ik dan moeten huren, meneer Gandhi? Een ezel en een boerenkar? Een paar sandalen en een staf? Je bent godverdomme goed voor een paar miljard en dan ga je lopen piepen dat je in een prima auto zit? De wagen hoort bij hem. Als je hem huurt, krijg je de Audi erbij.’ Hij tikte met zijn vlakke hand tussen ons in, op de leren achterbank. ‘Blijf jij maar lekker in derderangs hotels zitten. Doe het dan maar voor mij. Ik hou van luxe. De auto is trouwens gepantserd. Een veilig gevoel is ook wat waard.’

Ik glimlachte, want ik hield van zijn kortaangebonden eerlijkheid. Hart op de tong. Pas als hij lange tijd stil was, moest je op de rioolrat letten.

‘Het is al goed, Riesj,’ suste ik hem.

‘Mooi,’ zei hij, en knikte.

‘Heb je Terra Hollandia Verzekeringen onderzocht? Wat weet je van ze?’

‘Die maatschappij is vijftien jaar geleden gefuseerd met Nationale Rotterdam. Ze heten nu Terra National.’

‘Ah.’

‘Geen kleine jongens, Arie.’

‘Dat interesseert me geen biet. Als een reus knock-out gaat, maakt hij alleen maar meer kabaal.’

Naast zich had Richard een aktetas. Die opende hij en haalde er papieren uit. Eerst overhandigde hij me een uittreksel van de Kamer van Koophandel. ‘De raad van bestuur van Terra Hollandia, dertig jaar geleden.’

Ik bestudeerde de namen van de vijf leden van de raad van bestuur. Geen van de namen zei me iets. Vervolgens gaf hij me de huidige ledenraad van Terra National.

‘Mr. drs. Frederik Kuijper, lid raad van bestuur,’ mompelde ik, terwijl ik de vijf namen van dertig jaar geleden nog eens bekeek. ‘Mr. Jelle Kuijper, voorzitter.’

‘Frederik is zijn zoon,’ zei Richard. ‘Universiteit van Groningen. Woonachtig te Zeist. Vrouw, drie kinderen.’

‘En senior?’

‘Dood.’

‘Verdomme. Jammer.’

‘Hij is twee jaar geleden overleden in Saint-Tropez aan de Côte d’Azur.’

‘Natuurlijk. Die oplichters zullen heus niet tweehoog achter in de Gordijnensteeg wonen.’

Met de papieren plat op mijn schoot dacht ik een paar seconden na.

Richard wachtte braaf op orders.

‘Hoe oud is die zoon?’

‘Vierenvijftig.’

‘Geef de jongens uit Kiev opdracht om in te breken op zijn privécomputer. Plaats kinderporno. Diverse batches uit verschillende landen. Laat ze een eenvoudige versleuteling gebruiken. Geen hightech. Hij moet de beveiliging zelf gedaan kunnen hebben. Laat de nerds zorgen voor een correcte chronologische historie van foto’s en filmpjes die hij gedownload heeft. Hij mag de map zelf niet vinden, dus zorg voor een labyrint. Gebruik materiaal van pornosites die inmiddels uit de lucht gehaald zijn, en plant zijn gegevens in hun oude database. Die connecties hebben onze jongens daar wel. Dan wacht je een paar dagen. Vervolgens plaats je via een ontraceerbare bron informatiebommetjes bij de CIOD, Meldpunt Kinderporno en bij Meld Misdaad Anoniem. Maak gebruik van meerdere accounts waar zijn IP-adres tussen zit. Ze moeten ook wat speurwerk verrichtten, anders valt het te veel op. Je wacht heel even, dan zorg je voor een lek naar het Financieele Dagblad en de Telegraaf. Dat zet druk op de ketel.’ Ik gaf de informatie terug.

‘Is dat het?’

‘Nee. De aandelen van Terra National zullen na zijn arrestatie door de beursvloer zakken. Waarschuw de jongens in Hong Kong. Laat ze in contact komen met de agressiefste bank- en verzekeringsmaatschappij in Azië. Laat aan hun raad van bestuur doorschemeren dat Terra National binnen afzienbare tijd voor een koopje in de etalage zal staan. Gooi het van onze kant maar op voorkennis. Laat onze partners geld vragen voor deze inside-information. Anders ruiken ze onraad. Dat geld mogen de Chinezen in hun zak steken, in ruil voor hun diensten.’

‘Dat is het?’

‘Nee. Om Terra helemaal rijp voor de sloop te maken, gooien we er een paar dagen voor de arrestatie van mr. drs. Frederik Kuijper een gigantische DDoS-aanval tegenaan. En daarna nog een. En nog een. Financieel en wat betreft communicatie leggen we ze, om te beginnen, een week plat. Bankverkeer en al. Gebruik guerrillatactiek. Andere aanvaller, vanaf een ander plek in een ander land. In ieder geval nooit twee keer dezelfde.’

‘Het is geen kleine jongen. Dat heb ik je al gezegd. Ze zullen heus prima beveiliging en goede IT-jongens hebben.’

‘Die van ons zijn beter.’

‘Het is een pittige operatie, die veel geld gaat kosten.’

‘Ik heb in de afgelopen jaren een oorlogskas gevuld, speciaal voor dit soort zaken.’

‘En die oorlogskas ga ik beheren?’

‘Nee,’ zei ik kortaf. ‘De kas beheer ik zelf. Jij zet de zaak op en onderhoudt de communicatie. Meer niet.’

‘Meer niet?’ zei hij verbaasd. ‘Het is een hoop extra werk. Een tussentijdse salarisverhoging lijkt me hier wel op zijn plaats, Arie.’

‘Het is geen extra werk. Het is gewoon werk. Je maandsalaris is hoog genoeg, vind je zelf niet?’

‘Nee.’

‘Nou, ik wel.’

Met zijn neus naar het zijraam onderdrukte Richard zijn irritatie. Het oude centrum van Kaunas was aardig, maar niet erg groot.

‘Frederik Kuijper is maar zijn zoon, Arie,’ sprak hij in de richting van de zijruit. ‘Je verwoest zijn leven en het bedrijf.’

‘Ja. Nou, en? Ik ben ook iemands zoon, Richard. Er staat nog een rekening open. Die gaan ze nu voldoen. Het is er tijd voor.’

‘En de naam van de operatie?’

‘Windhoos.’

6

Die middag liep ik de toeristische toer ‘Julia in Kaunas en wijde omgeving’. Een walk down memory lane, zonder dat ik er ooit met haar was geweest. De spaarzame informatie die ik over haar had, was inmiddels door Richard aan de jongeman verstrekt. Een student en hacker, die de kelder van zijn ouderlijk huis had omgebouwd tot een computerhol waar menig bedrijf jaloers op zou zijn. Uiteraard had ik veel groter, beter en sneller gezien, maar voor een jochie alleen was het toch indrukwekkend. Hij woonde in een vrijstaand huis met puntdak, dicht bij de Polytechnische Hogeschool. De auto met chauffeur stond aan de overkant van de straat zelfs geparkeerd voor het hekwerk dat het ultramoderne schoolgebouw omheinde. We bevonden ons in een buitenwijk met lange rijen kopieen van het tekentafelorigineel. De buurt was steriel, met veel geplant groen, opritten, en schone stoepen in vers geasfalteerde straten. De eenzaamheid van voorspoed sprong je hier tegemoet.

‘Wat zeggen je ouders hiervan?’ vroeg ik hem in het Engels.

‘Ze klaagden vroeger wel eens over de energierekening. Voor de rest weten ze niet eens dat ik besta,’ zei hij misnoegd. ‘Zij kookt. Ik eet. Hij smakt. Ik zwijg. Zij komt. Hij gaat. Verder neukt zij met een tennisleraar, een barkeeper en een getrouwde profbasketballer en hij met een van de dames op kantoor. Een doorsneegezin.’

Deze magere jongeman met vet sluik haar, een T-shirt met een lachende doodskop en zwarte basketbalschoenen stond volgens Richard in het hackerswereldje bekend onder de naam Baseman. Nu ik hier naast hem stond, begreep ik waar de naam vandaan kwam. Het was een verhaspeling van basement en man. Wat ik wilde, betrof slechts een kleine operatie, die het best lokaal uitgevoerd kon worden. Hoewel het voor mij van belang was, hoefden we geen mug met een kanon dood te schieten. Hij was volgens Richard niet super, maar goed genoeg.

‘En hoe heb je dat opgelost?’ vroeg ik hem.

‘Wat?’

‘Dat van die energierekening.’

‘Pfff, fluitje van een cent. Inbreken bij de energiemaatschappij. Eenmalige actie. Erin en eruit.’ Hij sprak als een kluizenaar die zich tientallen jaren aan zijn gelofte van stilte had gehouden. Zijn stem was te rauw voor een adolescent en zijn dictie was brokkelig. ‘Tegenwoordig betaalt de hogeschool het meeste van de rekening.’

‘Dat is aardig van ze. Je bent vast een prima student,’ merkte ik op.

‘Ben je dwaas of zo, ouwe?’ zei hij brutaal. Ik begreep zijn ouders plots een stuk beter. ‘De meterkasten van de school staan vlakbij, achter het hek. Ik tap van de Polytechnische af. Geen haan die ernaar kraait.’

Amicaal legde ik mijn hand in zijn nek. Zijn hoofd zakte iets tussen zijn schouders, alsof hij allergisch was voor lichamelijk contact.

‘Goed… Baseman.’ Ik smeerde zijn naam lang uit. ‘Ben je al betaald door de meneer die naast me staat?’

‘Ja. Vijftienhonderd euro. Gisterenavond in het centrum, toen ik de informatie kwam ophalen.’ Zijn stem klonk onzeker.

‘Mooi.’ Mijn duim en vingers sloten zich om zijn nek. Vervolgens verstevigde ik mijn grip. ‘Als je me nog een keer zonder respect aanspreekt, dan ga je naar het volgende schoolfeest met je tong als stropdas. Heb je dat begrepen?’

Hij knikte. ‘Ja, meneer.’

Op de achterbank van de auto reikte ik tussen de twee hoofdsteunen door naar de chauffeur en tikte hem op zijn rechterschouder. ‘Centrum.’

Zijn kop ging kort op en neer. Met een druk op de knop startte hij de motor. De twaalfcilinder brulde als een chagrijnige leeuw.

‘Het centrum?’ vroeg Richard. ‘Daar komen we net vandaan.’

‘Ik weet het. Ik had je hier bij nodig. De rest knap ik vandaag zelf op. Ga jij je huiswerk maar doen. Terra National. Als je het voorbereidende werk hebt gedaan, dan heb ik nog een klus voor je.’

‘En dat is?’

‘Capua.’

‘Natuurlijk.’ Hij liet een korte stilte vallen. ‘Wat is Capua?’

‘Een Italiaans dorp. Ongeveer vijftig kilometer ten noordnoordoosten van Napels. Daar komen mijn opa en oma vandaan.’

‘En is er iets specifieks wat je wilt weten, Arie? Dat zoekt makkelijker.’

De omgeving die langs onze ramen schoot, vervaagde door de snelheid. Bomen, geparkeerde auto’s en huizen leken een aquarel waar een glas water overheen was gegaan. Alle lijnen en kleuren liepen in elkaar over. Alleen als je recht vooruit keek, werd de realiteit niet vertekend.

‘De pastafabriek. Voorts wil ik dat je onderzoekt waar ze hun grondstoffen vandaan halen. Wie levert het meel? Ik wil weten waar de elektriciteitscentrale staat die het dorp van stroom voorziet. Hetzelfde geldt voor gas en water. Dat soort zaken.’ Richard gaf geen antwoord. Hij keek naar buiten en sprak tegen het zijraam.

‘En de naam van die pastafabriek?’

‘Boretti.’

‘Ik had het kunnen weten. Dat is tenminste een naam die ik niet hoef op te schrijven. Boretti Spaghetti. Het bekt wel lekker!’

Het duurde weer enkele seconden. Als een klein kind dat het ergens niet mee eens was, bleef hij tegen de zijruit praten. ‘Maffia?’

‘Volgens mijn vader zaliger de Napolitaanse. Camorra,’ antwoordde ik hem.

‘Toe maar,’ zei hij weinig enthousiast. ‘Gaan we het hele geschiedenisboek afwerken? Wie is de volgende? De familie van Adolf Hitler?’

‘In mijn geval zou Mussolini logischer zijn, Richard.’

Uiteraard verbleef hij in het beste hotel in de stad. Het hotel waar ik Dorogaya opgepikt had, of beter gezegd: zij mij. Met het portier open overhandigde hij me de papieren en de kopieën van de foto’s.

‘Hoe laat ben je terug, Arie?’

‘Over een paar uur. Hoezo?’

‘Zullen we samen eten? Beneden in het hotel is een uitstekend restaurant. Halfacht, goed?’

Dat ik er gisteren al had gegeten vertelde ik hem niet. Waarom niet? Ik heb geen idee. Het kon zijn dat ik het impulsief openhartig delen van informatie verleerd was. Misschien was dat het.

‘Oké.’

‘Ik trakteer,’ zei hij en glimlachte er gul bij.

‘Welja, doe maar duur.’ Het was grappig bedoeld, maar zo vatte hij het niet op.

‘Dan vreet jij toch een bord linzensoep met een stuk roggebrood. Glas water erbij. Feest.’

‘Het was maar een geintje, Richard. We gaan lekker eten en drinken. Ik betaal.’

Hij gaf geen antwoord meer. Tijdens de rit die volgde, dacht ik er meerdere keren over na waarom hij zijn hoofd schudde toen hij de deur sloot.

Zoals een familielid blij kan zijn met de eerste keer dat een kleuter zijn naam noemt, zo blij was ik met het eerste woord van mijn chauffeur.

‘Park,’ zei hij, terwijl hij het papier met aanwijzingen op de bijrijdersstoel legde.

Aan zijn uitspraak te horen sprak hij liever Duits dan Russisch. Wellicht had zijn familie nog meer dan anderen in Litouwen geleden onder de overheersing van de communistische horde. Vroeger kende ik een Indische familie die graag bij onze strandtent kwam. Erg lieve mensen. Een van de dames had als jong meisje in een jappenkamp gezeten. Ze hebben me weleens foto’s laten zien uit haar jeugd. Ze was ongelooflijk mooi. Zelfs als puber kon ik begrijpen wat een hel het kamp voor haar moet zijn geweest. Ik praat over vijfendertig jaar geleden of zo, dat ik dit hoorde. Toentertijd - dus vele jaren na de Tweede Wereldoorlog - stapte ze nog altijd uit de bus of trein als er Japanners aan boord kwamen, vertelde moeder me. Geen familielid zou het in zijn hoofd halen een elektronisch artikel of auto aan te schaffen uit het land van de rijzende zon. Het kon zijn dat bij de chauffeur thuis wél een Grundig televisie of Siemens wasmachine stond. Hij reed in ieder geval in een Audi. Misschien had zijn overgrootvader de Sonderkommando’s van Einsatzgruppe A enthousiast geassisteerd. Je weet het niet. De familiegeheimen beginnen al bij je ouders en jezelf.

‘Ja. Park. Meer. Trakai,’ dicteerde ik hem in Duits steno. Ik liet hem de A4-kopie van de foto zien die een paar jaar geleden op haar Facebookpagina had gestaan. Ze zat op een gelakte houten bank met het kirrende kind van twee staand op haar schoot. In het panorama schuin achter haar dacht ik een tijdlang de Baltische kust te zien. Een strook zand, water zonder zichtbare overzijde. Ik wist toen al via via dat ze met een vent uit Litouwen ging. ‘Die vierkante toren daar, ter rechterzijde tussen de dennenbomen door, die hoort bij het kasteel van Trakai. Aan de positie en de afstand te oordelen is de foto aan het Galvé-meer genomen,’ zei de student daarstraks. Ik wilde de exacte locatie weten. ‘Dit is de zuidoostzijde. Kijk maar naar de lichtval op de objecten.’ Op Google Maps toonde hij de plaats waar de bank moest staan. ‘Ik kan er honderd meter naast zitten, maar meer ook niet,’ en vervolgens printte hij de pagina voor me. De foto gaf hij me terug. Facebook heeft zijn voordelen voor de wanhopige speurder. Op mijn verzoek waren we ooit ‘vrienden’ geworden, maar erg actief was ze er niet op. Ze was in een toeschietelijke bui toen ik het haar persoonlijk vroeg. Waarschijnlijk vond ze dat er genoeg emotionele ruimte zat tussen de scheiding en het moment dat we elkaar terugzagen. Ik had haar maanden ge-sms’t noch gebeld. Onthouding kan op vele fronten van verslaving plaatsvinden. Dat beloonde ze op deze wijze. In de afgelopen jaren checkte ik af en toe haar account. Wie waren haar vrienden? Waar was die en die foto genomen en dat soort informatie die je daar vindt. Julia en haar kind, daar waren op haar pagina een stuk of zeven foto’s van. Zijn verjaardag - papieren puntmutsje op - taart met kaarsjes, Pasen (pluchen konijnenoren, ook zijn mooie moeder), Kerst, een strandwandeling, Litouwen. Een voortdurend uitbundig lachend mannetje. Blond haar, nette kleertjes en bolle wangen. Aan de ene kant stemde het me vrolijk, omdat ze gelukkig scheen en de kleuter ook. Aan de andere kant werd mijn hart een diepe, zwarte put. Voor mij geen kind van haar. Ik telde mijn verloren jaren. Plus veertien maakte eenenvijftig. Mijn kans was volledig verkeken. ‘En bedankt, hè.’ Voorts, geen enkele foto van de vader op haar pagina. Ook bij de spaarzame keren dat we elkaar hadden ontmoet, liet ze zijn naam niet los. Vandaar mijn slimme vissen via haar vriendinnen. ‘Ja. Het gaat goed met haar. Fijn. Ik heb haar pas nog gezien. Ze was met… Kom, hoe heet hij ook alweer?’ Sluw, zoals drugspatiënten aan hun rantsoen komen. Dat was ik. Een geslepen drugspatiënt. Verliefdheid is een ziekte. De laatste maal dat ze iets op de website had gezet was inmiddels twee jaar geleden.

De beer bromde. ‘Geen probleem. Halfuur, richting Vilnius.’

Julia was nu vier maanden van de aardbodem verdwenen. Een rechercheur zoekt ook niet alleen waar het lijk ligt, hield ik mezelf voor als zwak excuus. Wat zocht ik er? Haar zou ik er niet vinden. Weinig eigenlijk. Ik wilde alleen maar lopen waar ze eens had gelopen, met het kind van een ander. Met een ander die toen de foto had genomen. Na talloze keren naar de foto gekeken te hebben er ook daadwerkelijk eens staan. Ik was hier nou toch. Dichtbij te zijn waar zij eens was geweest. De vervulling van mijn verlangen naar haar leven, dat zocht ik. De aanbidding van haar dagen, de blik in haar ogen die hier op de omgeving had gerust, de plaats die ze bezocht had met haar lijf, haar energie die ze had afgegeven aan de parkbank, de manier waarop ze hier had gelachen. Alles ontastbaar, onvindbaar. Symboliek, meer niet. Ik deed het ermee. Zoals mensen een krans leggen bij een monument, terwijl de doden er niet liggen. Ontelbare toeristen deden het. Mozarts huis, Beethovens piano, Fords theater. Miljoenen bedevaartgangers deden het. Jezus’ graf. De grot in Lourdes. En dan was het goed. Was het dan slecht wat ik deed? De plek te willen zien waar ze verschenen was. Loutering zocht ik, maar ik wist dat ik marteling zou vinden. Mijn dolende ziel op haar spoor. Ik word oud. Vroeg oud. Al zie je het niet aan de buitenkant. Ik verval in herhaling, want ik heb het al gezegd: zonder haar ging ik dood. Ik moest haar zien, al was het maar de al lang verwaaide, verregende afdruk die haar voetzool in het zand had gemaakt. Mijn dagelijks leven. Je ademt, je kijkt, je spreekt, je gaat onder de douche, je eet, je loopt, je zit, de klok tikt, je schrijft, maar leven kon ik het niet meer noemen. Na haar mededeling: ‘ik ga bij je weg’, sprak iedereen voortaan tegen het omhulsel waarin Arie Boretti ooit had geleefd. Acht jaar geleden ben ik gestorven. Haar boodschap was niet meer dan de valbijl van de guillotine. De rest van de tijd daarvoor waren slechts een lange wandelgang naar het schavot.

