Kees Kager

DE KOORZANGERS

Uitgeverij de Rode Kamer | Haarlem

Introductie

Vrouwenhandel, drugstransport en gedwongen prostitutie behoren niet tot het vocabulaire van Gerard Dekker, een brave docent in het middelbaar beroepsonderwijs. Voor zijn ontspanning zingt hij in een koor, zoals veel van zijn collega’s en vrienden. Het koorleven biedt hem een welkome afleiding van de probleemjongeren waar hij overdag mee te maken heeft. Maar met de komst van een jonge sopraan verdwijnt de ontspanning algauw, als blijkt dat zijn lastige pupil Pita haar gewetenloze loverboy is.

Met ‘De koorzangers’ heeft rasverteller Kees Kager een spannend, meeslepend en contrastrijk verhaal geschreven. De lezer krijgt een blik achter de schermen van een onderwijsmammoet en de doorleefde muzieknoten van een koor. Kager heeft een scherp oog voor details en staat garant voor humor en vlotte dialogen.

1. I like to move it, move it

Het nieuwe gebouw van het Perspectief College lijkt op een sprinkhaan. Een reusachtige sprinkhaan, opgetrokken uit glas en staal. Vanaf de weg kijkt men in de bek van het insect, de megagrote draaideur in de relatief lage voorgevel. Het lijf wordt getild door vier poten. Twee lage voorpoten, twee hoge achterpoten. Het zijn de vier torens waar de beroepsopleidingen in gehuisvest zijn. Bij de officiële opening kwam de voorzitter van de Raad van Bestuur met een Latijnse benaming voor het architectonische hoogstandje: de Ephippiger Educativus Maior. De genodigden lachten zich een bult. Op de werkvloer werd van meet af aan van de sprinkhaan gesproken.

Wie de bek van de sprinkhaan inloopt komt in het lijf van het beest. Het wordt het atrium genoemd. In het oude gebouw heette dat de kantine. Geheel in de geest van de tijd heeft de ontwerper een open transparante ruimte ingetekend waar men van buitenaf dwars doorheen kijkt. Het is bedoeld als sociaal centrum, als de ziel van het ROC.

Alleen is het koepeldak niet geïsoleerd en werkt de klimaatbeheersing nog niet optimaal. Het is er loeiheet of stervenskoud. Zodat het atrium meestentijds een verlaten indruk maakt. Docenten, kantoorpersoneel en leerlingen lopen er alleen in en uit vanwege de catering, de postvakjes, de receptie, de kluisjes. Er zijn vanuit het atrium doorgangen naar de vier torens.

Links vooraan is de doorgang naar de horecatoren. Een groepje houdt zich op bij het prikbord in het atrium. Het is hun vaste hangplek. Om de hoek zijn toiletten waar af en toe een paar jongeren zich terugtrekken om hun behoefte te doen of om zaakjes te regelen. De lessen zijn af. De jongelui kletsen wat. Ze lachen veel. Allen hebben een oortje in. Muziek is belangrijk. Voortdurend nodigen ze elkaar uit om mee te luisteren naar een tof nummer. R&B, vaak rap. De plek waar de jongeren staan is een strategische plek. Omdat het dichtbij de grote trap is kunnen ze hun matties die van de trap afkomen spotten. De groep dijt uit naar twintig, dertig, veertig. Het is eventjes druk, alleen al door de begroetingsrituelen. Luide kreten, vuistjes tegen elkaar, hand op het hart, handen schudden, soms een kus. Er staan Afrikanen, veel Surinamers en Antillianen, ook wel Marokkanen. Een enkele blanke Nederlander. Niet veel meisjes. Donkere meisjes zijn overwegend bescheiden en gaan na de lessen linea recta van de trap door de poortjes naar de uitgang en naar huis. Degenen die blijven hangen zijn vrijgevochten en luidruchtig. Ze dragen wijde joggingbroeken of strakke jeans en standaard showen ze de helft van hun boezem. Blanke meisjes die zich tussen de hangjongeren bewegen vallen altijd op door hun blonde haar. Ze zijn van nature blond of ze hebben hun haar geblondeerd. De meeste leerlingen blijven maar kort hangen. Vertrekken gaat gepaard met een zwaai of een kreet. Sommigen doen ook weer aan uitgebreide afscheidsrituelen. Alleen zij die echt niets anders te doen hebben hangen een uur na de laatste les nog rond in het atrium. Onder de trap is een tafelvoetbalspel. Aan de overkant van de hangplek is het winkeltje. Achter de glazen pui worden snacks, broodjes en soorten frisdrank verkocht.

Alexander is een groot uitgevallen Antilliaanse jongen. Hij volgt een opleiding in de horeca. Een opleiding op niveau één, het laagste niveau. Hij kan niet goed leren. Zijn vooropleiding was niet voor niets praktijkschool. Alexander is populair in de hanghoek, want hij ziet er goed uit. Zijn broek hangt ver onder zijn heupen zoals het hoort. Hij gaat vijf keer per week naar de sportschool om te kickboksen en om te werken aan zijn figuur. Model klerenkast. En hij durft veel. Hij zet het meubelstuk met het voetbalspel nu en dan op zijn kant. Hij gooit lege drinkpakjes op de tegelvloer. Hij geeft conciërges een grote mond terug. En hij dringt zich op aan meisjes die daar niet van gediend zijn. Zijn mentor heeft in het POP-gesprek gezegd dat hij heel hard zal moeten werken aan zijn manier van communiceren. Een POP-gesprek gaat over het persoonlijke ontwikkelingsplan van de leerling. Het hoort bij het moderne onderwijs. Mijnheer Dekker gaat hem niet alleen scoren op de beroepscompetenties, maar ook op competenties als communiceren, samenwerken, milieubewust handelen, (werk-)relaties onderhouden, heeft hij gezegd.

Alexander ziet door de hoge draaideur een landgenoot binnenkomen. Hij kijkt en hij kijkt nog eens. De capuchon zit in de weg. Hij kan het bijna niet geloven. De slanke jongeman die zojuist is binnengekomen staat omhoog te kijken naar het koepeldak boven het atrium. Hij ervaart dat het ROC Perspectief College megagroot is. Hij staat op gymschoenen en in een rechte spijkerbroek op de mat. Hij draagt een lichtblauwe hooded sweater. Het is binnen droog en veel te warm, maar hij houdt zijn capuchon op zijn hoofd. Paradoxaal genoeg is dat cool. Achter hem staan twee volwassenen, ook van allochtone afkomst. Alexander ziet dat zij op de jongen inpraten. Even daarna doet hij de capuchon met een geïrriteerde beweging van zijn hoofd. Nu herkent Alexander hem. Hij roept keihard door de aan weerszijden door wanden van glas omgeven ruimte:

“Hé Pita!”

Achter de balie aan de overkant verschijnt het gezicht van een conciërge. Omdat Peter nogal klein is uitgevallen komt alleen zijn relatief grote hoofd boven het balieblad uit. Lichtelijk komisch. Hij kijkt verstoord. Als hij de jongen van de brul herkent trekt er een vleug ergernis over zijn barse kop.

“Jij weer?” roept hij. “Wat hadden we nou afgesproken?” Hij geeft zelf het antwoord op de retorische vraag. “Dimmen!” En weg is hij.

Alexander draait zijn vierkantige hoofd met rastavlechtjes naar zijn matjes bij het prikbord en lacht. De jongen bij de draaideur kijkt zoekend in het rond. Alexander steekt een hand op. De nieuw binnengekomen jongen ziet hem. Er verschijnt een grijns op zijn smalle, vaalbruine gezicht. Hij roept, niet in het minst geremd door verlegenheid, veeleer door de heesheid van zijn stem niet al te luid terug: “Hé!” De kreet vervliegt in de immense ruimte, valt weg tegen de achtergrondgeluiden. Hij zet dadelijk koers in de richting van Alexander, al vormt een rij tourniquets die halverwege over de breedte van de hal zijn aangebracht een obstakel tussen beiden. Vanaf de hangplek loopt Alexander naar de tourniquets. Als ze elkaar tot op enkele meters genaderd zijn roept Alexander ondanks de opwinding op ingehouden toon:

“Pita man, wat doe je hier?”

“Ik kom hier op school, man.”

“Whaaaat...??”

“Ja echt, jongen, ik zweer het.”

“Ik dacht, dat je vast zat.”

De twee Antilliaanse jongens hebben uitbundige pret. Pita kijkt eerst links, dan rechts langs de rij tourniquets. Als hij geen opening ziet besluit hij tot een wendsprong vanuit stand. De volwassenen die hem zijn gevolgd reageren ontzet. Met de armen gespreid en een brede glimlach op het gezicht wil de nieuw aangekomene zijn maat gaan omhelzen. Alex weert hem lachend af.

“Terug gek. Dat mag niet.”

Pita lacht, draait zich om en springt met hetzelfde gemak terug naar de entreezijde. Hij negeert de sober geklede man en vrouw achter zich volkomen. Hij draait zich weer om naar Alexander.

“Hé Alex, hoe kom ik door die klote poortjes?”

“Kan niet, man. Je moet je eerst melden.” Hij wijst naar de balie aan de zijkant.

“Hoe kom jij daar?”

“Ik heb een pasje. Maar swah, hoe kan jij hier zijn? Ik dacht dat je vastzat, man. En wie zijn die mensen?”

“Zie je dat niet? Het zijn de ouders van Hakan. Zij zijn Turks. Hakan was onze vriend, weet je nog? Zij willen pleegouders zijn voor mij.”

“Shit, nou zie ik het. Echt waar man? Willen ze dat? Maar hoe kan dat zomaar?”

“Ik mag misschien op proefverlof.” Er verschijnt een sneaky lachje op zijn tronie. “Een half jaartje goed gedrag en ze laten je daar alweer gaan. Te mad, man. Maar er moet een pleeggezin zijn en er moet een dagbesteding zijn.”

“En dagbesteding is school?” raadt Alexander.

“Misschien” reageert Pita. Hij haalt zijn schouders op. “Ik weet het nog niet. We gaan erover praten.”

Alex grijnslacht. “Pita jongen, jij en school... echt niet, hè?”

“Waarom niet, man? Alles beter dan in de jeugdgevangenis. Daar gaan ze je de hele tijd aanpakken. Zo noemen ze dat: aanpakken.”

“Met wie hebben jullie een afspraak?”

“Met een mijnheer Dekker.”

“Whaaaat....??”

Pita lacht om het verbaasde smoelwerk van zijn oude maat. “Wat?”

“Hij is mijn mentor. Ga je de opleiding horeca-assistent doen?”

“Als het kan. Het maakt mij niet uit, weet je. Hoe is Dekker?”

“Ja, hij is cool. Best wel streng ook. Maar wel cool.” Hij maakt met zijn donkere hoofd een knikkende beweging naar de receptiebalie. “Ga maar daarheen om aan te melden. Hij heeft een hekel aan te laat komen. Ik zie je.”

“Mazzel ouwe.” Pita draait zich om en begeeft zich met de familie Bilan in de aangegeven richting.

Alexander keert terug naar zijn stek bij de trap. Hij kan een vreugdekreet niet onderdrukken. “Woooouuuuwwww!” brult hij door de hoge ruimte.

Vijf tellen later staat de conciërge voor zijn neus. Zijn gestrekte arm wijst naar de uitgang. Ten overvloede sommeert hij: “Wegwezen!”

“Wat nou, man? Gaan we weer discrimineren?”

“Niks discrimineren. Ik heb je gewaarschuwd. Nu is het genoeg. Eruit!”

In de docentenkamer op de tweede verdieping van het Perspectief College was het pauze. Er zaten weliswaar aan enkele bureaus collega’s te telefoneren, maar in principe was het pauze. De telefoons gingen bij niveau één de hele dag door. Pepijn, de teamcoördinator, zat te werken aan zijn pc. Hij wist dat het niet goed was wat hij deed. Het parool was: na de lessen eerst pauze. Daarna pas weer door met het werk. Pepijn stapte dagelijks in de valkuil van de administratieve rompslomp die nooit afkwam. Het merendeel van de docenten zat wel rond de grote koffietafel. Even uitblazen na weer een dag stressen met jongeren die chaotisch, druk, stil, grappig, brutaal, grof, moeilijk, leuk, beschadigd, normaal, abnormaal, maar altijd boeiend waren. Ineke, de assistente met de gouden handjes, had koffie en thee gezet. Dat gebeurde clandestien met apparatuur die het team na een inzameling zelf had aangeschaft. Officieel mochten ze in het nieuwe gebouw alleen koffie en thee halen bij de catering in het atrium. Koffiezetapparaten waren verboden in docentenkamers, kantoren en vergaderzalen. Ook bij managers op de kamers, of bij hoofden van diensten en bij de conciërges mocht geen koffie of thee worden gezet. Nergens meer. De directie had verordonneerd dat de collega’s niet op de werkplek zouden pauzeren. In het atrium konden honderden docenten en duizenden deelnemers een plek vinden. Het bevorderde de sociale cohesie. Na de opening van het glazen gebouw wist het team van niveau één niet hoe gauw ze een ouderwetse koffietafel voor de docentenkamer moesten regelen en apparatuur om koffie en thee te zetten. Ook hadden ze ongevraagd glazen wanden en ramen afgeplakt om de transparantie tegen te gaan. Ze wilden als team kortom gewoon hun eigen hok terug met beschutting, privacy, gezelligheid.

Ineke deelde bekertjes rond en intussen was er een geanimeerde conversatie gaande die niets met het onderwijs uit te staan had. Juist niet. Het gesprek ging over zingen in een koor. Het kwam door Harry van Kuppenfeld, de aimabele grijsaard van het team. Hij had de vorige avond met zijn kamerkoor iets heftigs meegemaakt. Ze hadden generale repetitie gehad. De dirigent van het koor stond zo vervaarlijk te zwaaien en te springen dat hij op enig moment van het podium aflazerde en zijn enkel verstuikte. Er werd gelachen.

“Onbegrijpelijk” luidde de reactie van Gerard Dekker. Hij had een serieuze, tikje spottende blik in de ogen. Zijn wenkbrauwen trok hij van verwondering hoog op.

“Wel hoor.” Dat was Evelien. “Ik snap het wel. Dat je zo in de muziek opgaat. Dat je zo graag wilt dat het goed gaat, dat je je omgeving helemaal vergeet. En dan kan dit gebeuren.”

“O Evelien, hou op.” Gerard was van nature een scepticus en bij Evelien deed hij er meestal een schepje bovenop. “Zo’n man is een professional. Hij doet gewoon zijn werk als dirigent. Hij staat daar voor de honderdtachtigste keer en dan gebeurt hem dit?” Hij trok zijn wenkbrauwen zo mogelijk nog hoger op.

“Ja, en...?”

Anderen bemoeiden zich ermee. De meeste collega’s keerden zich tegen hem. Collega Dekker stond te boek als recalcitrant, ongrijpbaar. Hij zocht vaak de controverse.

“Nee Gerard. Het komt omdat jij niet weet wat het is, een koor” bracht Laura, de onderwijsassistente naar voren.

“Jawel, mijn vader zat op het kerkkoor.”

Er werd gelachen. Nog voordat ze uitgelachen waren hervatte Dekker: “Maar zitten jullie dan op een koor? Sorry, maar koren hebben toch een vrij oubollig imago, dacht ik?”

De laatste opmerking veroorzaakte een enorme ophef.

“Gerard, je weet niet wat je zegt” riep Laura, een grote onderwijsassistente, verontwaardigd uit. “Het is zo leuk om te zingen. En er is zo’n oneindige keus aan liedjes. En bij mijn koor zit jong en oud door elkaar.”

Er zaten ruim tien collega’s aan tafel en de helft ervan bleek lid van een koor. Het verrassende was dat sommigen het niet van elkaar wisten. Laura vertelde dat ze bij Vigorosa zong. Twintig zingende vrouwen van zestien tot in de zestig. Vrouwen die zich toelegden op muziek uit verschillende delen van de wereld. Iemand vroeg wat voor repertoire ze zongen. Voordat ze het kon vertellen liet haar vriendin Evelien weten dat zij net als Laura bij een vrouwenkoor zong. Zij tweeën waren de enigen die van elkaar wisten dat ze op een koor zaten.

“Hoe heet jouw koor?”

“Eigen Wijs.”

