Hoe verandert
internet je
manier van
denken?

Onder redactie van
John Brockman

Oorspronkelijke titel Is the Internet Changing the Way You Think?:
The Net's Impact on Our Minds and Future

© 2011 Edge Foundation, Inc. / HarperCollins Publishers New York

Nederlandse vertaling
© 2011 Maven Publishing B.V., Amsterdam / Tijmen Roozenboom, Utrecht

www.mavenpublishing.nl

Ontwerp omslag G2K
Opmaak binnenwerk Asterisk*, Amsterdam

ISBN 978 94 9057 418 5 / NUR 740

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

VOORWOORD

De Edge-vraag, John Brockman

INLEIDING

Het tijdperk van verstrengeling, W. Daniel Hillis

NICHOLAS CARR

De bibliotheek zonder boeken

CLAY SHIRKY

De onzichtbare academie

RICHARD DAWKINS

Nettovooruitgang

FRANK WILCZEK

Laten we het eens uitrekenen

KEVIN KELLY

Dagdroom

RICHARD SAUL WURMAN

Nieuwe manieren van dagdromen

IAN GOLD EN JOEL GOLD

Wees aardig tegen mij, ook op Twitter

RICHARD FOREMAN

De versufte toestand

MATTHEW RITCHIE

Wat ontbreekt er?

DANIEL C. DENNETT

Macht maakt corrupt

CHRIS ANDERSON

Het vuur opnieuw ontdekt

JUNE COHEN

Sociale media – een reprise

NOGA ARIKHA

Het is gebeurd met de rust

LEO CHALUPA

De grootste afleiding sinds televisie

PAUL KEDROSKY

De grote informatieversneller en GDG

ERIC DREXLER

We zien nu beter wat er níét is

DAVID DALRYMPLE

Kennis buiten, focus binnen, mensen overal

MARTIN REES

Gelijkere kansen

SETH LLOYD

Seks heeft zijn tijd gehad

JOHN TOOBY

Even revolutionair als Gutenberg

WILLIAM CALVIN

Schouders van reuzen

MARK PAGEL

Snoepgoed voor het brein en slechte wiskunde

ROBERT SHAPIRO

Publicaties zijn vergankelijk

FRANK J. TIPLER

Nivellering – het einde van diversiteit?

LEE SMOLIN

Jagers-verzamelaars van beelden en informatie

JON KLEINBERG

Het menselijke karakter van informatie

STEVEN PINKER

Helemaal niet!

TERRENCE SEJNOWSKI

Dit is jouw brein op internet

DONALD HOFFMAN

Gedachten beeldhouwen

ANDY CLARK

Wat is dat nu voor een stomme vraag?

THOMAS METZINGER

Publiekelijk dromen

ANTON ZEILINGER

Het tijdperk van (kwantum) informatie?

HANS ULRICH OBRIST

Een greep uit het alfabet

NASSIM N. TALEB

De achteruitgang van voorspelbaarheid en kennis

SEAN CARROLL

Eerlijker met internet?!

