Colofon

Uitgeverij Nanda 2021 Titel: Zo maak je een cabaretprogramma Auteur: Silvester Zwaneveld, 2021 Omslagontwerp: Silvester Zwaneveld Vormgeving: Uitgeverij Nanda ISBN: 978-94-90983-92-5 ISBN e-book: 978-94-90983-95-6 Alle rechten voorbehouden

ZO MAAK JE EEN CABARETPROGRAMMA

ZO MAAK JE EEN CABARETPROGRAMMA

1. INTRO 1.1 WAAROM DIT BOEK? 1.2 VOOR WIE IS DIT BOEK? 1.3 HOE DIT BOEK TE GEBRUIKEN? 2. HOE BEGIN JE EEN VOORSTELLING? 2.1 VOORBEREIDING 3. VERZAMELFASE 3.1 VOORBEREIDING OP HET SCHRIJVEN 3.2 AANSTAAN 3.3 VERZAMELEN 3.4 MAAK EEN DOCUMENT 4. IDEEFASE 4.1 MET WELK GEVOEL WIL JE DAT HET

PUBLIEK DE ZAAL VERLAAT? 4.2 THEMA 4.3 VERHAAL ÉÉN 4.4 HIER EN NU 4.5 PRAKTISCH 4.6 BRAINSTORM 4.7 JE KRITISCHE ALTER EGO 5. SCHRIJVEN 5.1 WAT GA JE SCHRIJVEN? 5.2 HOE TE SCHRIJVEN? 5.3 VERHAAL TWEE 5.4 NOODZAAK 5.5 KIJKRICHTING 14 15 16

INHOUDSOPGAVE 20 22 22 24 30 34 36 41 45 48 51 55 61 65 67 79 81

5.6 BELOFTE 5.7 ONTWIKKELING 5.8 CONCLUSIE 5.9 GRAPPEN 5.10 TERUGKOMGRAPPEN 5.11 VORM 5.12 EIGEN STIJL EN PERSOONLIJKHEID 5.13 WELKE TIJD? 5.14 HOEVEEL WOORDEN? 6. EDITEN 6.1 MAAK EEN GEHEEL 6.2 DYNAMIEK 7. PERFORMEN 7.1 REPETEER 7.2 VOOR HET EERST HET PODIUM OP 7.3 DOODGAAN 7.4 PERFORMEN 7.5 TIMING 7.6 OPEN PODIA 7.7 TRY-OUTEN 7.8 SCHRAPPEN OF ZOEKEN 7.9 PAUZE 7.10 REGISSEUR 8. TOEREN 8.1 TITEL 8.2 TECHNIEK 8.3 FESTIVALS 8.4 PREMIÈRE 8.5 IMPRESARIAAT 8.6 PUBLICITEIT 83 87 89 90 100 103 105 106 107 111 114 118 123 125 130 134 135 137 144 149 152 156 158 166 170 171 177

8.7 ON THE ROAD 8.8 BETALING 8.9 REGISTRATIES 9. EN DAN NOG EVEN DIT 9.1 CIRKEL 9.2 ARTISTIEKE ONTWIKKELING 9.3 DAAR GA JE 9.4 MET DANK AAN 9.5 THEATERTERMEN 196 198 199 201 205 182 188 190

ZO MAAK JE EEN CABARETPROGRAMMA

1. INTRO

1.1 WAAROM DIT BOEK?

Oh, wat had ik dit boek graag gehad toen ik zelf met cabaret begon. Een boek dat mij houvast kon bieden, waarin ik bevestiging kon vinden, inzichten en praktische tips kon lezen en waardoor ik geïnspireerd kon raken. Helaas was dat boek er niet. Dus daarom.

Ik vind het een ongelooflijk voorrecht om cabaretier te zijn. Het is een vrij beroep en ik ben mijn eigen baas. Daarbij kan ik leven van mijn eigen rare verzinsels, wie kan dat nou zeggen? Dit vak is ongelooflijk afwisselend en je bent bezig met veel verschillende disciplines waar ikzelf heel gelukkig van word. Niet onbelangrijk: het publiek betaalt niet alleen je inkomen, maar beloont je ook nog eens met applaus en schouderklopjes. Cabaret werkt als een zeer verslavende drug. Het is niet voor niets dat ik na dertig jaar nog steeds graag op de planken sta.