Een daverend gelach volgde. Janneke veerde op van haar bureau. Ze hield de hoorn van haar telefoon in de lucht en vroeg met een ongelukkig gezicht of het wat zachter kon. Gerard voegde zijn favoriete collega stralend toe:

“Dat is beslist het enige koor op de hele wereld waar jij in past.” Evelien stak een vuist op naar de overkant. Daarna veegde ze een lok van haar springerige, hennakleurige haar voor haar ogen weg. Gerard kreeg lol in het onderwerp. Hij vroeg aan Tijmen:

“Tijmen, stel ons niet teleur. Bij welk koor zing jij?”

Tijmen antwoordde dat het ernstige geluidshinder voor de omgeving zou veroorzaken als hij ging zingen. Hij moest op de basisschool met zingen altijd zijn mond houden. “Ik kon absoluut geen toon houden.” De volgende was Fiona. Fioon zong ook bij een vrouwenkoor. Het heette Ladies Only. Zij noemde een serie namen op van collega’s uit andere teams van wie zij wist dat ze zongen. Bob Beemsterboer van de bakkersopleiding.

“Hij? Ga weg, dat had ik nooit achter hem gezocht.”

“Waarom niet?”

“Nou, ik weet niet. Ik vind hem er geen type voor.”

“Geloof mij maar, iedereen is een type voor een koor. Ik heb al meerdere korenfestivals meegemaakt, je komt alle types tegen op koren.”

Fiona noemde Darcy Imming van Detailhandel.

“O ja? Zij ook?”

Fiona noemde Joyce, de secretaresse van Thijs Bröking. Marjan Schop en Thea Ploeger van de afdeling Welzijn zaten ook bij haar op het koor. Ze noemde nog meer namen. Er klonken na elke naam verbaasde kreten.

“Ongelooflijk, wat ik hier allemaal hoor” riep Gerard na een tijdje verbaasd uit. “Al die namen van collega’s van het Perspectief alleen al.” Aan niemand in het bijzonder vroeg hij: “Betekent dit dat vooral onderwijsmensen in koren zingen?”

“Welnee joh, onderwijsmensen zijn net gewone mensen. Ook zij zingen. En ook huisvrouwen en huismannen. En vuilnisophalers. En telefonistes. En accountants.”

“Zijn er zoveel koren dan?” was de naïeve vraag uit de mond van Gerard Dekker. En daar kwamen ze. Van alle kanten.

“Bij ons heb je Timeless en Café Chantant en Ooker” opende Agnessa.

“Nou, ik kan er ook wel wat noemen, hoor” nam Harry over. “Ik zing zelf behalve bij mijn kamerkoor ook bij een oratoriumkoor. Dat is wat pittige kost. Echt klassiek werk. Ik ken ook nog een Allomtonenkoor.” Er werd gelachen om de naam.

“Excelsior is een groot gemengd koor bij mij in het dorp” mengde Anneke zich ertussen. “Ik zing zelf bij de alten. Het is een heerlijke ontspanning om een avond te zingen. We hebben een heel gevarieerd repertoire van popmuziek tot licht klassieke liederen. Maar nooit te ingewikkeld. Geloof het of niet, iedereen gaat na de repetitie lachend en zingend naar huis. Ook al had je het van tevoren druk of was je heel moe, aan het eind van de repetitie ga je blij weer de straat op.”

“Wie biedt meer?” riep Gerard.

“Wacht even. Excelsior is er. Maar ook nog Nut en Vriendschap en Zanglust.”

“In één dorp?” vroeg iemand.

“Ja” zei Anneke droog. “Het is kennelijk een zanglustig dorp. En dan is er ook nog een koor van de Hervormde Kerk. Of dat een naam heeft weet ik eigenlijk niet. Ik kom er nooit.”

“Animato” riep een ander, wat de lachlust aan tafel alleen maar deed toenemen.

Janneke kwam ook bij de koffietafel zitten. “Ik zing bij een klassiek koor” zei ze. “Het heet Inchoiry.”

“Mooi!” klonk het uit meerdere kelen.

Janneke vervolgde: “Bij ons in de stad heb je nog Sine Nomine en er is een popkoor dat Vocal Invention heet. Enne... o ja, een kleinkoor. Dat heet Good Company. Ja mensen, over de namen wordt soms echt nagedacht.”

“Is dat zo?” wierp Gerard op.

“Nou” waagde Harry de stelling te betwijfelen. “Dat kan ook erg verschillen, hoor. Evenals de kwaliteit van de koren trouwens. Maar van namen als Kapiteinskoor of Stookerskoor ben ik niet ondersteboven.”

“Dat zijn shantykoren?”

“Precies. En voor een algemeen koor vind ik Accoord of Cantabile ook wat bleekjes, als ik eerlijk ben.”

Pepijn was opgestaan van zijn bureau. Hij kwam koffie halen. “Ik kom zelf meer uit de katholieke hoek” gooide hij in het midden. “Ik zing bij het gemengd koor van mijn parochie. Dat heet het Wulframkoor. En zo ken ik St. Cecilia, Soli Deo Gloria, Interamvo, St. Jan de Doper. Ach man, in heel Nederland zijn zoveel koren. Alleen al van kerkkoren zijn er honderden volgens mij.”

“Nu je het over gemengde koren hebt” bracht Janneke in. “Wie heeft er wel eens van een gemengd dameskoor gehoord?”

De collega’s keken haar met verbazing aan. Het leek een bizarre uitbreiding van de serie.

“Wat valt er te mengen aan dames?” vroeg Gerard. Het lijkt mij één ondeelbare afdeling van de Homo Sapiens, de vrouwelijke tak.”

“Dan vergis jij je stevig” pareerde Janneke. “Een gemengd dameskoor bestaat uit lesbische, biseksuele en heteroseksuele vrouwen.”

“Oké” zei Gerard vermaakt. “En zo bestaan er ongetwijfeld varianten bij de mannelijke tak.”

Janneke priemde een wijsvinger in Gerard zijn richting. “Heel goed” prees ze. “De mooiste naam die ik ken in korenland is trouwens de naam van een homokoor uit Groningen: Zangzaad.”

Er werd geproest aan tafel.

“Over creativiteit gesproken” besloot Janneke haar bijdrage aan het gesprek. “De roze medemens is ons qua creatieve naamgeving dik de baas.”

“Maar niet qua zingeving.”

Het klonk stroef. Dat Pepijn nogal actief was in de kerk wisten de meesten wel.

“Is dat leuk, Pepijn, zingen in een kerkkoor?” vroeg Gerard aan de coördinator.

Pepijn bleef met zijn beker koffie in de hand even naast zijn stoel staan. Hij ging heel serieus op de vraag in. Dat was sowieso Pepijn zijn stijl. Overgave, hij kroop bijna in de persoon met wie hij in gesprek was.

“Ja Gerard. Ik ga wel eens wat ik daarnet iemand hoorde zeggen moe of vol zorgen naar mijn koorrepetitie. Maar het is zo goed. Het is zo fijn. Al die mensen die voor hetzelfde komen als ik. Voor ontspanning. Voor rust. En om mooie muziek te maken. We zingen uiteraard kerkmuziek. Het doel van het koor is om de diensten muzikaal te begeleiden. Missen van Mozart of Mul. Veel psalmen. Soms een lied van Brahms of Mendelssohn. Ik voel me na de repetitie als ik naar huis wandel altijd rijk. Dan ben ik dankbaar dat ik dit mag doen.”

“Toe maar” gaf Dekker met lichte spot terug. Hij haalde een hand over zijn korte stekelhaar en keek omhoog naar Pepijn. “Ik geloof je, Pepijn, maar het komt een beetje erg reli op mij over. Ik weet niet of ik me er even fijn bij zou voelen. Snap je wat ik bedoel?”

“Ja ja” zei Pepijn. Hij draaide zich al half om naar zijn bureau. Hij voegde Gerard nog toe: “Ga het eens proberen. Vooral mannen zijn overal welkom.”

Een verlate collega beende de docentenkamer binnen. Titia, betrekkelijk jong nog. Ze brieste:

“Wat een ontzettende etter!”

Haar langwerpige hoofd leek nog smaller door het sluike lange haar dat vanaf de middenscheiding naar beide zijden neerhing. Achter de rechthoekige stalen bril verrieden haar ogen iets van paniek, radeloosheid. Het was haar aan te zien dat ze elk moment in tranen kon uitbarsten.

“Hoi Tiets, kom er gauw bij” zei Evelien vlug. Ze maakte ruimte en trok er een stoel bij vanaf een bureau. “Wat is er aan de hand?”

“Die dikzak, die Mo, die treitert de hele klas de hele dag en mij erbij. Wat is dat een ongelooflijke etter!”

“Ooooohhhh.... Moooohhhh...” riepen een paar collega’s als om aan te geven dat het probleem Mo algemeen bekend was en zij zich absoluut niet door hem moest laten stangen. Er weerklonken nog meer steunbetuigingen.

“Rampenfonds.”

“Opsluiten.”

“Vuurpeloton.”

“O die klootzak” schold Titia nog eens. “Sorry hoor, maar dat joch loeide er continu dwars doorheen en wel zo respectloos naar anderen. Ik kon er even niet meer tegen.”

Pepijn was achter haar gaan staan. Hij wreef even over haar rug. “Trek het je niet persoonlijk aan, Titia. Dat joch zit zo in elkaar. Hij heeft een probleem, niet jij.”

Er werd gelachen in de kring. Ze kenden Mo allemaal. Hij was een dikke Marokkaan met een ongehoord grote waffel. In elke lichting kwamen een paar notoire ordeverstoorders voor. Geen land mee te bezeilen. Drama voor familie, school, omgeving, drama voor iedereen die ermee in aanraking kwam.

“Hier is koffie.” Ineke zette een beker voor Titia neer. Ze kreeg een klein lachje terug. Ze schoof de doos met suikerklontjes in haar richting en de pot met poedermelk.

“Je maakt je niet druk, hoor je. Je laat je niet gek maken door Mo. Precies zoals Pepijn zegt: Mo heeft een probleem, niet jij.”

Harry stelde vast: “De druiloor heeft jou flink te pakken gehad, Tiets. De stoom komt nog uit je oren. Dat moet je niet meer zover laten komen, hoor.”

“Wat heb je gedaan? Waarom was je zo laat?” vroeg Evelien weer.

“Ik heb na afloop met hem proberen te praten. Eigenlijk een beroep op hem gedaan om zich fatsoenlijk te gedragen.”

“En?”

“Hij lachte me gewoon uit. Zo ben ik nu eenmaal, zei hij. Daar verschool hij zich de hele tijd achter.”

“Oké, die ronde is alvast geweest. Je hebt het hem vriendelijk verzocht.” Agnessa bemoeide zich er mee. “Volgende keer feedback van de groep vragen. Jongens, is dit normaal? Vinden wij dit prettig? Groepsregels opstellen en die door ieder groepslid laten fiatteren. Laat ze er maar over debatteren. Zo wordt Mo in het nauw gebracht. En na elke overtreding van de regels steek je het zesstappenboek omhoog en je deelt een stap uit. Je weet net zo goed als ik: de eerste stap is een mondelinge waarschuwing, de laatste stap is verwijdering van de opleiding en uitschrijven als leerling van het Perspectief College.”

“Misschien moet Mo overgeheveld worden naar Gerard zijn groep of die van Evelien” riep Pepijn. Hij was weer aan zijn bureau gaan zitten. Titia keek dadelijk met smekende blik naar Gerard en toen naar Evelien.

“Het is een optie” zei Gerard diplomatiek. “Laten we het even rustig bekijken. Ik heb straks een intake met een nieuwe leerling. Hij komt uit een jeugdgevangenis. Dat zal ook stevig kaliber zijn.”

“Je hebt gelijk” zei Pepijn. “Dit kunnen we niet even onder de koffie beslissen. We komen er in de teamvergadering op terug. Laten we dat afspreken. Titia accoord?”

Titia knikte. Ze haalde diep adem. De ergste kou was uit de lucht. Alleen al de suggestie dat er aandacht was voor haar probleem werkte relativerend. Het was even stil rond de koffietafel. In een poging de geanimeerde stemming terug te pakken vroeg Gerard aan zijn geplaagde collega:

“Tiets, misschien moet je op een koortje gaan. Dat schijnt zo heilzaam te werken. Wie zingt kan overal beter tegen.”

Titia keek hem bevreemd aan. Het onderwerp kwam voor haar uit de lucht vallen. Ze keek de kring rond en wist niets te zeggen. Evelien wendde zich tot Gerard:

“Is het niks voor jou, Gerard?”

Hij keek haar van onderuit aan. Er verscheen een glimlach om zijn dunne lippen. Bedachtzaam zei hij: “Nou, ik moet je zeggen. Wat er daarnet allemaal loskwam zette me wel aan het denken.” Evelien die totaal niet verwacht had dat hij er zo serieus op in zou gaan zei verrast: “O ja?”

“Ja. Ik ben afgelopen zomer gestopt met zaalvoetbal. Dat heb ik meer dan twintig jaar gedaan met dezelfde jongens. Maar de ploeg viel uit elkaar. Er waren blessures en een paar vonden het welletjes. Ik vond het jammer. Ik had nog wel een paar jaartjes door willen gaan. Het is goed om een hobby te hebben, toch?”

“Zeker.” Evelien keek hem lief aan met haar glanzende ogen. “En na de sport is het nu tijd voor een koor?”

“Ha, cultuuuuuuuuuuurrrrrrrr...... !” riep hij plotseling uit, overeind komend uit zijn stoel. Hij liet de r een flinke poos doorrollen. “Mijn grootste vriend van het zaalvoetbalteam is al bij een koor gegaan. ’t Scheepstuygh of zo’n soort zeemansliederenkoor.”

“O nee, Geer, dat lijkt me niks voor jou.”

“Is dat zo?” Zijn wenkbrauwen vormden twee puntdaken. Hij wist dat ze dat grappig vond.

“Nee, want je hebt geen snor. Jij bent geen type voor een streepjesshirt en lallen maar. Kun je trouwens wel zingen?”

“Nou en of. Ik zat vroeger bij het kinderkoor van de kerk. Ik zei toch dat mijn vader bij het koor zat? Bij dezelfde parochie zong ik met mijn broers en zusjes bij het kinderkoor. De Krönungsmesse van Mozart is het enige wat ik me ervan herinner. En het Transeamus met Kerstmis.”

“Het wat?”

Chaia Levi van de DIA kwam de docentenkamer binnen. Ze werd gematigd enthousiast begroet. Van haar kant groette ze de aanwezigen ook bepaald gereserveerd. Het was bij de adviesdienst bekend dat er in het niveau 1-team vrij sceptisch tegen hen aangekeken werd. De docenten werkten zich elke dag een slag in de rondte om nog wat van de gemankeerde jeugd te maken. De deskundigen vertelden hen vervolgens vanuit de kantoorstoel hoe zij het zouden moeten aanpakken. Dat wekte wrevel. Chaia bleef na haar groet bij de deur staan. Ze richtte zich tot Gerard:

“Hadden wij niet een afspraak?”

Enkele collega’s keken verontwaardigd op naar de nuffige pedagoge. Evelien keek naar Gerard, toen naar de vrouw bij de deur en riep uit: “Pardon?”

Chaia negeerde haar en keek Gerard strak aan.

“Neerlands hoop in bange dagen” mompelde hij naar Evelien. Ze lachte.

“Onze afspraak is toch om half vier, Chaia?” reageerde hij beleefd.

“Dat is het geweest. Ik zat in het lokaal.”

“O sorry.” Verontschuldigend naar de collega in haar broekrok: “Time flies when you’re having fun. Overigens heb ik de receptie gevraagd mij te bellen als het bezoek is gearriveerd. Dat is een goede gewoonte van ons. Maar joh, was even hierheen gekomen. Het is hier meestal reuze gezellig.”

“De pauzes deel ik met mijn eigen collega’s.” Ze richtte haar blik op de koffietafel met toebehoren en zei er fijntjes achteraan: “In het atrium.” Er rinkelde een telefoon. Terwijl Evelien opnam reageerde Gerard op Chaia:

“Wat jij wilt.”

“Met Evelien Derks, niveau één. Goedemiddag.” Ze was even stil. “Ja. Is goed. Ik geef het door. Hij komt ze ophalen. Bedankt.” Ze hing op en knikte zonder tekst naar Gerard.

