Vertaling onder redactie van Pon Ruiter

Vertaald door Aad Janssen, Annemie de Vries, Catalien van Paassen, Constance Dashorst, Dieuwke van der Veen, Emmy van Beest, Erica Feberwee, Fennie Steenhuis, Floris Blommaert, Frits van der Waa, Gerda Baardman, Henny Corver, Huub Groenenberg, Ineke van den Elskamp, Janine Langeveld, Janine van der Kooij, Jan Willem Reitsma, Jeske Nelissen, Joost Mulder, Josephine Ruitenberg, Kitty Pouwels, Laura van Zon, Luud Dorresteijn, Maarten van der Werf, Marianne Hoogenboom, Marie-Christine Ruijs, Mariella Duindam, Merel Leene, Miebeth van Horn, Patty Adelaar, Paul Heijman, Percy Balemans, Peter van Nieuwkoop, Pon Ruiter, Ronald Jonkers, Sam Pitzalis, Tracey Drost-Plegt, Willem van Paassen, Wilma Chappin en Yolande Samwel.

Oorspronkelijke titel This Explains Everything: Deep, Beautiful, and Elegant Theories of How the World Works

© 2013 Edge Foundation, Inc.

Nederlandse vertaling

© 2013 Maven Publishing B.V., Amsterdam / Vertalers

www.mavenpublishing.nl

http://edge.org/annual-question

Ontwerp omslag g2k/dps

Opmaak binnenwerk Asterisk*, Amsterdam

isbn boek 978 94 9057 484 0

isbn e-boek 978 94 9057 485 7

nur 740

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

John Brockman

Inleiding: De Edge-vraag

Susan Blackmore

Evolutie door middel van natuurlijke selectie

Matt Ridley

Het leven is een digitale code

Richard Dawkins

Redundantiereductie en patroonherkenning

Scott Atran

De kracht van absurditeit

Carlo Rovelli

Hoe ogenschijnlijke doeloorzakelijkheid kan ontstaan

Aubrey de Grey

De beperkte houdbaarheid van de monogamie

Leonard Susskind

Boltzmanns verklaring van de tweede wet van de thermodynamica

Joel Gold

De donkere materie van de geest

Alan Alda

‘Er is meer in de hemel en de aarde, Horatio, dan waar je wetenschap van droomt.’

Rebecca Newberger Goldstein

Een onopgeloste (en daardoor onelegante) reactie

James J. O’Donnell

Het heelal volgens Ptolemaeus

Asha ten Broeke

We zijn allemaal stof

Paul Steinhardt

Quasi-elegantie

Shing-Tung Yau

Wiskundig object of natuurlijk object?

Frank Wilczek

Eenvoud

Thomas Metzinger

De eenvoud zelve

Sean Carroll

Einstein verklaart waarom de zwaartekracht universeel is

Steven Pinker

Evolutionaire genetica en de conflicten in het menselijke sociale gedrag

Jonathan Gottschall

De hypothese van Faurie-Raymond

David G. Myers

Groepspolarisatie

Armand Marie Leroi

De Price-equatie

Gerd Gigerenzer

Onbewuste inferenties

Martin J. Rees

Sneeuwvlokken en het multiversum

Anton Zeilinger

De fotonen van Einstein

Jeremy Bernstein

Het klein houden

Andrei Linde

Waarom is onze wereld begrijpelijk?

George Dyson

De kosmos van Alfvén

Max Tegmark

Ons universum is als een kindje gegroeid

Gino Segrè

Kepler et al. en het niet-bestaande probleem

Freeman Dyson

Hoe onverenigbare wereldbeelden toch naast elkaar kunnen bestaan

Satyajit Das

Onmogelijke onnauwkeurigheid

Haim Harari

Het volgende niveau van fundamentele materie?

Robert Provine

Waarnemende waarnemers

Vilayanur Ramachandran

Genen, claustrum en bewustzijn

David M. Eagleman

Overlappende oplossingen

Mahzarin Banaji

Onze beperkte rationaliteit

Robert Sapolsky

Zwermintelligentie

Victor van Daal

Leren lezen

Keith Devlin

Taal en natuurlijke selectie

Richard H. Thaler

Commitment

Jennifer Jacquet

Leer om leer

Judith Rich Harris

Ja of nee: schoonheid staat gelijk aan waarheid

Dan Sperber

Eratosthenes en de modulaire geest

Clay Shirky

Dan Sperbers visie op cultuur

Hugo Mercier

Metarepresentatie is wat de mens uniek maakt

Nicholas Humphrey

Waarom het menselijk brein een elegante verklaring lijkt te hebben, zelfs als dat niet zo is

