Een smeekbede om rigor mortis

Jean-Paul Colin

Wie de hemel beledigt,

heeft niemand tot wie hij zijn gebeden kan richten.

Confucius, Chinees filosoof (551 - 479 voor Christus)

Ik lieg als ik beweer dat Joseph Knächtl niets boven het hoofd hing. Ik lieg nog meer als ik zeg dat het ondenkbare dat hem boven het hoofd hing, een voorbeeld van zijn bestendige aard is. Blijft over de grootste leugen. Een die ik niet wens uit te spreken, beducht voor het grootste kwaad uit ons bestaan, dat ik niet nogmaals wil oproepen.

Laat mij daarom de waarheid spreken. Een waarheid die mij op een gure januaridag in 1829 zo diep trof, dat ik nog dagelijks hoop dat ze een leugen is.

Sta mij toe terug te gaan naar het begin van die dag; het moment van ontwaken. De tel waarin iemand beslist of datgene wat hij zojuist heeft gedroomd realiteit is, of schijn. Gedroomd had ik ongetwijfeld, alleen kon ik mij niets meer herinneren. Nee, het was vooral onrust, veroorzaakt door een ondefinieerbaar voorgevoel.

Vroeger dan normaal kroop ik uit bed en schuifelde naar het slaapkamerraam, van waaruit ik zicht had op de door straatlantaarns beschenen Mölker Bastei. Vooral het Dreimäderlhaus, een schoolvoorbeeld van Biedermeier, had mij altijd gefascineerd. Franz Schubert zou een verhouding hebben gehad met een van de drie dochters des huizes. Zeer ongeloofwaardig. Ik had de onlangs overleden componist nooit in de buurt van de woning gezien.

Minstens even indrukwekkend was het naastgelegen Pasqualatihaus, waar Beethoven enige tijd op de vierde verdieping had gewoond. Daar had hij zijn inspiratie opgedaan voor ‘Für Elise’. Alleen al de gedachte aan deze wonderschone compositie bracht mij een tijdlang in vervoering. Intense schoonheid had iets magisch. Net als de dikke laag sneeuw die sinds twee weken de Weense straten als een parelwit tapijt bedekte. Het verbaasde mij steeds weer dat lang niet alle mensen deze pracht wisten te waarderen. Weense burgers bleven massaal binnen, waardoor de hoofdstad een spookstad leek. Uit de grauwe hemel kringelde een armada aan verse sneeuwvlokken naar de daken en naar de kinderhoofdjes van de straten, stegen en lanen. Dit zou gevolgen hebben. Wenen stond op het punt compleet ontregeld te raken. De aanvoer van voedsel en goederen stagneerde al. Of was ik gewoon een doemdenker?

Ik wilde mij net aankleden, toen mijn aandacht werd getrokken door een in een lange reismantel gestoken man met wapperende sjaal die zich door de kniehoge sneeuw voor het Pasqualatihaus worstelde. Het was dokter Wilhelm Speiser; een kundige man, maar lastig in de omgang. Ik ontliep hem liefst zoveel mogelijk. Even verderop stond een slede met tweespan voor hem klaar. Speiser nam geheel buiten adem plaats achter de koetsier die star als een ijsklomp voor zich uit bleef staren. Hij zette zijn paarden aan tot galop en gleed met een flinke vaart voor mijn woning langs. Zo veronderstelde ik althans. Ik besefte pas dat ze waren gestopt toen er werd aangeklopt en ik bij het opendoen geconfronteerd werd met de afgemeten gelaatstrekken van Speiser en zijn vervaarlijk glanzende pince-nez.

‘Kleedt u zich zo snel mogelijk om. Het is dringend, Herr Raabe,’ gebood hij. Zijn woorden klonken zo benauwd en zijn gelaatstrekken oogden zo gespannen, dat ik weinig goeds vermoedde.

Tussen het moment waarop ik mij in allerijl had omgekleed en in de slede had plaatsgenomen, konden hooguit drie minuten zijn verstreken. Nog eens vijftien stilzwijgende minuten gingen voorbij, voordat Speiser mij eindelijk op de hoogte bracht van onze bestemming. We waren inmiddels de rand van de stad genaderd. Het bleek dat we op weg waren naar het landgoed van het gezin Knächtl. Ik kon mijn oren niet geloven. Bij de Knächtls was ik kind aan huis, daar ik ze als advocaat veelvuldig bijstond. Ik had hen altijd benijd om hun prachtige landgoed met zijn attiekfiguren en indrukwekkende Dorische zuilen. Ze dankten hun rijkdom aan een enorme erfenis van Gabrieles ouders, graaf en gravin Von Emmerich. Zonder hun geld hadden ze hooguit een bescheiden woning kunnen bekostigen. De heer des huizes, Joseph Knächtl – en laat er geen misverstand over bestaan dat hij een zeer respectabel en intelligent man was – had een meervoudige persoonlijkheidsstoornis, waardoor hij op de meest ongelukkige momenten in een dwaas transformeerde. Een woede-uitbarsting was daarbij geen zeldzaamheid. Zo was hij zes maanden eerder Franz Schubert te lijf gegaan toen ze getweeën aan een compositie werkten. Schubert nam dit niet en daagde hem voor de rechtbank. Joseph werd, gezien zijn gespleten persoonlijkheid, opgenomen in de Narrenturm van het Allgemeines Krankenhaus, een cilindervormige toren met kleine vensters waarin krankzinnigen werden ondergebracht. Zijn opname was van korte duur. Dankzij de zeer respectabele progressie die hij boekte, wist ik hem alsnog vrij te pleiten. Maar had dit alles geholpen? Dat ik mij nu met Speiser naar zijn landgoed haastte, betekende vrijwel zeker dat Joseph van het rechte pad was afgedwaald.