LERA BORODITSKY

Hoe ik denk over hoe ik denk…

JONAS MEKAS

Ik ben dichter, geen denker

GEORGE DYSON

Kajak versus kano

SAM HARRIS

Het uploaden is begonnen

GREGORY PAUL

Ik mag hangen als ik het weet

BRIAN ENO

Wat me opvalt…

MARISSA MAYER

Niet wat je weet, maar wat je kunt achterhalen

AI WEIWEI

Ik denk alleen op internet

ANDRIAN KREYE

Internet is saai geworden

JOSHUA GREENE

Zielloos apparaat

PHILIP CAMPBELL

Het blijft moeilijk om dingen te vinden

HOWARD RHEINGOLD

Aandacht, netwerkbesef en een neus voor rotzooi

ESTHER DYSON

Informatiemetabolisme

GEORGE CHURCH

Ctrl-klik om naar de link te gaan

ERIC FISCHL EN APRIL GORNIK

Reproductie in plaats van beleving

GERD GIGERENZER

Het brein uitbesteden

TIMOTHY TAYLOR

Perspectief van een prehistoricus

SCOTT ATRAN

De vierde fase van homo sapiens

DOUGLAS COUPLAND

Het vergankelijke wordt permanent

JESSE BERING

Terug naar de savanne van de brandbrief

HELEN FISHER

Neem nou liefde

DAVID M. BUSS

Paarvormingsstrategieën op internet

ROBERT R. PROVINE

De internetsamenleving

AUBREY DE GREY

Bel me niet

SIMON BARON-COHEN

Duizend uur per jaar

NIGEL GOLDENFELD

Denken als internet, denken als biologie

DOUGLAS RUSHKOFF

Door internet denk ik in de tegenwoordige tijd

STEPHEN M. KOSSLYN

Sociale prothesen

W. TECUMSEH FITCH

Een mondiaal brein

RUDY RUCKER

Zoeken en spontane vorming

JAMES O'DONNELL

Mijn vingers horen nu bij mijn hersenen

JOHN MARKOFF

Spiegel van de tekortkomingen van de wereld

TERENCE KOH

een geheel nieuwe vorm van waarnemen

SEIRIAN SUMNER

Doordat het mijn gedrag verandert

NICHOLAS A. CHRISTAKIS

Er is geen nieuwe ik

NERI OXMAN

Ik weet nu de weg in de kaartenkamer van het geheugen

ALUN ANDERSON

De grootste pornograaf

ALBERT-LÁSZLÓ BARABÁSI

Mijn zesde zintuig

TOM MCCARTHY

Internet belichaamt een logica die er altijd al was

PETER H. DIAMANDIS

Onmiddellijke bevrediging

DAVID G. MYERS

Internet als sociale versterker

LINDA STONE

De balans tussen fysiek en virtueel leven

BARRY C. SMITH

Niet iedereen is thuis op internet

CHRIS DIBONA

Vluchtigheden en weer terug

EVGENY MOROZOV

Waarover denken we? En wie mag er denken?

VIRGINIA HEFFERNAN

Internet is een cultuurvorm

PETER SCHWARTZ

Zwelgen in de wereld van kennis

STEWART BRAND

Je virtuele gilde

JASON CALACANIS

Debat in plaats van vertrouwen

HAIM HARARI

Schadelijke oneliners, een zee van feiten, herbekabeling van ons brein

MARTI HEARST

Wat andere mensen denken

SCOTT D. SAMPSON

Authentieke ervaring sterft uit

MATT RIDLEY

Het collectieve brein

DAVID EAGLEMAN

Zes manieren om de beschaving te redden

SAMUEL BARONDES

Internet als het einde van het kopieertijdperk

MARCEL KINSBOURNE

Een geschenk voor samenzweerders en terroristen

EVA WISTEN

De mierenhoop

BRUCE HOOD

Dankzij internet kan ik iets teweegbrengen

ERIC WEINSTEIN

Gooi het over de virtuele boeg

THOMAS A. BASS

Mijn internetbrein

KARL SABBAGH

Kijk niet op internet als je kanker hebt

ALISON GOPNIK

Onbegrijpelijke wezens uit de technologische toekomst

HOWARD GARDNER

Stort je in de digitale wereld

JARON LANIER

Neotenie ten top

KEITH DEVLIN

Velen weten meer dan één

ROBERT SAPOLSKY

Weten velen meer dan één? Vergeet het maar

JAMSHED BHARUCHA

Synchronisatie van breinen

GEOFFREY MILLER

Doping voor mijn beoordelingsvermogen

ALAN ALDA

Snelheid plus mensenmassa's

DANIEL HAUN

Herhaling, beschikbaarheid en waarheid

IRENE M. PEPPERBERG

Gewapende vrede

EMANUEL DERMAN

Efficiënter, maar wat schiet je daarmee op?

CHARLES SEIFE

Ik heb mijn geheugen uitbesteed

FIERY CUSHMAN

De nieuwe balans: meer verwerken, minder onthouden

ANTHONY AGUIRRE

Is internet de vijand van inzicht?