‘Woorden kunnen niet beschrijven hoeveel ik van je hou, Julia.’

Haar linkerwenkbrauw ging omhoog. De rest van haar gezicht bleef bevroren. ‘Soms is liefde niet genoeg,’ antwoordde ze.

Jezus, wat een eindzin. Ik heb hem gebruikt in een boek. Zulke juweeltjes van leed mag je niet verloren laten gaan. De roman Tyrannosaurus Regina is verfilmd. Er werden Russische prijzen toegekend aan de film. Ik ging niet. Ze kenden me toch niet, en dat wilde ik zo houden. De schrijver ‘Pjotr Plato’ bleef onvindbaar. Mijn agent werd benaderd door de producenten in Moskou. Geen grote jongens, maar wel goed. Het vorige werk van de regisseur die ze op het oog hadden, beviel me. Uitstekende cast, schitterende cameravoering, alles zou kloppen. Ons verhaal op het witte doek. In ruil voor een percentage van de omzet nam ik het leeuwendeel van de productiekosten op me. Voor mij was het eerder een erekwestie dan dat ik er geld aan wilde verdienen. Maar ja, als ik er dan toch mee bezig ben, hoef ik er ook niet op te verliezen. Het werd een doorslaand succes. Totaal onbekend in Nederland. Hou echter een willekeurige Rus aan, citeer die zin en hij weet waar die vandaan komt. Wat men niet weet, is het leed van de bedenker dat erachter verscholen zit. Maar dat is goed. Daar valt mee te leven. Ik geloof dat het intussen vijf jaar geleden is. Ik weet het niet precies meer. De ellenlange dag voor ons, en als je omkijkt, weet je het verschil tussen het ene en het andere jaar niet meer. Na haar lijken alle jaren op elkaar. Slapen, schrijven, eten, slapen, schrijven. Het is vermomde leegte. Herhaling is hel.

De chauffeur liet ik achter bij de wagen en ik liep het verharde, slingerende pad af. De foto gaf de indruk van een groot, wild natuurgebied. Het was veel kleiner en veel lieflijker. Zelfs een beetje te verzorgd naar mijn smaak. Na een wandeling van minder dan vijftien minuten vond ik de bank waarop ze had gezeten. Geluk is een kwestie van perspectief. Wie honger heeft en geen brood kan kopen, is tevreden met kruimels. Ik streek over de zitting van de bank. Met de foto in de hand bepaalde ik de plaats waar ze gezeten had. Vanaf daar wilde ik zien wat zij had gezien toen ze lachend in de lens keek. De struiken aan de overzijde van het pad. De toppen van de dennenbomen. Met mijn ogen gesloten ademde ik de frisse lucht. Dit was de openluchtkerk voor de zondaar. De ontoereikende man, die het beeld van Julia aanbad. De man wiens liefde niet voldoende was. Het was vagevuur en paradijs in een.

‘Waar naartoe?’

Voordat ik instapte, gaf ik hem het adres van haar vriend of man. Hij staarde lang naar het papier, alsof hij naar een Soemerisch kleitablet zat te kijken.

‘Naviskas,’ zei ik hem. ‘Het adres staat eronder.’

‘Ik weet waar het is,’ zei hij.

‘Maar?’ vroeg ik naar zijn twijfel.

‘Ik weet ook wie het is,’ klonk hij duister.

‘Slecht nieuws?’

‘Niet voor mij.’

7

Het was een uur of vier. We reden. Een bosrijke omgeving met schemerige, smalle wegen. Ook al was het bijna winter, er zaten nog genoeg bladeren aan de overhangende takken waaronder we voortraasden. Het zonlicht werd al zwakker. Slechts zo nu en dan een pastoraal vergezicht. Een horizon achter weiden, de volgende boszoom in de verte, met daarboven wolken in vaal blauw. Het was geen omgeving voor Julia. Te stil, te groen, veel te weinig stad. Wereldsteden hadden haar voorkeur. Ze hield van hun massale anonimiteit. Het individu ondergedompeld in de miljoenen. Liever mannen die haar aanstaarden, dan schapen. Daarom ook haatte ze mijn dorp, en hield ze van Amsterdam. Ze had niet voor niets haar geboortegrond achter zich gelaten. Om weg te komen van verstikkende sociale controle, vlucht je niet naar een ander gehucht. Veel liever was ze een zwarte dan een groene weduwe. Van niets wist ik alles en van veel maar een beetje, maar dit wist ik zeker. Ik had haar tenslotte zelf bedacht en geschreven. Tyrannosaurus Regina. Solitair aan de top van de voedselketen. Niet een vrouw dicht bij de natuur, maar Dochter en inmiddels Moeder Natuur zelf. Een leven op drang en instinct. Kerels hebben hun nut, maar meer ook niet. Natuurlijk ontvluchtte ze ook mij. Mijn liefde, beklemmend als een gehucht.

‘Als we in de buurt van zijn huis komen, waarschuw me dan,’ had ik vlak na het vertrek tegen de chauffeur gezegd.

‘Een kilometer of vijf?’

‘Ja. Vijf kilometer is genoeg.’

Ik weet niet hoeveel Richard hem had betaald, maar een initiatief tot een gesprek zat niet bij de kostprijs inbegrepen. Normaal gesproken wilde ik het zo. Maar in dit geval wilde ik toch weten waarom hij daarstraks zo dreigend had geklonken toen ik de naam van haar partner had genoemd. Ik zeg hier ‘partner’, omdat ik niet weet of ze ooit met hem was getrouwd. Op haar naambordje in IJburg stond nog altijd haar meisjesnaam en in Nederland, Litouwen noch Rusland wees de Burgerlijke Stand op een huwelijk.

‘Ken je Naviskas alleen van reputatie?’ startte ik het interview. ‘Dit is maar een klein land. Kaunas is nog kleiner. De wereld van de bodyguards is kleiner dan een dorp,’ sprak hij verrassend genoeg in poëtische vergelijkingen. ‘Ik zeg het niet graag tegen een klant, maar Naviskas staat bij vakbroeders bekend als de beste.’

Meestal beantwoordden mensen gewoon de vragen die ik ze stelde. Bij sommige types moet je niet te veel vragen stellen. Het is een soort code waar ze naar leven. Als je wilt dat ze iets zeggen, serveer je als een tennisser de opslag. Als ze willen meespelen, slaan ze de bal zelf wel terug. Als dat niet zo is, krijg je de gewenste informatie er met tien paarden nog niet uit. Mannen van achter het voormalige IJzeren Gordijn, het blijft, net als schrijvers, een apart slag, dacht ik. Een slechts op het eerste gezicht ongenuanceerde gedachte, ware het niet dat ik uit ruime ervaring sprak. Soms kloppen vooroordelen nu eenmaal. Terwijl ik op meer informatie van zijn kant wachtte, herinnerde ik me een gesprek met Julia bij mij thuis van enkele jaren geleden. Het appartement haalde opgelucht adem toen ze weer bij me binnenstapte om wat spullen op te halen, die ik al die tijd keurig had bewaard. Jurkjes en truien die ze niet had gemist, een paar zwarte, enkelhoge laarsjes, twee kleurige schuimplastic teenslippers, drie Russische romans - waaronder De Meester en Margarita, haar lievelingsboek - een paar cd’s die ze had meegenomen uit Sint-Petersburg. Dat soort zaken, die een vrouw tijdens haar ontsnappingsact niet nodig heeft. Ze waren mij meer waard dan Julia. Maar een man moet vooruit kunnen in het leven, al is het maar langzaam. Ook wat traag is, beweegt, zelfs ik. Al die emoties, uiteindelijk word je er moe van om er meermaals elke dag mee geconfronteerd te worden. Liefde kan grenzeloos zijn, maar normaal functioneren stelt zijn eisen. Je kunt nu eenmaal niet om de haverklap overmand worden door verdriet, verdwalen in herinneringen, stilstaan bij een kus of zin, telkens als je iets van haar tegenkomt. Dat is de hel van het gekkengesticht voor jezelf openen. En toch, alles wegdoen, het was zo definitief. Nooit zou ze meer terugkomen. Na lang dralen belde ik en vroeg haar beleefd of ze na een jaar of vijf haar spullen eens op kon komen halen. Haar bezoek moest uiteraard een doel hebben. Ik alleen zou de moeite van een bezoek niet waard zijn. Een week voor haar verjaardag in februari zou ze komen. Ze verzette de afspraak dit keer niet eens twee of drie keer. Onvoorstelbaar.

‘Hou je van hem?’ vroeg ik, na eerst wat loos gebabbel tussen twee exen die nog het beste met elkaar voorhebben. Het waren dit soort vragen die ze wilde vermijden en waarom ze niet graag in mijn gezelschap verkeerde. Dat wist ik wel. Te privé en niet afstandelijk genoeg. Voor haar was ik een man met een vrouwenhart. Ze zat op de brede, witte bank die we ooit hadden aangeschaft. Eigenlijk was het onding veel te groot voor de huiskamer, maar zij wilde hem hebben. Slaap met voorbedachten rade. Een paar weken later verhuisde ze vanuit het huwelijksbed naar de bank. Julia was een prima strateeg. Of ik was dom en blind, iets wat waarschijnlijker was. Nadat ik het haar had gevraagd, trok ze beide wenkbrauwen op. Op dat moment weet je het eigenlijk al. De achterlijkheidsgraad van mijn vraag brak alle records.

‘Hij is een goede vader voor mijn kind,’ was het voor haar typerende antwoord. Niet ‘ons’ kind. ‘Mijn’ kind. Liefde was nog altijd niet belangrijk. Ook niet bij het volgende slachtoffer. En in de verborgen onderlaag van haar antwoord: nee, het gaat je niets aan of ik van hem hou. En nee, je krijgt me niet terug, ook al zou ik niet van hem houden.

Het appartement was na de scheiding niets veranderd. Je ziet het weleens in horrorfilms. Mensen die een dierbaar familielid verloren hebben en de kamers onaangetast laten, als de schrijn van een heilige. Het spookt er. De geest van de overledene voelt zich er thuis. Ik leefde samen met haar geest. Het was al wat me restte. Haar foto - dezelfde waarvan ik een afdruk in mijn agenda bewaarde - prijkte op de vensterbank en had nog altijd een ereplaats naast de foto van mijn ouders. Een zwijgende boodschap aan haar en aan mezelf dat liefde groter is dan verlies. ‘Je hebt me verlaten. Je hebt me verraden. Maar ik ben sterker dan dat. Ik zal er altijd voor je zijn en volg je tot in de dood’ - dat zei de afbeelding. Telkens hoopte ik dat ze er iets positiefs over zou zeggen. Mijn eeuwige trouw zou herkennen.

‘Wordt het niet eens tijd voor nieuwe gordijnen en een schoon tapijt, Arie?’

Ik haalde mijn schouders op. Het bleek niet eens de meest tenenkrommende vraag van die middag.

Nadat we in het dorp hadden gedineerd, laadde ik de tassen met haar spullen die ik zo braaf had bewaard, in haar nieuwe grijze Golf.

‘Waarom heb je eigenlijk geen nieuwe vriendin?’ vroeg ze vlak voordat ze instapte om terug te reizen naar haar afgegrendelde land, zo onnoemelijk ver bij mij vandaan. Dertig kilometer kan een onoverbrugbare afstand zijn.

Terwijl ik in de februariduisternis haar achterlichten volgde tot ze de bocht om zeilde, was ik nog altijd te verbouwereerd om haar het overduidelijke antwoord na te schreeuwen.

Verdere informatie over Naviskas was achterwege gebleven. De man zonder nek had niet meer gesproken.

‘Vijf kilometer,’ mompelde hij plots.

‘Oké. Bedankt.’

Ik zette mijn mobiel aan en stuurde een bericht. ‘Tien minuten. Vijf minuten.’ Daarna deed ik de telefoon weer uit. De wereld ging onder ons door. Dit was de weg die ze vaak had afgelegd.

‘Naviskas is ook stuntman voor films geweest. Wist u dat? Russische films,’ bromde de chauffeur. Zijn opmerking viel als een meteoriet onverwacht uit de hemel.

‘Hm, hm,’ hield ik me op de vlakte. Een uitnodiging tot verder praten.

Hij verminderde snelheid. ‘Kampioen van Litouwen in diverse vechtsporten. Hij heeft eens bij een staatsbezoek een buitenlandse terrorist uitgeschakeld die het had voorzien op de gast van onze premier.’

‘Hij klinkt als een echte held,’ zei ik.

‘Een held is overdreven. Een voorbeeld is genoeg.’ Een paar honderd meter stilte. ‘Ik hoop dan ook dat u met goede bedoelingen komt.’ Zijn ogen stonden via de binnenspiegel op mijn hoofd gericht.

‘Ik heb geen slechte bedoelingen. Ik wil gewoon even met hem praten.’

‘Zaken?’

Zie je. Het kan lang duren. Dat is het punt niet. Het gaat erom dat je geduld hebt. Soms eindeloos geduld. Meneer Naviskas deed dus ook zaken. Waarom was hij dan lastig te vinden? Waarom waren er geen foto’s van hem op haar Facebookpagina? Was hij, net als ik, een ijsberg? Het meeste onder water.

‘Misschien.’ Daar kapte ik het interview mee af. Ik wist genoeg en de chauffeur ook, vond ik.

Toen ik de villa voor het eerst zag, wist ik direct wat zij had gedacht toen zij die voor het eerst gezien moet hebben. Moderne architectuur. Twee bouwlagen beton en glas. Te kil naar mijn smaak. Helemaal haar stijl. Hoe anders moet ze zich gevoeld hebben toen ik haar mijn tweekamerappartementje aan de zee binnenloodste. ‘Het is niet groot, maar we hebben het grootste zwembad van Nederland voor de deur,’ grapte ik toen kansloos.

Een oprit die een slootje overbrugde en in een sierlijke lus voor het huis eindigde. De huizen van de buren opzij, voor en achter minstens honderd meter van de villa verwijderd. Gemaaid gras alom. Achter de glazen wanden brandde al helder kunstlicht. Onbedekt tuinmeubilair op de veranda.

‘Wil je hier op me wachten?’

‘Moet ik niet even met u meelopen?’

‘Je mag hem van mij wel begroeten, als je dat wilt.’ Daar was het hem blijkbaar om te doen.

Een van de pathologische verschijnselen van de ziekte die liefde heet, is gestalte geven aan je onzekerheden. Je wilt het niet, je doet het toch. Tijdens mijn huwelijk (het was mijn huwelijk, laat dat duidelijk zijn; zij was alleen maar getrouwd) heb ik bijgehouden wie ze aantrekkelijk, sexy of zelfs onweerstaanbaar vond. Uiteraard ontbrak ik zelf op die lijst. Niet eens een keer de opmerking: ‘Maar jij mag er ook zijn hoor, Arie Boretti.’ Al had ze maar gelogen. Maar ze loog niet. Tenminste, niet wat dat betreft. Ik heb de lijst later teruggevonden in een Word-bestand ‘aantekeningen, verhalen en gedichten’. Meer dan veertig namen van mannen stonden erop. Toen ik Naviskas zag, moest ik direct aan die lijst terugdenken, en ik begreep waarom ze op hem was gevallen. Ook al hinkte hij een beetje, hij had er zo tussen kunnen staan. Een machoman van een jaar of veertig, kortgeschoren kop, rechte neus, vierkante kaaklijn, kille blik in zijn wolvenogen. Hij droeg een strak zittend zwart overhemd waaronder je de gespierde torso kon raden. Terwijl we de oprit op kwamen, keek hij naar ons vanachter de glazen façade. Het scheen alsof hij ons opwachtte. Hij opende de schuifpui en stapte naar buiten. De chauffeur liep voor me uit. Ze begroetten elkaar en schudden elkaar de hand. Vervolgens brabbelden ze iets in het Litouws. Ik wachtte op een paar meter afstand en keek toe. Naviskas knikte naar de chauffeur en gaf mij een teken dat ik hem mocht benaderen.

‘Goedemiddag. Ik ben…’ stak ik van wal in het Russisch.

‘Ik weet wie je bent,’ zei hij direct.

‘Is dat zo?’

‘Ja.’ We wisselden kort de cowboyblik voor het revolverduel. ‘De vraag “wat doe je hier?” lijkt me belangrijker.’

‘Ik was in de buurt voor zaken en dacht…’

‘Wat voor zaken? Je bent toch schrijver? Tenminste, dat is me verteld.’

De introductie liep stroef, maar niet stroever dan ik had verwacht. Hij had er ook het recht toe om niet toeschietelijk te zijn. Een man mag wat mij betreft zijn gezin en privédomein beschermen.

‘Je komt hier voor Julia.’

‘Ook.’

Naviskas draaide zijn hoofd naar de chauffeur. In het Litouws vroeg hij hem blijkbaar in de auto te wachten. Aan de intonatie van enkele zinnen te oordelen zei hij dat het in orde was en voegde eraan toe dat het gesprek niet lang zou duren. De chauffeur gaf hem nog een keer een hand en liep naar de auto.

‘Mooi huis,’ zei ik. ‘Door de architect helemaal naar haar smaak ontworpen?’

‘Nee. Het huis stond er al. Ik heb het acht jaar geleden gekocht. Dit is ook mijn smaak.’

‘Is het niet een beetje te afgelegen voor haar?’

Hij negeerde mijn vraag.

‘Arie. Zo heet je toch?’

‘Ja.’

‘Ga je me nog vertellen waarom je hier voor mijn neus staat of zal ik je vriendelijk verzoeken in te stappen en op te rotten?’

‘Ik wil weten waar ze is, en of het goed met haar gaat. Dat is het enige.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik dat eens heb beloofd. In voor- en tegenspoed. Mijn belofte gold niet de man van de burgerlijke stand en de huwelijksakte. Met derden heb ik niks te maken. Ik heb het haar beloofd. Wat zij met haar beloftes doet, moet zij weten.’

In zijn gebeeldhouwde hoofd verscheen een sarcastische trek rond zijn lippen.

‘Jullie zijn gescheiden. Laat het los, man. Ze houdt niet van je.’

Ik bleef een moment stil. Ik moest mijn woorden goed wegen. ‘Laat een ding duidelijk zijn tussen ons, Naviskas. Ik hoef haar niet terug, als ze niet wil. Wel voel ik me verantwoordelijk voor haar geluk en haar veiligheid. Zie je, ik hou namelijk van haar.’

‘Heb je haar telefoonnummer niet?’

‘Jawel. Het is alweer een paar maanden geleden dat ze mijn laatste sms-bericht heeft beantwoord. Daarna is ze voor mij van de wereld verdwenen. Heeft ze een nieuwe mobiel met een ander nummer?’

‘Misschien. Misschien ook niet. En als dat zo zou zijn, geef ik je het nummer niet.’ Zijn irissen schoten een paar maal van links naar rechts, alsof hij me van oor tot oor bekeek. ‘Is het weleens tot je doorgedrongen dat ze liever geen contact met je heeft?’

‘Dat is goed mogelijk. Dat mag ze me dan zelf vertellen. Persoonlijk, terwijl ze me aankijkt.’

‘Hier is ze niet.’

‘Dat begrijp ik. Anders had ze nu wel briesend voor mijn neus gestaan. Het gaat er niet om waar ze niet is. Het gaat mij er om waar ze wél is.’

Hij haalde zijn schouders op. ‘Je krijgt van mij niks te horen.’

‘Ook niet voor geld?’

Hij blies lucht langs zijn huig en door zijn neus, waardoor hij een minachtend raspend geluid losliet.

‘Ziet dit eruit alsof ik om geld verlegen zit?’

‘Zaken kunnen goed gaan. Zaken kunnen slecht gaan. Misschien rust er wel een dubbele hypotheek op dit huis. Dat is lastig te beoordelen van de buitenkant.’

‘Wij komen niks tekort. Jij bent degene die hier in krotten van hotels zit.’

Het leek me wijzer niet in te gaan op deze opmerking. Hoewel het natuurlijk wel interessant was waar hij die informatie vandaan had.

‘Mag ik je iets persoonlijks vragen?’

‘Liever niet. Maar als het je laatste vraag is, zal ik hem beantwoorden.’