Chaia Levi liep al de gang op. Er ontstond rumoer, omdat meerdere mensen hun stoelen achteruit schoven en van de koffietafel wegliepen. Gerard pakte de stukken voor de intake van zijn bureau en wilde weglopen. Evelien legde een hand tegen zijn borst. Hij boog zich voorover. Ze beroerde met haar volle lippen heel even zijn ene wang en zei zachtjes in zijn oor:

“Je blijft van het lekkere kontje af, hoor, van die trut. Op school ben je van mij.” Ze draaide zich om en ging naar haar eigen werkplek. Toen hij langs haar bureau liep gaf ze een kus in de lucht. Zijn ene hand stak uit de mouw van zijn roestbruine colbert. Hij pakte er de papieren mee over. Er ontstond een worsteling met de andere mouw. Laura was zo vriendelijk het jasje even voor hem op te houden.

“Alstublieft schat.”

Gerard keek haar dankbaar aan. “Als ik jou toch niet had.”

“Ophouden nou, Laura” sommeerde Evelien haar collega lachend.

Gerard groette allen.

“Een prettige avond alvast, mensen. Ik ben waarschijnlijk nog even zoet.”

Toen Gerard Dekker met Chaia Levi aan zijn zijde de laatste trap naar het atrium afdaalde was hij getuige van een opstootje in de buurt van het prikbord. Er stond iemand in bedrijfskleding heftig te gesticuleren tussen een aantal donkere jongens. Hij herkende Peter, de kleine conciërge. Ondanks zijn tenue in het oranje en blauw van de huisstijl dwong hij geen respect af. Peter stond met een gestrekte arm voor Alexander en sommeerde hem om de school te verlaten. Alex was een kop groter dan de conciërge. Hij boog zich over het kleine mannetje heen en prikte met zijn wijsvinger tegen zijn borst. Een stuk of vijf jongens sloten Peter van alle kanten in.

“Wie is die man?” vroeg Chaia Levi.

“Die man is onze collega Peter van den Akker en hij heeft het moeilijk.”

Gerard haastte zich op het laatste stuk met drie treden tegelijk de trap af en ging op Alex en zijn vrienden af. De conciërge moest ontzet worden.

“Ho ho, jongens, wat zijn we aan het doen?” riep hij van een afstand.

“Gaan jullie eens bij die man vandaan. Peter is een collega van ons, hoor.”

De jongens schrokken van zijn onverwachte komst en namen afstand van Alex en de conciërge.

“Mijnheer, die man discrimineert!” baste Alex naar zijn mentor.

“Hoort hij bij jou?” vroeg Peter schuin naar hem opkijkend. Hij was zichtbaar aangeslagen. Zijn stem klonk een beetje huilerig.

“Ja.”

“Ben je lekker mee, zo’n darm.”

Eens temeer bedacht Gerard dat Peter een beste vent was, maar sinds zijn rugklachten niet meer voor zijn taak berekend. Hij was leuk om mee te kletsen over zijn caravan en zijn kleinkinderen en de vaste staanplaats in Brabant. Voor de begeleiding van de schooljeugd buiten de lessen miste hij elke vorm van autoriteit.

“Mijnheer, u hoort het zelf. Hij scheldt mij uit.”

Gerard vond zijn pupil overdreven opgewonden doen. Doodkalm zei hij:

“Je hebt het er vast naar gemaakt, Alex. Maar discrimineren is wel wat anders, hoor. Deze mijnheer hanteert gewoon de huisregels.”

“Die gast staat hier maar te schreeuwen en dat pik ik niet” bracht Peter te berde.

Hij was net een kleuter die ruzie had gemaakt met grote jongens en die zich vervolgens half achter zijn vader verschool. Met een onverwachte beweging schoot Alex uit met zijn ene arm. Hij hief zijn wijsvinger op enkele centimeters van Peter zijn grote neus.

“Oppassen jongen” siste hij hem toe.

De conciërge deinsde in een reflex achteruit en trok Gerard onbewust aan zijn arm. Een hoongelach barstte los bij het prikbord. De docent had de aanvechting om mee te lachen, maar wist zijn gezicht in de plooi te houden.

“Alex” stelde Gerard in alle rust voor aan de grote donkere jongen.

“Ga nu gewoon naar huis. Laten we een andere keer op de huisregels terugkomen. Over discriminatie wil ik ook graag een discussie met jou en met de groep. We komen erop terug. Afgesproken?”

“Oké dan, mijnheer. Ik ga.” Hij hield zijn lijf onnatuurlijk recht en stijf toen hij zich omdraaide. In de draai schoot opnieuw zijn arm uit in de richting van Peter zijn neus. “En jij moet je bek houden!” baste hij. Al zijn vrienden lachten.

“Alex, dit gedrag bespreken we ook morgen. Ik accepteer dit niet.”

“Het is niet naar u, mijnheer.”

“Dat weet ik. Maar ook deze mijnheer werkt op het Perspectief College en heeft recht op respect.”

“En ik dan?” klonk het verongelijkt. “Moet hij geen respect hebben voor mij?”

Gerard ging er niet op in. “Deze act was vooral bedoeld voor je vrienden, neem ik aan?”

Alex barstte in zwaar gelach uit. Zijn mentor had raak geschoten. “Yes man, I’m the boss, man.”

Gerard wachtte met een ernstig gezicht totdat hij uitgelachen was. Dat was al gauw het geval. Hij stond er heel ontspannen bij in zijn spijkerbroek en roestbruine jasje. Hij keek zijn leerling met zijn helderblauwe ogen recht in de donkere kijkers. De spanning was opgeheven. Zachtjes voegde Gerard hem toe:

“I’m the boss in here. En nou opgehoepeld.”

Alex maakte rechtsomkeert. Ook de jongens bij het prikbord kwamen in beweging en sjokten met hem mee.

“Bedankt Gerard” zei Peter, terwijl ze zich omdraaiden.

“Oké Pé” zei Gerard droog.

“Ik ben blij dat er nog een paar docenten zijn die durven op te treden.

De meesten lopen weg en laten het aan de conciërges over om de orde te bewaren. Maar dat is onze taak helemaal niet. Als iedereen nou eens...”

Gerard wist welke jammerklacht de conciërge wilde gaan afsteken, maar hij had geen tijd om het hele verhaal te gaan aanhoren. Hij zag Chaia Levi al bij de balie staan. Ze was in gesprek met een paar mensen. Er stond een jongen bij in een lichtblauwe sweater en een spijkerbroek.

“Peter, ik spreek je. Ik moet nu naar die mensen toe.” Hij wees naar de mensen bij de balie. “Ik heb een intake.”

“Ja man, natuurlijk. Ga je gang. En nogmaals bedankt.” Peter verwijderde zich in de richting van de winkel van Cormet. Gerard bleef even bij de bloktrede voor de grote trap stil staan. Hij waande zich een tel alleen onder een fictieve glazen stolp. Even alleen, even afzondering. Dat miste hij op school wel eens. Hij haalde via zijn neus heel diep adem.

“Wat een zucht, Gerard!”

Zijn opleidingsmanager, Berend Poot, ging langs hem heen de trap op. Naast hem een dame met wie hij ongetwijfeld in gesprek ging. Zijn kreet klonk joviaal, maar een tikkeltje jovialer dan anders. Gerard was even van zijn apropos. Hij vond dat hij aardig moest reageren en kwam niet verder dan een flauwe lach en een bedremmeld:

“Ja, ja.”

Toen koerste hij met uitgestoken hand op het groepje bij Chaia Levi af dat inmiddels met nog twee personen was uitgebreid, twee vrouwen. Hij maakte kennis met de familie Bilan en met de beoogde leerling, wiens oogopslag dadelijk indruk op hem maakte.

“Dag, ik ben Pita” zei de jongen. Zijn stem klonk hees. Gerard keek hem van dichtbij aan. Ze waren even lang. De jongen was beeldschoon. Niet dat hij hield van kroeshaar dat opgestoken was in een tulband, maar de snuit van de jongen was wonderschoon. Op dat moment kon Gerard niet meteen vaststellen wat hem zo mooi maakte. Hij kon wel een meisje wezen. Zoals een sollicitatiecommissie een kandidaat al in de eerste minuut beoordeelt, zo woog docent Dekker een leerling in het eerste oogcontact dat vijf tot tien seconden duurde. Hij las in de blikken van de jongeren die aan hem werden toevertrouwd hoe onzeker ze waren of hoe levenslustig. Brutaliteit, scherpte, zachtheid, mate van empathie, het lag allemaal in hun blikken opgesloten. Wie goed keek, die zag de eigenschap die dominant was en die het gedrag voor een groot deel aanstuurde. Wat las hij in de ogen, in de wijd open, donkerbruine ogen van deze Antilliaanse jongen? Afstand en toch nieuwsgierigheid. Er kwam een ijskoude blik uit zijn ogen. Opvallend was ook dat hij zijn blik al na de eerste oogopslag afwendde. De eerste indruk van de docent was er één van onberekenbaarheid. Zijn gevoel zei hem dat een benadering met argwaan geboden was.

Hij liep door naar de vrouwen achter Pita. De jongste van de twee leek de dertig nauwelijks gepasseerd. Ze keek heel vriendelijk. Ze stelde zich voor als Froukje Minkema van de politie. Hoewel ze niet in uniform liep droeg ze toch een zwarte broek. Gerard vermoedde om haar dikke bovenbenen te maskeren. Van de andere vrouw herkende hij de stem meteen. Hij had haar een paar maal aan de telefoon gehad. Ze gaven elkaar een hand.

“Hendrien de Vries dus.” Het klonk zelfbewust. Zo zag ze er ook uit. Als een vrouw uit één stuk. Nuchtere Friezin. Stevig maar niet dik. Geen opsmuk. Casual kledij, donkerbruine broek, ecrukleurig shirt, mosgroen getailleerd jasje. Ze had een grappig rond gezicht, waarvan de rondheid nog werd geaccentueerd door het brilmontuur met kleine, ronde glaasjes.

“Gerard Dekker, hallo. U heeft al kennis gemaakt met mevrouw Levi, zag ik.” Hij spreidde even zijn armen en ging vlot met zijn blik langs alle genodigden. “Welkom in het Perspectief College. We gaan in mijn lokaal op de tweede verdieping zitten. Dat is nog een hele klim...” Hij wendde zich bij deze woorden speciaal tot mevrouw Bilan die niet al te goed ter been leek. Zij wilde echter van geen lift weten. “Wilt u mij maar volgen?” nodigde hij hen vervolgens uit en hij liep naar de monumentale trap. Toen hij zijn voet op de eerste tree zette hoorde hij van verre een stem roepen:

“Pita.”

Het hele gezelschap keek om. Bij de draaideur in de voorgevel stond Alexander. Hij strekte zijn armen diagonaal uit en stak zijn duimen tegelijk omhoog.

“Zet ’m op, hè!”

Gerard keek van Alex naar de jongen schuin achter zich. Hij zag hem geluidloos grijnzen. Hij draaide zich als eerste van het clubje weer om en snelde de trap op. Het feit dat de twee jongens elkaar kenden verontrustte hem meer dan hij zichzelf wilde toegeven. Wat stond hem als leerkracht te wachten als hij naast Alex een tweede jongere met een criminele achtergrond zou opnemen in zijn mentorgroep? Toen hij helemaal boven was hield hij even halt. Het uitzicht vanaf de balustrade op de tweede verdieping was een spectaculair moment voor bezoekers. Hij wachtte totdat het gezelschap weer compleet was. Na een paar minuten was ook mevrouw Bilan boven. Hijgend en met een lach als excuus voor de vertraging. Gerard ging over de leuning van de balustrade hangen en wees:

“Kijkt u eens. Zojuist stonden we daar beneden.”

“Wow” liet Pita zich ontvallen. “Dat is diep.”

“O nee, ik niet kijken” zuchtte mevrouw Bilan. “Bang. Vallen.”

De anderen keken en waren het erover eens dat het een fraai plaatje opleverde van het atrium met de faciliteiten zoals receptie, winkel van Cormet, publieksrestaurant, personeelscorner, conferentiezaal. Ook waren aansluitende gangen zichtbaar naar afdelingen voor motorvoertuigentechniek, horeca, zorg & welzijn, bouwtechniek.

“Een geweldig mooi gebouw, hè” riep Froukje, de politieagente enthousiast uit, terwijl ze door een gang in de D-vleugel verder liepen.

“Ja, echt geweldig” stemde Chaia Levi in.

Gerard zweeg.

“We horen u niet, mijnheer Dekker” merkte mevrouw de Vries van Join spits op.

“Ja, nee.” Gerard schudde met zijn hoofd. Hij keek ongemakkelijk naar collega Levi en toen naar Hendrien de Vries: “Ja, ’t is prachtig nieuw. Al dat glas en staal oogt modern. Het is voor kantoorpersoneel een prachtig gebouw. Maar voor ons leraren, vooral met deelnemers van niveau één is het een regelrecht drama.”

Chaia Levi deed een leeglopende ballon na. “O nee, daar gaan we weer” zei ze op een klaagtoon.

“Hoezo een drama?” vroeg Hendrien de Vries door.

“Heb je een dagje?” grapte Gerard om aan te geven, dat hij een litanie paraat had. Hij keek achter zich voordat hij doorpraatte. De nieuwe leerling en zijn familie bleven alweer achter. Toen zei hij openhartig:

“Het is hier te groot. Door de grootschaligheid verliezen wij de grip op onze leerlingen. Ze kunnen naar alle kanten ontsnappen.” Hij hief zijn armen omhoog en verzuchtte: “Maar ja, in deze school heersen regels van planning & control. Beheersbaarheid, overhead, daar lijkt het allemaal om te gaan. In mijn visie zou de deelnemer centraal moeten staan. Die tijd is geweest.”

“Mijnheer Dekker leeft nog in het verleden” sneerde Chaia Levi.

“Vindt u het echt zo erg hier?” vroeg Froukje Minkema op medelijdende toon.

“We mogen hier niks” gaf hij te kennen. “Dat is het hoofdbezwaar vanuit ons team. Er mag nog geen spijker in de muur. Werkstukken, prestaties van de deelnemers die we ophangen worden dezelfde dag nog weggehaald door de facilitaire dienst. Als ik een kast wil verplaatsen in mijn klas moet ik het aanvragen via de mail. Dan wordt er digitaal een afspraak gemaakt voor een conciërge. Dat kan een paar weken duren.” De docent hield zijn pas in. Hij keek de politiebeambte en de mevrouw uit Zutphen onmachtig aan. Met zijn armen wijd en het hoofd tussen de schouders getrokken maakte hij een geslagen indruk. Hij realiseerde zich dat de problematiek te groots was om even in de wandelgang te schetsen. Alles hing met alles samen. Keuzes, altijd maar keuzes. De schaal van een gebouw. De faciliteiten. De manier van lesgeven. De aard van de doelgroep. De huisregels. Tourniquets. De beschikbaarheid van voorzieningen. De groepsnorm. Budget voor buitenschoolse activiteiten. Allemaal keuzes. Hij deed nog een poging om iets duidelijk te maken. “Het is zo beklemmend, zo frustrerend. We zaten altijd in de laagbouw aan de overkant van de straat. U moet dadelijk maar kijken, wat een schattig gebouwtje dat is. Afmeting van een middelgrote basisschool. Ooit was het vormingscentrum. Daar hadden wij van niveau 1 een eigen keuken, een eigen gymzaal, een eigen restaurant, een eigen kantine, een eigen OLC...”

“OLC?”

“Open Leercentrum, zeg maar een bieb. Maar ook met tientallen computers om aan te werken. Er was ook een heerlijk handarbeidlokaal. En een soort studio voor fotografie en dans en muziek.”

“Geen gewone klassen?” vroeg de politieagente nuchter.

“O ja, er waren natuurlijk ook leslokalen. Alles bijeengenomen waren we een kleine gemeenschap van zo’n driehonderd mensen. De collega’s kenden elkaar en de meeste leerlingen.”

“En dat is hier natuurlijk niet zo” begreep Hendrien de Vries.

Gerard stopte bij de deur van zijn lokaal en hield zijn pasje bij de klink. Er ging een belletje en het rode lampje sprong op groen. Terwijl hij de deur opende knikte hij bevestigend naar de vertegenwoordigster van de jeugdgevangenis.

“Nee, hier lopen wekelijks duizenden deelnemers in en uit. Van de volwassenen die ik in het gebouw tegenkom weet ik vaak niet of zij collega’s zijn of bezoekers.”

Door personeel van Cormet was een karretje naar binnen gereden met serviesgoed en enkele thermoskannen. Conform Gerard zijn digitale opgave. Chaia was zo vriendelijk om de koffie en thee te verzorgen. Met het oog op het gesprek had Gerard direct na de laatste les enkele tafels tegen elkaar geschoven. Terwijl het gezelschap zich installeerde begon hij op ontspannen toon tegen Hendrien de Vries die naast hem was neergestreken:

“We kregen vandaag in de docentenkamer een leuke conversatie over zingen in een koor. Zonder dat ze het van elkaar wisten bleken meer dan de helft van de collega’s op een koor te zitten.” Hij keek zijn leeftijdgenote van opzij aan en vroeg: “Doet u het ook?”