JUDITH RICH HARRIS

Het genoegen van ‘precies genoeg’

CLIFFORD PICKOVER

Internet als breinprothese en het pseudo-ik

JUAN ENRIQUEZ

Onsterfelijkheid

SUSAN BLACKMORE

Een derde vorm van replicatie

CHRISTINE FINN

Klokgelui en rook

TOR NØRRETRANDERS

Geven, delen, durven

STUART PIMM

Nauw samendenken

ED REGIS

Een wonder en een vloek

LISA RANDALL

‘Het meervoud van anekdote is niet gegevens’

GIULIO BOCCALETTI

Collectieve actie en het milieu

LAURENCE C. SMITH

Geïnformeerd, krenterig en synthetisch

ANDREW LIH

Samenwerking op enorme schaal

STEVEN R. QUARTZ

We weten minder over denken dan we denken

EMILY PRONIN

Een ondoordringbare machine

TONY CONRAD

Een vraag zonder antwoord

PAUL W. EWALD

Kompas voor generalisten die dieper willen

JAMES CROAK

Ik kan nu buiten de stad werken…

MAX TEGMARK

De beer is los

ROGER SCHANK

Iedereen is een expert

NEIL GERSHENFELD

Inzichten van pioniers

DANIEL L. EVERETT

Denken in het Amazonegebied

DAVID GELERNTER

De virtualisering van het heelal

RODNEY BROOKS

ADD door informatie

BRIAN KNUTSON

Huidige en toekomstige ik

PAUL BLOOM

Ik besef nu hoe aardig mensen kunnen zijn

MARINA ABRAMOVIC

Mijn beleving van tijd

STANISLAS DEHAENE

De klok in mijn hoofd gaat steeds sneller

MIHALY CSIKSZENTMIHALYI

Ik moet bekennen dat ik perplex sta

YOCHAI BENKLER

Denken als wetenschapper, onderzoeksjournalist en mediarecensent

ERNST PÖPPEL

Denken als therapie in een wereld van overdaad

STEFANO BOERI

Internet is wind

GALIA SOLOMONOFF

Over kennis, content, plaats en ruimte

GLORIA ORIGGI

De kracht van het gesprek

NICK BILTON

Internet als realtimetijdcapsule

JESSE DYLAN

Van Jack Kerouac tot de vijftoonsschaal

MAHZARIN R. BANAJI

Een middel tot massa-educatie en inzicht in de menselijke geest

TIM O'REILLY

Zandbanken en draagplaatsen

RAQS MEDIA COLLECTIVE

Niemand is immuun voor de stormen die de wereld teisteren

XENI JARDIN

Gegevens doorzoeken met de wichelroede

LARRY SANGER

Blaat namens jezelf

WOORD VAN DANK

Voorwoord

Het Edge-project is voortgekomen uit een mislukt kunstexperiment uit 1971: The World Question Center. Dit was bedacht door mijn inmiddels overleden vriend James Lee Byars, met wie ik af en toe heb samengewerkt. Byars vond het dwaasheid om een bevredigend kennisniveau te bereiken door naar de bibliotheek van Harvard te gaan en zes miljoen boeken te lezen. In plaats daarvan maakte hij het plan om de honderd meest briljante geesten van de wereld bijeen te brengen, op te sluiten, en hun te vragen om elkaar de vragen te stellen die ze zichzelf stelden. In theorie zou dit een synthese van alle denken opleveren, maar het pakte niet zo uit. Byars maakte een lijstje van de honderd meest briljante mensen en belde ze. Zeventig van hen hingen meteen op.

Tien jaar later pakte hij het idee weer op – hij stichtte de Reality Club. In 1997 ging deze club online verder onder de naam Edge. De daar gepresenteerde ideeën waren speculatief wetenschappelijk. Het ging over nauwelijks verkende aspecten van terreinen als evolutiebiologie, genetica, computerwetenschappen, neurofysiologie en natuurkunde. Uit deze bijdragen ontstonden een nieuwe natuurfilosofie, nieuwe inzichten in natuurkundige systemen, nieuwe manieren van denken die onze elementaire aannames aan het wankelen brengen.

Voor elke verjaardagseditie van Edge heb ik zelf de vraagvorm gebruikt, en heb ik de contribuanten gevraagd te reageren op een vraag die in het holst van de nacht bij mij, of een van mijn correspondenten, opkwam.