Jelle Jolles

Het IK tussen brein en omgeving

Stewart Brand

Het overlevingslandschap

Kevin P. Hand

Over oceanen en luchthavenbeveiliging

Paul Saffo

Platentektoniek, een elegante bevestiging van de hypothese van de continentverschuiving

Daniel C. Dennett

Waarom sommige zeeschildpadden migreren

Carl Zimmer

Een hete jonge aarde: ontegenzeggelijk prachtig, en volledig onjuist

David M. Buss

Seksuele-conflictentheorie

David Pizarro

De kiemen van geschiedkundige dominantie

Howard Gardner

Het belang van individuen

Andrian Kreye

Subjectieve leefwereld

Raphael Bousso

Mijn favoriete irritante elegante verklaring: de kwantumtheorie

Eric R. Weinstein

De wraak van Einstein: het nieuwe meetkundige kwantum

Dave Winer

Hoe laat is het?

Tania Lombrozo

Realisme en andere metafysische halve waarheden

Seirian Sumner

Het enige wat je nodig hebt, is hulp

Helena Cronin

In den beginne is er de theorie

Paul Bloom

Thompson over ontwikkeling

John McWhorter

Hoe kom je van een kreeft bij een kat uit?

Gregory Cochran

Ziekten ontstaan door ziektekiemen

Christine Finn

‘Vuil is iets wat op een verkeerde plaats ligt’

Zef Hemel

Hoe steden groeien

Andrew Lih

Informatie is de oplossing voor onzekerheid

PZ Myers

Alles is zoals het is, omdat het zo geworden is

David Christian

Het idee van emergentie

Dimitar D. Sasselov

Referentiekaders

Helen Fisher

Epigenetica – de ontbrekende schakel

John Naughton

Zwermgedrag van vogels

Barry C. Smith

Citroenen zijn snel

John Tooby

Alles valt op zijn plaats: entropie en de onvoorstelbare vernuftigheid van het leven

Peter Atkins

Waarom dingen gebeuren

Elizabeth Dunn

Waarom we altijd tijd tekortkomen

Mark Mieras

Een idee vanuit het niets

Bart Kosko

Waarom de zon nog steeds schijnt

Charles Simonyi

Boškovic´’ verklaring van de atoomkracht

Gregory S. Paul

Vogels stammen in rechte lijn af van de dinosauriërs

Bruce Hood

Uit eenvoud geboren complexiteit

A.C. Grayling

Russells theorie van de beschrijvingen

Timo Hannay

Feynmans strandwacht

Brian Eno

De beperkingen van de intuïtie

Lisa Randall

Het higgsmechanisme

Simone Schnall

De hersenen denken in belichaamde metaforen

Hans IJzerman

Warme gevoelens en koude kikkers

Benjamin K. Bergen

Metaforen vertoeven in de hersenen

John Kleinberg

Het duiventilprincipe

Marti Hearst

Waarom programma’s bugs bevatten

Hans-Ulrich Obrist

Cage-patronen

Seth Lloyd

De echte draaisymmetrie van de ruimte

Charles Seife

Het duiventilprincipe opnieuw bekeken

Rodney A. Brooks

De wet van Moore

John C. Mather

Kosmische complexiteit

Scott Sampson

De Gaia-hypothese

Laurence C. Smith

De continuïteitsvergelijkingen

Tim O’Reilly

De gok van Pascal

S. Abbas Raza

Evolutionair stabiele strategieën

Evgeny Morozov

Het collingridgedilemma

Ernst Pöppel

Vertrouwen op vertrouwen

Bruce Parker

Het is gewoon zo?

Patrick Bateson

De biologie ondergraven

Simon Baron-Cohen

Seks in je vingers

Alvy Ray Smith

Waarom bewegen films?

Albert-László Barabási

Wilt u er blauwe kaas bij?

Stuart Pimm

De wetten van Moeder Natuur

Karl Sabbagh

De oklopiramide

Adam Alter

Kitty Genovese en groepsapathie

Gerald Smallberg

De Tovenaar Ik

Douglas Coupland

Eén toeval en twee déjà vu’s

Katinka Matson

Ockhams scheermes

Alun Anderson

Diepe tijd

Eric R. Kandel

Een wetenschappelijke basis voor psychotherapie: vijf gemakkelijke lessen

Sherry Turkle

Transitionele objecten

Stine Jensen

We leven in metaforen

Randolph Nesse

Natuurlijke selectie is eenvoudig, maar de systemen die erdoor worden gevormd, zijn onvoorstelbaar complex

Marcel Kinsbourne

Hoe krijg ik een goed idee?