‘Hou je van haar?’

Aan veel dingen, soms hele kleine, kun je merken dat mensen bij elkaar passen. Zoals gips in een mal gegoten wordt, passen ze zich aan elkaar aan.

‘Ze is een goede moeder voor het kind,’ antwoordde hij afstandelijk. De duivel schuilt in de details. ‘Het’ in plaats van ‘ons’. Hij kneep zijn oogleden tot spleetjes. Hij was ontegenzeggelijk een knappe man om naar te kijken. Knapper dan ik. Iemand die hoog op haar topveertiglijst zou hebben gestaan. Veel jonger dan ik, en maar net iets ouder dan zij.

‘Het ga je goed, Boretti. Een ding nog. Als je haar lastigvalt, krijg je met mij te maken,’ dreigde hij. Naviskas draaide zich van me weg en liep - met die lichte oneffenheid in zijn pas - via de patio naar de glazen schuifdeuren.

‘Alles in orde, meneer?’ vroeg de chauffeur toen ik op de achterbank plaatsnam. Hij kreeg geen antwoord van me. Met mijn rechterschouder vlakbij het portier staarde ik over het grasveld. Een tiental meters van mij verwijderd, op de groene strook die naar de achterzijde leidde, zag ik een oranje voetbal in het gras liggen. Het voorwerp lag er verloren bij. Een herfstregen met een beetje wind erbij en de aanblik zou helemaal te triest voor woorden zijn.

‘Waar naartoe?’ probeerde de chauffeur nog maar eens contact met me te krijgen.

‘Nergens. We wachten hier.’

In de luxe, doodse omgeving gebeurde nauwelijks wat. Er reed een dure auto voorbij op de weg die voor het huis liep, blaadjes bewogen aan de takken, vogeltjes vlogen af en aan naar heggen, de lichten in zijn villa gingen uit. Dat was het wel zo’n beetje.

Na een paar minuten verscheen Naviskas’ gezicht achter mijn zijruit. Met een druk op de knop liet ik het raam zakken.

‘Ja?’ zei ik recht voor me uit.

‘Ze is weg. Met het kind. Ik weet niet waar ze is.’

‘Echt niet?’

‘Nee.’

‘Hoe lang is ze al weg?’

‘Vier maanden.’

Ik draaide het machtsspelletje om. Alleen al omdat hij me had gedreigd. Traag haalde ik diep adem en blies nog trager uit.

‘Mocht ik te weten komen, al is het maar een vals gerucht, dat je één vinger naar haar hebt uitgestoken, dan maak ik je dood. Dat beloof ik heilig.’

Hij lachte gemaakt. ‘Dan mag je wel vast in training gaan. Ik ben voor jou niet bang. Jou wurg ik met één hand op mijn rug.’

‘Een mens kan op vele manieren sterven, Naviskas. Als je haar iets hebt aangedaan, ga je op de manier zoals ik het wil,’ scherpte ik mijn belofte aan. Vanuit mijn ooghoeken keek ik hem zonder knipperen aan. ‘Waar is ze?’ vroeg ik nog maar een keer.

‘Geen idee,’ hield hij vol.

Ik voelde dat hij wat verborgen hield. Misschien niet haar verblijfplaats, dan wel iets anders dat er zijdelings mee te maken had.

‘Als je tegen me liegt, heb je problemen,’ stelde ik kalm. ‘Is ze in Sint-Petersburg?’ ging ik verder.

‘Ik weet het echt niet. Ik wil haar net zo graag vinden als jij.’

‘Volgens mij niet. Maar ja, daar gaat het me niet om. Zoals gezegd wil ik alleen maar dat ze me recht in de ogen aankijkt en zegt dat alles in orde is. Dan zeg ik: fijn. Blij dat alle zorgen voor niets zijn geweest. Daarna verdwijn ik weer in de grijze achtergrond.’

‘Ik weet niet waar ze is,’ herhaalde hij zichzelf. ‘Als ik het wist, zou ik het je niet zeggen.’

‘Uiteindelijk kan ik alles en iedereen vinden, Naviskas.’

‘Behalve liefde.’ Het moet gezegd. Zijn opmerking was midden in de roos.

Ik zag aan hem dat hij de neiging had zijn hoofd te schudden, maar het naliet. Er waren nu praktischer zaken belangrijk.

‘En de elektra? Niks doet het meer. Computer morsdood. Mobiel afgesloten.’

‘Vervelend. Je moet er toch niet aan denken dat ook nog je bankrekeningen geblokkeerd of zelfs geplunderd worden. Je pinpassen en creditcards waardeloos. Lastig leven, op die manier. Maar ja, zoals ik zelf vaak gemerkt heb, alles op zijn tijd.’

Naviskas bleef naast het open raam staan. Hij wist dat er meer moest komen.

‘Geen sporen zijn ook aanwijzingen,’ zei ik.

‘Ik begrijp je niet.’

‘Er klopt iets niet. Je vliegt onder de radar.’

‘Jij ook. We zijn alle twee mannen die vroeger gevonden wilden worden en nu niet meer. Dat wil nog niet zeggen dat we iets te verbergen hebben.’

‘We hebben allemaal wat te verbergen. De ene iets liefs, de ander iets stoms en de volgende iets dodelijks. Ga maar. Alles doet het zo weer.’

Hij maakte aanstalten om weg te lopen.

‘O, Naviskas.’

‘Ja.’

‘We komen elkaar binnenkort weer tegen.’

‘Ja. Ik weet het. De een heeft liefde op het eerste gezicht, de ander hekel. Wij hebben het laatste.’

‘Ja. Weet je nou wat het is? Als het nou niet om Julia was, waren we er beiden mee weggekomen. Dan had jij je schouders opgetrokken en ik ook.’

In tegenstelling tot wat ik verwachtte, glimlachte hij mild. ‘En nu niet?’

‘Nee. Nu niet.’

Hij stak zijn hand op en liep weg in de richting van zijn villa. Het huis zonder haar.

‘We zijn klaar. Kaunas. Centrum,’ zei ik tegen de chauffeur.

8

Ik zeg het maar ronduit, eigenlijk is het leven niet leuk als je veel van tevoren weet. Dat gegeven maakt slimme mensen die maar niet wijs willen worden, vaak triest. Het is voorspelbaarheid die de dagen tot een sleur maakt. Uit de rij twaalf ambachten, dertien ongelukken heb ik een voorbeeld. Ik heb ooit een paar maanden in een fabriek voor diergeneesmiddelen op de emballageafdeling aan een lopende band gestaan. Niet één keer heb ik iemand - inclusief mezelf - horen of zien lachen tijdens het werk. Als je erg veel van tevoren weet, wordt het leven een soort lopende band. Daar is het mee te vergelijken. Om met deze gedachte uit te komen bij onze vierpersoonstafel met twee heren in een druk restaurant, in een luxe hotel, in het pittoreske Kaunas. Het is alles net zo verrassend als de volgorde: mandje boerenbrood met kruidenboter, fles rode wijn, karaf met water, het voor-, hoofd- en nagerecht, en koffie met likeur. De dagen van ons leven zijn een menukaart. God is een kok in de keuken. Onzichtbaar tovert Hij onze spijs en drank, amen, op ons bord. Ik was er weer bijna klaar voor, om gelaten van het basketbalveld te stappen, getergd de universiteit te verlaten, depressief mijn manuscripten en gedichten te verscheuren. Herhaling is hel. Maar volgens een verrassend leuke, mooie vrouw die ik straks weer ga meenemen, of scherper gesteld: zij mij, is ’gedeelde smart halve smart’. Het klinkt aardig, ook al is het niet zo. Er is geen troost, wel begrip, dat kan een troost zijn. Smart deel je net zo lastig als liefde. Je staat er alleen voor. Helemaal alleen.

Hoewel Richard sneller at dan ik, at hij ook meer, dus hielden we redelijk gelijke pas. Een volle maag stemt mild. Dat weet de grootste schlemiel. Bij het dessert haalde hij daarom uit zijn colbert een papier tevoorschijn. ‘Lees maar,’ zei hij.

Gedempt kunstlicht, brandende kaarsen, kleine lettertjes en een man van eenenvijftig met te korte armen.

‘Zeg het me maar, Richard. Dat is makkelijker,’ zei ik. Het papier met informatie hield ik bij me. Voordat hij aanving, dronk hij het restant rode wijn in zijn glas op. Het toetje stond nog onaangeraakt voor hem.

‘Ik heb die Frederik Kuijper vanmiddag eens goed van a tot z voor je doorgelicht. Van ANWB-lidmaatschap tot bankrekeningen, creditcards, zorgverzekering tot landelijke politiedatabase aan toe. Niets op zijn kerfstok. Niet eens een bekeuring voor fout parkeren. De heilige Franciscus is er niks bij. Onbezoldigd secretaris van het Nationaal Reumafonds, lid van verdienste bij het Longfonds en hij heeft dit jaar meegedaan aan zowel de Roparun als de Vierdaagse van Nijmegen.’

‘Wat is de Roparun?’

‘Een gesponsorde estafetteloop van Parijs naar Rotterdam. Teams die geld ophalen voor de bestrijding van kanker.’

Ik zat me af te vragen waarom het dan niet de Parorun heette. Ze gingen tenslotte van Parijs naar Rotterdam, en niet andersom. Ik liet het gaan. Niet alles hoeft logisch te zijn.

‘Heeft Terra National alleen gesponsord of heeft meester doctorandus Jodokus Kwak ook zelf meegelopen? Geld geven kan iedereen, die het overheeft. Goede doelen zijn onze moderne aflaat.’

‘Hij heeft zelf meegelopen. Elk lid van een team rent gemiddeld anderhalve marathon.’

‘Per dag?’

‘Nee, in totaal natuurlijk, vriend.’

Daar was de eretitel ‘vriend’ weer, die ik een tijdje had gemist. Nou ja, gemist.

Niet had gehoord.

‘Ah. En de Vierdaagse? Wat is daarmee?’

‘Hij liep mee met vijfendertig directeuren en managers van grote bedrijven. Zijn initiatief. Elk bedrijf sponsorde honderd euro per afgelegde kilometer. Duizend extra per directeur die op de vierde dag over de finish kwam en vijfduizend als hij of zij de Via Gladiola niet haalde. Zo heeft hij een paar ton opgehaald voor War Child en Artsen zonder Grenzen.’

Een slokje water voordat ik antwoordde. ‘Ik zal morgen een brief schrijven. Goed?’

‘Een brief? Naar wie?’

‘Naar de pauselijke commissie die zaligverklaringen onder haar hoede heeft.’

Richard zweeg gepikeerd. Dat was niet de eerste keer vandaag.

‘Als je het niet wilt doen, doe je het niet, Richard. Zo simpel is het.’

Zijn gezicht klaarde op. ‘Hèhè, ik ben blij dat je van gedachte bent veranderd.’

‘Ik ben niet van gedachte veranderd. Dat maak jij ervan. Ik ben van uitvoerder veranderd. Iemand die wél uitvoert wat hem gevraagd wordt.’

‘Zo. Wie mag dat dan wel zijn?’

‘Ik. En de operatie in Capua ook, want die zal je ook wel tegen de borst stuiten. Het hoofd van de camorra doet ontzettend veel aan goede doelen. Dat doen criminelen vaak. Aan de ene kant beroven ze de burgers en aan de andere kant bouwen ze een weeshuis dat vol kindertjes zit die hun ouders zijn kwijtgeraakt bij aanslagen en liquidaties.’

‘Man, man, man, wat ben jij de laatste jaren een zuurpruim geworden. Waar is die vrolijke vent die vol hoop en steengoede ideeën veertien jaar geleden voor het eerst met mij over de beurs in Barcelona liep?’

‘Die man was een idioot.’

‘Ik mocht die idioot anders graag. Beter dan deze wraakzuchtige, cynische dwaas tegenover me, die niet weet wat hij met zijn geld moet doen.’

Geïrriteerd begon hij in zijn bananenbavarois te spitten. Met bolle wangen wees hij met het lepeltje naar me. ‘Weet je wat jouw probleem is?’

‘Nee. Maar ik krijg het vast nu te horen.’

‘Jij kunt niet met geld omgaan,’ zei hij serieus.

De opmerking stond zo buiten elke vorm van realiteitszin dat ik erom moest grinniken.

‘Ja, lach er maar om. Ik meen het.’

‘Niet om het een of ander, Richard. Als ik het me goed herinner, ben ik het geweest die meerdere keren jouw reet heeft gered, en niet andersom.’

‘Kijk, dat bedoel ik.’ Met een wijsvinger tikte hij tegen zijn slaap. ‘Dat geheugen van jou gaat je nog eens lelijk opbreken. Als je een goed geheugen hebt, onthoud je de mooie dingen, maar de slechte dingen net zo goed. De lelijke dingen zijn scherven. Vergeet alleen niet dat mooie herinneringen ook valkuilen kunnen zijn. Er liggen alleen rozenblaadjes op het pad zodat je de valkuilen niet ziet.’

‘Hoe bedoel je?’

‘De prachtige dingen die je zijn overkomen en die je onderweg bent kwijtgeraakt. Als je daarin blijft hangen, kom je nooit uit het moeras van verdriet. Ongeacht hoeveel geld je hebt. Je loopt al jaren aan een dode merrie te trekken.’

‘Ah, bedoel je dat.’ Ondertussen schoof ik mijn toetje naar hem toe. ‘Eet jij mijn dessert maar. Ik heb genoeg gehad.’

‘Ja, dat bedoel ik. We hadden die stand van Privjet op de beurs links moeten laten liggen. Die stomme hoer van een Julia heeft je doodongelukkig gemaakt.’

Het was alsof hij me een stomp in mijn maag gaf, toch vertrok ik geen spier. ‘Je weet dat ik er niet van hou als mensen slecht over haar praten. Ook niet na zoveel jaren. Dat gaat nooit ongestraft, Richard.’ Omdat hij me stupide aankeek, herhaalde ik het voor hem belangrijkste woord uit de zin. ‘Nooit.’

Zonder enig berouw knikte hij. ‘Ik weet het. Maar zo denk ik erover. Wat jij met mijn mening doet, moet jij weten en met je dreigement veeg ik mijn kont af.’

Vroeger zou ik impulsief en vooral explosief hebben gereageerd. Mannen van boven de vijftig. Ze hanteren een scalpel in plaats van een zwaard. Hun testosteronspiegel daalt gestaag en toch kunnen ze steeds gevaarlijker worden. Als je al afscheid hebt genomen van de mensen die je het diepst liefhad, wordt de rest waar je minder om geeft een stuk gemakkelijker om los te laten. Zonder het te weten had Richard zojuist ontslag gekregen en zich op een kort, maar erg vervelend lijstje geplaatst. Ik hield hem in mijn buurt om hem in de gaten te houden. Nu moest ik helemaal weten wat er allemaal gaande was. Eerst was het me alleen maar om Julia te doen. De rest boeide me niet. Maar dat was een halve minuut geleden. Nu boeide het me wel. Ook over deze escalatie van de situatie was nagedacht. Niet door mij. Door een ander, vóór mij. Iemand die mij daar niet over had ingelicht. Arie Boretti, de door de wol geverfde eenzame oude wolf, wist inmiddels dat het niet zozeer belangrijk was wát Richard had gezegd of hóé, maar dat het veel belangrijker was waaróm hij het zei. Hier in Kaunas voelde hij zich sinds mijn komst blijkbaar kwetsbaar. Ik was te dicht bij ‘iets’ gekomen. Mijn bezoek had bij hem een zenuw geraakt. Mensen om mij heen speelden een spelletje. Prima, maar dan moet je wel van verdomd goeden huize komen. Het kon zijn dat iemand wilde dat ik mee ging spelen en anderen niet. Wie of wat, dat bracht ik de komende dagen wel in kaart. Ik had geen haast. Julia leefde. Rustig nam ik de tijd om na te denken.

Secuur de gestreken naden volgend, vouwde ik mijn wijnrode servet op. Ik hield niet van restaurants met wijnrode servetten. Een servet in een net restaurant is van fris, wit katoen of linnen, anders kun je wat mij betreft net zo goed een rol keukenpapier op tafel zetten.

‘Die paar jaar dat ik met haar getrouwd was, waren de gelukkigste van mijn leven.’

Richard wisselde zijn lege dessertbordje voor mijn volle. Met zijn hoofd voorover keek hij me vanonder zijn wenkbrauwen aan. Tot aan zijn haargrens verschenen rimpels in zijn huid. ‘Mensen zijn meesters in het zichzelf voor de gek houden, Arie. Ik ben geen psycholoog. Ik ben maar een handige, licht dyslectische proleet uit de Pijp, met net zoveel zwakke plekken als een giraf vlekken heeft. Maar ik weet dat je liegt. Het vervelende is dat jij het niet weet. Als je wilt, kijk je dwars door mensen heen. Je bent een geweldig analyticus wat anderen betreft. Wat betreft jezelf ben je af en toe zo blind als een mol.’ Met mijn handen plat op mijn dijen luisterde ik naar hem. Soms had hij het beste met me voor. Na zoveel jaar samenwerken weet je dat. Op zo’n moment verdiende zijn mening respect. Zonder verder in te gaan op zijn woorden, sloeg ik ze op.

‘Je bent een eigenwijze klootzak,’ zei hij op zijn plat Amsterdams, terwijl hij het tweede bordje leeg schraapte.

‘Jij kunt het weten.’

Gelukkig glimlachte hij weer. ‘Ja.’

‘Even over het geld, Richard.’

‘Welk geld?’

‘Mijn geld.’

‘Ik weet van niks. Wat heb ik nou weer gedaan?’

‘Dat bedoel ik niet. Over dat het geld mij heeft veranderd. Daar ben ik meer in geïnteresseerd. Zelf heb ik die indruk namelijk niet. Ik leef sober en ik behandel iedereen als mijn gelijke.’

‘Iedereen behalve jezelf, zul je bedoelen. Geld verandert een persoon, of hij het wil of niet. Je bent bang voor je eigen centen, omdat je onaantastbaar boven je rijkdom wilt staan. Daarmee maak je dat geld behalve je vriend ook je tegenstander. Ontspannen rijk zijn heeft zijn tijd nodig. Je geeft ook geen geladen pistool aan een kind, toch? Het geeft niet, Arie. Het komt wel goed. Alleen die gekkigheid van vendetta moet je uit je hoofd zetten. Mij bevalt het in ieder geval niet. Er komt narigheid van en ik ga je niet bij je ondergang helpen.’

Het klonk heel redelijk wat hij zei. Juist dat baarde me zorgen. Redelijke redenen worden namelijk vaak aangevoerd om de slechte, ware redenen te bedekken.

‘Ik begrijp het. We laten het rusten.’ Dat was ik na bijna veertig jaar wachten natuurlijk helemaal niet van plan.

Hij bedoelde te zeggen dat operatie Windhoos hem geen extra geld opbracht, maar dat die wel extra risico met zich meebracht. Mijn operatie dwarsboomde iets waar hij mee bezig was. Het kon niet anders. Waarschijnlijk voerde hij zelf iets in zijn schild en kon hij het extra risico missen als kiespijn. Zeker als er niet meer geld tegenover stond. Uiteraard kon hij me nogmaals om salarisverhoging vragen, en weer zou ik het hem weigeren. Genoeg is genoeg.

‘Mooi,’ antwoordde hij tevreden. ‘Ik ben liever constructief bezig. Daar heb ik het straks nog wel over.’

Zo kwam het gesprek oppervlakkig bezien weer in iets kalmer vaarwater terecht.

Richard bestelde koffie met cognac.

‘Voor mij een thee, alstublieft.’

‘Zo, Dagobert Duck, heb je snode plannen?’ vroeg hij toen de kelner wegliep.

‘Niet speciaal. Misschien wil ik nog schrijven.’

‘Schiet je nieuwe roman een beetje op?’

‘Ja.’

‘Je zou ook eens een avondje niks kunnen doen. Neem een lekkere cognac of whisky, man! Of denk je dat de wereld vergaat als het manuscript een dag later bij de uitgever ligt?’

‘Je weet nooit hoeveel tijd je nog hebt. Mensen hebben het weleens over een midlifecrisis. Vertel mij dan maar eens wie weet wanneer hij op de helft van zijn leven zit.’