De schoonheid van cabaret is dat het heel authentiek is. Je moet veel zelf doen en daardoor ligt alles heel dicht bij jou en bij wie jij bent. Maar dat is nou net ook het nadeel. Het is dan ook niet gek dat je in het begin van je carrière met honderden vragen rondloopt: ‘Hoe bouw ik een show op?’, ‘Wat is dynamiek?’, ‘Wie kan mij een handje helpen?’, ‘Wat kan ik verwachten van een technicus?’, ‘Wanneer schrap je een conference?’, ‘Wanneer juist niet?’, ‘Is het normaal dat ik zo vaak misluk op het podium?’

Na het lezen van dit boek zal je inzien dat je op het podium niet iets komt halen, maar iets komt brengen. Je zult

begrijpen dat je op het podium meestal het tegenovergestelde doet dan wat je gevoel je ingeeft. Je zult zien dat ‘noodzaak’ geen vies woord is en dat timing minder magisch is dan je zou verwachten.

Ik beloof je in ieder geval dat je antwoorden zult vinden op de vragen die op komen borrelen wanneer je voor het eerst als grappenmaker het podium op gaat. Al was het maar omdat je het zo onnoemelijk oneens bent met alles wat ik heb geschreven, dat je heel zeker weet wat je wél moet gaan doen. 1.2 VOOR WIE IS DIT BOEK?

Misschien heb je stiekeme ambities. Misschien zeggen je vrienden dat je zo grappig bent. Misschien vind je jezelf erg grappig. Misschien wil je het gewoon eens proberen op zo’n podium. Misschien heb je op een bonte avond op school iets grappigs gedaan. Misschien heb je een paar keer op een open podium van een comedy club gestaan. Misschien ben je al jaren bezig met comedy en wil je nu eindelijk eens avondvullend gaan spelen. Misschien heb je een cabaretprogramma gemaakt en wil je je verder ontwikkelen. Dan is dit boek voor jou.

Vergis je niet. Grappig uit de hoek komen bij vrienden is echt iets heel anders dan een spetterende stand-up set van 25 minuten kunnen schrijven. En dát is weer echt iets anders

dan het maken van een avondvullende cabaretshow. Vergelijk het maar met joggen, sprinten en een marathon lopen. Je gebruikt dezelfde spieren, maar je hebt een totaal andere race te lopen. Je hebt een totaal andere voorbereiding nodig en je hebt met totaal andere dingen rekening te houden. In dit boek geef ik veel praktische tips en probeer ik de verschillende facetten van het vak inzichtelijk te maken. Verwacht geen wonderen, ik neem je met dit boek niks uit handen. Je moet het toch echt allemaal zelf doen, want dit vak gaat voornamelijk over: Schrijven, schrijven, schrijven. Oefenen, oefenen, oefenen. Spelen, spelen, spelen.

Een beetje houvast en inzicht in het cabaretleven kan je echter wel helpen. Dat had ikzelf in ieder geval erg prettig gevonden in mijn begintijd.

Na het schrijven van dit boek is er ook een podcast gemaakt waarin ik collega cabaretiers interview over: hoe zij een cabaretprogramma maken. Getiteld: Zo maak je cabaretprogamma 1.3 HOE DIT BOEK TE GEBRUIKEN?

Gebruik dit boek dus om een idee te krijgen wat er komt kijken bij het maken van een korte twintig minuten comedy set of een avondvullend cabaretprogramma. Want wil je een goede set maken of een fantastische cabaretshow, dan

zal je keihard moeten werken. Begrijp me goed, het is wat mij betreft het leukste harde werken dat er is, maar het is en blijft hard werken. Dit vak gaat mijns inziens voor tachtig procent over doorzetten, motivatie, werkethiek en het leren van vele kunstdisciplines – je moet iets weten over schrijven, performen, techniek en decor – en slechts voor 25% over talent.

Ik heb geprobeerd om mijn ervaringen als maker, regisseur en kunstenaar zo op te schrijven dat het behapbaar is voor iedereen. Dit zijn ervaringen die ik heb opgedaan bij mijn eigen voorstellingen, de shows die ik voor anderen heb geschreven of shows van anderen die ik heb geregisseerd.

