Het rif

Jan J.B. Kuipers

1.

De dageraad kwam: een roze streep aan de horizon, waaruit zich traag een fletsgele, wazige schijf losmaakte. In het armetierige bosje achter me schreeuwde een eenzame vogel. Als op commando barstte een heel koor van vogelstemmen los. Ik huiverde nog van de kou, maar over enkele uren zou het snikheet zijn. Uit angst voor ontdekking zocht ik het bosje maar weer op. Daar klom ik in de hoogste boom die ik kon vinden – hij was hoogstens drie en een halve meter. Tussen leerachtige bladeren hield ik me verscholen, bespiedde mijn voormalige varende thuis. Het schip bood een jammerlijk schouwspel: het was beroofd van al zijn tuig, kaalgeslagen. Verschillende boten lagen langszij. Mannen zwermden als mieren over het dek, haalden alles weg wat loszat of losgemaakt kon worden. Hoe verlangde ik op dit moment naar huis, naar de grijze luchten boven de Schelde!

Dit voorjaar, dat van 1827, was ik met de brik Sylvester uit Antwerpen vertrokken. Ik was aangemonsterd als stuurmansmaat, een hele eer voor een knaap van zeventien jaar. Maar ik voer al sinds m’n elfde, had al veel lange reizen in verschillende rangen achter de rug. Ik verrichtte bovendien alle taken van de stuurman op de Sylvester, want de persoon die daarvoor had aangemonsterd, was in Antwerpen helemaal niet op komen dagen. Onze bestemming was Havana, de belangrijkste stad op Cuba. De bemanning was een allegaartje van Vlamingen, Hollanders, Duitsers en enkele West-Indiërs. Eigenlijk voer ik onder twee kapiteins: één met een broek en één met een rok. Ze heetten allebei Verperre – want ze waren man en vrouw. De kapitein met de broek hield zich bezig met onze koers en navigatie; die met de rok met alle andere zaken aan boord. Vooral als toezichthoudster van de kombuis blonk de kapiteinsvrouw uit: ze was een aanhangster van matigheid, zei ze steeds; daarom zagen we de hele overtocht geen witbrood, suiker of vlees. Zelf had mevrouw Verperre een buitengewoon welgedaan voorkomen: onder de mannen ging dan ook al gauw het gerucht dat wat wij uitspaarden, in haar maag terechtkwam...

Na een voorspoedige reis van enkele weken bereikten we de West-Indische wateren. Tijdens de reis had ik steeds al gemerkt dat meneer Verperre ook van de enige taak die hem aan boord nog restte weinig benul had; het feitelijke commando werd daarom uitgeoefend door mij. Dit beviel me maar matig. Want de kapitein zelf dacht dat hij een ware vakman was, zodat ik vaak in het geheim ons bestek moest bepalen, als ik de waarnemingen van meneer Verperre weer eens niet vertrouwde.

‘Het spijt me, kapitein, maar volgens mij zijn we afgedreven tussen de Cubaanse klippen!’ zei ik op een avond, toen ik rond tienen weer aan de hand van de maanstand onze breedte had bepaald. We stonden op het achterschip.

Fel draaide Verperre zich naar me toe; ik zag de klep van zijn pet glimmen in het maanlicht en uit zijn mond kwam een sterke jenevergeur.

‘Hoezo! Waar zijn we dan precies volgens jou, meneer de zeeman?’ vroeg hij met bijtende spot. Maar ik bespeurde toch enige ongerustheid in zijn houding.

‘Vijf mijl ten noordoosten van Cruz del Padre, het noordelijkste punt van de Sabana’s!’ antwoordde ik met meer zekerheid dan ik voelde.

Verperre weifelde, keek naar de hemel, naar mij, en toen weer in de duisternis vóór ons, waar zich misschien de dodelijke klippen bevonden. Toen haalde hij bruusk zijn schouders op.‘Onzin,’ zei hij. ‘Je kunt naar je hut gaan, Victor!’

Vernederd en kwaad vertrok ik naar m’n kwartieren.

‘Ik weet heus zelf wel hoe ik m’n schip moet sturen, zonder de flauwekul van die maanwaarnemingen!’ schreeuwde hij achter mijn rug tegen de roerganger.

‘Eerst zien, dan geloven,’ mompelde ik tegen mezelf, en ik besloot die nacht wakker en in de kleren te blijven.

Daar had ik verstandig aan gedaan, want plotseling, ik weet niet hoeveel later, schrok ik ruw op uit een lichte sluimer. ‘Klippen!’ schreeuwde iemand. ‘Branding recht vooruit!’ Het roer werd omgegooid, zo snel, dat ik uit m’n kooi gevallen zou zijn als ik daar niet was uitgesprongen. Nu wankelde ik alleen als een dronkeman, vóór ik mezelf weer onder controle had en naar het dek rende. Daar, in de spookachtige maanverlichte nacht, heerste totale verwarring. Meneer Verperre doolde verdwaasd rond, en ook zijn vrouw was aan dek gekomen, compleet met slaapmuts. Een detail waaruit haar eigenzinnigheid bleek. Wie tooide zich in dit klimaat met een slaapmuts?

De Sylvester was nog bezig aan haar draai, toen ik boven kwam; rakelings scheerden we langs enkele klippen, die als fossiele reuzentanden in de nacht opdoemden. Iedereen schreeuwde bevelen tegen iedereen, maar niemand luisterde. Maar nee, aan één bevel, het hardste geschreeuwd van allemaal, werd toch gevolg gegeven. Het was jammer genoeg ook het slechtste van allemaal, en het kwam uit de mond van de kapiteinsvrouw, Aliet Verperre. Op haar commando gingen beide ankers uit; de Sylvester schokte en beefde, en klampte zich uit alle macht vast in de bodem waaraan ze juist zo snel mogelijk had moeten ontsnappen. Pas nu kwam de kapitein op het idee om de zeilen te reven, maar dat was te laat. Toen het karwei geklaard was en de ankers weer waren gelicht, bleek dat we muurvast op een rif waren gelopen. Deze riffen zijn langgerekte verhogingen van de zeebodem, bestaand uit rotsen en koraal. Hun hoogste delen steken boven het water uit, en vormen dan een eiland. Het verraderlijke van een rif is natuurlijk, dat het zich grotendeels onder de waterspiegel bevindt.

Mevrouw Verperre bewoog over dek als een massieve hoop paniek, haar slaapmuts zilverig oplichtend in de maneschijn. Ze vloekte de hele bemanning uit, haar man nog het meest. En dat, terwijl we vooral door háár schuld hier vastzaten. Ik hield mijn mond, beloofde mezelf zo spoedig mogelijk afscheid te nemen van dit merkwaardige echtpaar. Arme Sylvester!