‘Niemand natuurlijk. Ik heb zat gezonde gasten onder tramlijn 9 zien komen.’ Terwijl hij eerst aan zijn cognac rook en er daarna van dronk, bedacht ik al wat hij ging zeggen. Eerst de gebeurtenissen van afgelopen middag. Julia. Daarna het nieuwe initiatief om het diner positief af te sluiten. Zo zou het gaan. Hij babbelde nog even door over vrienden en kennissen die hij verloren was. Daarna stak hij over naar het volgende onderwerp op zijn agenda.

‘Hoe ging het gesprek met die vent van Julia?’

‘Stroef.’

‘Heeft de truc met de elektra niet gewerkt?’

‘Waarom vraag je naar de bekende weg?’

‘Dat begrijp ik niet.’

‘De uitvoerige informatie over Frederik Kuijper van Terra National, waar heb je die vandaan?’

‘Ik heb op mijn kamer gewerkt en ’s middags na de lunch ben ik met de taxi teruggegaan naar dat studentje in zijn kelder. Ik kan toch moeilijk versleutelde, goed bewaakte privé-informatie hier in het hotel gaan opzoeken? Dat is traceerbaar. En op mijn laptop kan het niet.’

‘Dan weet je ook dat het kereltje keurig zijn werk heeft gedaan.’

‘Misschien was ik wel eerder weg.’

‘Dat zal het zijn,’ zei ik lauw. ‘Naviskas liet weinig los. Harde, knappe vent. Echt wat voor haar. Tijdelijk.’

‘Tijdelijk?’

‘Ook al is hij de vader van het kind. Ze is bij hem weg.’

‘Misschien is dat ook maar tijdelijk.’

‘Nee. Julia gaat niet weg om terug te komen. Hoe dan ook, eerst moet ik weten met wie hij samenwerkt, voordat ik verder ga vissen. Mijn instinct zegt dat hij bezig is met criminele activiteiten. Ik heb geen zin om mijn neus in een wespennest te steken.’

‘Dus je bent niet veel wijzer geworden?’ vroeg Richard voor mijn gevoel iets te geïnteresseerd.

‘Nee. Niet veel, maar wel het belangrijkste. Hij weet niet waar ze uithangt.’

‘En dat neem je voetstoots van hem aan?’

‘Ja.’

‘Dat klinkt erg goedgelovig. Niks voor jou.’ Richard trok er een misprijzend gezicht bij.

‘Goedgelovig heeft er niks mee te maken. Goed waarnemen wel. Tien minuten was genoeg. Beter dan dit hoef ik hem niet te kennen. Ik geloof hem, omdat hij geen enkele poging heeft gedaan om me op een dwaalspoor te brengen. Naviskas had gemakkelijk tegen me kunnen zeggen dat ze in Rusland zit, of zo. Dat is namelijk wat mensen doen als ze iets te verbergen hebben. Ze gaan het met iets anders bedekken. Op die tegenstrijdigheid in informatie hameren rechercheurs altijd tijdens een verhoor. Als de verdachte niet liegt, dan is de waarheid veel moeilijker te bewijzen. Als hij het echt niet weet - en daar ga ik na vanmiddag van uit - dan is de volgende logische conclusie dat zij de touwtjes in handen heeft. Simpel. Ze leeft.’

‘Nou, dat is tenminste een geruststellend bericht. Voor de rest niks?’

‘Voor de rest niks.’

‘En wat is het schema?’

‘We zijn hier klaar. Jij vliegt morgen naar Amsterdam. Er is genoeg te doen.’ Ik blies op de wateroppervlakte van mijn thee. ‘Zoals het voorstel uitvoeren waar je zo mee gaat komen.’ Ik glimlachte er gemaakt bij. ‘Met ideeën alleen kunnen we namelijk niet veel.’

‘En wat ga jij doen, Arie?’

‘Dat weet ik nog niet. Dat hangt van vanavond af. Misschien blijf ik hier nog wel een dag of twee. Een beetje wandelen en schrijven. Het is geen vervelende omgeving.’

Richard trok een wijs gezicht, alsof hij achter een groot geheim was gekomen.

‘Ahhh, is er misschien een dame in het spel?’

‘Ja,’ beaamde ik schuldbewust.

‘Ik wist het, ik wist het,’ zei hij en liet het klinken alsof hij blij voor me was. ‘Wie?’

‘Julia.’

‘Godverdomme, zak.’

‘Nou, kom op met je idee, Richard.’

‘Het is niet mijn idee. Het is jouw idee. Jaren geleden heb je het mij eens verteld.’

‘Vertel me mijn idee dan maar.’

‘Miljoenen mobiele telefoons die per jaar weggegooid worden omdat één onderdeel stuk is. “Als je uitlaat stuk is of je hebt een barst in je voorruit, gooi je de auto toch ook niet weg? Dan vervang je het onderdeel”, dat waren toen jouw woorden. Ik denk dat de tijd er nu wel rijp voor is om zo’n apparaat op de markt te brengen. Besparing van grondstoffen en milieu zijn tegenwoordig een goed verkooppraatje.’

Terwijl ik van de thee dronk, dacht ik een moment na over de logica. Alleen niet de logica van het idee. Zijn logica. Wat zat erachter? Ik besloot in te haken en enige veiligheidskleppen in te bouwen. Eens kijken wat hij wilde. Richard was namelijk niet een man die zomaar om meer werk verlegen zat.

‘O, dat idee. Ja, dat was toentertijd geen slecht concept. Alleen twaalf jaar geleden iets te ver voor de golf uit. De wet van de remmende voorsprong.’

Richard knikte gedwee, maar volgens mij had hij geen flauw benul wat die wet inhield. Dat gaf niet. Als ik het maar wist. ‘Maak een voorlopig ontwerp en een technisch bouwplan. Goede ergonomie, eenvoudige bediening en het ding moet tegen een stootje kunnen. De Willys Jeep onder de smartphones. Hij moet gemakkelijk te bedienen zijn door iedereen op de wereld. Schrijf het basismarketingrapport. Bekijk een paar geschikte locaties in Amsterdam. Op de Palmgracht staat volgens mij een oude fotostudio leeg. Die ruimte zou weleens geschikt kunnen zijn. Ga daar morgen gelijk maar langs. Neem later twee techneuten aan. Geen nachtbrakers die overdag als vleermuizen ondersteboven aan het plafond hangen. Geen belachelijke salarissen. Gewone gasten die enkele begrijpelijke zinnen achter elkaar kunnen spreken en hard willen werken. Biedt ze participatie in het project. Samen niet meer dan vijftien procent. Duidelijk?’

‘Ja. En het budget?’

‘Daar zorg ik voor. De oorlogskas die ik gevuld had, hebben we nu toch niet nodig.’

‘De oorlogskas?’

‘Voor Terra National en Capua. De afgelopen jaren heb ik maandelijks enkele procenten van mijn omzet apart laten zetten. Dat kunnen we hier mooi voor gebruiken. Ik zet in het buitenland een houdstermaatschappij op en open een rekening, daarna leen ik het benodigde kapitaal aan onze werkmaatschappij. Dat scheelt vervelende vragen en belasting.’

‘Ik dacht dat jij niks met geld had?’

‘Dat heb ik ook niet. Maar niemand is ooit stommer geworden van leren.’

‘En mijn salaris?’ vroeg hij fijntjes.

‘Wat is daarmee?’

‘Als ik het bedrijf ga opzetten en ga runnen, mag ik toch zeker wel salaris ontvangen, of niet soms?

‘Je ontvangt toch al salaris? Het is mijn idee, het is mijn geld, mijn risico. Waarom zou ik je nog meer salaris geven?’

‘Omdat het mijn initiatief is. Wat dacht je daarvan, Arie?’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Lees je arbeidscontract er maar op na. “Het coördineren van allerhande internationale operaties”, iets wat je net hebt geweigerd. Voorts: “Het aanbrengen en ontwikkelen van nieuwe initiatieven”, daar valt dit onder.’ Ik glimlachte mild. ‘Maak je niet zo druk… vriend. Ik zal later kijken wat ik kan doen. Of ben je ooit een dubbeltje aan me tekortgekomen?’ hanteerde ik behendig het scalpel. Met rotsvaste hand kerfde ik een keurige incisie in zijn hart.

Hij bleef stil. Zijn gezicht stond zuur.

‘Kom, Richard. Neem je cognac mee,’ zei ik vrolijk. ‘Ik vind de bar in de lounge voor het napraten geschikter dan het restaurant. Wat jij?’

9

De bezetting aan de bar van het hotel verschilde op het eerste gezicht niet veel met die van gisterenavond. Het konden best dezelfde dames in andere kleding zijn op en rond de barkrukken. Het was ook goed mogelijk dat het allemaal andere vrouwen waren. De mannelijke hotelgasten verdrongen zich om de dames als hongerige honden rond een etensbak. Richard nam met bedekte nukkigheid afscheid van me. Geen gebruikelijke hand op mijn schouder. Geen ‘vriend’ of ‘makker’ deze keer.

‘Bedankt voor het diner. Ik zie je deze week in Amsterdam.’

Vervolgens wierp hij zich met zijn tweede whisky-cola in het strijdgewoel op de overdekte marktplaats. Een paar minuten staarde ik met een leeg gevoel naar de eeuwenoude poppenkast. De frisdrank smaakte me niet. Waarom weet ik niet. Misschien omdat frisdrank na thee je papillen in de war stuurt. Het was gewoon Schweppes bitter lemon. Een merk dat ik al talloze keren had gedronken. Een griet met rode lippen als een bavianenkont en haar Ikea ballenbak in de etalage kwam naast me staan. Ze stonk naar zoet parfum. Op haar vraag antwoordde ik beleefd dat ik haar niks te drinken aan wilde bieden. ‘Nee, bedankt. Heel aanlokkelijk, maar ik ben erg moe,’ zei ik haar toen ze dreigde door te zetten. Of ze het voor hun werk doen of niet, je mag een vrouw nooit bruut de illusie ontnemen dat ze elke man kan krijgen. Alleen arrogante, klasseloze klootzakken doen dat. Ik hield me voor dat ik dat niet was. Illusieloze mensen zijn nutteloos en een kweekvijver voor naargeestig volk. Ik was niet van plan daar een positieve bijdrage aan te leveren. Alsof het haar niet meerdere keren op een avond gebeurde, liep ze nuffig bij me weg. Tien voor tien. Het vermoeden dat Dorogaya een klant had werd sterker. De draaideur bij de hoofdingang bewoog telkens als er iemand in de buurt kwam. Ze kwam niet binnenlopen. De tijd heeft nauwelijks vrienden. ‘Discipline, Arie. Naar je kamer. Schoenen uit. Schrijven.’ Tijdens het afrekenen van onze drank vroeg ik de barkeeper naar haar. Het was niet lastig haar te beschrijven. Helaas was hij zogenaamd traag van begrip, dus legde ik een briefje van twintig op de bar. Plots was hij niet zo sloom meer. Het biljet verdween snel in zijn zak. ‘O, u bedoelt Maria.’ In hun beroep zijn achternamen duurder dan twintig euro. ‘Ja, u hebt gelijk. Een erg mooie meid. Die werkt hier nog niet zo lang. Een maand of vier, dacht ik. Klasse dame. Kieskeurig als de neten. Peperduur en ze gaat niet met iedere man mee. Zeker niet. De meeste andere meisjes kunnen haar wel kelen. Die vinden haar vervelend. Dat is ze absoluut niet, maar ik neem het ze niet kwalijk. Ze pakt alleen de goede klanten eruit. Nee, vanavond heb ik haar nog niet gezien. Aan het einde van de middag was ze heel even binnen. Ik begon net met mijn dienst. Ze heeft in de lounge gesproken met die rossige man met wie u net aan de bar stond.’

Kijk, dacht ik, die twintig euro fooi zijn nog eens goed besteed.

Met zijn vingers als borstel veegde de barkeeper lucht in de richting van de vrouwen. ‘Er zijn genoeg andere meiden, meneer,’ stelde hij. De simpele zak.

Op het oude plein voor het hotel waren maar weinig mensen op de been. Gek, want het was een heerlijke herfstavond. De wolken werden beschenen door wit maanlicht. Ze werden voortgestuwd door een kalme wind die kennelijk precies wist waar hij naartoe moest. Uit de nachtschaduw van een boom aan de overzijde maakte zich een silhouet los.

‘Hi,’ zei ze vrolijk op precies dezelfde wijze als gisterenavond. Een prachtige vrouw van een jaar of dertig die op een man wacht van middelbare leeftijd. Mijn leugendetector ging aan.

‘Goedenavond,’ zei ik en probeerde niet toeschietelijk te klinken. Maria - als dat tenminste haar echte naam was - droeg een nauwsluitende lycra trainingsbroek en lichtblauwe Nike sportschoenen. In een flits dacht ik terug aan de zomerse wandelingen die ik met Julia had gemaakt door de Amsterdamse Waterleidingduinen. Heimwee naar liefde stak me in mijn maag. Zo veel steden, gezichten, jaren verder; de mooie vrouw voor me. Het bruine haar opgestoken, waardoor haar sierlijke hals mooi uitkwam. Een spijkerjasje met daaronder een wit trainingsjack. De rits open tot vlak boven het borstbeen.

‘Je bent echt een goede vent,’ zei ze.

‘Met aardige kerels kun je de Wolga dempen,’ probeerde ik dertien en een half jaar later nog maar eens. Blijkbaar veranderden er buiten mijn gezichtsveld om toch minuscule zaken, want ze schudde licht haar hoofd. Vreemd, want volgens mij had ze gemakkelijk ‘ja, je hebt gelijk’ kunnen zeggen. Misschien was het een ‘nee’ tegen de cynische ondertoon. Misschien vond ze mijn zinnetje onbelangrijk en was ze bezig met de formulering van haar eigen gevoelens.

‘Goed en aardig zijn niet hetzelfde,’ zei ze.

Ah, bedoelde je dat, dacht ik. Ze had gelijk. Maria was ergens over begonnen dat voor haar van belang was, en ik wilde het met iets flauws afkappen.

‘Als je met een ander naar buiten was gekomen, zou ik teleurgesteld zijn geweest. Niet in jou, hoor. In mezelf. Dat ik het fout had gezien. Of is het een kwestie van geld?’

‘Nee. Ik ben erg kieskeurig. Dat is alles,’ verklaarde ik.

Terwijl ze me bleef aankijken hield ze haar hoofd een beetje schuin. Het meisje was nog niet helemaal uit de vrouw verdreven. Met mijn duim over mijn schouder wees ik naar de lobby van het hotel.

‘Ik ben geen man die alles naait met een hartslag.’

‘Als je vreemdgaat, moet het de moeite waard zijn, zoiets?’

‘Ik ga nooit vreemd,’ antwoordde ik naar waarheid. Hoop sterft het laatst. Voor de zoveelste maal in mijn leven begon ik zo eerlijk mogelijk aan een avontuur.

‘Goh, een man die nooit vreemdgaat. Die kom je in mijn vak niet veel tegen. Je laat vrouwen alleen maar in lingerie op je bed liggen, en dan ruk je je later af? Dan hoef je thuis niet te liegen.’

‘Nee, ook niet. Ik ben niet getrouwd.’

‘Ook geen vriendin?’

‘Ook geen vriendin. Je bent zelfs de eerste vrouw in vele jaren die langer dan een kwartier op mijn bed heeft gelegen. Nadat je gisterenavond bent weggegaan, heb ik in een roman gelezen tot ik in slaap viel. Weinig avontuurlijk.’

‘Dus je hebt je niet eens afgerukt op het beeld dat ik op je netvlies heb achtergelaten?’

‘Nee.’

‘Ik had nog wel mijn mooiste lingeriesetje aan. Mooie deuk in mijn zelfvertrouwen.’

‘Het ligt niet aan je lingeriesetje en zeker niet aan jou. Geloof me.’ Ze glimlachte lief om mijn geruststellende woorden.

‘Waarom ben je niet binnengekomen?’ vroeg ik.

Ze tilde een hemelsblauwe gymp op.

‘Zoals ik er nu uitzie zeker? Ik ben naar de sportschool geweest. Er was tot negen uur les, maar die liep behoorlijk uit. Een van de dames viel flauw. Niks bijzonders. Ze had overdag te weinig gegeten, verklaarde ze. Ze kwam bij in de gespierde armen van de knappe sportinstructeur. Het kan slechter. Volgende week verzint een ander waarschijnlijk weer een andere truc. Wijven…’ zei ze met een vederlichte, sarcastische glimlach in de mondhoeken over haar eigen soortgenoten. ‘Vandaar dat ik aan de late kant was. Anders had ik nog wel tijd gehad om me thuis te douchen en om te kleden. Toch wilde ik je zien.’

‘Waarom?’

‘Waarom? Wat is dat nou voor een vraag? Omdat we dat hadden afgesproken. Als ik geen klant had, zou ik voor tienen hier zijn.’

‘Hm, hm. Dat is zo.’

‘Ik wilde vandaag geen andere klanten. Even een dag vrij, maar dan blijkt dat je nog een hoop andere dingen te doen hebt. De tijd vliegt en voordat je het weet, ben je bijna te laat. Je bent het zeker niet gewend dat onbekenden zich aan hun afspraak houden?’

‘Punctuele mensen zijn een uitstervend ras.’

‘Nou, op de eerste plaats mijn excuus dat ik er zo rommelig en bezweet uitzie.’

‘Zit er niet over in. Mocht ik ooit ’s ochtends naast je wakker worden, dan weet ik wat ik kan verwachten. Zonder make-up ben je ook mooi. Misschien zelfs mooier dan opgedoft. Puur natuur.’

Haar ogen draaiden omhoog in hun kassen en ze beet zacht op haar onderlip. ‘Jezus, je bent wel een charmeur zeg. Jammer dat je mijn type niet bent, anders had ik je meegesleurd naar mijn appartement. Dan was je voorlopig niet meer buiten gekomen.’ Ze lachte hartelijk om haar eigen opmerking. Ik was al voor veel dingen uitgemaakt in mijn leven, maar nog nooit voor charmeur.

‘Voor een dame uit het vak ben je wel erg eerlijk tegen klanten.’

‘Jij bent te slim voor doorzichtige complimenten en verkooppraatjes, dat weet ik nu al. Er is geen boek zo slecht of er staat wel wat goeds in,’ zei ze terwijl ze over het plein keek, alsof ze plots alle interesse in mij verloren was.

‘En dat houdt in?’

‘Het betekent dat je van alles en iedereen iets kunt leren. De prostitutie is een slecht boek en toch heb ik er veel van geleerd. Mensenkennis, bijvoorbeeld. Je moet heel snel te weten komen hoe een vent in elkaar steekt. Dat is niet alleen belangrijk om hem op zijn gemak te stellen, of hem een goede tijd te geven voor zijn centen. Het is ook zelfbescherming. Er lopen heel wat gevaarlijke patiënten rond. Jij wilt geen snelle wip. Dat was gisterenavond al duidelijk.’

‘Wat wil ik dan?’

‘Dat wat je niet kunt vinden. Je wilt intimiteit. Je wilt “hallo, schat” horen, als je thuiskomt. Een kus bij het aanrecht als ik sta te koken, een gesprek over de kleine dingen van de dag. Jij wilt op een zwoele zomeravond met mij onder de appelboom zitten op een bank in de tuin en kijken hoe de bloeiende rozen langzaam verdwijnen in de schemer. Dan zoenen we. Jij weigert een glas water, ook al sterf je van de dorst. Jij wilt de bron. Liefde en vriendschap.’

Zie je, dacht ik met gesloten ogen, omdat het als ontroerende muziek in mijn oren klonk, er zijn wél vrouwen op de wereld die het begrijpen. Direct sprak ik mezelf in gedachte vermanend toe. Een man met zoveel ervaring en geld moet scherper zijn, Arie Boretti. Ik opende mijn ogen.

‘Een kok in de keuken, een moeder voor de kinderen en een hoer in bed, opperde mijn opa weleens,’ zei ik.

‘Voor veel mannen is dat genoeg. Ik ken je opa niet, en weet niet hoe goed hij je kent, maar ik weet dat je meer zoekt. Jij wilt je vertrouwen terug in jezelf en in de mensen. Vooral in de vrouwen. Je bent een goed mens, maar ergens ben je gestruikeld. Dat is het. Wij hebben de naam, maar eigenlijk zijn het de kerels die niet weten wat ze willen.’