Nicholas A. Christakis

Uit de mond van kleine kinderen

David B. Nieborg

Waarom winnaars meer en meer winnen

Philip Campbell

De schoonheid van een zonsopgang

Dylan Evans

De oorsprong van geld

Douglas Rushkoff

De precessie van de simulacra

Philip Zimbardo

De tijdsperspectieftheorie

Alison Gopnik

Het moment waarop de puberteit inzet, vormt de verklaring voor alle ellende die daarmee samenhangt

Stephen M. Kosslyn

Robin Rosenberg

Implicaties van Pavlovs grote ontdekking

Terrence J. Sejnowski

De natuur is slimmer dan wij

Michael I. Norton

Randomiseren

Lawrence M. Krauss

Het verenigen van elektriciteit en magnetisme

Neil Gershenfeld

Pluizige haarelastiekjes

Lee Smolin

Het principe van inertie

Eric J. Topol

Zien is geloven

Gerard Holton

De discontinuïteit van wetenschap en cultuur

Nassim Nicholas Taleb

Hormesis is redundantie

Robert Kurzban

De prachtige wet van de onbedoelde gevolgen

Timothy D. Wilson

We zijn wat we doen

Samuel Barondes

Verschillen in persoonlijkheid: het belang van toeval

Beatrice Golomb

Het metaboolsyndroom: aanpassingen in de energievoorziening van de cel in een giftige wereld?

Emanuel Derman

De dood is de finale aflossing

David Gelernter

Telbare oneindigheden en geestestoestanden

Rudy Rucker

Omgekeerde machtswetten

Samuel Arbesman

Hoe de luipaard aan zijn vlekken kwam

Stanislas Dehaene

Het universele algoritme voor besluitvorming

Mihaly Csikszentmihalyi

De uitspraak van Lord Acton

Victoria Stodden

Feit, fictie en onze probabilistische wereld

George Church

Elegant = complex

Irene Pepperberg

De vragen van Tinbergen

Gloria Origgi

De universele turingmachine

Richard Foreman

Een kwestie van poëzie

Jared Diamond

De oorsprong van biologische elektriciteit

Timothy Taylor

Daarom tekenden de Grieken rode figuren op zwarte potten

Andy Clark

Taal past zich aan

Nicholas G. Carr

Zo ontstaat de middelmaat

Michael Shermer

Empirisme: zelf zien

Kevin Kelly

Wij zijn stof uit sterren

WOORD VAN DANK

Inleiding: De Edge-vraag

John Brockman

Uitgever en redacteur Edge

In 1981 heb ik de Reality Club opgericht. Tot en met 1996 vergaderde de club in Chinese restaurants, lofts waar kunstenaars woonden, musea, directiekamers van banken en woonkamers, om maar een paar locaties te noemen. De Reality Club was anders dan de Algonquin Round Table, de Apostles of de Bloomsbury-groep, maar bood net als die gezelschappen intellectueel avontuur. We leken misschien nog wel het meest op de Lunar Society die eind achttiende en begin negentiende eeuw actief was in Birmingham. De Society was een informele groep culturele prominenten uit het begin van de Industriële Revolutie: James Watt, Erasmus Darwin, Josiah Wedgwood, Joseph Priestly en Benjamin Franklin. De Reality Club was een poging om mensen bij elkaar te brengen die soortgelijke thema’s verkenden, maar dan van de postindustriële tijd.

In 1997 ging de Reality Club online, onder een nieuwe naam: Edge. De ideeën die op Edge worden gepresenteerd, zijn speculatief van aard. Ze verkennen de grenzen van kennisgebieden als evolutionaire biologie, genetica, computerwetenschap, neurofysiologie, psychologie en natuurkunde. Wat uit al deze bijdragen naar voren komt, is een nieuwe ‘natuurfilosofie’, zoals de eerste aanzet tot echte wetenschap ooit werd genoemd, nieuwe manieren om tot begrip te komen van hoe fysieke processen werken, en nieuwe manieren van denken, die vraagtekens zetten bij veel doodnormale assumpties.

Voor elke Edge-bundel komen ik en een aantal trouwe contribuanten, onder wie Stewart Brand, Kevin Kelly en George Dyson, bij elkaar om de jaarlijkse Edge-vraag uit te knobbelen. Meestal zijn dat dingen die midden in de nacht opeens bij iemand opborrelen. Het is niet makkelijk om een vraag te bedenken. (Zoals wijlen James Lee Byars, een vriend van me met wie ik wel heb samengewerkt, altijd zei: ‘Ik kan de vraag wel beantwoorden, maar ben ik slim genoeg om hem te stellen?’) We zoeken vragen waarop vaak onverwachte antwoorden komen, en die mensen aanzetten tot gedachten die ze anders misschien niet zouden hebben. Voor de vraag van dit jaar gaat onze dank eens te meer uit naar Steven Pinker.