Hij wist sowieso dat hij als voorzitter goed overweg kon met half formele situaties. Een intakegesprek was typisch zo’n moment. Mensen verwelkomen en op hun gemak stellen. Onderweg naar de vergaderruimte even een grap of wat informatie. Voorafgaand aan het formele gedeelte nog een gezellig praatje met een of meer betrokkenen. Als houvast was er altijd de officiële agenda. Mocht het informele deel niet van de grond komen, dan kon hij gewoon de vergadering openen. Hij vond het gemakkelijker dan het voeren van een spontaan gesprek met mensen. Een verjaardag of personeelsfeest of zomaar een cafébezoek was aan hem niet besteed. Wat zou hij moeten zeggen? Zonder doel, zonder programma voelde hij zich machteloos. Anders dan Marjolein, zijn vrouw, die probleemloos op iedereen afstapte en binnen de kortste keren in een levendig gesprek verwikkeld was. Het maakte haar niet uit waar het was. In een wachtkamer, op een feest, in een winkel, tijdens kinderspelen, op een voetbaltribune, in de trein.

Met een twinkeling in haar ogen antwoordde Hendrien de Vries: “Wat leuk dat jullie daarover spraken. Ik zing ook. Ik heb bij enkele gemengde koren gezongen in Zutphen voordat ik bij Kleinoot terecht kwam. Kleinoot is een klein ensemble met uitsluitend geoefende stemmen.”

“Kleinoot” herhaalde Gerard de naam langzaam. “Ook weer een naam waarover nagedacht is. Daar heb ik er vandaag al meer van gehoord. En wat zingen jullie zoal?”

“Kerkelijk repertoire, zoals Praetorius, Perosi, Bruckner. Maar ook lichtvoetig, wereldlijk werk. Van Albert de Clerq bijvoorbeeld. Liederen van Schubert, Mozart, Beethoven. Ook volksliederen zijn heel leuk om te doen. We zijn best veelzijdig eigenlijk.”

Ze keek hem vrolijk aan. Gerard keek vermaakt. Zingen in een koor. Een schot in de roos. Dat moest hij onthouden.

“Als ik hoor wat jullie zingen, dan zijn jullie niet zomaar een koortje” veronderstelde Gerard. Hij keek intussen dankbaar naar zijn collega Chaia die hem koffie aanbood.

“Klopt” kwam mevrouw De Vries er dadelijk overheen. “Kleinoot is een kleine, hechte club van dertien zangers, van wie enkelen prima solisten zijn.”

“Wat zingt u voor partij?”

“Zeg maar jij, hoor. Ik ben mezzosopraan. We treden door het hele land op. Uit de recensies mogen we meestal opmaken, dat het mooi was. Maar mooi zegt weinig. Wat is mooi? Dat er qua intonatie, articulatie, dictie in elk geval verzorgd gezongen wordt. Ik mag, geloof ik, wel zeggen dat we soms gecompliceerde harmonieën best goed uitvoeren. Het is heerlijk, als het lukt. Het is zo heerlijk om te zingen.”

Gerard keek haar met gefronste wenkbrauwen van opzij aan. Zo lyrisch had hij haar niet ingeschat. Ze onderbrak zichzelf opeens en keek Gerard vragend aan. “Zing je ook?”

“Eh... Ik denk erover.”

‘Niet denken, doen.” Ze zei het lachend. Maar het klonk gedecideerd. Hij maakte zijn ogen los uit de hare en heette allen aan tafel nogmaals welkom. Hij heette in het bijzonder Pita welkom.

“Want om jou gaat het hier, toch?”

Hij keek de jongen met een uitnodigende glimlach aan. Hij zat een beetje ineengedoken, met de armen over elkaar tussen mevrouw en mijnheer Bilan in. Hij keek bedeesd op toen hij zijn naam hoorde noemen.

“Wat zegt u?”

“Ik zei dat het in dit gesprek om jou gaat. We zitten hier met zijn allen voor jou, toch?”

Hij knikte en zei zacht: “Ja” en omdat Gerard hem bleef aankijken een paar seconden later: “Zeker.”

“Oké Pita” vervolgde Gerard die voornemens was om wat vaart in het gesprek te brengen. “Ik heb hier een hele vragenlijst voor me liggen. Maar voordat we die gaan afwerken wil ik van jou weten: waarom de horeca?”

“Eh... ik weet niet.”

“Overtuig mij, overtuig ons allen ervan dat jij absoluut moet gaan deelnemen aan onze opleiding tot horeca-assistent. Het woord is aan jou.”

“Eh... “ Hij keek schichtig naar Gerard, toen naar Chaia Levi. Hij haalde zijn schouders op en zocht met onzekere blik steun bij Hendrien de Vries. Zij probeerde hem te helpen.

“Nou Pita, waarom kwamen we uit op de horeca? Hoe denk je daarover? Wat deed je in Zutphen?”

“In Zutphen?” vroeg hij met zacht, hees stemgeluid. Zijn ogen waren groot. Gerard was tegelijkertijd verbaasd en opnieuw onder de indruk. Verbaasd omdat het joch deed alsof hij de naam Zutphen voor het eerst hoorde. Onder de indruk vanwege zijn ogen. Hij zag nu dat hij lange, zwarte wimpers had. Opvallend was vooral de halve krans met haartjes aan de onderkant van beide ogen. Alsof hij ze opgemaakt had.

“Ja, in Zutphen, in Join, de jeugdgevangenis, laten we de term maar hardop uitspreken, wat deed jij daar?” hielp zijn begeleidster nog steeds.

“Wat ik daar deed? Bedoelt u: waarom ik daar was?”

Korzelig reageerde zij: “Nee, waarom je daar was weten we wel. Wat heb je in Join voor werkzaamheden gedaan?” Ze schoof naar het voorste puntje van haar stoel, hief haar armen en strekte ze met de handpalmen omhoog naar hem uit. “Vertel!” droeg ze hem op. Meteen schoof ze weer naar achteren, pakte het kopje koffie dat voor haar op tafel stond van het schoteltje en dronk het in kleine slokjes leeg.

Gerard bedacht dat hij nauwelijks wist hoe de jongen in Join terecht was gekomen. Hij was in de stukken alleen de aanduiding ‘veelpleger’ tegen gekomen.

“O, bedoelt u dat?”

Alle aanwezigen lachten opgelucht. Het kwartje was gevallen. Vanaf nu zou de bijeenkomst minder stroef verlopen.

“Ik mocht na een tijdje in de kantine werken. Broodjes maken en zo. En de mijnheer daar vond dat ik het goed deed.”

Hij had tijdens het uitspreken van zijn tekst Gerard heel kort aangekeken. Dat hield hij maar een paar tellen vol. Daarna koos hij ervoor om zijn blik gericht te houden op het kannetje melk dat midden op de tafel stond. Gerard vroeg zich af of hij onnozel was of onnozel deed. Hij neigde tot de eerste interpretatie. Later herriep hij die.

“Waaruit bestonden de werkzaamheden in de kantine, Pita?” vroeg Hendrien de Vries.

“Nou, broodjes maken dus. En ook een keer soep...”

“Weet je dat onze leerlingen twee dagen per week stage moeten lopen in een erkend leerbedrijf?”

“Ik zou het niet weten.”

“Ze leren snijtechnieken en nog veel meer. In het praktijkboek staan keukenvaardigheden en bedieningstaken. Welke taken hebben jouw voorkeur?”

“Eh...”

Ongeveer een kwartier probeerde Gerard Pita zijn kennis van het vak, maar vooral zijn belangstelling voor het vak te peilen. Hij had een lijst met vragen voor zich liggen waar hij al gauw vanaf stapte. De jongen gaf hem te weinig sjoege. Na het kwartier gooide hij het over een andere boeg.

“Meestal vinden leerlingen bij niveau één de praktijk het leukst. Maar het zijn ook lange, vermoeiende dagen. Jij bent nog maar zestien jaar, Pita. Kan jij twee dagen hard werken in een leerbedrijf?”

“Ik zal wel moe worden. Maar alles beter dan zitten, toch?”

De aanwezigen lachten. Mijnheer Bilan prees hem: “Goed zo, Pita. Dat is de goede houding, jongen. Pita kan heus wel wat, mijnheer Dekker, daar ben ik heilig van overtuigd. Deze jongens moeten alleen een beetje gestuurd worden. Dan komt het helemaal goed met ze.”

“Ja, dat is mij de laatste twintig jaar niet ontgaan, mijnheer Bilan.” Gerard maakte een hoffelijk gebaar naar mijnheer en mevrouw Bilan.

“Dat ze gestuurd moeten worden. Maar waarom horeca? Ik vind die beroepskeuze zo weinig overtuigend. En waarom horeca op het Perspectief College?” Het laatste zei hij tot het gezelschap in het algemeen. Nog voordat iemand kon reageren deed hij een oproep aan de hoofdpersoon: “Pita, kan je het nog eens proberen uit te leggen? Waarom horeca? En waarom hier?”

Het irriteerde Gerard lichtelijk dat de aspirant-leerling al een tijdje naar zijn schoenen zat te kijken. Het was of het gesprek hem niet aanging. Toen hij zijn naam hoorde richtte hij zijn blik weer op het kannetje met koffiemelk.

“Eh... nou, mevrouw De Vries zei eigenlijk dat het het beste voor me was.”

Gerard vond het een vreemd, ontwijkend antwoord. Het kon uit onnozelheid zijn, maar het zou ook doortrapt strategisch van de snuiter kunnen zijn, dat hij niet zelf sprak, maar anderen voor zich liet praten. Dan kon hij achteraf ook nergens op aangesproken worden. Toen hij de kring rondkeek viel hem op dat Froukje van de politie Pita scherp zat te observeren. Haar rol bij het overleg was stilzwijgend en toch veelzeggend. Door haar aanwezigheid werd aan Pita duidelijk gemaakt dat de politie in het geval van plaatsing van zijn komst op de hoogte was. Met een soort van grinnik nam Hendrien de Vries het woord:

“Tja, nu word ik zo’n beetje gedwongen om wat te zeggen. Nou kijk, er is in Join een beroepskeuzetest gedaan en daar kwam duidelijk affiniteit met de horecakant uit, met handel ook wel. Voor zijn verplichte arbeidsuren konden we Pita meteen in de kantine van Join plaatsen. Dat hebben we gedaan en dat liep lekker. En toen er na een half jaar een proefverlof in beeld kwam gaf Pita zelf aan dat hij graag terug wilde naar deze regio. Ik ben gaan zoeken naar een passende opleiding voor hem en ik was zo blij, mijnheer Dekker, dat ik in de brochure van het Perspectief College op uw gestructureerde programma stuitte. Het was precies wat ik voor mijn cliënt zocht. Een volledig weekprogramma. Drie dagen school, twee dagen praktijk. Ik heb er ook over gebeld met uw afdeling DIA. Zij praatten erg positief over u en over het programma. Met de kanttekening...” Ze draaide zich abrupt naar Gerard toe en er volgde een volle lach. “... dat u als eigenzinnig bekend staat in de school. Persoonlijk hou ik daar wel van.”

Gerard schonk haar een lach. Dat was hij min of meer verplicht vanwege het compliment. Maar het was een lach zonder vrolijkheid. Er was iets dat hem dwars zat. In zijn ooghoek had hij gezien dat de Antilliaanse jongen bij het woord ‘eigenzinnig’ was opgeveerd en hem voor een moment had aangestaard. Waarom was dat? Hij vermoedde dat de jongen veel pienterder was dan hij zich voordeed. Hendrien de Vries besloot haar relaas.

“Ze bevalen het erg aan.”

Gerard viel even uit zijn rol van voorzitter. Hij zat te piekeren, terwijl de familie Bilan bij Chaia Levi informeerde of het waar was dat de opleiding de hele week vulde. Zij werkten namelijk allebei bij een schoonmaakbedrijf. Er was niet altijd iemand thuis voor Pita. Gerard keek bij die woorden snel naar de begeleidster vanuit Join. Kon dit? Ze keek stuurs voor zich uit. Later merkte ze op dat er vanuit justitie een gezinsvoogd zou worden aangewezen. In de richting van zijn collega Levi suggereerde hij een extra beroepskeuzeonderzoek. Zij pareerde dat onmiddellijk. Er zou meer van hetzelfde uitkomen, was haar ervaring. En was het niet zonde van alle tijd en energie? Ze lachte hem tijdens het stellen van de retorische vraag stralend toe.

Na ruim een uur maakte Gerard een einde aan het overleg. De formaliteiten waren achter de rug, de meest gangbare vragen waren gesteld. Hij liet de aanwezigen weten dat hij maar half overtuigd was van Pita zijn motivatie voor het horecavak. Hij wilde er nog een nachtje over slapen. Ook zou hij er met Pepijn, zijn coördinator, over spreken. En dan moest er gauw een beslissing komen. Hij bedankte Pita en mijnheer en mevrouw Bilan hartelijk voor hun komst. Er werden uitgebreid handen geschud. Gerard dwong Pita hem aan te kijken door zijn hand vast te pakken en vrij luid te roepen:

“Pita!”

Hendrien de Vries was opgestaan. Ze raapte haar papieren van tafel en schoof ze tussen de mappen in haar koffertje. Ze volgde het tafereel van opzij. Gerard ving de blik van de jongen. Hij stond vlak voor zijn neus, maar voelde een enorme afstand. Zijn blik was ijskoud.

“Zeg, je kent Alex?”

Zijn ogen lichtten op. Hij zei niets.

“Hoe zou je het vinden, met Alex in één groep?”

Op slag verdween de kilte uit zijn ogen. Hij grijnsde. Met zijn hese stem zei hij: “Tof mijnheer.”

Gerard gaf hem een tikje tegen zijn borst. Pita en de Bilans vertrokken. Hij groette hen nog eens bij de deur. Teruglopend vanaf de deur stelde hij hardop de vraag:

“En mensen? Wat vinden we ervan? Ik word zelf een beetje bang van de ogen van deze jongen. Hij is zo ver weg.” Zijn stem had een open klank waar een zweem van verbazing, zelfs van lichte angst doorheen trok. “Ik zie geen beweging in zijn ogen, geen levenslust. Tijdens het hele overleg mis ik contact. Hij draait met zijn ogen van de mensen weg. Alsof hij geleerd heeft om niemand te vertrouwen.”

“Koud. Berekenend.” Woorden van Froukje Minkema.

“Nou, dat vind ik erg negatief, hoor” ging Chaia Levi er overheen. “Hij is jong en dan moet hij hier verschijnen voor een heel comité. Ga er maar aan staan.”

“Vergeet niet dat Pita geen vaderfiguur voor zich heeft gezien.” Hendrien de Vries meende dat dit het moment was om met wat achtergrondinfo op de proppen te komen. “En zijn moeder zit voor diefstal. Zij stal om aan geld te komen voor drugs. De jongen is deels bij een verslaafde moeder, deels bij familie en in tehuizen opgegroeid.” De klank in Gerard zijn stem boog van verbaasd naar verwijtend toen hij Hendrien de Vries aansprak:

“Wat moet ik met een leerling met een criminele achtergrond die bovendien uitstraalt dat het hem geen moer interesseert?”

“Ik denk dat je je daarop verkijkt, Gerard” deed ze amicaal. Haar plan was om Pita op het Perspectief College geplaatst te krijgen. Ze moest nu even doordrukken. Haar baas had dringend behoefte aan lege bedden.

De ambulante dienst had opdracht kandidaten versneld uit te plaatsen. “Het is ook vaak een houding van jongeren. Dat weet jij als geen ander. Als er hier íemand ervaringsdeskundig is? De jongeren willen cool overkomen. Pita kan heel veel, dat heeft hij bij ons bewezen. En in deze setting...” Ze hief haar armen en draaide een rondje bij wijze van eerbetoon aan het fantastische ROC waar ze zich met elkaar bevonden. “Ik denk dat hij ervoor zal gaan.”