Denk echter niet dat alles wat ik zeg een wet is van Meden en Perzen. Ik schrijf over het maakproces vanuit mijn eigen kennis en die zal altijd beperkt zijn.

Dus weet van tevoren: alles wat ik zeg is absoluut de waarheid, maar tegelijkertijd is alles net zo onwaar. Wat ik in dit boek beschrijf heb ik vaak genoeg ervaren, toegepast en bevestigd gezien. Het kan echter ook op een heel andere manier en ook dan kan het net zo goed kloppen.

Dan nog één ding: ik gebruik in dit boek één show uit mijn eigen oeuvre intensief als voorbeeld. Ik heb gekozen voor de show ‘In de lift’ uit 2015. Dit heeft als voordeel dat je heel gericht mijn uitleg, opmerkingen en tips terug kunt zoeken. Hierdoor zijn sommige delen makkelijker te begrijpen.

Ik heb ’In de lift’ op YouTube gezet zodat je kunt zien wat ik bedoel. Maak daar gebruik van. De url is: https://youtu.be/0QbswgW0F1w

QR-code ‘In de Lift’

2. Hoe begin je een voorstelling?

2.1 VOORBEREIDING

Het fijne van cabaret is dat het een vrij beroep is en niemand je in de maakfase op je vingers kijkt. Je kunt dus vandaag al beginnen. Omdat er in het begin nog geen kwaliteitseisen zijn, is beginnen super eenvoudig. Alles mag, alles kan en alles is in dit stadium goed.

Kortom, begin met het schrijven van een grapje, het verzinnen van een leuk idee, het construeren van een noodzakelijk verhaal, het concretiseren van een toffe anekdote, het flirten met een richting voor een lied of het schetsen van een idee voor het decor. Het maakt niet uit waarmee je begint, het maakt alleen maar uit ‘dat’ je begint.

Ik werk zelf altijd op alle fronten tegelijk, wat er redelijk chaotisch uit kan zien voor een buitenstaander. Toch is het maken van een cabaretvoorstelling in te delen in verschillende fases. Voor de helderheid zal ik ze los van elkaar beschrijven.

We hebben het dan over: Verzamelfase, Ideefase, Schrijven, Editen, Performen, Toeren.

Deze fases gebruik ik in dit boek als leidraad. Je zult ze in deze volgorde ook terugvinden in het boek.

3. VERZAMELFASE

3.1 VOORBEREIDING Op het SCHRIJVEN

Een cabaretshow begint met het verzamelen van ideetjes en materiaal. Beter gezegd: met heel véél ideetjes en heel véél materiaal. Begin dus vanaf vandaag met het verzamelen. Het is belangrijk om alles wat je verzint, bedenkt en schrijft zorgvuldig bij te houden. Maak in je computer een document aan waarin je al jouw materiaal opschrijft. Koop een notitieblok of een inspreek apparaatje en ga vooral ‘aan’ staan. Want hoe meer materiaal je hebt opgespaard, hoe beter je uiteindelijke show zal zijn. Zorg dus dat je elk idee dat je hebt, hoe klein ook, opschrijft of vastlegt. Je gedachtegoed is je product, dat is wat je uiteindelijk wilt laten zien aan de wereld. 3.2 AANSTAAN ‘Aanstaan’ betekent dat je jouw focus ‘aan’ hebt staan op het zien van materiaal. Het betekent dat jij je gedachten telkens langs dat stukje hersens laat gaan dat je vertelt wat er gek, raar of vreemd is aan wat je meemaakt, leest, ziet of hoort.

Zorg ervoor dat je niet gaat zitten wachten op inspiratie. Op inspiratie wachten is in mijn ogen een volstrekte mythe. Ideeën komen niet uit de lucht vallen. Je hoort weleens een nieuwkomer zuchten: ‘Oh, ik heb al een hele tijd geen inspiratie.’ Dan gaan ze vervolgens op de

bank zitten hopen dat er vanuit het niets een leuk idee in hun hoofd zal landen. Neem van mij aan, dan kun je lang wachten.