Het grootste genoegen in de wetenschap ontlenen we misschien wel aan theorieën met een verrassende oplossing voor een lastig probleem aan de hand van slechts een paar simpele principes. Dan spreken we van ‘mooie’ of ‘elegante’ verklaringen. Historische voorbeelden zijn Keplers verklaring van complexe planetaire bewegingen als eenvoudige ellipsen, Niels Bohrs verklaring van het periodiek systeem aan de hand van zijn atoommodel, met de kern in het midden en de elektronen die daaromheen draaien, en de verklaring van James Watson en Francis Crick van genetische replicatie via de dubbele helix van het dna. De grote theoretisch natuurkundige P.A.M. Dirac is beroemd geworden door de uitspraak dat ‘het belangrijker is dat een vergelijking schoonheid in zich heeft dan dat ze spoort met het experiment’.

De Edge-vraag van 2012

Wat is uw favoriete diepzinnige, elegante of mooie verklaring?

Er zijn dit jaar via de website (http://edge.org/annual-question/) enorm veel reacties binnengekomen: rond de tweehonderd uitdagende (en vaak uitvoerige) teksten. Uiteraard hebben we daar een selectie uit moeten maken. Geheel in de geest van Edge is dit een bundel geworden waarin het wetenschappelijke denken in de breedste zin des woords is vertegenwoordigd als de betrouwbaarste manier om kennis over iets te verwerven. De onderwerpen bestrijken filosofie, wiskunde, economie, gedragswetenschap, geschiedenis en taalwetenschap, met als gemeenschappelijk kenmerk dat men met een simpel en niet voor de hand liggend idee komt als verklaring voor een complexe serie verschijnselen.

Evolutie door middel van natuurlijke selectie

Susan Blackmore

Psycholoog; auteur van Consciousness: An Introduction

Natuurlijk valt de keus op Darwin. Niets anders komt zelfs maar in de buurt. Evolutie door middel van natuurlijke selectie (of welke vorm van selectie dan ook, natuurlijk of onnatuurlijk) is de mooiste, elegantste verklaring in de hele wetenschap. Dit eenvoudige, uit drie stappen bestaande algoritme verklaart met één simpel idee waarom we in een universum vol mooie ontwerpen leven. Het verklaart niet alleen waarom wíj bestaan, maar ook waarom bomen, jonge poesjes, Urdu, de Bank of England, de voetbalclub Chelsea en de iPhone bestaan.

Je vraagt je misschien af waarom niemand deze eenvoudige en overtuigende verklaring bedacht heeft voordat Darwin en Alfred Russel Wallace ermee kwamen, en waarom zelfs in onze tijd zoveel mensen er moeite mee hebben. De reden is volgens mij dat er in de kern sprake lijkt te zijn van een tautologie. Het lijkt erop dat je niets zegt als je zegt dat ‘dingen die overleven, overleven’ of dat ‘succesvolle ideeën succesvol zijn’. Om deze tautologieën overtuigingskracht mee te geven, moet je de context toevoegen van een beperkte wereld, waarin niet alles overleeft en waar een felle concurrentiestrijd woedt, én moet je je realiseren dat dit een constant veranderende wereld is, waarin ook de mededingingsregels steeds veranderen.

In die context is succes vergankelijk, en nu kan dit uit drie stappen bestaande algoritme een tautologie veranderen in een diepzinnige en elegante verklaring. Als je exemplaren die het overleven een heleboel keren kopieert, met kleine variaties, en ze loslaat in deze steeds veranderende wereld, zullen ze het alleen redden als ze aan de nieuwe omstandigheden zijn aangepast. De wereld vult zich met wezens, ideeën, instituten, talen, verhalen, software en apparaten die allemaal zijn ontworpen door de druk van deze concurrentiestrijd.

Dit prachtige idee is inderdaad moeilijk te doorgronden, en ik heb veel studenten gekend die op school les hadden gehad in de evolutieleer en dachten te weten hoe het zat, terwijl dat toch niet het geval bleek. Een van de leuke kanten van onderwijs geven was voor mij om die verbaasde blikken van studenten te zien als ineens het kwartje viel. Dat was echt hartverwarmend. Ook hartverwarmend is de verrukking die ik voel als ik langs mijn computer door mijn raam naar de brug over de rivier kijk, en naar de bomen en de koeien in de verte, omdat ik, anders dan sommige godsdienstige lieden, geniet van het eenvoudige en elegante mededingingsproces dat dat allemaal heeft voortgebracht, en van mijn eigen bescheiden plek binnen dat geheel.