Het is niet gemakkelijk om een vraag te bedenken. Om met Byars te spreken: ‘Ik kan de vraag beantwoorden, maar ben ik intelligent genoeg om hem te stellen?’ Ik zoek vragen die leiden tot antwoorden die we onmogelijk kunnen voorspellen. Ik wil mensen aanzetten tot gedachten die ze gewoonlijk niet hebben.

De Edge-vraag van 2010

De vraag van dit jaar is ‘Hoe verandert internet je manier van denken?’ (Niet: ‘Hoe verandert internet onze manier van denken?’ Edge moet een gesprek zijn. Bij wij-vragen bestaat het risico dat de antwoorden overkomen als een artikel van een expert, een officiële aankondiging, een lezing vanaf een podium.)

Het is een hele kunst om een goede vraag te stellen: je moet een evenwicht vinden tussen het abstracte en het persoonlijke en er moet een groot aantal antwoorden mogelijk zijn. Of je moet een vraag stellen waarop je het antwoord niet weet. Een goede vraag leidt tot antwoorden die wortelen in ervaring, maar groter zijn dan alleen ervaring. Ik wilde dat de contribuanten nadachten over internet, dat het web omvat maar nog veel groter is. Het web is een applicatie op het net, zoals zoeken, browsen en dergelijke. Al in 1996 merkte computerwetenschapper en visionair Danny Hillis op: ‘Veel mensen denken dat het web internet is, maar ze zien iets over het hoofd. Het web is de oude media die zijn opgenomen in het nieuwe medium.’ In de inleiding gaat hij nader op die gedachte in.

Dit jaar heb ik een beroep gedaan op Hans Ulrich Obrist, conservator van de Serpentine Gallery in Londen, en kunstenares April Gornik, een van de eerste leden van de Reality Club. Ik wilde het Edge-gesprek breder maken, zoals het eind jaren tachtig, begin jaren negentig was. In een toespraak op een Reality Club-bijeenkomst besprak April eens hoe de chaostheorie haar werk beïnvloedde. En Benoit Mandelbrot vertelde iets over de fractaaltheorie. Elke kunstenaar in Londen wilde daarbij zijn. Vervolgens gebeurde er iets interessants: toen de Reality Club online ging als Edge, hadden alle wetenschappers e-mail en de kunstenaars niet. Zo werd Edge – verrassend genoeg – toch een wetenschapssite, terwijl mijn eigen achtergrond in de beeldende en uitvoerende kunsten lag (vanaf 1965, toen Jonas Mekas me aannam om Film-Makers’ Cinematheque te managen). Dankzij Gornik en Obrist hebben we een aantal nieuwe kunstenaars toe kunnen voegen aan het Edge-netwerk.

Hun antwoorden waren gevarieerd en interessant: Gornik (met Eric Fischl) ‘Reproductie in plaats van beleving’; Marina Abramović, ‘Mijn beleving van tijd’; Stefano Boeri, ‘Internet is wind’; Olafur Eliasson, ‘Internet als maker van werkelijkheid’; Terence Koh, ‘Een geheel nieuwe vorm van waarnemen’; Matthew Ritchie, ‘Wat ontbreekt er?’; Brian Eno, ‘Wat me opvalt…’; James Croak, ‘Ik kan nu buiten de stad werken…’; Raqs Media Collective, ‘Niemand is immuun voor de stormen die de wereld teisteren’; Jonas Mekas, ‘Ik ben dichter, geen denker’ en Ai Weiwei, die ‘Ik denk alleen op internet’ schreef.

Een nieuwe uitvinding heeft zich aangediend, een code voor het collectieve bewustzijn, en daarvoor is een nieuwe manier van denken nodig. Het collectieve externe brein is het brein dat we samen delen. Internet is de oneindige flikkering van ons collectieve bewustzijn in interactie met zichzelf. Internet gaat in wezen niet om computers en niet om wat het betekent om mens te zijn. Integendeel, het internet maakt korte metten met onze aannames op dit gebied. Het internet gaat over nadenken. In dit boek verkennen 151 Edge-contribuanten – wetenschappers, kunstenaars, creatieve denkers – wat denken inhoudt in het nieuwe tijdperk van internet.

John Brockman
Uitgever en redacteur, Edge