‘Dat is geen slechte analyse, dame.’

‘Pfff, koud kunstje.’

‘En wat willen vrouwen?’ liep ik maar gelijk verder het diepe in.

‘Zekerheid en avontuur,’ gaf ze me direct antwoord, alsof het pasklaar op haar tong lag. ‘In die twee verlangens ligt onze structurele verwarring en onvrede, want die zaken zijn onverenigbaar.’

All this and brains too, dacht ik enigszins onder de indruk. ‘Willen we in principe dan niet allemaal hetzelfde?’ vroeg ik.

‘Ja. Alleen niet op hetzelfde moment en ook niet op dezelfde manier,’ antwoordde ze dromerig. Ze keek nu de andere kant uit. Haar blik ging richting de lange winkelstraat die aansloot op het plein. Het was een elegant profiel met het subtiele spel van licht en schaduwen op haar huid. Het leek alsof er een ongrijpbare gedachte door haar hersenen zweefde. Zoals een kind in een park achter een ballon aanrent, die het vlak daarvoor per ongeluk heeft losgelaten. Iets dat voor een idee uitgaat en dat ze vorm wilde geven in woorden. Maar er volgde niets. Omdat ze erg prettig was om naar te kijken, zweeg ik. Ze was het type vrouw waar ik als jonge vent bij de eerste middelbareschooldag meteen verliefd op zou zijn geworden. Omdat je haar niet direct durfde aan te spreken en zij jou niet zag staan, zou je via eindeloze omwegen vriendschap proberen te sluiten. Vrolijk zou ze zich laten neuken door sportieve jongens uit een hogere klas, die niets om haar geest of scherpe intellect gaven. Iets wat haar op dat moment ook niet kon schelen. Uiteindelijk zou ze je wel aardig vinden, maar meer ook niet. Nu was ik eenenvijftig. Verliefdheid was verworden tot iets wat aardig was om over te schrijven, met enige professionele afstand. Het leven is een lang ontwaken, voor het eeuwig slapen gaan.

Na een paar seconden keek ze me weer aan.

‘En het tweede?’ doorboorde ik de stilte.

‘Het tweede?’

‘“… op de eerste plaats mijn excuus dat ik er…” et cetera. Meestal volgt er dan een tweede plaats. Dat lijkt me logisch.’

‘O ja.’ Uit het borstzakje van het spijkerjack haalde ze een pakje klein opgevouwen bankbiljetten. ‘Tweeduizend euro. Ieder de helft. Goed?’

Hoogstwaarschijnlijk verwarde ze mijn verbazing met teleurstelling.

‘Hé, meer dan dat kon ik er niet voor krijgen. Het zijn moeilijke tijden. Ik weet ook wel dat die klok veel meer waard was.’

‘Ach, je hebt het horloge verkocht.’

‘Ja, natuurlijk. Ik moet toch overleven? En jij ook,’ liet ze met stelligheid volgen.

‘Als ik honger zou hebben, had ik je niet naar mijn hotelkamer gehaald.’

Op het geïrriteerde af verdeelde ze met watervlugge vingers het geld. ‘Je mag wel eens wat meer respect tonen voor geld. Ik ga niet altijd met plezier met mijn benen wijd en jij zult er ook hard voor moeten werken. Je hoeft je echt niet rijker voor te doen dan je bent. Anders zou je heus niet op zo’n schimmig hotelkamertje zitten. Ik hou niet van opscheppers.’

Zonder verder op haar woorden in te gaan duwde ik voorzichtig haar hand weg. ‘Hou maar.’

‘Hou maar? Ben je uit een boom gevallen en daarna versuft onder een bus gelopen, of zo?’ De opmerking was leuk, maar haar toon serieus.

‘Ik wil het er niet over hebben,’ zei ik. ‘Ik heb je het horloge gegeven. Ik heb het ook maar gekregen, alleen zegt het me niks. Er zit geen enkele emotionele waarde voor me aan vast. Dan zou jouw volgende vraag moeten zijn…’

‘Ik stel klanten nooit vragen over hun achtergrond, als ze daar zelf geen aanleiding toe geven,’ sneed ze me de pas af. ‘Dat is in mijn geval een hele ongezonde hobby. Curiosity killed the cat.’

‘Zie het dan maar als betaling voor je gezelschap van vanavond en vannacht.’

Met haar hoofd naar beneden vergewiste ze zich van de kleren die ze aanhad. ‘Ik zie er niet uit. Regelrecht uit de sportschool, niet eens gedoucht.’

‘Geeft niet. En dat je niet wilde werken, ook niet. Als je niet bij me wilt blijven, staat het je vrij om te gaan. Het enige wat ik wil, is gewoon eens met een vrouw praten die me bevalt, en dat hoeft echt niet tot seks te leiden. Hoeren neuken kan ik overal. Je bent prettig gezelschap en volgens mij heb je een goed stel hersens. Die combinatie kom ik weinig tegen. Voor mij ben je in ieder geval meer dan een mooie homp vlees met een kut en tieten.’

Ze lachte om mijn taalgebruik. ‘Ik heb een buitenlander weleens goed Russisch horen praten, maar nog nooit zo plat. Het lijkt wel of je jaren in de bajes hebt gezeten.’

‘Ik heb een prima leerschool gehad. Een harde, maar wel de beste. Voorts kan ik je melden dat ik nog nooit een uur heb vastgezeten.’

‘Hoe weet je trouwens dat ik slim ben? Misschien ben ik alleen maar sociaal vaardig en manipulatief.’

‘Dat je de vraag op die manier stelt, toont al aan dat ik gelijk heb. Jij hebt intuïtie nodig. Ik net zo goed.’

‘Dus als ik het goed begrijp, betaal je me duizend euro, alleen voor mijn gezelschap?’

‘Sorry. Meer heb ik niet op zak.’

We spiegelden elkaars vrolijke, begripvolle gezichtsuitdrukking.

‘Dat heb je lief gezegd,’ fluisterde ze.

‘Kom, dan gaan we een stuk wandelen. Het is een mooie avond.’

‘Ik ben op de fiets en ik wil me omkleden.’ Ze wees naar de boom waaronder ze had staan wachten. Tegen de stam een crossfiets. Langs de boom keek ik omhoog naar de wolken. De volle maan was een helder gat van een kanonskogel in het zwart. Daaronder het plein waar Julia vaak overheen had gelopen, ingetogen alleen, zoals zo vaak stil van doelgerichtheid, lachend met easy come, easy go vriendinnen tijdens een avondje uit of serieus met hem; hun kind huppelend om hen heen. De kleine wereld van een stadje in Litouwen, haar universum. Ik was slechts nog een toerist in haar leven, zoals ik dat eigenlijk altijd was geweest. Kaunas, van alle plaatsen op aarde, waar ik nu met een andere vrouw stond. Een andere vrouw, die zich van me wegdraaide om haar fiets te pakken. Gracieuze loop, mooie benen en - dat moet gezegd - een exquise bips.

Ik liep links van haar. Zij hield haar stuur vast. De raderen van de fiets veroorzaakten een tikkend geluid. De crossfiets was een oud beestje, maar de spaken glommen alsof hij zo bij de fietsenmaker vandaan kwam. Soms hield het geratel op, omdat ze iets zag in een winkel dat plots haar interesse trok. We spraken nauwelijks. Dus dat was goed. Als ik in de loop van mijn leven ergens een hekel aan had gekregen, was het aan mensen die de kwaliteit van zwijgen niet weten te waarderen. Haar appartement bevond zich op nog geen kwartier slenteren van het luxe hotel. Wat ze had gezegd over ‘snel naar huis vanaf de sportschool, douchen, omkleden en dan naar het hotel voor de afspraak’ klopte dus aardig qua timing. Het was een brede straat met hoge ruime huizen met zieltogende middenstand op de begane grond. De glans op hun etalageruiten deed me denken aan een gedicht van Cesare Pavese, ‘De Dood zal komen en jouw ogen hebben’. Zo’n krachtige gedachte en zo’n verzameling prachtige zinnen, dat het voor mij onmogelijk was niet aan Julia te denken. Een van de weinige gedichten waarvan ik wilde dat ik het had geschreven, om het haar vervolgens te schenken. Half om half gevonden en verloren, zag ik me in mijn fantasie al voor haar staan, met mijn hart bonkend in mijn voeten. Hier, zou ik zeggen, voor in de open haard. Maar ik had er genoeg voor haar geschreven, en nooit gegeven. Het was haar ‘Gedichten betalen de rekeningen niet’-mentaliteit die me altijd had weerhouden. Ze zijn inmiddels gebundeld en een paar jaar geleden in Rusland onder mijn pseudoniem Pjotr Plato op de markt gebracht. Er wordt geld gegeven voor iets waar ik nooit geld voor wilde hebben, omdat mijn hart en ziel erin zat. Maar ja, mijn literair agent en mijn uitgever wilden het nou eenmaal erg graag. Door degene voor wie ze eigenlijk bedoeld waren, blijven ze ongelezen. Gedichten schrijven en weggeven. In mijn jeugd heb ik dat regelmatig gedaan, in de hoop dat een onbereikbaar meisje mijn gevoelens zo zou waarderen dat ze een beetje verliefd op me zou worden. Zinloos. Vrouwen houden van de dichter, maar ze gaan met de boer en de boef naar bed. Nu zou ik zoiets nooit meer doen. Een kwestie van ervaring. Eenenvijftig jaar, kom op zeg. We blijven niet stom! Maria zong niet al te luid een liedje van The Beatles, terwijl ze in de etalage van een schoenenwinkel keek. Ik herkende Something. Het nummer maakte iets zoet droefs in me los van lichtjaren geleden in Sint-Petersburg. Een uiterst getalenteerde jonge vrouw in een nachtclub zong dit ooit voor Julia en mij. Het valt niet altijd mee om voorwaarts te leven, als je ouder wordt. Alles is nu of herinnering.

‘Je zingt mooi,’ zei ik.

De vrouw naast me vertelde dat ze een driekamerwoning deelde met twee collega’s. Ik vroeg Maria of ze geen pooier had. ‘Nee. Zo werken we hier niet. Dat is een van de redenen dat het me hier bevalt. Kaunas is rustig. Het trekt voornamelijk oudere toeristen, bezadigde zakenlui en jonge ICT-studenten, die - aangevuurd door hun vrienden - voor het eerst op een prostituee kruipen. Sommige van die mannetjes komen regelrecht van de middelbare school. Ik stuur ze meestal door naar oudere collega’s. Die koorknapen zijn vaak zo nerveus, dat ze al klaarkomen als ik mijn beha uittrek. Voor hen is een moederfiguur beter dan een mooie oudere zus,’ vertelde ze op vrolijke, zorgzame toon. ‘Soms hebben ze geluk. Als hij leuk is. Het nerveuze gefrunnik van die jongens heeft wel iets schattigs, vind ik. Alsof ik als meisje van vijftien weer op de achterbank van een auto lig te klooien.’

In mijn oren klonk het niet alsof ze haar vak vreselijk vond.

‘Toch is het alsof ik ergens onderweg iets verloren ben, maar ik niet weet wat. Misschien wel net als jij. Ik zoek, ik zoek. Net als in een rare droom. Het is alleen lastig zoeken als je niet weet wat je bent kwijtgeraakt,’ zei ze voordat we stopten bij het appartement.

‘Ik weet wat ik ben kwijtgeraakt. Ik weet wie ik zoek.’

Naast de lantaarnpaal waaraan ze haar fiets op slot deed, keek ze me met donkere blik aan. ‘Weet je, vreemdeling. Ik ken je levensloop niet. Ik ken je sores niet. Maar met alle diepte- en hoogtepunten van dien, kan ik dan rustig stellen dat je boft.’ Het was door dit soort opmerkingen dat ze haar geld meer dan waard was.

Ik maakte geen aanstalten om met haar mee naar boven te lopen. Het was haar privédomein en dat wilde ik respecteren. Het feit alleen al dat ze me liet zien waar ze woonde, was voor mij al een teken van ontluikend vertrouwen. In de deuropening wachtte ze kort en wenkte me.

‘Je hoeft niet onder de lantaarnpaal te blijven staan, Marlene Dietrich.’

Die typering verraste me. Wie kende het nummer Lili Marleen nog? Laat staan de connectie actrice, soldatenliefje, lantaarnpaal?

Twee hoog op de overloop.

‘Mijn collega’s zijn aan het werk,’ zei ze, terwijl ze de voordeur achter ons sloot. ‘Links is de keuken. Pak een biertje uit de koelkast, als je wilt. De huiskamer is rechtdoor. Wacht daar maar terwijl ik me ga douchen. Zo klaar.’

Nadat ze wat lichten had aangedaan in diverse vertrekken, verdween ze naar haar kamer. Ik liep naar de keuken. Eerlijk gezegd had ik een rommeliger geheel verwacht. Het was niet hun eigen huis en de dames hadden vast wel andere zaken aan hun hoofd dan opruimen en schoonmaken. Laat in eigen bed, laat op. Het slopende nachtleven, dat ik als barkeeper nog kende uit Amsterdam. Ik stond in een brandschone, moderne keuken. In bier had ik geen trek. In een van de kasten boven het aanrecht vond ik een whiskyglas. Jack Daniels stond er op. Ah, jeugdsentiment. De Amerikaanse basketballers. Me and Jack, go a long way back, dacht ik, terwijl ik het glas vulde met kraanwater.

De woonkamer was, net als de keuken, een toonbeeld van orde. Een flatscreentelevisie op een statief. Een eettafel met bloemen in een vaas, een goedgevulde boekenkast en een witte bank. Een man met weinig toekomst en veel verleden. In mijn fantasie zag ik Julia op onze eigen bank slapen. Als een vader die naar zijn kind kwam kijken, wierp ik stiekem diep in de nacht weleens een gebroken blik op mijn schone slaapster. Gebroken, omdat het straatlicht dat ’s nachts in een huiskamer valt, ook breekt in oogvocht.

Het geluid van spetterend douchewater. Zoals vroeger op feestjes van klasgenootjes liep ik de titels na in de boekenkast. Voor mij was dat iets doodnormaals. Slechts later, veel later, realiseerde ik me dat de andere kinderen dat uiterst vreemd moeten hebben gevonden. Met het glas in mijn hand passeerde ik meters collega’s en nam af en toe een slok. Veel bestsellers. John Grisham en Dan Brown. Scandinavische misdaad, Coelho, Murakami, de onvermijdelijke Russen, een paar dichtbundels. Breytenbach, Szymborska Róźewicz. Nou, nou, dacht ik. En dat naast Vijftig tinten grijs. Dat is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk.

Ik nam nog een slok en zette toen het glas op de lage salontafel. Niet te snel oordelen, Arie. Nog een paar schrijvers de revue laten passeren. Vargas Llosa, Garcia, Mendoza. En ja, hoor. Daar zullen we hem hebben. Pjotr Plato. Drie titels keurig tussen de rijtjes verstopt om gevonden te worden. Tyrannosaurus Regina, Het nadeel van eerlijkheid, Leven op liefde en dood. Die Pjotr Plato toch. Die komt nog eens ergens. De Onzichtbare van de Russische literatuur liet zich keurig vinden in het appartement van drie prostituees in Kaunas, Litouwen, of all places.

Toeval bestaat niet, dacht ik.

Ik haalde mijn romans tussen hun soortgenoten vandaan. Op de eettafel naast de vaas met bloemen lagen enkele opengemaakte enveloppen met rekeningen. Het douchewater stroomde nog altijd. Af en toe kletterde het luid, alsof ik naast een fontein in Rome of Parijs stond. Boven op een van de rekeningen lag een pen. Verstoppertje spelen is niet leuk als niemand je ooit vindt. Ik signeerde de romans.

‘Het boek van de film’, stond in signaaloranje letters op de cover van Tyrannosaurus Regina. Ik sloeg het boek open. Op het schutblad schreef ik: ‘Voor Maria. Wie niet zoekt, vindt rust.’ Ik tekende met Pjotr Plato. Daarna bekeek ik een van de rekeningen. Uit mijn binnenzak viste ik mijn telefoon en zette hem aan. Vervolgens zond ik het adres waar ik me bevond naar mijn mobiele eenheid in Sint-Petersburg. ‘Eigenaar adres. Indien bedrijf, volledige info. Geen haast.’ Mijn telefoon zette ik weer onmiddellijk uit. De boeken plaatste ik terug zoals ik ze had aangetroffen. Met het lege glas voor mij op de salontafel wachtte ik op haar.

10

Voor het trainen at ze nooit. Vandaar dat ze trek had. Voor de tweede keer op dezelfde avond zat ik daarom met iemand aan een tafel voor vier personen in een restaurant. Kwart voor elf ’s avonds. Gelukkig was de keuken tot elf uur open, dus dat kwam prima uit. Vanzelfsprekend struikel je in een studentenstad over pizzeria’s, shoarmazaken, vestigingen van fastfoodketens en cafés die eten serveren. Het werd Italiaans. Het kon zijn dat ze het zelf had bedacht of misschien was mijn Italiaanse afkomst haar wel ingefluisterd door de mensen achter haar. Er was in elk geval over nagedacht. Ik heb al gezegd dat toeval niet bestaat. Daarvoor heb ik te lang als bedenker van kansspelen en als financier in gokwebsites gezeten om daar nog in te geloven. Miljarden omzet en elke cent aan de voor- of achterkant van de systemen was uitgerekend. Toeval is kansberekening. De doorsneereactie van de man die een samenzwering vermoedt, zou vluchten zijn of in de verdediging kruipen. Dat is niet mijn speelstijl. Ik draai het om. Ik kies de aanval. Daarom was ik tenslotte bij haar. Blijf maar dicht bij me, is mijn tactiek. Ik zoek mijn ex-vrouw, en het is heel goed mogelijk dat ze gemakkelijker via jullie te traceren is. Op deze wijze volg ik als een bloedhond het geurspoor. De romans van Pjotr Plato signeer ik natuurlijk niet omdat ik zo’n aardige vent ben. Het verhoogt de druk. En wat gebeurt er onder toenemende druk? De zwakste schakel breekt. Het is oorzaak en gevolg. Het is pokeren, maar geen spelletje.

Omdat ik al gedineerd had, at ik niet mee. Van verveling was geen sprake. Sommige mensen kunnen nu eenmaal boeiend over de meest onbeduidende zaken spreken en het was uiterst amusant om naar haar te kijken. Al ben je ergens in een uithoek van de wereld onder een vochtige steen vandaan gekropen, een bepaalde mate van klasse heb je, of niet. Ze was met een surplus aan beschaving geboren. Ondanks mijn Italiaanse afkomst, prima opvoeding en ontelbare malen oefening was het mij nog nooit gelukt om spaghetti bolognese te eten zonder tomatenrode mondhoeken. Haar wel. Zonder dat ze geforceerd truttig at, bleef het volledige veld van haar lippen sausvrij.

‘Was het lekker?’

‘Heerlijk. Ik ben hier nog nooit geweest, maar collega’s zeiden dat dit het beste Italiaanse restaurant van Kaunas is.’

‘De beste Italiaan van de stad, en jij bent er nog nooit geweest?’ vroeg ik kritisch.

‘Voor alles is een juiste tijd en plaats, vreemdeling.’

‘Behalve voor de ideale partner. Die kom je altijd te vroeg of te laat tegen.’

‘Ideale partners bestaan niet. Daarom is verliefdheid logisch als het je overkomt, en waanzin in retrospectief. Het is nog nooit anders geweest, het zal nooit anders worden,’ stelde ze gedecideerd. ‘Verliefdheid is een chemische stof die vrijkomt in je brein om tot paring te komen. Instandhouding van de soort, meer is het niet. Een kortdurende staat van bewustzijnsvernauwing waarin geen beslissing met langdurige gevolgen genomen zou mogen worden. Het huwelijk is een zakelijke overeenkomst. Jij doet dit, ik zorg voor dat. Het romantisch ideaal dat er later bij is gesleurd, is bedacht door mensen die dromen niet van realiteit kunnen onderscheiden. Daarom gaat het ook zo vaak fout. Punt.’

Gecompliceerde zaken tot in hun simpelste elementen beschrijven kan soms zo mooi zijn.