Inspiratie en ideeën krijg je als je aan inspiratie en ideeën werkt. Ik noem het altijd ‘aanstaan’. Je moet actief bezig zijn met jouw unieke blik op de wereld. Je zult telkens moeten denken: wat klopt hier niet? Wat is hier raar aan? Pas als je ‘aanstaat’ komen er ideeën. Het ene idee versterkt het andere idee, waardoor je meer ideeën krijg.

Ideeën komen helaas nooit op gezette tijden en met regelmaat totaal ongelegen. Onder de douche, in bad, op de fiets, in een volle bioscoop, bij een zwaar toneelstuk, op een bruiloft, in de Python in de Efteling of tijdens de seks.

Er zijn collega’s die geen ‘uitknop’ lijken te hebben, dat kan soms ook dodelijk vermoeiend zijn. Dat zijn echter wel vaak de artiesten die meer dan genoeg materiaal hebben.

Vooral beginnende artiesten staan vaak de hele dag aan. Ik herinner me een beginnende artiest die een hele avond tegen een gerenommeerde artiest over zijn nieuwe show aan het vertellen was. Op zich is daar niet zoveel mis mee, maar dit was de première van de gevestigde cabaretier. De jonge hond kon zichzelf echt niet helpen.

3.3 VERZAMELEN

Zorg ervoor dat je je ideeën makkelijk en eenvoudig vast kunt leggen. Waar en wanneer dan ook. Noteer ze! Dat kan op papier, op je telefoon, op een kladje, door ze in te spreken, op een viltje, je hebt inspreekapparaatjes, een dummy, schrijfblok en je hebt tablets waar je op kunt schrijven. Als je maar (vaak ongezien en snel tussendoor) even je ideetje vast kunt leggen.

Ik heb zelf jarenlang rondgelopen met een memorecorder, een klein digitaal apparaatje waarop ik alles insprak wat me opviel of te binnen schoot. Ik probeerde het altijd zo onopvallend mogelijk in te spreken, door het snel en voor de rest onverstaanbaar in dat recordertje te mompelen. Maar dat bleek, in tegenstelling tot mijn eigen perceptie, helemaal niet onopvallend te zijn. Ik zag eruit als een of andere mafkees die in zichzelf stond te kletsen. Let op: ik begon als cabaretier voordat de iPhone en oortjes bestonden en je nog een mafkees was als je zomaar op straat in het niks stond te praten.

Mijn vrienden werden het zo zat dat waneer ik iets insprak, ze zich met z’n allen omdraaiden om als een soort geheim agent de zin die ik net had gezegd in hun handpalm te murmelen aan hun fictieve KGB-agenten. Dat is dan maar de prijs voor inspiratie. Ik was altijd blij met de maffe observaties die op mijn recordertje stonden.

Denk nu niet: ik heb dat niet nodig, ik onthoud wel wat ik bedenk. Want dat is simpelweg onmogelijk. Je geheugen

werkt nou eenmaal niet op die manier. Desondanks wordt er regelmatig tegen mij gezegd: ‘Ach, als je een goed idee hebt, dan vergeet je dat niet.’ Maar niets is minder waar, ik vergeet hele goede ideeën met de snelheid die grenst aan die van het licht. En ik ben niet de enige. Alle cabaretiers en comedians hebben (zeker in hun beginperiode) meegemaakt dat ze iets grappigs verzonnen, dat niet vastlegden, waarna ze dagenlang hun hersens kraakten over wat ze ook alweer voor grappigs hadden bedacht.

Een goed idee is namelijk altijd een samenvoeging van meerdere elementen. Je moet die verschillende elementen vastleggen anders kan je idee verloren raken in de eeuwigheid.

VOORBEELD: Ik stond ooit met wat vrienden over voetbal te praten. Dat wil zeggen, zij spraken over een voetbalwedstrijd en ik stond erbij. Ik hou niet van voetbal. De wedstrijd was geëindigd in 0-0 waarop een van mijn vrienden zei: ‘Ja, maar er waren wel veel kansen.’ Daaruit bedacht ik de volgende grap.

Ik hou niet van voetbal. Vaak is het 0-0 of 1-0, dat is me te weinig. Dat voelt voor mij toch alsof je naar een cabaretvoorstelling gaat en dat je dan op de hele avond maar één grap hoort. Maar dat de hele zaal dan zegt: ‘Ja, maar er waren wel veel kánsen op grappen.’