“Of hij gaat helemaal los...” Gerard werd geplaagd door twijfel. Hij stelde in het verlengde hiervan een kritische vraag: “Een reünie van Pita met Alexander en waarschijnlijk nog wat ouwe maatjes, moeten wij dat willen?” Hij keek de vrouwen om hem heen aan. “Zullen de vriendjes elkaar niet in een mum van tijd opzoeken en verder gaan op het foute spoor?” Er viel hem een gedachte in die niets met de intake te maken had. Het kwam door het woord reünie. “Ik heb binnenkort zelf een reünie van mijn oude PABO-klas. Als er van een reünie alleen maar ellende komt, moet ik dat dan wel willen?” Hij trok zijn lippen in een streep en zijn wenkbrauwen omhoog. Het was een beetje geforceerde lach.

“Hartstikke leuk” gooide Hendrien de Vries erin. Ze doelde vermoedelijk op de PABO-reünie.

“Nou kijk” mengde Froukje Minkema zich in de conversatie. “Pita weet natuurlijk dat hij in de gaten wordt gehouden. Hij weet welk risico hij loopt, als hij weer in de fout gaat. Dan stopt de proef en gaat hij terug naar Join.”

Gerard was blij met de woorden van de vriendelijke agente die nog steeds achterover geleund op haar stoel zat. Van Chaia Levi kreeg hij permanent het gevoel dat ze hem probeerde te naaien. Hendrien de Vries was er uit hoofde van haar functie op uit om te scoren met een uitplaatsing. Froukje Minkema gaf hem als enige het gevoel dat hij er straks niet alleen voor kwam te staan, als het Antilliaanse schoffie vrij mocht komen.

“Alex moet nog een taakstraf opknappen. Dat gaat hij in de kerstvakantie doen. Ik weet wat hij heeft uitgespookt. Hij is een ruwe bolster. Maar ik heb contact met die jongen. Er zit een blanke pit in. Hij gaat goed, echt waar. Maar deze Pita...” Gerard keek vragend naar Hendrien de Vries. “Wat heeft hij eigenlijk misdaan? Wat moet ik me voorstellen bij een veelpleger? Het moet ernstig zijn. Anders was het ook wel afgedaan met een taakstraf.”

De ambulant werkster van Join hield het kort: “Bij herhaling winkeldiefstal en inbraak in sportkantines. Uitgaansgeweld en diefstal van scooters. Op zeker moment werd hij er ook van verdacht dat hij drugskoerier was. Omdat hij op het punt stond om af te glijden naar de zwaardere criminaliteit heeft de rechter het nuttig gevonden hem voor een jaar op te sluiten.”

“En hoe groot is de kans dat hij gewoon verder gaat met waar hij mee bezig was als hij op dezelfde plek terugkeert?”

“Voor recidive ben ik niet eens zo bang. Hij zal niet terug willen naar de jeugdgevangenis, dus hij kijkt wel uit.” Lacherig kwam ze met haar uitsmijter: “Ik ben eerder bang voor de meisjes. Al die gebroken harten.” Gedrieën keken ze de stoere Friezin aan. Drie vraagtekens.

“Jullie hadden het daarnet over zijn ogen. Kijk er dan toch goed naar. Hij is zo verdomd mooi. Slank, elegant. En hij heeft de meest charmante glimlach die ik ooit gezien heb. Hij palmt iedereen in.”

Ze verlieten het lokaal. Gerard als laatste, nadat hij het licht had uitgeschakeld. Hij haalde zijn pasje langs het mechanisme bij de deurklink. Het lampje sprong op rood. Ergens in zijn bovenkamer gebeurde hetzelfde. Hij haastte zich achter de anderen aan op weg naar de uitgang. De gangen maakten een verlaten indruk. De enige mensen die ze tegenkwamen waren buitenlandse medewerkers van een schoonmaakbedrijf. Chaia Levi bleef op de trap wat achter bij de andere vrouwen. Ze tikte Gerard even aan.

“Wat betreft de beslissing over deze jongen. Betrek ook het leerlingenaantal van de school bij je overwegingen, collega.”

Een tel keek hij verbluft naar de vrouw met het joodse profiel naast zich. Hij herstelde zich snel. Bij nader inzien was haar opmerking een zwaktebod. Bij de DIA ging het om aantallen, het bleek maar weer. Dat waren de fundamenten waarop hun formatie gebaseerd was. Koele aantallen. Maar achter de getallen troffen de docenten de problematische jongeren aan met hun emoties, hun hormonen, hun ontsporingen, hun adrenaline. De docenten en de assistentes moesten dagelijks pedagogische daden stellen. Daden die de functionarissen van de DIA vanuit de hoogmoed van hun overtuiging maar al te vaak in twijfel trokken.

“Dat is nog eens een stimulerende opmerking uit de mond van een betrokken collega. Dank je Chaia. Je bedoelt dat jouw baantje van dit soort leerlingen afhangt. Sorry, voor mij is het leerlingental het allerlaatste motief.”

Onderaan de trap boog zij af naar de kant van de receptie. De afdeling DIA was aan die kant van het atrium gevestigd.

Op het plein voor de school nam Gerard afscheid van Hendrien de Vries en Froukje Minkema. Het was beslist attent van hem dat hij de dame uit Zutphen veel succes met Kleinoot wenste en een goede terugreis. Het was minstens zo attent van haar kant dat ze hem een gezellige reünie met zijn PABO-klas toewenste. Even later reed hij met zijn Volkswagen over het vrijwel lege parkeerterrein in de richting van de slagboom. Om uit te rijden was geen pasje nodig. Er kwam als vanzelf een glimlach om zijn mond. Eruit ging makkelijker dan erin. Dat gold voor meer dingen in het leven. Onderweg kwam wel die ene vraag steeds terug:

“Een reünie, moeten we dat willen?”

2. She

Pita Daal maakte kort na de herfstvakantie zijn opwachting in de opleiding tot horeca-assistent. Mentor Gerard Dekker zou later nog vaak aan het cruciale besluit tot plaatsing terugdenken. Hij regelde een mooie stageplaats voor de jongen in de keuken van De Besserhof, een wegrestaurant langs de A9 bij Akersloot. Op zijn allereerste stagedag bleef Pita weg. De leermeester van het restaurant belde Gerard daarover op zijn mobiel.

“Mijnheer Dekker, even checken. Ik had het toch goed begrepen, dat de nieuwe stagiair vandaag zou beginnen?”

“Dat heeft u heel goed begrepen.”

“Hij had hier twee uur geleden moeten zijn. Hij is er niet.”

“O wat vervelend!” riep Gerard uit. “En u heeft ook niets van hem gehoord... geen telefoontje? Een telefoontje van zijn pleegouders misschien?”

“Nee, niks. Ik dacht, ik meld het maar even. Er kan altijd wat gebeurd zijn, toch? Maar laat hij dan even bellen.”

“Vanzelfsprekend. Bedankt dat u even belt. Dit is heel vervelend. Ik ga er achteraan. Ik hoop dat ik hem te pakken kan krijgen. U hoort nog van mij.”

Gerard belde Pita op zijn mobiel. De telefoon stond uitgeschakeld. Hij maakte geen gebruik van de voicemail. Pleeggezin Bilan had geen vast toestel, maar hij had het 06-nummer gekregen van mevrouw Bilan. Hij kreeg haar dadelijk. Ze zei dat ze op haar werk was bij Hokatex. In het bedrijf werd horecawas gereinigd. Op de achtergrond hoorde Gerard het geraas van de industriële wasmachines.

“Mevrouw Bilan, weet u waar Pita is?”

“Ja, ik weet. Pita vandaag tongpiercing zetten.”

“What..?!” Hij krijste zijn verbijstering bijna door het toestel heen.

“Ja, u weet toch met de jongelui, mijnheer Dekker. Zij vinden mooi.” Gerard herstelde zich.

“Maar mevrouw Bilan, hij zou vandaag beginnen met zijn stage bij De Besserhof.”

“Oh. Weet ik niet van. Pita zeggen, hij vrij. Veel lawaai hier. Nu ophangen, anders baas boos.”

“Mevrouw Bilan, wacht u nog heel even. Dit is belangrijk. Wist u dan niets van de stage bij De Besserhof? Ik had Pita een brief in een enveloppe meegegeven om u te informeren.”

“Nee, geen brief. Misschien hij vergeten te geven. Dat is niet goed van Pita. Oh, oh, meester. U denken, Pita stoute jongen? Maar moet nu ophangen. Misschien voortaan niet brief? Beter bellen. Daag!” Later in de week had Gerard hem in de les. Hij vroeg hem naar de reden van zijn verzuim. “Pita, ik ben gebeld door De Besserhof. Je kwam op de allereerste dag niet opdagen...?!”

“Ik had al een afspraak, mees. Die moest ik toch nakomen?”

Hij keek Gerard een tel schijnheilig aan. Gerard fronste zijn wenkbrauwen. Meteen keek de jongen van zijn leraar weg.

“Mijn instructies waren duidelijk, dacht ik. Er had gebeld moeten worden naar het bedrijf. Je werd daar namelijk verwacht.”

“Ik dacht dat mijn pleegmoeder het zou doen.”

Gerard slaakte een zucht. Hij haalde diep adem.

“Pita. Je maakt twee fouten. De ergste is dat je liegt. Je pleegmoeder kon helemaal niet bellen, want jij had haar de brief over de stage niet gegeven.”

“O nee, ik was het vergeten” onderbrak de jongen hem rap.

Gerard had even de gewaarwording van een slang of een aal. Zoals de slanke jongen heen en weer bewoog op zijn stoel. En hoe glad hij zich uit de netelige situatie probeerde te praten. Hij keek naar hem. Sneaky bastard. De kreet welde spontaan in hem op. Hij hield hem voor zich.

“De tweede fout is dat je de verantwoordelijkheid voor je verzuim op een ander afschuift. Je pleegmoeder zou bellen. Nee, het is jouw stage. Jij belt. Al ben je nog zo ziek, jij belt. Is dat begrepen?”

“Ja mees.” Het kwam er met een benepen stemmetje uit.

“Ik heb naar De Besserhof toe een en ander rechtgezet. De leermeester wilde dit zien als een valse start. Komende week begint het echt.” Hij liet een stilte vallen. Hij hoopte eigenlijk op enig besef van de overlast die de jongen hem en het bedrijf had bezorgd. Maar mocht hij van een knaap van zestien verwachten, dat hij bij zijn gevoel van frustratie kwam? Hij sloot het onderwerp af. “Dit doe ik geen tweede keer. Het is hier een beroepsopleiding. We verwachten een volwassen houding van de studenten. Je bent zelf verantwoordelijk voor jouw ding.” De aanwezigheid van de Antilliaanse jongeling trok een wissel op Gerard zijn groep maar ook op hem. Gerard was er altijd prat op gegaan dat er een veilig en sociaal klimaat heerste in zijn klas. Dat iedere leerling zich prettig voelde, dat iedereen zijn zegje kon doen, dat er kortom respect was. Met de komst van Pita was de basis van respect als sneeuw voor de zon verdwenen. Er was een vreemde sfeer voor in de plaats gekomen. Gerard kon haar niet gemakkelijk benoemen. Was het een soort dreiging? Een sfeer van cynisme? Het was in elk geval iets negatiefs. Meerdere jongens en meiden durfden hun mond niet meer open te doen. Bang om afgezeken te worden. In de wandelgangen had Gerard opgevangen dat Jordy, een leerling met een fysieke handicap, belachelijk werd gemaakt, als hij even de klas uit was. Gerard baalde ervan.

Wat nooit eerder bij hem was gebeurd, gebeurde kort na de komst van Pita. Diefstal. Er verdwenen in korte tijd twee mobiele telefoons en een portemonnee. Als een rechercheur wierp Gerard zich op de drie zaken. Hij bracht ze niet tot een oplossing. Wel gingen er bergen tijd en energie in zitten. Hij moest met de gedupeerde leerlingen mee naar de politie om aangifte te doen. Verzekeringen inschakelen. Veiligheidsmaatregelen checken. Communicatie naar de ouders. Het team van niveau 1 en het management waarschuwen. Wat bij de horeca-assistenten gebeurde kon ook bij andere opleidingen gebeuren. Was het Pita? Waren het anderen? Tegen Pita viel niks te bewijzen. Hij was een uitgekookte jongen. Wie waren zijn vrienden? Alex was uiteraard vanaf dag één zijn vriend. Enkele leerlingen, zoals Rachid, de gekke Marokkaan, en Sowendly schurkten zich tegen hem aan. Ook een paar donkere meisjes, Tahani en Sowi, vielen bij hem in de smaak. En Elsie, het Hollandse blondje dat kapster wilde worden maar van haar vader in de horeca moest, hing om zijn nek zodra ze de kans kreeg. Beneden in het atrium was Pita in een maand populair geworden bij veel deelnemers van het Perspectief College.

Onder fitness werden op een middag de kleren van Simon, zijn autist, onder de douche gelegd. Wie had de kleren op een hoop gegooid? Wie had de kraan opengedraaid? Was het een leerling van zijn groep? Kon het iemand uit een andere groep zijn? Was het Pita? Gerard verdacht hem er wel van. Hij nam Simon nogal eens op de korrel en hij was in elk geval onder de sporturen naar het toilet geweest. Maar dat gold voor meer leerlingen. Gerard baalde als een stekker. Het had minder om het lijf dan de diefstal, maar het was ook weer narigheid. Hij moest de kwestie uitzoeken, de plooien in de relatie met de ouders gladstrijken. Het vroeg andermaal veel energie. Hij merkte heel duidelijk dat de intimidaties ook ten koste gingen van het normale onderwijsproces. Want na wangedrag volgde een discussie met de groep over nieuwe regels. Niemand wilde immers het volgende slachtoffer worden? Pathetisch gezegd werd Pita een breekpunt in zijn loopbaan. Vóór Pita bespeelde hij elke groep met ijzeren geduld en natuurlijk overwicht. Na Pita begaf hij zich voor het eerst in zijn carrière op het hellend vlak van repressie. Hij gaf het zichzelf niet graag toe, laat staan zijn collega’s. Hij vertrouwde het alleen intieme collega’s als Evelien en Laura toe.

Marjolein merkte thuis aan kleine dingen, dat Gerard niet lekker draaide. Hij beweerde dat het kwam door een nieuwe leerling die de sfeer in de groep verpestte. Ze hoopte eigenlijk dat dat de reden was. Ze sloot niet helemaal uit dat er wat anders speelde. Waar was hij mee bezig? Hij kreeg altijd zulke troebele ogen als Evelien van school ter sprake kwam. Ze kon zich nauwelijks voorstellen dat een stoïcijn als Gerard door één leerling uit zijn doen zou raken. Hij was af en toe kortaf tegen de kinderen, als hij thuiskwam uit school. Dat vond ze vreemd, want hij was gek op Suzan en Martijn. Hij was ook minder zeker van zichzelf. Dat was niks voor hem. Ze was juist zo trots op hem, omdat hij stoer was en zelfbewust en altijd aardig. Maar de laatste tijd was hij aarzelend in zijn optreden. Hij vroeg zich opeens hardop af of hij alvast zijn lessen voor morgen zou voorbereiden of de Passat door de wasstraat zou halen. Of hij koffie zou zetten of eerst boodschappen doen. Of hij zei dat hij kon gaan snoeien of een nieuwe drempel maken voor de wc-deur en dan vroeg hij Marjolein om te kiezen. Dan aarzelde hij weer tussen goten leeghalen of nassi koken. Twijfel, twijfel, dat was ze niet van haar mannetje gewend. Laatst kwam ze op een avond thuis van volleybal. Ze parkeerde de auto op het pad en toen zag ze hem roerloos in de rookstoel bij het raam zitten. Hij had een boek in de hand, maar hij staarde naar buiten, de boomgaard in.

Op de zaterdag van de reünie aarzelde Marjolein geen moment toen Gerard haar ’s morgens vroeg wat zij vond. Aan het werk bij Flop of naar Bergen?

“Lief, jij gaat er lekker een dagje tussenuit. Het zal je goed doen. Even heel wat anders aan je hoofd. Ouwe koeien uit de sloot halen. Heerlijk lachen. Ga gewoon heen. Verzet de zinnen. Geniet!” Eigenlijk had Gerard Dekker geen zin om naar de reünie te gaan. De scepticus in hem meende dat zoiets alleen maar kon tegenvallen. Met de jaargenoten die hem interesseerden had hij jarenlang contact gehouden. En van de anderen wilde hij wel geloven hoe het ze sinds die tijd was vergaan.

“Een reünie, moeten we dat willen?”

Hij herinnerde zich zijn eigen woorden. Hoe onvoorspelbaar handelt soms de mens? Dwars tegen zijn gevoel in stapte Gerard Dekker een uur later zijn fraai gerestaureerde polderhuis uit. Hij verliet een familietafereel van zaterdagkrant en koffie op de leuning van de rookstoel. Van Marjolein die op de bank tegenover hem probeerde een sudoku op te lossen met haar benen onder zich gevouwen. Van een keuvelende Martijn en een pittige Suzan die juf speelde en al haar poppen om zich heen in de kring had gezet. Hij ging op weg naar de heerlijkheid Bergen.