‘Het klinkt alsof je niet in liefde gelooft?’ vroeg ik omzichtig. Het kwam op mij over alsof ze ooit diep teleurgesteld in iemand was geweest. Met half geloken ogen schudde ze haar hoofd.

‘Ik had het over verliefdheid. Niet over liefde. Dat is totaal wat anders.’

De aardige jongedame die ons bediende, vroeg haar of ze iets als dessert wilde. Maria keek me beleefd vragend aan.

‘Je mag van mij alles nemen waar je trek in hebt.’

‘Kies jij maar wat voor mij.’

De serveerster wilde me een menukaart overhandigen.

‘Nee, die heb ik niet nodig. Twee thee. En ik wil twee grappa Nardini.’

‘Martini?’

‘Is de eigenaar een Italiaan?’

‘Ja, meneer. Hij is in de keuken. Hij helpt de kok met opruimen.’

‘Zeg hem dat iemand Nardini wil. Als hij een compaesano is, staat hij binnen twee tellen bij ons aan tafel.’

Ze knikte en liep weg.

‘Grappa Nardini?’

‘Nardini is de grondlegger van de traditionele grappa.’

‘Alleen thee en een digestief? Geen taart of ijs?’

‘Nee. Je hebt net gesport. Je hoofd zit nog vol met je eigen lijf. Niet te veel loze, zoete troep, dus. Bovendien vind je het tonen van je bescheidenheid belangrijker dan het dessert. Je wilt op dit moment van de kennismaking graag een goede indruk op me maken. Vandaar dat je mij laat kiezen.’

‘Ben je altijd zo bezig met het analyseren van anderen?’

‘Ja. Altijd.’

Nog voordat de thee op tafel stond, kwam de eigenaar met een fles en drie glazen de zaak in lopen. Grote glimlach op zijn gezicht, dat verhit glom van transpiratie. Alsof we eens onafscheidelijke vrienden waren geweest en elkaar na vele omzwervingen hervonden hadden, hief hij zijn armen. De opera buffa komt niet voor niets uit Italië. Naast de tafel stond ik hem al op te wachten. In rad Italiaans feliciteerde ik hem met zijn eersteklas zaak. Mijn lege plek op de tafel.

‘Maar meneer, u hebt zelf niets gegeten.’ Teleurstelling droop van zijn gezicht.

‘Signore, moet ik u als Italiaan de lessen van Casanova uitleggen? Nee, toch? Nooit op een volle maag…’ De rest van de zin begreep hij wel.

Enthousiast zette hij de glazen en de fles neer op tafel. Tot diep in zijn ziel geraakt door haar uiterlijk keek hij naar Maria. Hij complimenteerde haar met haar schoonheid. Ze begreep er geen woord van toen hij vertelde dat ze zijn hart direct tot de grond toe afbrandde met haar ogen. Een kushand. De eigenaar zei dat ik een gefortuneerd man was. ‘Mama mia, als twee druppels water… een jonge Claudia Cardinale.’ Het was een vergelijking die klopte, hoewel ik hem zelf nog niet had getrokken. Naar goed gebruik vroeg ik hem plaats te nemen aan onze tafel.

‘Eén glaasje, dan. Daarna laat ik de nacht aan de liefde en de harde werkers.’ Toen we de zaak verlieten, pakte hij haar hand vast. ‘Deze niet laten gaan, mia bella cara. Een ontwikkelde, galante man van de wereld,’ drukte hij haar op het hart in het Russisch.

‘We zullen zien,’ antwoordde ze koel. Niemand die een plots invallende Siberische winter in hartje Kaunas had voorspeld. ‘Bedankt. Goedenavond.’

Ik wisselde bij de uitgang nog een blik van verstandhouding met de eigenaar. ‘Het is volle maan,’ zei ik.

‘Ach, natuurlijk. Ja, de vrouw is een wolf die mannen redt en voedt. In alle andere gevallen verslindt zij ze.’ Hij doelde uiteraard op La Lupa van Rome. ‘Arrivederci. Dan eet ik mee. Koteletjes van de grill…

‘… met een mooie Barolo,’ vulde hij me aan.

Bijna middernacht en het was al een stuk frisser dan toen we naar binnen gingen. Ik stak mijn handen in de zakken van mijn leren jack. Een paar flinke passen verwijderd van de ingang stond ze in het midden van het voetgangersgebied op me te wachten. Armen over elkaar. Jaren van eenzaamheid doen wat met een man. Wat dat is, kan ik niet precies benoemen, alleen maar omschrijven. Misschien dat je jezelf leert zien dat je wél de moeite waard bent. Dat de ander het verkeerd had en er niks van heeft begrepen. Je leert communiceren met duivels en engelen, omdat je moet overleven. Je leert leven voor, en vooral met jezelf. Je leert zelfs van jezelf te houden, omdat je om iets of iemand moet kunnen geven. Je leert jezelf vergeven, en anderen niet. Je wordt van een gever meer een nemer, en je snapt waarom. Je leert opkrabbelen, kruipen en opnieuw lopen. Omdat blijven liggen in de smerige goot waarin je uitgeteld lag, namelijk de dood door liefdeloze uitmergeling inhoudt. Terwijl je langzaam afleert met anderen te praten, snap je jezelf zwijgend beter. Als een dictator laat je jezelf zien dat eenzaamheid voornamelijk je eigen verlatenheid is. Dat niemand je komt redden, behalve jijzelf.

Vroeger zou ik onmiddellijk mijn vriendin of vrouw hebben gevraagd wat er mankeerde. Maar nu? Het komt vanzelf en als het niet komt, is het ook in orde, dacht ik. Het verlies van de duizend euro voor haar gezelschap had het systeem voor mij al veelvoudig goedgemaakt tijdens ons bezoek aan de Italiaan. Ze mocht meelopen, en als ze niet zou meelopen was het ook goed. Dat je doet alsof het je niets kan schelen, ontneemt je tegenspeelster de wapens van emotionele chantage. Aan de andere kant was dit wél de vrouw die ik had gehuurd om een specifieke reden. Iemand met wie ik wilde praten. Het zou dan ook niet erg zakelijk zijn niet te communiceren.

‘Is er wat?’ stelde ik haar de vraag der vragen in relaties. ‘En niet niks zeggen, want daar schieten we niets mee op,’ plakte ik er dwingend achteraan.

‘Ik maak zelf wel uit wat ik wel of niet wil zeggen. Als dat niks is, dan heb je dat maar te accepteren. Ik ben geen buikspreekpop.’

Het was te zien dat ze meende wat ze zei.

‘Je hebt gelijk. Je mag zeggen wat je wilt, of niets,’ haalde ik de smeulende lont uit het kruitvat. ‘Dan hebben het onderwerp vrijheid van meningsuiting maar gehad. Ik dacht alleen dat je het naar je zin had.’

Ze haalde haar schouders op. ‘Dat had ik ook. Totdat jullie over me begonnen te praten als een ding. Ik hou er niet van om geclaimd te worden.’

Dat snapte ik niet.

‘Je deed alsof ik je mooie hartstochtelijke verovering was. Dat ben ik niet, meneer de latin lover. Je hebt me niet eens voorgesteld. Toch alleen maar een “mooie, warme homp vlees met tieten en een kut”, om met jouw woorden te spreken. Wees blij dat ik je binnen niet heb afgezeken, met je Italiaanse bombarie. Je wilt eerlijkheid en het eerste wat je zelf doet, is liegen. Maar het geeft niet. Deze hoer kent haar rol. Jij speelt toneel. Ik speel mee. Het is jouw geld.’

Vanuit die invalshoek had ik het niet bekeken. Ik begreep haar boosheid en accepteerde haar terechtwijzing. ‘Oké. Dat is waar. Je bent niet mijn verovering.’

‘Natuurlijk speelt de eigenaar het spelletje met je mee. Verwacht je nou echt dat hij denkt dat ik je vriendin ben? Kom op, zeg. Heb je thuis geen spiegel en een kalender? Je bent een aardige vent, niet lelijk en geen onprettig gezelschap, maar heb je je een seconde afgevraagd of je mijn type wel bent? Denk je nou echt dat in de realiteit mijn vriend twintig jaar ouder zou zijn?’

Auw, dacht ik. ‘Nee,’ zei ik.

‘Als mijn houding je tegen de borst stuit, dan heb je pech. Je wilde een gesprekspartner op niveau. Wel hier heb je er een. De keuze ligt niet bij mij. De keuze ligt bij jou. Ik kan bij je blijven als de anonieme prostituee die ik blijkbaar voor je ben. Heb ik helemaal geen bezwaar tegen. Er zijn leukere dingen, maar ik ben goed in mijn vak. Of je behandelt me als je gelijke. Geven en nemen. Dan kunnen we het op de wijze doen, zoals die jou voor ogen stond. Anders niet. Al het andere is maar schijn. En in die schijn voel ik me uitstekend thuis, want ik doe al jaren niks anders. Behandel me als een hoer en ik pak je, volkomen ongeïnteresseerd in wie of wat je bent, je geld af. Want dat is wat ik doe voor mijn werk. Elke dag opnieuw. Of je me nou neukt of niet. Het interesseert me geen bal. Dan doe ik mijn trucje, ga thuis douchen, zonder enige afschuw dat je aan en in me gezeten hebt, en ga heerlijk slapen. Morgen weer zo’n dag, met weer zo’n sukkel.’

Uiteraard moest ik aan Julia denken, die alleen maar gezwegen zou hebben. Ze zou er niet over gepeinsd hebben van haar ijsberg af te dalen en het gewone manvolk bij te schijnen. ‘Het is duidelijk.’

Alles of niks. De aanval is de beste verdediging. Ze hanteerde dezelfde tactiek als ik. Een tegenstandster van formaat en dat idee beviel me. Terwijl ik me bij haar wegdraaide om de uitgestelde avondwandeling in te zetten, bleef ze met haar armen over elkaar staan.

‘Voor een slim iemand kun je behoorlijk stom doen,’ zei ze. Wat heb ik nu weer verkeerd gedaan?, dacht ik.

‘Ik noem je de hele tijd “vreemdeling” en niet één keer stel je je voor. Denk je dat het geen beleefd startpunt is als je wilt converseren, dat je iemands naam kent? Al is het maar haar voornaam, om in een Italiaans restaurant de schijn hoog te houden dat ik je verovering ben?’

‘Heeft het zin? Je zegt toch je echte naam niet.’

‘Dan geef je me maar het vertrouwen dat ik mijn werkelijke naam heb genoemd. Ik wil in ieder geval niet voortdurend schatje, kindje of liefje genoemd worden. Van die koosnaampjes van klanten gaan zo langzamerhand mijn tenen krom staan. Zo erger ik me eraan.’

Demonstratief stak ze haar hand naar me uit. Haar motivatie herinnerde mij aan de kleinburgerlijke moeder van mijn moeder, met haar irritante gewoonte van koosnamen en verkleinwoorden. Een redelijk argument van mijn gezelschapsdame. Ik nam haar uitgestoken hand aan en schudde hem, alsof ik haar voor het eerst ontmoette op een beurs of op een kantoor.

‘Aristoteles. Noem me maar Arie, als je wilt.’

‘Geen achternamen?’

‘Nee. Voorlopig geen achternamen.’

‘Wel Arie, het is een begin.’ Ze nam het schudden van me over. ‘Ik ben Maria.’

‘Is het je echte naam?’ vroeg ik. Hoewel het getuigde van onvolledig vertrouwen, stelde ik de vraag toch. Ik weet het, maar ik kom net terug van erg ver weggeweest.

‘Ja,’ zei ze zonder enige ergernis. Het sierde haar.

‘Maria is een van mijn favoriete meisjesnamen,’ zei ik.

‘Ik ben ook blij met die naam, ook al is hij al vele eeuwen populair. Hij is zangerig, mooi en simpel.’ Ze knikte erbij toen ze het zei. Ik kon me haar zo voorstellen als klein meisje. In de schoolklas met gestrikte staartjes. Een lief kind dat braaf haar best deed. Wat was er gebeurd met dit meisje, dat ze nu als prostituee in Kaunas met mij stond te praten?

‘Waarom is het voor jou een van je favoriete voornamen?’ vroeg ze.

‘Mijn moeder heette Maria,’ antwoordde ik.

Zonder mijn hand los te laten kwam ze heel dicht bij me staan. Haar jas raakte die van mij. Ze gaf me een lichte kus op mijn lippen. Niet meer dan huid op vel.

‘Deze is nog voor je verjaardag van gisteren, het horloge en het lekkere eten.’

Voor het eerst in jaren dat een vrouw me op de mond zoende. Haar lijf dicht bij dat van mij. Stromend bloed bracht plekken tot leven in mijn organen, ledematen en hersenen die lang braak hadden gelegen.

Maria grinnikte zachtjes. ‘Je bent een rare vent, Aristoteles. Een man van middelbare leeftijd die verlegen wordt als een vrouw hem kust.’ Daarna liet ze mijn hand los, hees de hengsels van haar tas hoger over een schouder.

Het tempo van Julia tijdens wandelingen lag me altijd net iets te hoog. Alsof ze haast had om weer thuis te komen. Hoewel ik langere benen had dan zij, legde ik eenvoudigweg per pas minder centimeters af. ‘Jij wandelt niet. Je slentert,’ was het verwijt. Maria slenterde net als ik. Buiten het centrum om, viel er in Kaunas wat mij betreft niet veel te bekijken dat de moeite waard was om lang bij stil te staan. Alleen de repeterende vraag of Julia hier ook had gelopen, hield me soms bezig. Daarbij was het een lange dag voor me geweest, met heel wat losgewoelde emoties. De bank bij het meer waar ze gezeten had met het kind. Het leek alweer lang geleden in plaats van vanmiddag. Mijn herinneringen aan haar waren een modderige bodem die plots wordt verstoord. Deinende wolken in water. Meer is mijn verleden niet. Ik weet het wel. Het zicht op de toekomst wordt je er ook door ontnomen. Maar wat is - vanaf dit punt dat we het nu noemen - de toekomst? Een zins- begoocheling. Een vaag idee, hooguit. Toekomend verleden tijd. Roze wolken losgewoeld sediment in je hoofd.

Midden op de brug over de rivier die Kaunas verdeelde, hielden we halt en zwegen verder. Na het gesprek voor het Italiaanse restaurant hadden we nauwelijks meer wat gezegd. Ik had wel zin om te praten, maar wist niet goed waar te beginnen. Misschien door vermoeidheid wilde een interessant onderwerp zich maar niet aandienen. Ook wilde ik nog geen privézaken aanroeren, omdat ik dan ook mezelf moest blootgeven. Daar was het volgens mij nog te vroeg voor. Wellicht dacht Maria er hetzelfde over. We steunden allebei op onze onderarmen op de balustrade van de brug en keken stroomafwaarts. Het grijsgroene water dat zich in zijn kronkelende bedding richting Oostzee begaf. Maanlicht op de oppervlakte en de eerste slierten nevel. Ik denk dat er geen mens is die naar een rivier kijkt en niet getroffen wordt door de vergelijking met tijd en sterfelijkheid. Het panta rhei van onze levensdagen, die als ongrijpbare druppels door je vingers glijden. De rivier waarin je volgens Heraclitus ‘nooit twee keer in kunt stappen, omdat niets hetzelfde is’. Alles stroomt. Liefde, de mensen van wie ik hield, geld, herinneringen, alles verdwijnt en niets komt ooit terug. Schrijf jij maar, dwaas. Tracht maar te registreren en te analyseren wat er is gebeurd. Maar niets laat zich vastleggen, dacht ik. Ziet u, mijnheer Plato, ik ben slechts een drenkeling in een stroom van jaren. Natuurlijk vroeg ik me ook nu weer af of Julia hier ooit had gestaan en in een zeldzaam moment van reflectie met enige weemoed aan mij had gedacht. Waarschijnlijk niet. Tyrannosaurus Regina zat nou eenmaal niet zo in elkaar. Mijn vrouw is mijn fantoompijn. Ondanks het fijne gezelschap van Maria, miste ik haar nog altijd zo dat haar ontbreken overal zeer deed. Een hart dat te fel gebloeid had, in de herfst van zijn bestaan. Nu alleen het loslaten nog. Ik nam vast afscheid van Kaunas en van alle ademtochten en voetsporen die zij hier ooit had achtergelaten.

‘Ik ben best wel moe en ik begin het ook een beetje koud te krijgen, Arie,’ zei Maria.

‘Ja, ik ben ook moe. Het is tijd om naar het hotel te gaan. Heb je een tandenborstel bij je?’

‘Ik heb alles bij me wat ik nodig heb voor een nacht.’

Ze ging recht staan en ik volgde haar voorbeeld. Het vorige hotel en mijn huidige hotel werden van elkaar gescheiden door de rivier die onder ons door liep. Ik wachtte net zo lang met mijn eerste stap tot zij die van haar zette. Gelukkig. Ze ging de verkeerde richting uit. Had ze geweten dat ik verhuisd was, dan moest ik haar wantrouwen.

‘Waar ga je naartoe?’ vroeg ik haar.

‘Naar je hotel, toch?’

‘Ik ben vanmorgen verkast. We moeten de andere kant op.’

‘Iets schoner, hoop ik?’

‘Schoon genoeg,’ antwoordde ik.

‘Waarom ben je naar een ander hotel gegaan?’

‘Om de vraag die je me net stelde,’ antwoordde ik. ‘Ik wilde je niet laten slapen op een plaats waar jij je ongemakkelijk voelt.’

De eerste meters van de rest van de voettocht werden gezet.

‘Denk je altijd alles zo van tevoren uit?’

‘Nee. Niet alles. Dat is onmogelijk. Te veel onberekenbare factoren.’

Ik dacht aan een wetenschapper en een van zijn theorieën. Zijn naam noemde ik niet. Het kon geen toeval zijn dat Maria vervolgens over de ‘vlindertheorie’ begon. De vlinder in Zuid-Amerika die een tornado veroorzaakt in Texas. Het blijkbaar berekenbare, binnen het schijnbaar onberekenbare.

‘Als ik chaostheorie zeg…’

‘… dan zeg ik Lorenz,’ antwoordde ze koeltjes, alsof het de gewoonste zaak van de wereld was. En misschien was het ook wel de gewoonste zaak van de wereld, als haar aanwezigheid naast me het resultaat was van zorgvuldige planning en typecasting. We hadden nog geen tien meter gelopen. Tijd om te stoppen. Weer. Tijd om haar eens goed aan te kijken. Weer.

‘Wie ben je?’

‘Ik ben Maria. Weet je nog?’

In het licht van de volle maan zag ik haar ogen iets in mijn gezicht zoeken, alsof ze bang was dat ik plots aan geheugenverlies leed. Haar pupillen glansden fel.

‘Ik weet het nog. Misschien is “wat ben je?” de juiste vraag?’

‘Misschien. Maar daar heb ik geen eenduidig antwoord op. Nu niet. Nog niet.’

‘Ah. Hier?’ zei ze toen we even later bij het hotel aankwamen. ‘Dit is inderdaad een beter hotel. Schoon en goede, stevige bedden.’

Ik keek opzij.

‘Op zachte ondergrond doen mannen er langer over. Dan veer je mee in hun ritme. Minder wrijving,’ verklaarde ze.

De nachtportier zag ons staan en drukte op een knop waardoor de glazen toegangsdeur met een klik opensprong. Hij moest waarschijnlijk nog zes uur dienst, maar zijn gebaren waren traag, alsof hij doodvermoeid was. We hadden elkaar nog niet ontmoet.

‘Goedenavond. De sleutel van kamer…’

Met zijn leesbril op het puntje van zijn neus bestudeerde hij de gastenlijst, daarna pakte hij de sleutel en legde hem voor ons op de balie.

‘Prettige nacht, meneer Canetti. U ook, jongedame.’

In de lift wachtte ik op haar vraag. Die kwam pas in de hotelkamer, toen ik de gordijnen sloot. Maar het was niet de vraag die ik had verwacht. Haar kleding werd keurig opgehangen in de kast. Mijn kleren legde ik op de stoel. Het gedempte, gelige licht van de ouderwetse lamp op het nachtkastje bescheen haar lijf.

‘Slaap je naakt, Arie?’

‘Ja.’