Ik had dat vluchtig ingesproken in mijn memorecordertje. Maar bij het afluisteren bleek ik alleen ‘voetbalwedstrijd, veel kansen’ te hebben gezegd. Ik kon me met geen mogelijkheid meer herinneren wat ik daar zo grappig aan vond. De grap

zou gegarandeerd verloren zijn gegaan als ik niet maanden later nogmaals verveeld stond te luisteren naar een gesprek over voetbal en ik diezelfde zin voorbij hoorde komen. Ik legde gelukkig opnieuw de link met een cabaretprogramma. Nu had ik ingesproken: ‘Voetbal, veel kansen, raar bij cabaretprogramma, veel kansen op grappen.’ De grap was gered. Dat soort slordigheden hebben me (zeker in het begin) vast en zeker vijf avondvullende shows gekost.

Dus, leg je ideeën vast. Je zult namelijk best lang moeten verzamelen. Neem van mij aan; materiaal voor een setje van tien minuten verzamel je niet in een week, laat staan een avondvullend programma. Daar ben je een behoorlijke tijd mee bezig.

Ik ben daarom altijd aan het verzamelen, vierentwintig uur per dag. De dag nadat een show van mij in première is gegaan, begin ik meteen met het verzamelen van nieuw materiaal. Vanaf dat moment staan mijn hersens open voor nieuwe inzichten, dingen die me opvallen, dingen waarover ik me opwind, boos maak, die ik grappig of inzichtelijk vind. Ik schrijf op waar ik me aan erger, waar ik om moet lachen, waar ik me over verbaas.

Voor deze verzamelfase neem ik gemiddeld twaalf maanden. Ik schrijf tegenwoordig ieder jaar een nieuw programma, is het niet voor mijzelf dan wel voor iemand anders. Maar voor elk programma ben ik zeker een jaar aan het verzamelen.

Youp van ‘t Hek zei eens dat hij een programma in een maand schrijft. Dat klinkt snel, maar hij zei ook dat daar een jaar verzamelen en nadenken aan vooraf gaat.

Een jaar klinkt misschien lang, maar zie het maar zo: tijd is je beste vriend. Je kunt in een jaar tijd veel meer verschillende dingen verzinnen dan je in een maand kunt doen. Daarnaast heb je best een hoop ideeën nodig voor een avondvullend programma. Zeker als je begint, omdat je dan nog niet weet waar het publiek op aan zal slaan of hoe je een idee zo modelleert dat het geschikt is voor de bühne. Je verzamelt dus ook heel veel dingen die het toneel niet zullen halen. Maar ook daar hoef je niet van te schrikken, dat doet elke cabaretier. Ik heb verschillende collega’s horen zeggen dat ze zeker twee tot drie shows schrijven om er tot eentje te komen, ikzelf ben daar geen uitzondering op.

Daarnaast moet je voor dit verzamelen (net als met inspiratie) een spier ontwikkelen. Een soort conditie opbouwen. Je moet je er heel bewust van worden dat al je gedachten, alles wat je opvalt, alles wat je denkt, een idee kan zijn voor op het toneel. Dat zal je jezelf aan moeten leren.

Het vastleggen van je ideeën is zo belangrijk omdat hieruit jouw materiaal ontstaat. Dus herken en behandel je ideeën als waardevol. Veel mensen hebben weleens grappige gedachten, maar jij moet die gedachten voortaan vasthouden, opschrijven en doorontwikkelen.

Hoe vaak er wel niet tegen mij – als compliment – gezegd is: ‘Oh, dat heb ik ook weleens gedacht.’ Dan bedoelen mensen: het is mij ook wel eens opgevallen. Maar ik kan je verzekeren; ze hebben de grap niet verzonnen, ze hebben de conference niet gemaakt. Kortom, ze hebben nooit de moeite gedaan om het idee vast te leggen en nooit het werk gedaan om daar een mooie grap van te construeren of een conference van te maken. Daar ligt jouw meerwaarde.

Ik weet nog goed dat ik een bit had geschreven over de uitdrukking ‘halfvol’ en ‘halfleeg’. Die ging als volgt.

UIT ‘IN DE LIFT’:

Laatst zei een vriend van mij: ‘Het glas is halfvol of halfleeg, net of je positief of negatief bent ingesteld.’ Dat is toch onzin? Er zit toch een enorm verschil tussen halfvol of halfleeg? Dat heeft niks met positief of negatief te maken.