Het was een zaterdag in november. Het was een beetje naargeestig weer. Kil, regenachtig, grijs wolkendek aan de hemel. Hij stuurde zijn auto door een weidelandschap met hier en daar een superlange loopstal. Soms werden de eindeloze weilanden onderbroken door witgekalkte kassen, een braakliggende akker of een perceel met boerenkool. De ruitenwisser stond op een intervalstand.

Met een hand losjes aan het stuur en de andere rustend op de passagiersstoel koerste hij door de stille polder. Wat mocht hij verwachten van een reünie van de PABO? Een weerzien met ongeveer honderd mannen en vrouwen die door een speling van het lot ooit een stukje van hun levensloop met elkaar deelden. Dat stukje omvatte drie jaren, bijna twee decennia geleden. Gerard had de drie jaren in het lommerrijke Bergen beleefd als gouden jaren. Om allerlei redenen had de opleiding voor hem een enorme impact gehad. Om de vorming. Om de verrijking. Om het monumentale kloostergebouw waarin de academie gevestigd was. Vergeleek dat gebouw toch eens met het paleis van glas en staal dat het Perspectief College was. De luister van het klassieke gebouw aan het eind van een oprijlaan met witte kiezels en majestueuze iepen. Iepen als pilasters. Maar vooral had de opleiding zin gehad vanwege zijn inwijding in de liefde. Waar anders om? Als hij aan de studietijd terugdacht, dan dacht hij aan Vera en aan Mirjam. De twee vrouwen uit zijn studietijd die echt betekenis voor hem hadden gehad. Ze waren allebei dood. Vera Filarski met de geheimzinnige ogen en het hoge voorhoofd. Gerard haalde onwillekeurig de vingers van zijn rechterhand over zijn stekelhaar heen. Zijn linkerhand bleef op het stuur liggen. Ze was zo mooi en ze was belangrijk voor hem geweest, want ze had hem ontmaagd. Hij had ooit eens gehoord dat ze overleden was aan een hartstilstand. Al zeker tien jaar geleden. Ze was ’s morgens vroeg op de fiets op weg naar haar school en werd niet goed. Ze stierf in het gras naast het fietspad. Moeder van twee kinderen. Hij zag zijn eigen kinderen voor zich. Je moest er toch niet aan denken. Mirjam Kramer was het meisje op wie hij hopeloos verliefd was geweest. Vergeefs, want ze was in de drie jaren die de onderwijzersopleiding destijds omvatte onbereikbaar gebleken. Volstrekt onbereikbaar. Des te verbazingwekkender was het dat dezelfde Mirjam twee jaar geleden opnieuw op zijn pad was gekomen en ditmaal heel dichtbij. Als een moderne Nausikaä. De blondine met de uitstekende jukbeenderen was een vrouw met weelderige vormen geworden. Hij was opnieuw in haar ban geraakt. Zijn houding ging van stoïcijns naar gepassioneerd en weer terug. Wat een tweede kans leek was een onmogelijke verhouding. Er was een gruwelijk einde aan haar leven gekomen. Maar dat wist niemand. Niemand behalve Flop en hij.

Wat mocht hij verwachten? Een lichting jaargenoten die zouden lachen. Die niet uitgepraat zouden raken. Er waren gereserveerde mensen bij. Er zouden uitbundige begroetingen plaatshebben. Er waren kreten van verbazing. Er werd naar wel en wee geïnformeerd. Er werd geobserveerd. Er zouden ook enkele docenten van toen opdraven. Dat gebeurde op elke reünie. Er zou worden gezongen en gezweten. Men zou stilstaan bij de overledenen. Er werd gegeten en gedronken. Er zouden foto’s op tafel komen. Er zou door enkelen gehuild worden, jazeker! Zou het kunnen zijn dat oude gelieven elkaar op een reünie opnieuw en dan definitief zouden vinden? Er werd herinnerd. Er werd in de toekomst gekeken. De dag zou prachtig zijn. De dag zou te kort zijn. De meesten van hun jaar zouden er zijn. De meesten zouden later, als de zon allang onder was, stuiterend van de indrukken, van het geruis, van het lachen, van de gesprekken, de gevoelens, de beelden, van de nieuwtjes, de herinneringen, de emoties teruggaan naar hun eigen dierbaren.

“Een reünie, moeten we dat willen?”

Gerard zat achter het stuur te lachen. Gelukkig dat hij dat nog kon. Hoeveel jufs en meesters die tegelijk met hem het diploma behaalden zouden er nog in het onderwijs werkzaam zijn? Koos Leek in elk geval niet. Koos verkaste onmiddellijk na het examen naar Amsterdam om kunstgeschiedenis te gaan studeren. Hij was totaal niet geschikt voor onderwijzer. Op de academie riep hij na hospiteerdagen altijd dat kinderen hufters waren. In de kantine van de academie vertelde hij op een keer dat de kinderen van groep acht hem collectief hadden uitgejouwd. De vaste club met Rens, Bram, Vera en Jeroen en Mirjam vroegen hem hoe dat was gegaan?

“Nou, ik moest een spellingles geven. Het gebroed had er duidelijk geen zin in. Ze haalden van alles uit. Ik was op alle raddraaiers al een keertje kwaad geworden. Ik was de grip op de situatie helemaal kwijt en had er uit onmacht een paar de klas uitgestuurd. Ik was eigenlijk radeloos. Hun eigen onderwijzer zat in de koffiekamer werk na te kijken en ik mocht het zelf uitzoeken. Op het eind zat ik achter mijn lessenaar met het hoofd in de handen en voor mij scandeerde een volle klas kinderen: Koos Hopeloos... Koos Hopeloos”.

Gerard en de club lagen slap van het lachen. Een vage glimlach gleed over zijn lippen bij de herinnering.

Noch Koos noch Rens verwachtte hij op de samenkomst in Bergen aan te treffen. Afgaand op hun gedachtenwereld van toen zouden zij het als een al te burgerlijk verpozen beschouwen. Hij reed de brug over het Noordhollands Kanaal op en volgde de weg langs het kanaal in zuidelijke richting. Wat was de waarde van mensen terugzien? Was het interessant om te vernemen hoe hun carrières tot dusverre verliepen? Of was het vooral interessant om te horen hoe mensen anno nu hun vrije tijd invulden? Dat zei immers meer over hun werkelijke talenten, over hun echte beweegredenen. Hij dacht erover na.

Terwijl hij van de weg langs het kanaal afsloeg stelde hij voorlopig vast dat de dag de waarde van een momentopname zou hebben. Er zou in ’t Oude Raethuijs een foto-expositie hangen. De lichting van toen. Vandaag werd ongetwijfeld de foto gemaakt van dezelfde lichting twintig jaar na dato. Hij reed op de oude slingerweg door de Bergerpolder. De weg moest kort geleden van een nieuwe asfaltlaag zijn voorzien, het oppervlak lag er strak en glad bij. De belijning ontbrak. Het panorama dat zich ontrolde als men eenmaal koers zette in de richting van de kust was nog net als toen. Beschermd landschap. Op de voorgrond leeg weiland, loodgrijze wolken en op kleine afstand doemde Bergen op, het lommerrijke dorp van kunstenaars en welgestelden, omgeven door oud bos en gelegen aan de voet van de duinen. In de verte hoog oprijzende duintoppen. Het had zo een schilderij van Avercamp kunnen zijn.

Gerard schakelde terug en liet het gaspedaal van de Volkswagen omhoog komen, toen hij de bebouwde kom van Bergen binnenreed. De dieselmotor reageerde met een zwaar gebrom. Hij reed door een tunnel van bomen waarvan de takken hun bladeren in dit jaargetij al bijna kwijt waren. De grijze lucht leek er nog donkerder door, maar verdween niet geheel uit het zicht. Een flauwe glimlach kwam over zijn lippen.

Hij zwenkte van de brede weg die naar het centrum voerde af. Hoewel de reünie inmiddels begonnen moest zijn kon hij het niet laten om eerst naar de Loudelsweg te rijden. De wijk was nog altijd schilderachtig door de overvloed aan oude kastanjebomen en esdoorns. Smalle straatjes die kriskras in elkaar over leken te gaan. De authentieke klinkerweggetjes glommen voor zover ze niet bedolven waren onder afgewaaide bladeren. Dit deel van het dorp stamde uit de eerste helft van de vorige eeuw en bestond uit vrijstaande woningen, veel puntdaken en erkers. De wijk leek uitgestorven op deze stille zaterdag. Gerard reed langzaam door de Beemsterlaan en de Molenkrochtlaan. Hoge huizen met portieken en luiken naast de ramen. De luiken beschilderd in dieprood en crème. De Sint Antoniusstraat waar de oude boekhandel van Thomas gevestigd was. Het Wiertdijkje, waar Vera een zomerhuisje bewoonde aan de rand van het bos. Hij bewonderde de oude villa’s, de ruime tuinen met varens en keien. Hij reed onder rijen elzen door. De takken reikten als tentakels over de straat heen naar hun bondgenoten. Dikke beuken vormden natuurlijke pilasters op sommige straathoeken. Op de kruising van Dorpsstraat en Kruisweg stond nog steeds de mammoet van een kastanjeboom. Het verkleurend blad, de rust, de oude huizen, alles ademde de sfeer van herfst, van eeuwige stilte. Het was zoals het was en het zou ook altijd zo zijn. Met deze gedachte in zijn hoofd draaide hij van de Stroomerlaan de Loudelsweg op. Wat hij toen zag logenstrafte onmiddellijk het voorafgaande. Hij had het kunnen weten en toch onthutste de verandering van omgeving hem. Het klooster, het schitterende academiegebouw, de tuin en een deel van het eikenbos hadden plaats gemaakt voor moderne, witte villa’s. Op de plek van de oprijlaan was een parkeerterrein ingericht. Het grote bord waarop het bouwproject werd aangekondigd was nog niet weggehaald. Er waren in pasteltinten enkele Italiaans aandoende villa’s op geschetst. Gerard keek vanuit de auto omhoog naar het bord van de projectontwikkelaar. Tijden veranderen. Sentimenten die hem meezogen naar vroeger, wat kocht hij ervoor? Een reüniedag was een dag om terug te gaan naar het verleden. Maar hij leefde in het nu. Hij veerde op uit zijn ineengezakte positie. Kom op, hij zou er een mooie dag van maken. Bergen, de reünie. Na een rotmaand op het Perspectief hopelijk een dag lol. Marjolein had het goed gezien. In zijn hoofd hoorde hij het gekrakeel al.

“Hoe is het met jou?”

“Zeg, ben je het echt?”

“Wat zie jij er nog geweldig uit.”

“Ik herkende je niet.”

“Ik zie er niet uit, maar ik wilde toch komen, zo benieuwd!”

“Wie is dat daar met die kekke bril?”

“Nee, ’t is niet waar. Je bent het. En nog steeds op de Mariaschool?”

“Is Marjet Zandvliet er ook?”

“Wat een opkomst. Wat een drukte. En jij bent er ook!”

Toen Gerard ’t Oude Raethuijs betrad verwees een tekst met pijl op een ouderwets schoolbord hem naar een zaaltje waarvan de klapdeuren aanstonden. Er klonk nagenoeg geen gerucht door de kier, hetgeen hem verbaasde. Toen hij een deur openduwde zag hij in een oogopslag wat er gaande was. Jos Veldboer sprak namens de organisatie de reünisten toe en heette als notoire grapjas Gerard op eigen wijze welkom:

“Hé, daar hebben we Gerard Dekker. Jullie zien, beste jaargenoten, dat er niet eens zo heel veel verandert in het leven. Want kwam jij vroeger ook niet elke dag te laat, Gerard?”

Homerisch gelach van een volle zaal. Hij reageerde ad rem.

“Ik denk dat ik maar weer eens ga.”

Hij draaide zich om en verdween door de klapdeur. Hij stond weer in de vestibule en hoorde achter zich een bulderend gelach. De dame bij de garderobe keek lichtelijk verbaasd. Gerard knikte haar vriendelijk toe.

Jos Veldboer wist wel beter. Hij was juist een man van de klok. Zoals hij elke afspraak stipt nakwam. Van zijn omgeving eiste hij eenzelfde punctualiteit. Dat botste nog wel eens met leerlingen die bijvoorbeeld hun boekverslag niet inleverden op de afgesproken dag. Maar ook met Marjolein die vlak voor etenstijd nog weg spurtte voor een boodschap en dan twee uur later thuiskwam.

“Ik kwam Elly tegen. Van volleybal, weet je wel. Het was zo gezellig, we zijn even wat gaan drinken.”

Met Jos Veldboer was hij alleen tijdens de wintersportreis in het tweede jaar intensief opgetrokken. Hij dacht terug aan de eerste keer met de stoeltjeslift. Hij ging met Jos samen omhoog. Twee Oostenrijkse tegenliggers groetten hen.

“Grüss Gott.”

Waarop Jos zich met gevoel voor drama tot Gerard wendde en met grote ogen riep:

“Asjemenou, Geer. Gaan we zó hoog?”

Terug in de zaal die hem meteen beviel vanwege de planken vloer, de hoge donkerbruine lambrizering en de oude peervormige lampen die vroeger in hoge schoollokalen hingen meende hij eerst even een plek in de luwte op te zoeken. Het liefst in een hoek aan het uiteinde van de lange bar.

“Gerard Dekker” riep een stem die hem vaag bekend voorkwam tegen zijn rug. “Nog altijd perfect.”

Hij zette een glimlach op en draaide zich om. Hij voelde zich goed in zijn spijkerbroek en blazer van lichtbruin corduroy over een zwart overhemd. Zijn glimlach werd een gulle lach.

“Hé Hester. Wat leuk. En wat zie je er nog goed uit!”

“Kom jij eens hier.” Ze kwam met gestrekte armen op hem toelopen en omhelsde hem. Een heerlijke, frisse geur drong zich aan hem op.

“Hé Gerard. Ik hoopte, dat je zou komen. Van sommige mensen weet je gewoon dat zij er zullen zijn. Bij jou kon het twee kanten op.”

Hij kuste haar terug. Hij mocht haar destijds graag. Dat was om het knappe snuitje én ze straalde onbevangenheid uit.

“Kom mee. Iedereen is er” sprak ze gedecideerd. Ze pakte hem bij een arm. Hij liet zich gewillig meetronen.

Gerard wist, dat ze maar een paar jaar schooljuf was geweest. Ze kon de stress totaal niet aan. De komst van twee zoons waren een mooi motief om er mee te kappen. Ze werd later administratief medewerkster op het makelaarskantoor van haar man. Wat had deze knappe verschijning allemaal meegemaakt in haar huwelijk? Was ze gelukkig? Deed ze nog wat leuks buiten de makelaardij en het gezin? Had ze een hobby? Dat soort dingen zou hij vandaag van mensen willen horen.

“Vast niet iedereen” zei hij met zijn mond vlakbij het geblondeerde korte haar. Hij wist het zeker. Om de letterlijk doodeenvoudige reden dat niet iedereen meer in leven was. Hij lachte inwendig. Het frêle lijf van Hester glipte langs groepjes jaargenoten die dicht opeen stonden. Wringend en beschaafd duwend kwamen zij verder. Rondom hen werd geroepen en gelachen. Hester riep, zich half naar hem omdraaiend:

“Nou ja, de meesten van onze klas zijn er. Zo gezellig!”

Als vriendenclub was voor hem maar één club belangrijk geweest: de kantineclub. Na een paar slaloms ontstond er opeens ruimte voor hen. Naast een trappetje dat naar een toneel leidde zaten aan een lange tafel zeker tien oud-klasgenoten. Op het toneel stonden groepjes reünisten rond statafels.

“Jongens, kijk eens wie hier is.”

“Hé Gerard.”

“Je werd leuk verwelkomd door Jos.”

“Halloooohhh...”

“Weer één van onze klas. Wat zijn er veel!”

“Geer, hoe gaat-ie?” Dat was de kleine Belinda. Nog even enthousiast. Hij zoende Marjeet en Gerda en schudde Bram Borst en Wim de Vries de hand. Wim die in de kantine met de gebrandschilderde ramen eeuwig en altijd achter de piano zat. Elke dag Summer ’68 van Pink Floyd. Iemand wees Gerard op een lege stoel. Hij lachte naar iedereen. De aandacht benauwde hem enigszins, maar die verflauwde na zijn entree ook weer gauw. De mensen hervatten hun gesprekken. Hij begaf zich naar de lege stoel en was binnen een paar tellen verwikkeld in een obligaat praatje met Trudy de Weij die eigenlijk in gesprek was met een oude vriendin die aan haar andere zijde zat.