‘Goed zo. Ik heb een hekel aan mannen in pyjama. Het is dan net of ik in een lachfilm acteer.’ In de badkamer bekeek ik mijn vermoeide gezicht. Vandaag had ik weinig geschreven en toch was ik doodop. Tanden poetsen, een snelle douche. Terug in de kamer had ze ook haar lingeriesetje uitgedaan. De God van Lust en Schoonheid had een uitstekend humeur toen Hij haar bedacht. In haar handen de foto van Julia die op het bureau naast mijn laptop had gelegen.

‘Is dit je vrouw?’

‘Dat is mijn ex-vrouw. We zijn lang geleden gescheiden. Ik heb je al gezegd dat er niemand meer was. Na haar heb ik nooit meer een ander gehad.’

‘Jezus. Nooit meer?’

‘Nee.’

Ik hoorde mezelf antwoorden en alles kwam er norser uit dan mijn bedoeling was. Zonder een woord over haar te zeggen plaatste ze de foto tegen de schemerlamp op het nachtkastje. Haar voorzichtige bewegingen verraadden respect voor mijn gevoelens. Haar vingertoppen beroerden mijn bovenarm in het voorbijlopen. De aanraking voelde als spinrag op mijn huid.

‘Ga maar liggen, Arie. Alles komt goed.’

Het prettige bed voelde aangenaam koel. Terwijl ik op Maria’s terugkomst wachtte, herinnerde ik me het gedicht ‘Ample make this bed’ van Emily Dickinson. Toen mijn moeder thuis opgebaard lag, omringd door bloemen en de lievelingsfoto’s uit haar leven, heb ik het nog voor haar voorgelezen in de stilte van de nacht, omdat Dickinson een van haar favoriete schrijfsters was. Met de bundel in mijn hand stond ik naast het levenloze, koude lijf, waar ik eens warm uit voortgekomen was. Een moeder. Een zoon. Vriendschap. Weer iemand die me verliet. Ook toen de geliefden op waren, wende het rauwe gevoel maar niet. Het is alsof je binnenste onder de schaafwonden zit.

In de duisternis van onze hotelkamer kroop Maria naakt naast me. Acht jaar had ik alleen geslapen. Terwijl ik het ritme van haar ademhaling hoorde dalen, bonkte mijn hart als een bezetene. Een gevangen wild dier in de ijzeren kooi van een man. Net als die van mij wees haar neus naar het plafond, dat zich daar ergens boven ons in het zwart bevond.

‘Arie?’

‘Ja?’

‘Waarom heet je hier Canetti?’

‘Hoezo?’ vroeg ik naar de bekende weg.

‘Omdat je in het andere hotel Meucci heette.’

‘Ik dacht dat je mijn achternaam niet kende?’

‘Die ken ik ook niet,’ ontweek ze handig mijn vraag. ‘Tenminste, niet je echte familienaam. Ik heb gisterenavond bij het verlaten van het hotel naar je achternaam gevraagd bij de portier. Voor de zekerheid. Ik wist dat ik je vandaag weer zou ontmoeten. Elias Canetti was een schrijver. Meucci was een Italiaanse uitvinder.’

Ze draaide zich een halve slag. Haar neus bij mijn oor en haar vlakke hand op mijn borst.

‘Ik ben Maria Pavlova. Dat is mijn echte naam. Hoe heet jij?’

Een vliegtuig boven de oceaan heeft een point of no return. Het is doorvliegen of neerstorten. Ik zuchtte diep. Het is de duivel die wantrouwen heeft gemaakt.

‘Aristoteles Boretti.’

Ze kroop dichter tegen mij aan. Haar warme, gewelfde lichaam raakte mijn huid.

‘Dankjewel,’ fluisterde ze, en vlijde haar hoofd op mijn borst. Ik sloeg mijn arm om haar heen en kuste haar op haar kruin. ‘Ga maar slapen, Maria Pavlova.’

‘Heb je geen stijve?’

‘Jawel. Als een kanon. Ga toch maar slapen. Ik ben echt heel erg moe.’

Ze werd net wakker. Haar oogleden waren nog dik, het was te zien dat haar dagelijkse ritme door mij overhoop werd gegooid. Het morgenlicht kierde speels door de gordijnen. Ik was in onderbroek en uiteraard op blote voeten achter mijn laptop gekropen. Secuur las ik mijn werk na. Mijn hersenen helder als een wintermorgen op grote hoogte in de Alpen. In maanden, misschien wel jaren, had ik niet zo diep geslapen. Wakker geworden en dan een vrouw naast je in bed. Alleen al het vertrouwde gevoel van een levend wezen naast me. De heerlijke geur van haar warme huid. De cadans van haar ademhaling. Wat voor miljoenen mensen normaal is, is het paradijs als je uit de hel van eenzaamheid komt.

‘Ben je zo vroeg al aan het werk?’

‘Ja. ’

‘Wat voor werk doe je, Aristoteles Boretti?’

‘Ik ben schrijver en zakenman.’

‘Kan dat allebei?’

‘Blijkbaar. Hoewel ik het zelf nooit had verwacht.’

‘Dat je schrijver zou worden?’

‘Nee. Het andere. Ik meen me trouwens te herinneren dat je gisterenavond zei dat je klanten nooit naar hun werk vroeg, of ze moesten er zelf mee komen.’

‘Je hebt gelijk. Sorry.’

‘Het geeft niet. Ik zit in de websites. Voornamelijk in het voormalige Oostblok.’

Ze vroeg niet verder. Ik kopieerde het Word-bestand naar een usb-stick. Vervolgens stond ik op en nam schuin plaats op de rand van het bed. Mijn hand gleed over haar slaperige hoofd.

‘We hebben helemaal niet gevreeën,’ zei ze.

‘Voor alles is een tijd en een plaats.’

‘Doe je dat altijd?’

‘Wat?’

‘Andermans woorden herhalen en als wapen gebruiken?’

‘Ja. Het houdt de mensen scherp. Zo merken ze dat ik onthoud wat ze zeggen.’

‘Vreemde gewoonte.’

‘Schrijvers zijn rare mensen. Ik schrijf bijvoorbeeld altijd op blote voeten, en ik herhaal wat andere mensen tegen me zeggen, als het me uitkomt.’

De eerste glimlach van de dag.

‘Ik heb ooit een televisieproducent gekend. Een grote baas. Als hij personeel aannam, lijstte hij altijd hun sollicitatiebrief in en hing die op bij hun werkplek. Geweldig. Als hij dan iets tegenkwam wat hem niet beviel, dan wees hij op het lijstje. “Eens even kijken: geen 9-tot-5-mentaliteit, teamspeler, drie talen in woord en geschrift. Ah, hier heb ik het: flexibel.” En daar werden ze dan op afgerekend. Goed idee, hè?’

Mijn hand gleed nog een paar maal over het gladde, dikke haar.

Ik zou het niet erg vinden om aan haar verslaafd te raken.

‘Maria?’

‘Ja?’

‘Ik vertrek vanavond.’

‘O. Jammer. Net nu ik weet hoe je heet.’ Haar lijf bewoog zich naar de rand van het bed, ze draaide zich op haar zij en legde haar onderarm over mijn dijen. Gelukkig zei ze niet ‘ik dacht dat je nog twee dagen zou blijven’, zoals ik Konijnenberg had verteld.

‘Wil je met me mee?’

‘Met je mee?’

‘Niet mijn eigenaardigheden overnemen.’

Ze keek omhoog naar mijn gezicht.

‘Dat je herhaalt wat anderen zeggen.’

‘Ik heb mijn werk hier, Arie.’

‘Bij mij blijven is ook werk. Ik betaal je salaris.’

‘Er zijn maar weinig mensen die een prostituee geld geven en het dan salaris noemen.’

‘Wat verdien je gemiddeld per dag hier?’

‘Werk je soms voor de belasting?’ grapte ze.

‘Nee. Maar dan kan ik je een aanbod doen. Laten we zeggen voor drie weken. Als je eerder weg wilt, krijg je toch het hele bedrag.’

‘Waarom zou je dat willen, Arie?’

‘Omdat ik je mag. Waar anders voor?’

‘Eens even rekenen, hoor. Met of zonder seks?’

‘Geen idee of het ervan komt,’ antwoordde ik. Het idee een andere vrouw te beminnen boezemde me nog altijd angst in en mijn onzekerheid was nog te groot.

‘Dat hangt van jou af. Dat was vannacht toch wel duidelijk, mag ik hopen?’

‘Ik ken weinig mannen met zoveel zelfdiscipline.’ Ze dacht na. ‘Nee, ik ken er niet eens een, die zich zo ingehouden zou hebben. Je houdt je in ieder geval wel aan je woord.’

‘Ja,’ antwoordde ik met een enige spijt. ‘Hoeveel?’

‘Jezus. Wat een vraag op de vroege morgen. Pfff, ik heb geen idee? Twaalfduizend euro?’ gooide ze het aanbod op tafel met de nodige onzekerheid in haar stem.

‘Inclusief?’ vroeg ik vlak en zakelijk. Ik wilde weten waar ik aan toe was en geen gezeur achteraf krijgen.

‘Ja. Inclusief seks.’

‘Twaalfduizend?’ zei ik hardop nadenkend en liet het klinken alsof het best een stevige prijs was.

‘Is twaalfduizend voor drie weken te veel? Hier verdien ik ongeveer drieduizend per week,’ zei ze met vertederende eerlijkheid.

‘Dat is niet weinig,’ antwoordde ik.

‘Als ze goedkoper willen, lopen er genoeg andere meiden rond. Ze gaan hun gang maar,’ zei ze zelfverzekerd. ‘Ik ben benieuwd waar we naartoe gaan?’ klonk ze enthousiast en een voorschot op mijn ‘ja, het is goed’ nemend. ‘Kaunas is leuk, maar verandering van omgeving kan geen kwaad. Het is best benauwend, hier. Waar gaan we naartoe?’

‘Naar Amsterdam. Daarna zien we wel.’

‘Amsterdam? Niet Italië?’

Daar gaan we weer, ik dacht ogenblikkelijk terug aan Barcelona, het terras en Julia.

‘Nee, Amsterdam.’

‘Prima. Daar ben ik ook nog nooit geweest. Gaan we in een coffeeshop op de Wallen stickies roken.’

‘Ik dacht meer aan een rondvaart en het Rijksmuseum. Maar, wat jij wilt. Twaalfduizend euro voor drie weken en alle kosten zijn voor mijn rekening.’

De onderhandelingen vielen stil. Waarschijnlijk trachtten we beiden de gevolgen van het gesprek te overzien. Iets wat uiteraard lastig in te schatten was. Toch wilde ik haar dicht bij me houden, wat de gevolgen ook zouden zijn. Of ze nou een infiltrant was of niet, ze beviel me gewoon. Meer dan dat kon ik er nog niet van zeggen.

‘Vind je het geen beangstigende gedachte om met mij op reis te gaan?’ vroeg ik.

‘Denk je dat het gevaar kleiner wordt als ik hier blijf werken? Drie weken, vijftien tot twintig wildvreemde mannen, tegenover alleen jij, die ik al een beetje ken. Ik heb in Litouwen en Rusland al zoveel…’ begon ze serieus, maar maakte haar zin niet af. ‘Het klinkt gek, maar mijn gevoel zegt me dat ik je kan vertrouwen, meneer met de vele achternamen. Maar…’

‘Ja?’

‘Eerst het geld. Dat vertrouwt een stuk makkelijker.’

‘Uiteraard. Het is een zakelijke overeenkomst. Niet meer, niet minder. Ik heb alleen een probleem.’

‘En dat is?’

‘Zoveel geld kan ik niet pinnen. Is het goed als ik het via de bank overmaak? Dan staat het vanavond nog op je rekening.’

‘Tja, liever niet. Maar ik denk dat we in dit geval geen keuze hebben.’

‘Prima. Dat is dan afgesproken. Jij en ik, drie weken voor twaalfduizend euro.’

Ik stond op en liep naar de stoel waar mijn leren vliegeniersjack overheen hing als een neergestorte parachutist die in een oerwoud in een boom bungelde. Uit mijn binnenzak haalde ik mijn mobiel en zette hem aan.

‘Weet jij je bankrekeningnummer uit je hoofd?’

‘Natuurlijk.’

Terwijl ze aan het douchen was, belde ik het kantoor ter plaatse en gaf opdracht vijftienduizend euro over te maken op het nummer dat ze me had opgegeven. Meer dan ze had gevraagd, en precies daarom. Bescheidenheid wordt maar al te vaak karig beloond. Ik geef het toe: de mogelijkheden tot plezier waren legio; de mogelijkheden tot leren, delen, geven en inzicht in een vrouw krijgen waren legio; de mogelijkheid tot verraad en dood waren ook aanwezig. Allemaal tegelijk met de mogelijkheid weer iets van levensvreugde te voelen. Al zou het de laatste maand zijn van deze lange dodenmars. Dan maar lachend sterven. Creativiteit is ontelbare mogelijkheden zien, en kunst is het vermogen uit al die mogelijkheden de beste te halen en te combineren. Erbij lachen van plezier is levenskunst.

11

Het had iets huiselijks en het voelde zo vertrouwd. Een vrouw te zien ontwaken in hetzelfde bed waarin jij hebt geslapen, en haar dan te mogen volgen tijdens haar ochtendrituelen. De wijze waarop ze zich verzorgde, pendelde tussen slaap- en badkamer, zich aankleedde, make-up aanbracht en haar haren borstelde, af en toe via een spiegel naar me glimlachte, omdat ze merkte hoe ik naar haar keek. Na het gezamenlijke ontbijt verliet Maria het hotel. Ik ging schrijven, bestelde vliegtickets, stuurde informatie en orders naar contactpersonen van mijn ondergrondse netwerk in Sint-Petersburg, Kiev, Minsk, Hong Kong en Shanghai. Vervolgens gaf ik enkele buitenlandse trustkantoren opdracht om via aandelenbrokers putopties te kopen. Als ik aan iets of iemand geld wilde verdienen, dan was het wel aan de ondergang van Terra National. Na drie uur zakendoen en schrijven ging ik wandelen en belandde in een park. Daar zette ik mijn mobiel aan. Terwijl ik naar vogeltjes, moeders en spelende kinderen zat te kijken, kreeg ik een sms die betrekking had op het huis waarin Maria verbleef. De naam van de eigenaar van het pand zei me niets. Geen enkele aanwijzing die wees op een samenwerking tussen Naviskas en Maria. Kaunas is tenslotte maar een kleine stad. Ik stuurde een sms terug met namen en gegevens van mannen die virtueel gevolgd moesten blijven. Het voortdurend traceren van het wie, wat en waar via privé- en zakelijk betalingsverkeer. Iets zat me dwars aan de heren Konijnenberg en Naviskas. Niet iets wat ik kon omschrijven. Noem het maar intuïtie. ‘Blijven spitten, Arie Boretti,’ mompelde ik. Uiteraard had ik ook haar naam door kunnen geven, om zo veel mogelijk van Maria Pavlova te weten te komen. Dat liet ik opzettelijk na. Macht is ook de macht hebben dingen na te laten. De fraaie mysteries van het leven moet je zelf ontrafelen. Het systeem is er voor de mensen, niet de mensen voor het systeem. Ik mocht Maria heel erg graag en dat hield voor mij in dat ik haar zelf wilde ontdekken. Voornamelijk een kwestie van gevoel, maar ook van integriteit. Als je alles maar klakkeloos opvraagt, word je een slaaf van je eigen mogelijkheden, zoals een spion slechts een werktuig is van een geheime dienst. ‘Geen angst, Arie. Het brein mag het hart assisteren, maar niet terroriseren,’ had moeder me geleerd, met ver vooruitschrijdend en vooral diep inzicht in haar zoon. Die les hield me mens onder de mensen. Moeders, dwaalden mijn gedachten naar haar af. Maak je geen zorgen, mam. Ik kom er wel. ‘Arie, je bent er al. Ik heb je zelf gemaakt en je staat voor me.’ Dat soort antwoorden. Ik deed mijn telefoon weer uit.

Bij een door hoog gaas omheind basketbalveld keek ik een kwartier of wat naar zes jongens die drie tegen drie aan het spelen waren. Veel opgewonden geschreeuw, veel energie, veel opschepperij. Ik zag mijn jeugd. De wedstrijd was een ongelijke strijd. Een van de tieners was ondanks zijn grote lengte zeer atletisch, snel en balvaardig. Twee keer een mooie steal van hem gezien en zijn slamdunk na een alley-oop pass was een applaus waard. Toen hij me hoorde klappen, gaf hij me een filmsterglimlach en een kleine buiging. Een professional in de dop. Daarna at ik in een aardige, schone lunchroom tussen luidruchtige studenten en pauzerend, gezapig kantoorpersoneel een belegd stokbroodje. Kop goede zwarte koffie en een glas melk ernaast. Heerlijk. Vervolgens ging ik weer schrijven op mijn hotelkamer. Tussendoor deed ik een dutje tegen ontluikende ouderdomsverschijnselen.

Exact om vijf uur in de middag kwam ze de voordeur uit. Maria was gekleed in een goedzittende zwarte spijkerbroek en een witte blouse. Daarover droeg ze een kort, lichtgrijs suède jasje waarvan capuchon en mouwen afgebiesd waren met - zo vermoedde ik - kunstbont. Het was een kledingstuk dat naar mijn idee weinig anderen zo goed zou staan dan haar of Julia. Mijn ex heeft het nooit in mijn bijzijn gedragen, maar ik meende me een foto te herinneren, dat ze in zo’n soort jack met haar moeder in Moskou op het Rode Plein poseerde. Het was een afbeelding die was gemaakt ver voordat ik haar leerde kennen op de beurs in Barcelona. Maria had slechts één middelmaat koffer op wieltjes bij zich en een schoudertas. De chauffeur hielp haar met de bagage.

‘Ben je er klaar voor?’ vroeg ik, toen ze naast me op de achterbank zat.

‘Het geld staat op de rekening. Dus…’ antwoordde ze koel. Ze zei er niets van dat ik meer had overgemaakt dan we hadden afgesproken.

We reden naar Vilnius International Airport. De Engelstalige toevoegingen namen voorschot op de beoogde toekomst van het land. Het vliegveld was niet meer dan een eindige strook asfalt door een weiland met enkele overzichtelijke gebouwen. Toevallige ontmoetingen voorkwam ik liever, dus ik wist dat Richard Konijnenberg een Lufthansa ochtendvlucht had genomen. Toen we opstegen, zag ik door de patrijspoort het glimmende meer dat Julia en ik nu wel beiden bezocht hadden. Missie volbracht. De parkbank was nu ook mijn herinnering, in plaats van louter fantasie. De ondergaande zon veroorzaakte een landschap vol lange schaduwen.

Was ze hier ooit gelukkig geweest, zoals ik ooit gelukkig met haar was geweest?, vroeg ik me af. Vanuit de toenemende hoogte volgde ik de loop van de rivier en zag in de verte Kaunas steeds kleiner worden. Mijn voorhoofd tegen het koude, ovale raam. Hoe leeg kan een man zich voelen? De vrouw naast me had een Russisch modeblad, een opinieblad en een krant gekocht. Maria las geconcentreerd. Beleefd beantwoordde ze vragen van het cabinepersoneel. Glimlach op glimlach. Aan de manier van samen reizen kun je zien of je goed bij elkaar past. Ze was opgewekt en georganiseerd. In mijn hoofd nestelde zich onzekerheid. Niet over het idee van haar gezelschap voor de komende drie weken, want tot nu toe beviel het me uitstekend met haar aan mijn zijde. Of ik Maria nu betaalde of niet, het voelde echt. Als haar iets tegenstond, zei ze er wat van en bedekte het niet, zoals de meeste huurlingen zouden doen, met een laag glazuur. Als ze lachte, lachte ze echt. Wel vroeg ik me af wat ze zou zeggen als ze mijn appartement zou zien. Zou ze net zo afkeurend zwijgen als Julia, toen die voor het eerst bij me binnenstapte, terwijl je de teleurstelling kon voelen? Half negen ’s avonds stapten we via de draaideuren het voorplein bij Schiphol op. Het waaide, maar het regende in ieder geval niet. De flitsende reclames van Heineken, Sony en Gucci op het reusachtige beeldscherm. Een lange rij zwarte en blauwe taxi’s. ‘Onvoorstelbaar. Wat een vliegveld. Het lijkt wel een stad,’ zei ze onder de indruk.