Stel, je staat in een kroeg aan de bar. Je hebt een vol glas bier in je handen. Je zet hem weg, draait je om. Je draait weer terug en ineens is de helft eruit. Dan is het raar om te zeggen: ‘Hé, mijn bierglas is ineens halfvol.’ Nee, die is dan half leeg.

Stel, je staat aan de bar. Je zet een leeg bierglas op de bar. Je draait je om. Je draait weer terug en ineens zit er voor de helft bier in. Dan ben je toch een debiel als je zegt: ‘Nou ja, mijn glas is ineens halfleeg!’ Die is dan halfvol.

Dat heeft niks met positiviteit of negativiteit te maken.

Wat ben je dan voor negatieve kloothommel als je de loodgieter belt en zegt: ‘Hallo, ja mijn kelder is ineens half leeggelopen!’ Die is halfvol.

Stel je belt vrienden en je zegt: ‘Ik had zoveel gezopen dat ik in coma ben geraakt. Ik werd wakker in het ziekenhuis en daar hebben ze mijn maag halfvol gepompt.’ ‘Halfvol gepompt?’ ‘Ja, ik vind halfleeg zo negatief klinken!’

Na afloop van de show kwamen er regelmatig mensen naar me toe die zeiden: ‘Oh, ik vond het zo herkenbaar. Ik heb daar ook weleens over nagedacht.’ Dat is misschien wel zo, maar ze hebben nooit de gedachte zover doorgevoerd dat er grappen ontstonden, ze hebben er geen materiaal van gemaakt, timing aan toegevoegd, nagedacht over de noodzaak, over dynamiek, woordkeuze en taalbeheersing. Ze hebben de grap niet dertig keer geoefend, gevoel gekregen met de zaal en de tekst laten inslijten. Wat ik probeer te zeggen is: leg al je ideeën vast, voeg er jouw grappige inzichten aan toe, werk eraan en voer het zo ver mogelijk door. Dat is de eerste stap naar materiaal.

Als je elke week één idee hebt dat je netjes noteert, heb je na een jaar al tweeënvijftig ideeën. Als die tweeënvijftig ideeën allemaal geschikt blijken te zijn voor een stand- up nummer van vijf minuten, dan is je avondvullende programma tweeënhalf uur te lang. Dat lijkt me een heerlijk uitgangspunt.

3.4 MAAK EEN DOCUMENT

De volgende stap is dat je al je kladjes, ingesproken memo’s, krabbels, kattenbelletjes, notities, spraakberichten, kanttekeningen, aantekeningen, post-its en tekstjes in je computer zet. Maak in je computer een map waar je al het materiaal dat je hebt verzameld, in zet. Ik maak zelf altijd een document voor losse grappen en ideeën.

Dit is bij mij een Word-document met de titel: ’00 grappen en ideetjes’. De ‘00’ voeg ik toe omdat ik wil dat dit bestand in mijn map bovenaan staat. Ik schrijf alles op en probeer elke losse grap, elk idee en elk stukje tekst een titel te geven zodat ik het later via de zoekfunctie terug kan vinden. Dit wordt zonder uitzondering een groot en rommelig document, zonder structuur en met veel ideeën die het daglicht nooit zullen zien. Maar dat maakt niet uit, het gaat erom dat je straks niet met een leeg vel voor je neus zit, maar genoeg te kiezen hebt.

Teksten waarvan ik vrijwel zeker weet dat ik ze wil gebruiken, zet ik alvast in een apart Word-document, met een titel zodat ik in één oogopslag begrijp waar dat stuk over gaat. Teksten die qua onderwerp bij elkaar passen voeg ik samen. Bijvoorbeeld ‘Autonome denkers’.

Door deze werkwijze zorg ik ervoor dat ik niet alleen in mijn hoofd, maar ook in mijn computer een overzicht heb van alles wat ik heb bedacht en gemaakt. Als jij een ander systeem hebt met dezelfde uitkomst dan is dat natuurlijk prima.