“Hallo Gerard. Hoe gaat het met jou?”

“Goed.”

Ze keek hem afwachtend aan. Met Trudy had hij op de academie weinig contact gehad. Hij vond haar saai. Aardig maar saai. Hij zocht naarstig naar een vraag of een aanmoediging. Een compliment desnoods. Hij kon niks bedenken. De vrouw naast hem bleef hem aankijken. Toen verzon hij, god betere het:

“Ik zit in het MBO. Al jaren.”

“O ja? Op welke school dan?”

“ROC Perspectief College.”

“O, dat is heel groot, geloof ik?” Ze zei het weifelend. Ze keek even schuin naar haar vriendin.

Gerard besloot het kort te houden. “Dertienduizend leerlingen.” Haar verbazing veronachtzamend gaf hij aan: “Maar praat lekker door met Sonja, jullie waren druk in gesprek. Dag Sonja.”

“Dag Gerard.”

Hij wendde zich dadelijk van het tweetal af en pakte een flesje water aan dat hem vanaf de overkant door Hester werd aangereikt. Hij nam een lange teug uit de fles en wilde een onbekende vrouw in zijn buurt aanspreken. Zij zat de hele meute stilletjes te bekijken. Jos Veldboer liep langs. Hij schudde hier en daar handen. Hij riep in het voorbijgaan:

“En Gerard Dekker wil ik straks ook nog spreken.” Er volgde een gulle lach. Gerard riep terug:

“Krijg ik straf, meester?”

Er werd gelachen. Zo was zijn contact met Jos destijds geweest. Grappen, kwinkslagen.

“Je hebt het nog steeds, hè?”

Gerard keek de onbekende dame nu aan. Meestal viel hem iets op. Aan deze vrouw kon hij niets ontdekken. Hoogstens dat zij dromerig keek. En toen ze voorover boog om haar glas wijn van tafel te pakken keek hij in een diep decolleté.

“Pardon?” vroeg hij met een beleefde glimlach.

“De scherpte. Je oogde zo bescheiden. Maar je had je woordje altijd klaar.”

“Eh...”

De vrouw naast hem begon te giechelen. “Nu vraag je je af, hoe ik dat bedoel.”

“Precies.”

Zonder onbeleefd te willen zijn wierp Gerard een snelle blik over zijn schouder. Hij scande de menigte op boeiender ontmoetingen. Hij haalde een hand over zijn haar en legde hem op zijn bovenbeen. Hij ging even verzitten om haar wat beter in de ogen te kunnen kijken.

“Ik ben wel boos op je geweest.”

Er tekende zich dadelijk een frons af op zijn voorhoofd. Als een soort afweer tegen deze onvermoede aanval. Met hoog opgetrokken wenkbrauwen keek hij haar aan. Hij vroeg niets, maar zijn blik zei genoeg.

“Je pakte destijds Vera van me af.”

“Jacqueline!” riep hij uit.

Hij gaf een klap op zijn bovenbeen. Van meerdere kanten werd naar hen gelachen. Het was de zoveelste kreet van herkenning.

“Jacqueline Plugboer. Ik had je nog niet herkend, Jacqueline. Sorry!”

“Nee, dat geeft toch niks. Ik was altijd al onopvallend. En schijnbaar ben ik het nog...”

Hij vroeg zich af of hij zich zorgen om haar moest maken. Zoveel jaren later en dan deze ironie, zoniet bittere spot. Zij woonde in de academietijd op een kamer in het klooster van de Ursulinen. Maar ze zat bijna elke avond bij Vera in het huisje aan het Wiertdijkje. Dikke vriendinnen waren ze. Stom dat hij haar vergeten was.

“Je zegt afgepakt. Maar waren jullie dan... Eh, nee, Vera niet...” Hij dacht terug aan zijn amoureuze avonturen met Vera. Zij was zo hetero als wat.

“Was jij..., ben jij lesbisch?”

Ze moest lachen om zijn gestamel. Zich half en half verontschuldigend lachte hij terug.

“Tja, nou ja. Hoe moet ik het anders...”

“Nee, prima.” Ze stak een sigaret op. “Ik wel ja. Vera niet. Ze vond gewoon al die aandacht van mij leuk. Het zat een beetje op een grens van vriendschap en verliefd, wat we met elkaar hadden. En toen kwam jij.”

“Goh.” Meer kon hij niet verzinnen. Hij dronk zijn flesje leeg.

“Ze was erg gek op je. Hoteldebotel. Zo had ik haar nog niet eerder gezien. En nadat je het had uitgemaakt heeft het lang geduurd...”

Ze trok haar mondhoeken op een vreemde manier samen. Ze schudde even met haar hoofd. “Je liet abrupt niets meer van je horen. Het duurde lang voordat ze er overheen was.”

“Het is al heel lang geleden” zei hij met een zucht.

“Ze was echt gek op je. De manier waarop vond ze ook zo erg. Je zou voor het eerst met haar mee naar een feestje van haar team en je kwam gewoon niet opdagen.”

Hij liet zijn hoofd naar beneden knikken. Hij dacht na. Het was lang geleden. Hij deed het voorkomen alsof hij in zijn geheugen moest graven. Dat was niet zo. Hij wist het nog precies. Er was een reden. Geen excuus, maar wel een reden. Het had met Mirjam Kramer te maken. En die naam kon hij niet noemen. Punt. Hij richtte zich op en zei droog:

“Hij is binnen, hoor!”

Jacqueline keek hem aan en zweeg. Ook hij was eventjes uitgesproken. Van de overkant van de tafel kwam Gerda door met een bepaald onhandige opmerking:

“Het is hier geen begrafenis hoor, mensen.”

Meteen toen ze het gezegd had legde ze de link van Jacqueline naar Vera die jaren geleden overleden was. Ze sloeg uit gène een hand voor haar mond.

“Sorry!” gooide ze er nog uit.

Van verder weg werd geroepen. “Dekker, kom eens hier!” Gerard draaide zich om op zijn stoel. Blij dat hij even verlost was van Jacqueline. Jos Veldboer stond te lachen en te wenken bij een club wintersporters van weleer. Gerard kon wel raden waar het gesprek over ging. Stoere praat over de verliefdheden van toen, over de Tanzkeller en over Schuss naar beneden. Hij stak zijn hand naar hen op en lachte maar wat. Toen hij zich weer omdraaide was zijn buurvrouw weg. Hij keek verbaasd op en zag haar in de mêlee verdwijnen. Hij had haar nog willen zeggen, dat je soms dingen anders wilt, maar dat het niet anders kan. Lekker vaag en toch waar. Met een in zichzelf gekeerde blik vroeg hij zich af of de reünie soms bedoeld was voor het indienen van openstaande rekeningen? Dan kon hij nog wat beleven.

Aan de overkant van de tafel haakte Hester weer naar zijn aandacht. Als een kind dat verrukt is over haar verjaarscadeau riep ze hem toe:

“Volgens mij is echt iedereen er van onze klas, Gerard. Enig hè?” Bram Borst kwam ertussen. “Nou, je vergeet er wel een paar, hoor.”

“O ja? Wie dan?” Het zonnebankbruine gezicht keek oprecht verbaasd.

“Vera Filarski. Ada Tielen. Mirjam Kramer. En Koos Leek.”

“O verdomd” reageerde Hester dadelijk. Ze verstopte haar gezicht een tel achter haar fijne handen. Gerard kon niet uitmaken of het vanwege het vloeken was of vanwege de vergeten klasgenoten. Ze kwam weer tevoorschijn.

“Ada Tielen, wie was dat dan?”

“Dat kleine dikkerdje.” Gerda hield van duidelijkheid.

“Nou nou” protesteerde Bram voorzichtig.

“O ja, die.” Hester zag haar kennelijk weer voor zich. “Ze droeg altijd fel rood of fel geel.”

“Ze verdween in het examenjaar. Dat was toen zo’n raadsel. Ze is twee jaar geleden pas gevonden. Dat heeft in de krant gestaan.”

“In Het Zwanenwater ja. Ik heb het ook gelezen.” Dat was Bram weer.

“Er werd ook een pak drugs gevonden. Wie had dat ooit gedacht, Ada Tielen en drugs?”

Gerard stond op. Hij stapte bij de lange tafel vandaan waar de anderen druk in gesprek bleven. Het was een schijnbeweging. Hij wist namelijk alles van Ada Tielen, van de drugs in Het Zwanenwater en van Mirjam. Maar hij zou er geen woord over loslaten.

Hij baande zich een weg naar de bar. Onderweg kreeg hij een plens bier tegen zich aan, toen hij zich tussen een paar mannen doorwrong die luid praatten en drukke gebaren maakten. Het waren vage bekenden.

“Sorry!” riep er een.

“Geeft niks” riep hij terug en hij wilde doorlopen.

De man hield hem tegen, pakte een glas pils van de statafel en drukte het in zijn handen. “Jij bent toch Gerard?”

“Ja, dat klopt.”

Hij stak zijn hand uit. Gerard maakte automatisch hetzelfde gebaar. Ze schudden elkaar de hand.

“Kor Leegstra.”

Er begon Gerard iets te dagen. Hij keek nog eens goed naar het gezicht voor hem dat er wat pafferig uitzag. Kor Leegstra. Ja, hij kon goed voetballen. Daar kende hij hem van. Hij was nogal een praatjesmaker. Beetje vreemd hoofd en dan zo’n spitse kin. Hij sliste.

“God Gerard. Wat hebben we mooi gezaalvoetbald samen, weet je het nog? We wonnen alle toernooitjes. Wij waren de techneuten en we lieten Rens enne... kom, hoe heette die andere jongen nou ook...?”

“Jeroen.”

“Jeroen. Ja. Die jongens lieten we rennen. Ze konden er geen hout van, maar ze waren wel enthousiast. Lachen man!”

Gerard hief zijn glas omhoog. “Op het leven!”

“Op ons!” zei Kor lachend. Hij vervolgde. “Ik kan het zelf ook niet meer, hoor. Ik ben veel te zwaar geworden, ik weet het. Maar hou dat maar eens tegen. Wat zie jij er trouwens nog goed uit, kerel. En Rens, zie jij die nog wel eens? Ik heb hem hier nog niet gezien.” Gerard liet de spraakwaterval in eerste instantie lachend over zich heen komen. Toen zei hij: “Kor, je gaat mij niet vertellen, dat je voor de klas staat.”

“Nee” reageerde de gezette veertiger direct.

“Nou, zeg op” dirigeerde Gerard hem. “Wat doe je?”

“Gerard, ik heb de mooiste baan van de hele wereld. Ik ben eigen baas. Ik heb een evenementenbureau en ik heb geen personeel in dienst.” Gerard knikte instemmend. “Lullen en organiseren, dat zie ik jou inderdaad doen. En wat voor evenementen zijn het dan?”

“Ik kan alles regelen wat de mensen willen. Ik beperk me tot Alkmaar en de wijde omgeving. Fietstochten. Kanoroutes. Bedrijfsfeesten. Ik werk samen met AZ voor personeelsuitjes. Maar ik organiseer net zo goed kinderfeestjes op maat. Een seminar. Echt, je kunt het zo gek niet bedenken. Voor tien man, voor honderd man. Van alles. Laatst had ik een Marco Borsato-stadswandeling door Alkmaar. Die heeft nog de landelijke pers gehaald, omdat het management van Borsato moeilijk deed.”

“Prachtig” juichte Gerard.

“Jij bent leraar” zei Kor terwijl hij stond te wiebelen op zijn benen. Met een uitbundig smoelwerk voegde hij eraan toe: “Dat kan gewoon niet anders!” Hij sprak de woorden staccato uit, alsof hij ervan overtuigd was.

Gerard liet het nog even in het midden. “Is dat zo?”

“Absoluut. Je outfit. Je houding. Fris en modern. Serieus en toch grappig. Een rolmodel. Echt Gerard, je bent een rolmodel.” Gerard schoot in de lach. “Hou op, man.” Kor had al de nodige biertjes achterover geslagen, dat was duidelijk. Kor negeerde zijn protest.

“En zo consen... Nee, hoe zeg je dat nou?”

“Consequent?”

“Nee, consequent bedoel ik niet. Nou ja, dat zal je ook wel zijn, maar ik zoek een ander woord. Consje...”

“Hoor ik het voor het eind van de reünie van je?”

“Consciëntieus. Ik struikel bijna over het woord, maar zo kom jij over. Consciëntieus. Dat moet een leraar zijn.”

Gerard lachte weer. Hij dronk zijn bier op. Het smaakte hem erg goed. Ergens in zijn achterhoofd vroeg hij zich af hoe hij dat verder moest aanpakken. Drinken en de auto laten staan. Dadelijk weggaan. Of weer overschakelen op water. Het lag in zijn aard om zich nu inwendig te buigen over de vraag of het sterk of zwak zou zijn om de drank te laten staan. Opeens schoten de woorden van Marjolein hem te binnen: geniet ervan.

“Kor. Mag ik je hartelijk bedanken voor deze mooie woorden?” Kor grijnsde terug. “Alstublieft.”

“Dan ga ik mijn stralende onderwijscarrière nu elders vervolgen.”

“Wacht heel even, Gerard.” Kor pakte hem bij een schouder, toen hij zich omdraaide. Hij had alweer bier besteld en drukte Gerard een glas in de hand.

“Proost man. Maar zeg me alleen nog even, hoe het met Rens is? Heb jij nog contact met hem?”

“Nee. Eerst wel. Maar allang niet meer. De eerste tijd na het examen zag ik hem nog wel. Hij verhuisde naar een kraakpand in Amsterdam. In de Van Hogendorpstraat in Oud-West.”

“O ja? Net wat voor Rens, een kraakpand.” Hij zag een grijns over Kor zijn gezicht trekken. “Hij had ook altijd van die linksige praat. En altijd die legerjas aan.”

“Hij woonde er prachtig. Ik kwam regelmatig bij hem. In de weekends. Stappen. Film, theater. Koos Leek was er ook vaak bij. Die had verstand van kunst. We hebben heel wat tentoonstellingen bezocht samen. Mooie tijd.”

Gerard zweeg. Er bleef een flauwe glimlach op zijn gezicht achter die zijn mondhoeken naar beneden trok.

“En waarom kwam er een eind aan die mooie tijd?”

“Tja, Rens kreeg verkering met een kraakster die hem helemaal meetrok in het actiewezen. Tot die tijd was hij gymleraar in het speciaal onderwijs, ergens in de Zaanstreek. Maar met zijn nieuwe vriendin ging hij fulltime actievoeren. Hij meldde zich ziek voor zijn werk en heeft zich laten afkeuren. En daar kregen we ruzie over.” Gerard wou het hierbij laten. Kor vroeg door.

“Ruzie helemaal?”

“Ja. Nou ja. Rens noemde zich globalist. En ik noemde hem profiteur. Kwaad natuurlijk. Dat wijf er doorheen schreeuwen. Dat ik een burger was, waarop ik irritant terugzei dat we allemaal burgers zijn. En dan vond Rens weer dat het systeem van buiten en van binnen moest worden ondermijnd. Dat soort discussies. Maar vooral zijn afkeuring door de bedrijfsarts vond ik een piketpaaltje te ver. Toen knapte ik af.” Kor schudde misprijzend zijn hoofd. “Hij loopt vast nog in die jas” zei hij toen lachend.

Gerard gaf hem een tikje tegen zijn borst en draaide zich om in de richting van het buffet. Hij bestelde bier en reikte over enkele hoofden heen Kor een glas aan. Kor was alweer druk in gesprek. Hij werd door anderen attent gemaakt op de rondzwevende traktatie, pakte het glas aan en zwaaide. Grijns.

Gerard verplaatste zich naar het uiteinde van de bar. Vanuit zijn positie in de hoek liet hij zijn ogen over de aanwezigen glijden. Het was stampvol, zowel in de zaal als op het toneel. Het was warm, het gonsde van de gesprekken, er hing een blauwe walm boven het publiek van de rook en door dat alles heen bereikten slierten nostalgische muziek zijn oren. Het dorp van Wim Sonneveld. Weet je nog wel, oudje? Daar was Jos Veldboer verantwoordelijk voor, bedacht Gerard. Dat kon niet anders.

