Late lente

Dick van Zijderveld

1

Die dag bedacht Willem Biggelaer – Wimpie voor de enkele intimi die hij had – dat hij tien jaar alleen woonde. Nog geen maand nadat hun jongste dochter het huis was uit gegaan had zijn echtgenote aangekondigd dat zij wilde scheiden. Hij was even geschrokken, maar had snel ingestemd en alle gewenste medewerking verleend. Eigenlijk voelde hij zich opgelucht dat de bemoeizuchtige vrouw met wie hij alleen nog de belangstelling voor hun kinderen deelde, zou vertrekken. Zij waren jong getrouwd, dus ze hadden beiden nog genoeg mogelijkheden. Toch had hij, in tegenstelling tot zijn ex-vrouw, geen nieuwe relatie meer gevonden.

Hij schonk zich een nieuw glas bourgogne in. Wat had hij sindsdien eigenlijk bereikt? Hij woonde in een behoorlijk huis, een monument in het centrum van Oudenhaven, een klein rivierstadje. Met de tegenwoordige prijzen zou dat in geval van nood aardig wat kunnen opbrengen. Hij staarde door het hoge raam naar de voortjagende wolken, die de zomernamiddag schemerig als een late herfstmiddag maakten.

En verder? Hij bekeek zichzelf in gedachten: een onopvallende gescheiden man van middelbare leeftijd met een beginnend buikje en een weinig indrukwekkende carrière. Hij had het dan wel gebracht tot hoofd public relations bij een bedrijf dat door het hele land hondentoiletten inrichtte, exploiteerde en onderhield, inhoudelijk waren zijn werkzaamheden toch nauwelijks bevredigend te noemen. Bovendien had hij een hekel aan honden. Nu ja, het leverde een aardig inkomen op en hij hield genoeg vrije tijd over voor andere dingen. Niet dat hij zo veel deed: hij hield wat kranten bij, soms verdiepte hij zich in de geschiedenis van Oudenhaven.

Vanmiddag was zijn zomervakantie begonnen. Hij had nog geen idee hoe hij die zou besteden. Natuurlijk zou hij zijn plan weer kunnen oppakken om de geschiedenis van Oudenhaven in de zestiende eeuw te beschrijven. Daarmee was hij nooit verder gekomen dan het verzamelen van materiaal en enkele losse aantekeningen. Hij zou ook op vakantie kunnen gaan; dat had hij al jaren niet meer gedaan. Sinds zijn scheiding had hij niet de energie kunnen opbrengen om een reis te organiseren. Zijn gedachten dwaalden terug naar vroegere vakanties met zijn echtgenote, daarvóór de zwerftochten als student. Hij zou dat nu niet meer aandurven.

Hij stond op en liep naar het raam. Er leek een forse onweersbui op komst. Deze vakantie moest hij zijn lamlendigheid nu maar eens doorbréken. Al maanden lag er een aantal antieke boeken onaangeroerd in de boekenkast. Vandaag nog zou hij een opzet gaan maken voor zijn studie en zou hij beginnen met de bestudering van de nieuwe aanwinsten.

Zijn gedachten werden onderbroken door het haperende geluid van de bel. Wat geïrriteerd liep hij naar de voordeur.

Een collecte, voor een organisatie tegen huiselijk geweld of zoiets. ‘Nee, het komt nu niet uit; een andere keer misschien.’ Wat harder dan bedoeld sloeg hij de deur dicht. Hij zou aan het werk gaan.

Hij zette zich met een aantal boeken achter zijn schrijftafel en legde zijn aantekeningenmap voor zich. Hij sloeg het eerste boek open. De geur van eeuwenoud drukwerk steeg eruit op. Hij vond het een merkwaardig idee dat deze pagina’s al door mensen beroerd en omgeslagen waren eeuwen voor zelfs zijn grootouders waren geboren. Het gaf het boek iets eerbiedwaardigs, alsof de wijsheid van generaties her erin verborgen lag.

Willem leunde achterover in zijn stoel en staarde naar de zestiende-eeuwse gravure van de markt van Oudenhaven, die tegenover hem aan de muur hing. Hij probeerde zich het leven in die tijd voor te stellen, die periode dat in Holland het middeleeuwse denken langzaamaan begon plaats te maken voor het denken van de nieuwe tijd. Opeens voelde hij zich duizelig worden. Onwillekeurig greep hij de armleuningen vast. Even was het alsof het licht een iets andere kleur kreeg. Zo veel had hij toch niet gedronken? Hij moest zo maar eens iets gaan eten.

De duizeling verdween even snel als zij opgekomen was. Willem veegde zijn voorhoofd af. Als er al sprake was van een beginnende dronkenschap, dan was deze nu verdwenen. Hij had alleen vaag het verontrustende gevoel dat er iets subtiel veranderd was; iets in de atmosfeer, in de geur van het vertrek. Hij had zich nooit gerealiseerd dat hij zoveel antiek in de kamer had staan. Maar voor hij zich hierover kon verbazen werd hij opgeschrikt door rumoer op straat, gevolgd door heftig gebons op de deur. Wat nu weer?

Hij liep de kamer uit, naar de voordeur. Konden ze niet gewoon bellen? Of was de bel nu helemaal bezweken? Toen hij de deur opendeed verstomde het geschreeuw. Hij keek in het gezicht van een stel haveloze mannen. Ze maakten een onbehouwen en ongewassen indruk; ze roken verre van fris en hun kleding leek het meest op die van bedelaars op een negentiende-eeuwse tekening. Zij hielden een jammerende jonge vrouw stevig vast. Haar gezicht was vuil, ze had schrammen en een blauw oog, haar kleding was gescheurd. Achter hen keek een groeiende menigte van sloebers en rapaille toe. Ook verderop in de straat zag hij mensen met ouderwets en slordig ogende kleding. Was hij vergeten dat er een historisch buurtfeest was? De straat zelf was ook veranderd. Het asfalt had plaats gemaakt voor grove kasseien; de straatlantaarns waren onzichtbaar.