Zie foto. (Het liefst had ik je een overzicht getoond van ‘In de lift’, maar dat heb ik helaas niet bewaard, vandaar een screenshot van mijn show ‘Lichtgeraakt’.) (Tip: Bewaar je materialen voor het geval je later een boek wilt maken!)

4. IDEEFASE

IDEEFASE

In de verzamelfase heb je grote bergen materiaal bij elkaar gesprokkeld. Je bent nu klaar voor de ideefase. In de ideefase bedenk je het thema voor de show; het verhaal dat je wilt vertellen en hoe je dat wilt invullen met liedjes, conferences, grappen en anekdotes. Je bedenkt ook wat voor soort voorstelling je wilt maken en met wat voor gevoel het publiek idealiter de zaal moet verlaten. Wordt het een liedjesprogramma? Kies je voor een klassieke kleinkunstvorm? Wordt het een verhalende of een stand-up show? Of heb je iets heel anders in gedachten?

Deze periode gaat gepaard met veel brainstormen, goed luisteren naar je kritische alter ego (je innerlijke stemmetje) en voelen wat je nou eigenlijk wilt brengen op dat podium of wilt geven aan het publiek. 4.1 MET WELK GEVOEL WIL JE DAT HET PUBLIEK DE ZAAL VERLAAT?

Nog voordat je ook maar iets weet over de inhoud van je show weet je in 99 procent van de gevallen al wel wat voor soort voorstelling je wilt maken. Gewoonweg omdat je feeling hebt met die bepaalde vorm. Omdat je ervaring hebt met liedjes of juist heel goed bent in observeren. Omdat iedereen altijd moet lachen om je absurdisme of omdat jouw innerlijke drive zegt dat je ambitie nou eenmaal ligt bij

politiek geëngageerd materiaal. Luister daarnaar en hou het dicht bij jezelf. Weten wat je voor ogen hebt, geeft houvast voor de werkwijze die je kiest en bij het selecteren van je materiaal.

Je kunt dus waarschijnlijk al voelen of bedenken hoe je wilt dat het publiek na afloop van jouw voorstelling de zaal verlaat. Wat hoop je dat ze op dat moment tegen elkaar zeggen? Zeggen ze: ‘Ik heb blauw gelegen van het lachen?’ Dan zal je dus veel werk moeten steken in origineel en grappig materiaal. Of zeggen ze: ‘Wat een mooi en grappig verhaal kan hij/zij toch vertellen?’ In dat geval zal je ook aan je verhaal veel aandacht moeten besteden. Zeggen ze: ‘Wat was die man/vrouw grappig, maar ik heb ook een inzicht gekregen,’ dan verdienen je inzichten aandacht en originaliteit. Of: ‘Het was superabsurd, maar ook heel muzikaal’ dan zal je… nou ja, je begrijpt het inmiddels wel. Kortom, stel jezelf de vraag: wat wil je de zaal geven en wat wil je zelf graag kwijt op het podium?

Als je een goed antwoord kunt formuleren op deze vraag heb je een richting waaraan je telkens je materiaal kunt toetsen. Is mijn materiaal supergrappig? Zit mijn verhaal goed in elkaar? Slaag ik erin om de emoties naar voren te halen die ik voor ogen had? Lukt het me om de dingen die ik kwijt wil goed te verwoorden?

Kortom, door scherp voor ogen te hebben wat voor soort voorstelling je gaat maken en waar jouw show inhoudelijk over gaat, kun je beter selecteren wat je wilt gebruiken en hoe je met jouw materiaal aan de slag wilt.

Bij ‘In de lift’ wist ik dat ik graag een programma wilde maken met een goed verhaal en veel grappige terzijdes. Daarnaast wilde ik een origineel inzicht meegeven en heel graag samen met de zaal de inhoud maken. Mijn idee was om gezamenlijkheid en betrokkenheid te bouwen.

Dat betekende dus dat ik grappen ten koste van de zaal moest schrappen, want dat druiste in tegen het idee dat ik gezamenlijk met de zaal iets wilde bouwen. Dat betekende ook dat ik op zoek moest naar de manier waarop ik betrokkenheid en gezamenlijkheid met de zaal kon bewerkstelligen. En het betekende dat ik hard moest zoeken naar een werkelijk origineel inzicht, wat met zich meebracht dat ik het inzicht bij zoveel mogelijk mensen moest toetsen op originaliteit.