‘Het is maar een klein appartement,’ zei ik, terwijl ik met twee koffers naar de vierde en bovenste etage liep. ‘Het is groot genoeg voor mij alleen, en ik woon er fijn.’

‘Ik weet het, Arie. Wat anderen zeggen, onthoud je blijkbaar beter dan wat je zelf zegt. Het zal ruim genoeg voor ons zijn. Bovendien kom ik er alleen logeren, niet wonen,’ zei ze achter me op de trap.

Zoals altijd vond ik het prettig om thuis te komen. Mijn geur, mijn herinneringen, de spullen die deel uitmaakten van persoonlijke historie, het interieur waar alles zijn vertrouwde plek had.

‘De slaapkamer, de badkamer en de huiskamer met open keuken,’ speelde ik minder dan een minuut lang gids.

‘Het is inderdaad niet groot, maar het is knus,’ beoordeelde ze, terwijl ze om zich heen keek. Volgens mij had geen van de dames die hier ooit hadden gewoond, de ruimte ooit als ‘knus’ omschreven.

Toen de koffers midden in de woonkamer stonden, knikte ik naar de grote witte bank. ‘Als je wilt mag je ook daar slapen, hoor,’ stelde ik dapper voor. Gedurfd, omdat een vreemde vrouw op Julia’s laatste rustplaats in dit huis nog te veel weg had van heiligschennis.

‘Ik lig gewoon naast jou, Arie. Drie weken lang. Gisterenavond heb ik prima geslapen. En ik kan je vertellen, dat gebeurt me nooit naast onbekende mannen. Of je moet willen dat we apart slapen.’

‘Nee,’ wierp ik snel tegen. ‘Het is mij ook goed bevallen.’

Om de rondleiding compleet te maken wilde ik haar het balkon laten zien. De wind was zoals meestal aan de kust sterker dan landinwaarts, dus zag ik ervan af. De zee kon je in het duister nu toch niet waarnemen. Terwijl ik lichten aandeed en de gordijnen sloot, opende ze vast haar koffer.

‘Zal ik de centrale verwarming aanzetten?’

‘Hm, hm,’ was het antwoord. ‘Het is fris, maar niet koud. Ik hou er niet van om in een warme kamer te slapen. Ik kruip zo onder het dekbed wel tegen je aan.’

Haar opmerking veroorzaakte een wee gevoel in mijn onderbuik. Het idee alleen al om te vrijen met haar, stolde het bloed op sommige plaatsen en liet het op andere plekken weer racen. Mijn hersenen veranderden in lauwe brij.

‘Wil je thee?’

‘Nee, dank je.’

‘Wil je misschien…’

Doordat ze opstond uit haar gehurkte positie bij de open koffer onderbrak ze me. Met routineuze handigheid trok ze eerst mijn, toen haar eigen jas uit. Ze legde ze op de bank. Vervolgens kwam ze tegen me aan staan, pakte mijn hand, die als een overleden dier naast mijn lijf hing. Een kus op mijn wang. Ondertussen kneep ze in mijn vingers.

‘Je bent echt heel zorgzaam, Arie. Ontspan. Laat de dingen op hun beloop. Ik ben eenendertig jaar, geen kleuter. Als ik iets nodig heb, dan zoek ik het wel en anders vraag ik ernaar. Jij en het huis zijn een vrouw ontwend.’ Ik kreeg nog een kus op mijn wang. ‘Zo, nu ga ik plassen, douchen en tanden poetsen. Meer niet. In het voorbijlopen zag ik dat je een televisie voor het bed hebt staan.’

‘Ja.’

‘Fijn. Terwijl we tv kijken dommelen we langzaam in. Morgen een nieuwe dag. Goed?’

Het was een heerlijk idee weer naast haar te mogen liggen. Nadat ik als laatste had gedoucht en mijn tanden had gepoetst, liep ik de slaapkamer in. Het licht liet ik uit. De afstandsbediening bleef naast het bed op de grond liggen. Ze lag met haar hoofd tegen mijn schouder en haar neus vlak boven mijn borst, en ik voelde hoe ze in slaap viel. Haar adem warm op mijn huid.

Omdat ik niet verwachtte dat iemand met mij mee terug zou komen van de trip naar Kaunas, had ik voor mijn vertrek geen boodschappen gehaald. De binnenzijde van de koelkast bood een troosteloze aanblik. Een bakje halvarine, een eierdoos voor zes stuks met daarin één ei, een zo goed als lege plastic jerrycan voor halfvolle melk. De broodtrommel leeg. Het vriesvak zat weliswaar vol. ‘Kipnuggets, ijsblokjes, twee bikkelharde loempia’s, een zak diepgevroren Italiaanse wokgroenten,’ somde ik op. Nou niet bepaald producten voor een ontbijt. Om halfacht zette ik de computer aan en begon met werken. Ondertussen pruttelde het koffiezetapparaat. Meerdere keren las ik wat ik gisteren op mijn hotelkamer had geschreven. ‘Niet slecht, maar het moet scherper.’ Een commando dat ik mezelf vaak gaf. Twee koppen zwarte koffie. Hoe een voordeel tot een ongemakkelijk nadeel wordt. Aandrang. Omdat ik haar ontwaken niet wilde begeleiden met natuurlijke geluiden, liet ik de waterkraan lopen. Terwijl ik zat te poepen herinnerde ik me Julia. Zoals al gemeld heb ik in die jaren dat ik met haar samenwoonde niet één scheet gehoord of geroken. Verwondering over iemands stoïcijns aandoende steriliteit kan je op de meest vreemde plekken overvallen. Nu heb ik een uitgesproken hekel aan luchtverfrissers. Grotere stank die de stank bedekt. Hoe deed zij dat toentertijd toch? De wc beter ruikend achterlaten? Ik had het haar moeten vragen, dacht ik terwijl ik doortrok en hoopte dat Maria het eerste kwartier nog doorsliep.

Tegen mijn gewoonte in hield ik tijdens het schrijven de gordijnen dicht. Om even over negen - het nieuws was net op Classic FM geweest en heel toepasselijk werd het Ave Maria van Caccini gespeeld - kwam ze in een wit T-shirt en slip de huiskamer binnengewaggeld. Haar bruine haar zat wild en een paar pieken vielen over haar gezicht. Met een handgebaar streek ze ze opzij. Een laatste onwillige pluk werd venijnig weggeblazen. Haar ogen nog zwaar van slaap kwam ze naast me staan. Met enige verbazing keek ze naar het beeldscherm. Mijn blik gleed langs haar welvingen. De borsten waarvan ik de naakte vormen wist, stonden ferm onder het katoen.

‘Goedemorgen,’ zei ik en onderdrukte de neiging om mijn arm om haar heupen te slaan en haar op schoot te trekken. Moederlijk drukte ze haar lippen op mijn kruin voordat ze ‘goedemorgen’ terug zei. Haar vingers rustten in mijn nek. ‘Waarom ben je altijd zo streng voor jezelf?’ Het was een vraag die de sensuele betovering verbrak.

‘Is dat zo?’

‘Ja. Weet je dat zelf niet?’

‘Nee,’ loog ik, want ik wilde weten wat zij ervan dacht. Een vervolg bleef echter uit.

Zonder iets van de verschoten gordijnen te zeggen trok ze ze open. De hemel werd bedekt door grijze wolken. Nog altijd waaide het, en nog altijd regende het niet. Langs de flat aan de overzijde keek ze een tijd rustig naar het noordwesten. Tussen de gebouwen door kon je gedeeltelijk de zee zien van branding tot horizon. Maria was mijn uitzicht. Met licht geopende mond staarde ze naar de deining. Haar lippen leken iets vorm te willen geven. Een fluistering als aanzet tot het onthullen van een geheim.

‘Wat een fijne plek. Ik begrijp heel goed waarom je hier woont.’

‘Ja,’ antwoordde ik opgelucht. De rest kon me gestolen worden. Al zou ze verder niks van me snappen. Ik was een kind van strandpachters, een zoon van de kust. In mijn aderen stroomde zilt bloed. In alles wat me maakte zaten de achtergelaten voetstappen op het zand, het gekrijs van meeuwen in de wind, waaiers striemend stuifzand, de ondergang van zandkastelen door vloed, de bel van de haringkar en de geur van zonnebrandolie, vliegers in de lucht, voetballende jongens, lachende mooie meisjes in bikini en de eeuwig terugkerende windhoos die onze strandtent vernietigde. De korte, hevige storm die me voor altijd veranderde en daarmee mijn toekomst.

Boven op de radiator van de centrale verwarming lag een langwerpige plank die dienstdeed als vensterbank. Op de plank twee lijstjes met foto’s.

‘Zijn dit je ouders?’

‘Ja.’

‘Mooie moeder.’

‘Ja.’

‘Mag ik?’ vroeg ze beleefd toestemming om het lijstje op te pakken.

‘Jij wel.’

Het was alsof ze een landkaart van El Dorado bestudeerde, een plek van belang zocht in hun lachende gezichten. Een reis die nauwkeurig uitgestippeld moest worden, omdat verdwalen een noodlottig einde zou inhouden. Maria zette het lijstje voorzichtig terug. ‘Goede mensen,’ zei ze zacht.

‘Ja,’ antwoordde ik.

Haar ogen richtten zich weer op de horizon. Het was geen vraag.’

Over die zin moest ik nadenken. Haar blik bleef steken bij de foto van Julia, die nog altijd naast die van vader en moeder stond. Net als gisterenavond in het hotel zei ze niets over haar. Niet over haar uiterlijk, niet over de plaats die ze naast mijn ouders innam. Misschien wilden er geen vragen bij haar loskomen of was ze bang me te kwetsen. Misschien wist ze alles al. Het was allemaal mogelijk. Maria liep naar de keuken en schonk zichzelf een mok koffie in.

‘Ik ga nog even terug naar bed. Kom je ook, of wil je het meesterwerk vandaag nog afkrijgen?’

Er moet iets van verbazing in mijn ogen gestaan hebben. In een van haar mondhoeken verscheen een minieme plooi.

‘Man, je lijkt wel een diabeet die een snoepwinkel heeft gekocht, alleen om zichzelf te straffen.’ In de ene hand haar koffie, de andere strekte zich uitnodigend naar me uit. ‘Kom. Je doet er mij een plezier mee. Ik vind het gezellig als je naast me ligt.’

We ontbeten in een grand café in het centrum. De lokale bevolking had weer wat om over te roddelen. Sommige mannen die me normaliter slechts met het opsteken van een hand begroetten, hielden me aan. ‘Hoe gaat het nou, Arie? Tijd niet gezien. Mooie meid. O, een Russische? Alweer?’ Het zijn van die trieste types die eerst van geilheid kwijlen en vervolgens thuis tegen hun chipsverslindende, soapstarende trol in legging op de bank roepen dat die sukkel van een Boretti een nieuwe Russische hoer aan de haak heeft geslagen’.

Ik liet Maria ons prachtige raadhuis zien. ‘Hier zijn mijn ouders getrouwd,’ zei ik trots.

‘Wat een leuke plek om te trouwen, Arie,’ liet ze zich positief meevoeren door mijn nostalgie. Vervolgens de eeuwenoude protestantse kerk. Ze loerde om zich heen op het kleine plein, waaraan zich vier snackbars bevonden. ‘Jullie God houdt zeker erg van patat en milkshakes?’

We slenterden. Via binnenwegen nam ik haar mee naar mijn geboortehuis. ‘Hier ben ik opgegroeid. In dit huis heb ik mijn vader en moeder verzorgd tot ze hun laatste adem uitbliezen.’ ‘Heb je je ouders verzorgd?’

Ik vertelde haar van de ziekte van vader en de twee hersenbloedingen van moeder, waarbij de laatste - een paar maanden later - fataal was. ‘Twaalf jaar geleden alweer. Als je terugkijkt, worden jaren weken en sommige momenten uitgerekt tot eeuwigheid. Man, man, man, wat gaat alles toch snel. De tijd is een onbetrouwbare partner.’

Ze besteedde geen aandacht aan mijn gelamenteer, maar stond geamuseerd om zich heen te kijken. ‘Een leuk huis in een rustige buurt. Waarom ben je er niet in gaan wonen?’

Het verhaal van de windhoos en het faillissement passeerden de revue. Dat het huis verkocht moest worden om het restant van de schulden af te lossen. Maria draaide haar gezicht van het huis weg om mij aan te kunnen kijken.

‘Jij hebt de schulden van je ouders afgelost?’

‘Natuurlijk. Zij hebben voor mij gezorgd, ik heb voor hen gezorgd.’

‘Dus toen je Julia ontmoette had je nauwelijks geld?’

‘Ik begon net op te krabbelen. Mijn eerste voorzichtige schreden als zakenman. Mijn inkomen stroomde naar drie kanten weg. De schulden van mijn ouders, Julia en de ontwikkeling van de Russische gokwebsites.’

‘Als het haar niet om geld te doen was, waar was het haar dan wel om te doen?’ In Maria’s stem zat plots iets dwingends. Een toon die ik nog niet eerder bij haar had waargenomen.

‘Geen idee,’ hield ik na al die jaren nog steeds vol. Ik zou nog liever mijn eigen tong afbijten dan iets onredelijk negatiefs over Julia zeggen. Ook wilde ik mijn eigen verleden niet besmeuren. ‘Ik weet niet wat haar motivatie was. Ik dacht dat het op z’n minst genegenheid was, maar ze bleek andere dromen te hebben dan ik. En dat kan, en dat mag. Toch? Gevoelens veranderen, waardoor plannen veranderen. Mensen veranderen, omdat de wereld verandert.’

Een windvlaag liet het kunstbont aan haar capuchon bewegen. Het leek wuivend koren op een veld.

‘Diep vanbinnen veranderen we nauwelijks, Arie.’

‘Ja,’ antwoordde ik triest, ’er zit weinig schot in de innerlijke evolutie van de mens.’ Op het moment dat ik het zei, twijfelde ik aan mijn eigen stelling. Maar ik was het er te veel mee eens om het te herroepen. ‘Egoïsten zul je altijd hebben, Maria. Maar toch, ik kan niet kwaad op haar zijn. Niet dat ik niet wil. Ik heb geprobeerd haar te haten. Het lukt me niet. Ik hou nu eenmaal te veel van haar.’

Maria knikte. Ze snapte het. Misschien uit ervaring. ‘Als je er dan zo vergevingsgezind over denkt, waarin zit dan je bittere teleurstelling?’

Omdat ze de vinger precies op de zere plek legde, nam ik een moment om het goed te formuleren. Intelligente vragen verdienen een doordacht antwoord.

‘Dat het van haar kant geen liefde was, tot daaraantoe. Maar het was zelfs geen vriendschap. Alles geven wat je in je hebt, en het blijkt onvoldoende. Die keiharde bevestiging dat je als mens, als man, als vriend ontoereikend bent. Dat heeft de diepste wond veroorzaakt. Vanaf de mededeling “ik ga je verlaten” kun je alles winnen, je blijft een armzalige loser.’

Zoals ze die morgen de foto van mijn ouders had bekeken, zo keek ze nu naar mij. Haar pupillen dwaalden over mijn gezicht. ‘Vind je het terecht dat je voortdurend zo hard over jezelf oordeelt en zo mild over haar?’ zei ze uiteindelijk. ‘Misschien willen vrouwen zoals Julia niet aanbeden worden, maar willen ze een vent over wie ze kunnen zeuren bij hun vriendinnen. Gewoon, oerconservatief rolbevestigend. Je hield gewoon te veel van haar.’

‘Het is ook nooit goed, hè?’ zei ik getergd. ‘Als je vrouwen behandelt als je gelijke, ben je een slappe lul, en als je geen mallemoer om ze geeft, ben je een klootzak. Ze zeggen te dromen van de prins op het witte paard, maar ondertussen laten ze zich liever neuken door de eerste de beste holbewoner. En nadat ze zich hebben laten bestijgen door een stam troglodieten denken ze plots aan hun carrière, koters, en huisje-boompje-beestje. Dan wordt er - haastig, voordat ze oud en lelijk zijn - net als naar een paar schoenen, geshopt naar artsen, advocaten, architecten en ander eenzaam tuig met een diploma. Maar ook dat houdt hen maar kortstondig tevreden. Vrouwen willen een piloot, en als ze hem hebben, mag hij niet vliegen.’

Op de stoep waar ik als jongetje in korte broek nog had gespeeld, deed ik een paar passen heen en weer. Ik haalde diep adem om de opgewelde irritatie te dempen. ‘Het enige wat ik snap, is dat ik blijkbaar een doorlopende teleurstelling voor vrouwen ben. Daarom ben ik zo terughoudend geworden. Dat is wellicht het grote verschil tussen Aristoteles Boretti van twintig jaar en die van eenenvijftig. De enige vrouw die me nog nooit verraden heeft, is mijn moeder. Alle andere vrouwen verdienen wantrouwen. Waarom? Niet omdat ik verbitterd ben geboren, maar omdat het bewezen is. Romantiek is dood, Maria. Ik wilde net zoals mijn ouders bruggen bouwen over alle kloven. Dat is volkomen mislukt. Liefde vind je alleen nog maar terug in boeken en in films. Hebzucht, materialisme, cynisme en realisme. Daar draait het tegenwoordig om.’

‘Als jij dat vindt. Maar ik vind de manier waarop jij nog steeds om je ex-vrouw geeft niet realistisch, maar wel romantisch. Nu ik je een heel klein beetje beter ken, begrijp ik heel goed wat ze in je zag.’

‘En dat was, volgens jou?’

‘Een slachtoffer.’ Ze glimlachte er dun bij toen ze het zei. ‘Je bent lief en zorgzaam. Een man van zijn woord, met hoge normen en waarden. Iemand op wie je kunt bouwen. Misschien had ze een woelige tijd achter de rug voordat ze je leerde kennen?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Niet dat ik weet,’ antwoordde ik naar waarheid.

‘Nou ja, hoe dan ook. Het is niet altijd gemakkelijk voor vrouwen om te kiezen, ook niet voor hele mooie. Dat denken mensen vaak, maar dat is een misvatting. Je bent aardig en geen rokkenjager. Dat had ze op dat moment blijkbaar nodig. Een kalme haven, een schuilplaats.’ Dat ze dat woord gebruikte verbaasde me. Het woord ‘schuilplaats’ herbergde iets van op de vlucht zijn. Ik besloot er later over na te denken. Nu liet ik Maria eerst maar praten. ‘Ze heeft gewoon heel praktisch gedacht en gehandeld. “Dit heb ik nu nodig.” En toen ze het niet meer nodig had, was het tijd voor de volgende stap. Sommige mensen denken nu eenmaal zo. Anderen zijn gebruiksvoorwerpen. Voor hen is liefde alleen maar een machtsmiddel en daarna wordt het als lastig ervaren. En hoe hoger je morele standaard als slachtoffer, des te dieper de teleurstelling.’

Doordat ze het zo helder uitlegde, moest ik denken aan Tyrannosaurus Regina, dat op Julia’s lijf geschreven was.

Maria hield in. Waarschijnlijk om af te wegen of de vraag die ze wilde stellen niet onbehoorlijk zou zijn. ‘Je hebt het volgens mij financieel nu redelijk voor elkaar. Anders betaal je geen vijftienduizend euro voor drie weken gezelschap. Drieduizend meer dan afgesproken, bovendien.’

‘Ik klaag niet,’ hield ik mezelf op de vlakte.

‘Zou je haar terugnemen als ze bij je op de stoep zou staan?’

Het was een vraag die ik mezelf al duizenden keren had gesteld in de afgelopen acht jaar en waar ik wel een antwoord op had, maar telkens een ander. Soms ja, soms nee en meestal misschien. Ik haalde diep adem en trachtte haar eerlijk antwoord te geven. ‘Ik denk het niet, Maria.’

‘Maar je houdt van haar.’

‘Meer dan van mijn eigen leven.’

‘En toch zou je het niet doen.’

‘Nee. Ik heb haar de eerste keer niet gelukkig kunnen maken. Dan lijkt het me logisch dat ik het de tweede keer ook niet kan. Of ik nu geld heb of niet. Van iemand houden en haar niet gelukkig kunnen maken, is de hel op aarde.’

‘Maar je wilde voor haar sterven. Ze is je meer waard dan je eigen leven, zei je net.’

‘Dat klopt. Maar een lijdensweg is iets anders dan een snelle dood.’

#