Hij hing aan de bar en keek rond. Veel mensen herkende hij toch niet. Misschien liet zijn geheugen hem in de steek. Reëlere optie vond hij dat velen in twee decennia onherkenbaar waren geworden. Lichamelijk verval in tal van variëteiten: grijzende haren, kaalheid, hangwangen, vervetting, bril, handicap, bolle buik, magerte, rimpels. Wat de vreugde van het weerzien geenszins temperde. Er heerste een opgewonden sfeer. Veel gezoen. Klappen op schouders. Hij zag ook een stel dat tegen een wand aanhing en indringend met elkaar sprak.

“Gerard Dekker? Is het echt waar?”

Er rustte opeens een hand op zijn schouder en hij draaide zich automatisch om. Hij keek in een hem volkomen onbekend gezicht.

“Jou had ik hier niet verwacht” zei de vrouw die er absoluut patent uitzag. Hennakleur in het haar. Ook dat maakte veel mensen onherkenbaar, bedacht hij zich, de veelsoortige hairlooks. Zij droeg een stoere mosgroene broek met veel zakken erop en een blouse die haar boezem ternauwernood omspande. Met haar binnenkomer scoorde ze punten bij Gerard. Maar hij wist niet wie zij was.

“O, hallo” reageerde hij weifelend.

“Ik herkende je meteen, toen je binnenkwam tijdens die speech. Ben jij niet ouder geworden of zo?” Ze had een donkere, hese stem.

Zijn wenkbrauwen gingen omhoog, er verschenen rimpels op zijn voorhoofd. Hij vorkte met een paar vingers door zijn korte haar. Ze lachte om het gebaar. Misschien omdat ze het zich van vroeger herinnerde. Ze wiegde met haar heupen. Hij kreeg het warm en vroeg zich nog steeds af wie ze was. Nadat hij zich helemaal had omgedraaid stond hij zo’n beetje klem tussen de bar en de bevallige dame.

Pita loopt met Alex en nog een paar matties door het overdekte winkelcentrum. Het is zaterdagmiddag. Lekker druk overal. Winkelend publiek. En ook veel jongeren op de been. Vrienden. Eigen soort. Ook anderen. Beetje hangen. Beetje keet schoppen. Moet kunnen toch? Er zijn clubjes meisjes. Wie weet kunnen de jongens nog een chickie scoren? Chillen man.

Voor de Musicstore staan manden buiten voor de winkel.

“Dvd-tje voor vanavond, jongens.”

“Sure.”

Een paar jongens stellen zich argeloos op tussen het personeel bij de kassa en de manden buiten. Alex stopt een leuke film onder zijn jas en loopt alvast verder. Pita en de anderen kijken nog wat rond. Dan gaan zij ook weg. Bij het filiaal van AH komen ze weer samen. Ze hebben nog geen snoep. In de AH geven ze elkaar dekking. Ze maken verpakkingen stuk en halen er uit wat van hun gading is. Bij de kassa rekenen ze per persoon een blikje Red Bull af.

De jongens gaan verder. Het winkelcentrum is groot, er zijn veel paden. Ze lopen naast elkaar. Ze genieten ervan als de mensen aan de kant gaan en afkeurend kijken. Een blanke man die commentaar geeft sluiten ze met hun groep in. Zijn vrouw gaat gillen en trekt de man aan zijn arm weg. Lachend lopen de vrienden weer door. Ze lopen niet, ze swingen. Soms komen ze een ander groepje jongeren tegen. Er is altijd wel een bekende bij. De handjes op elkaar slaan. Even een babbeltje maken. Lachen. Als ze genoeg gelopen hebben gaan de jongens chillen bij de hangplek. Het is een doodlopend pad in het winkelcentrum. Er zijn kort na elkaar een paar winkels gesloten. Er passeert een groep meisjes. De jongens roepen naar hen. Ze lachen en zwaaien. Ze nodigen hen uit om er even bij te komen.

“Chillen!”

Ze lopen giechelend door. Even later komen ze in tegenovergestelde richting opnieuw voorbij. De jongens fluiten en lachen.

“Hé, hé, ze hebben zin. Anders komen ze geen tweede keer voorbij.”

“Pita, loopt er wat bij?” vraagt Alex.

“Dat bruine chickie achteraan. Ze kijkt steeds achterom. Kijk dan, ze kijkt. Kijk dan, ze kijkt weer. Ziet er goed uit, toch?”

“Ja man. En die ernaast dan? Kijk naar die prammen. Ze rollen bijna uit het mandje, ik zweer het.”

De jongens gaan achter de meisjes aan, als zij het winkelcentrum verlaten. Buiten is de schemering ingetreden. De jongens roepen. De meisjes lachen en blijven staan. Ze ontmoeten elkaar op een basketbalveldje bij de naburige school. Er zijn wat bosschages omheen. Er wordt gerookt. De groep is gegroeid tot wel vijftien. Ze staan met zijn allen bij elkaar. Er klinkt muziek. Pita, in een smetteloos wit jasje, steelt de show. In de schemering lijken zijn ogen nog groter. Alle meisjes cirkelen om hem heen. Hij hoeft maar te kiezen. Er wordt door de anderen wat geroepen over uitgaan. Geen van de meisjes hapt nog toe. Eerst Pita afwachten. Ah, het wordt het bruine chickie met het bolle kontje. Hij staat opeens voor haar en haalt uiterst langzaam een slanke wijsvinger langs haar kaaklijn. Hij tilt haar kin omhoog en drukt een kus op haar dikke lippen. Het kind valt bijna in zwijm.

“Kom” fluistert hij in haar oor. Hij neemt haar mee naar de andere kant van het plein en trekt zich met haar terug in het portiek van de school. De anderen begeleiden hen met een gedempt gejoel. Alex spreekt met het meisje met de stevige borsten af voor ’s avonds. In het portiek wisselt Pita een lange tongzoen met het chickie van de middag. Ze kijkt dromerig naar hem op. In het tegenlicht ziet ze haar zwarte prins. Zijn ogen glanzen. Hij kust haar weer. Dan wijkt hij achteruit en lacht bijna onmerkbaar. Hij fluistert in haar oor:

“Ik heb nog iets lekkers voor je.”

Ze kijkt vragend naar hem. “Wat dan?”

Hij knoopt zijn broek los, pakt haar hand vast en gaat ermee over zijn onderbroek. Ze moet zijn stijve piemel wel voelen.”

Ze schrikt en wil zich van hem losmaken. “Wat doe je?” sist ze.

“Wow, wat ben je zo mooi!” zegt hij met onderdrukt enthousiasme. Hij doet alsof hij haar geruststelt. “Kom hier.” Hij trekt haar weer tegen zich aan, drukt een kus op haar lippen. Ze kreunt zacht. Met zijn ene hand heeft hij van achteren haar haar beet. Hij trekt haar hoofd aan haar haar een klein stukje achterover. Hij lacht en hijgt tegelijk. Met zijn andere hand houdt hij een mes bij haar mond. Als ze wil gaan gillen drukt hij snel zijn mond op haar lippen. Hij prikt met het mes in haar keel. Ze houdt zich koest.

“Je wilt toch dat je mond zo mooi blijft?”

Ze knikt alleen. Er rollen twee tranen omlaag. Hij fluistert:

“Je mag me pijpen.”

Geluidloos gaat het meisje voor hem door de knieën.

Gerard voelde zich hoogst ongemakkelijk. Dit was niet wat hij wilde. Hij keek de vrouw voor hem wazig aan. Zij liftte haar wenkbrauwen subtiel.

“Sorry” zei hij. Hij had haar ongebruikelijk lang woordeloos aangestaard en had het gevoel dat hij haar een verklaring schuldig was. “Het was heel gek, maar er kwam iets bij me op. Het was net of ik één van mijn leerlingen voor me zag.”

Ze zei niets. Haar wenkbrauwen gingen een stukje verder omhoog. Haar mondhoeken trok ze wat verder uit elkaar.

“Tja. Zie je, het gaat niet goed met die jongen. Ik ben bang dat hij verkeerde dingen doet...” Hij wilde een gebaar van onmacht maken met zijn armen, maar hij stond klem tussen de bar en de vrouw. Hij zocht naar woorden om een begrijpelijke en geloofwaardige verklaring op te bouwen. Opeens bedacht hij dat zij bij de groep gymspecialisten zat in het laatste jaar. Steffi. De naam schoot hem weer te binnen. Steffi, hij had één keer met haar gezoend in Verano. Ze hadden een handbaltoernooi gehad met de specialisten en na afloop gingen ze met zijn allen uit. Zou dat er mee te maken hebben gehad? Zou hij onbewust een of andere rare koppeling in zijn hersenen hebben gemaakt? Ach nee, het was te ver gezocht.

“Ik weet het niet, hoor” begon ze bijdehand. “Maar als ik met al mijn leerlingen in mijn hoofd ga rondlopen, dan ben ik gauw overspannen.” Hij had iets aardigs tegen haar willen zeggen. Jij bent nog mooier geworden. Wat heb je leuke kleren aan. Of iets dergelijks. Maar na haar interruptie had hij er geen zin meer in. Hij stapte bij haar vandaan en zette zonder om te kijken koers naar het toneel.

Naast het trappetje dat naar het toneel voerde stond een oudere man in de hoek. Hij stond stilletjes te kijken naar de taferelen in de overvolle zaal. Gerard zag hem en stapte dadelijk op hem af.

“Dag mijnheer Verberne. Wat ontzettend leuk om u hier aan te treffen.” Hij was nog hetzelfde kleine mannetje met het stalen brilletje. De smalle snor en het kleine sikje waren intussen grijs geworden.

“Nou, ik sta op het punt om de zaak te verlaten, want het is me hier te druk, jongeman. En met wie heb ik het genoegen?” vroeg de oude docent Nederlands.

“Ik ben Gerard Dekker. Ach, u kent mij natuurlijk niet meer. Maar ik wil u even zeggen, dat ik altijd buitengewoon genoten heb van uw lessen in het bos.”

“In het bos?” Hij tilde ergens achter zich een klein glaasje van de rand en bracht het naar zijn lippen. Hij gooide het zonder te trillen in één keer achterover.

“Ja, u had toch uw lokaal in het bos achter het klooster? Het was zo’n semi-permanent gebouw.”

“Ach, ja natuurlijk.”

“Ik vond het altijd zo prachtig dat we over een smal pad door het eikenbos naar uw les mochten. Het was letterlijk en figuurlijk een andere wereld.”

De oude baas gnuifde. “Ja ja, dat was het ook. Het was een neerlandistieke enclave in een land dat verder ten onder ging aan taalvervuiling. Om het zo eens te zeggen.” Hij sloeg zijn kraaloogjes op naar Gerard en voegde eraan toe. “Ik heb mijn best gedaan om de taalvervuiling tegen te gaan. En nu moeten jullie het doen.” Hij maakte een knikkende beweging met zijn rode hoofd in de richting van de massa. “Ik hou mijn hart vast, als ik eerlijk ben. Hoeveel zinnige gesprekken zullen er in deze ruimte vandaag gevoerd worden? En hoeveel in verzorgd Nederlands?”

Gerard begon te lachen.

“Ik hoor niet anders dan ‘vet’ en ‘shit’ en ‘optiefen’ en ‘swah’ en ‘kanker’ en ‘fuck’. Ik bedoel maar. Als hier de pedagogen van vandaag verenigd zijn, wat krijgen we dan morgen?”

“Mijnheer Verberne, u bent onverbeterlijk. Ik herinner me dat u elk blokuur een kaart bovenaan het bord hing.”

“Jazeker jongeman, dat waren de spreuken van de Bond Zonder Naam. Die vond ik belangrijk.”

“Minder spraakwater, meer zuivere koffie. Dat vond ik de mooiste. Die heb ik altijd onthouden. Weet u, als mijn leerlingen dom zitten te kletsen, dan doe ik hetzelfde als u toen. Ik pak de kaart uit mijn tas, vouw hem open en hang hem aan het bord.”

“Bravo. Mag ik de hoop voor de toekomst toch nog behouden.” Hij gaf Gerard een hand.

“Dekker zei je toch?”

“Gerard Dekker, mijnheer Verberne. Tot ziens.”

“Het ga je goed, jongeman.”

Gerard volgde hem enige tijd met zijn blik, terwijl hij zich schuifelend een weg naar de klapdeuren baande. Hij verdween uit het zicht. In de zaal was het intussen overvol. Vergiste hij zich of werd de menigte geleidelijk luidruchtiger? De alcohol deed ongetwijfeld zijn werk. Oude tegenstellingen verdampten. De mildheid der jaren. Gedurende enkele uren lag er een brug tussen heden en verleden waarover de aanwezigen vrijelijk heen en weer liepen. Ook hij wandelde van de ene club naar de andere. Met Steef de Wit en Wim de Vries kwam hij terug op hun kantinezittingen. Hoeveel lol ze hadden gehad om de belevenissen op de hospiteerscholen. Wim was beroepsmuzikant geworden. Gerard feliciteerde hem daarmee. Hij drukte zijn leerlingen ook elk jaar op het hart om vooral te gaan doen wat ze leuk vonden en waar ze goed in waren.

“Daarom werk ik in de zwakzinnigenzorg” gaf Steef te kennen. Lachend kwam er achteraan: “Dat is ongeveer mijn niveau.”

Later in het gesprek ontboezemde hij dat hij in het onderwijs begonnen was en na een jaar of acht hartstikke gek werd. Gerard realiseerde zich dat soms achter een enkel achteloos uitgesproken zinnetje van mensen een compleet drama schuil ging. Hij praatte uitgebreid bij met Hester en Marjeet. Ongecompliceerde gesprekken, vrolijk. Op zijn vraag wat anno nu hun favoriete bezigheid was verraste Marjeet hem met zingen in een koor. Hester hield het bij tennis. Marjeet vertelde dat ze zong bij Melange, een zanggroep met populair repertoire van licht klassiek, Frans chanson tot Nederlandse liedjes, musical en operette.

“Maar hoezo ben je daarin geïnteresseerd, Gerard? Jij was toch meer van de sport?” vroeg de vrouw die op de academie destijds opviel door haar rode haar en haar sluipgang.

“Toevallig kregen we op mijn school een tijdje geleden een gesprek over koren. Meer dan de helft van het team bleek wekelijks te zingen in een koor. Dat was verrassend. Niemand wist dat dus van een ander. Sindsdien gaat het gesprek er regelmatig over. Repertoirekeuze, een triller, wel of geen Wybertjes voor een uitvoering, resonantie, dat soort dingen.”

In een hoek van de zaal zag hij de kleine Belinda staan. Hij zocht haar op. Ze proostten, waarna Belinda het verhaal vertelde van haar dramatisch verlopen huwelijk en dat ze nu dus gewoon heel hard moest werken om het te kunnen rooien, alleen met haar drie kinderen. Ze leunden naast elkaar tegen een zijtafel. Zo ging dat ook op een reünie. Op de ene plek een bloedserieus gesprek. Een meter verder werd gebruld van het lachen. En met de alcohol vloeide een fikse scheut nostalgie door de aderen. Er werden anekdotes verteld over docenten van toen. Er waren sentimentele oprispingen over oude liefdes. Gerard voelde zich er goed bij. De hele kluit bij elkaar, het had iets van broers en zussen die elkaar na een lange periode terugzagen. Hij maakte weer deel uit van een gemeenschap. Dat gevoel was hij al heel lang kwijt. De reünisten, vormden met zijn allen weer even een gemeenschap. Het ging over hoe mooi de jaren van de opleiding waren geweest. En hoe navenant zwaar het leven nu was met de verantwoording voor een gezin, voor een baan. Ze klampten zich met zijn allen gedurende één dag vast aan het goede gevoel. Dat vroeger alles mooier was. Dat vroeger alles beter was.

Ruim voordat er jaargenoten op huis aan gingen werd er met rode konen over een herhaling gesproken. Hester begon er al halverwege over:

“Ik wil jullie volgend jaar allemaal weer zien, hoor.” Uit de losse pols bezwoeren oud-klasgenoten elkaar dat ze contact zouden houden. Anderen riepen:

“Houden jullie me op de hoogte van de plannen?”

Het zou er allemaal niet van komen, want iedereen was druk, druk, druk. Er waren al vrij veel reünisten vertrokken, realiseerde Gerard zich op zeker moment. Waarom kwam hijzelf nooit op het idee om naar huis te gaan? Eenmaal aan het bier was er geen houden meer aan. Hij wist het van zichzelf. Maar hij vond ook, dat ieder mens recht heeft op een afwijking. Achter de hoge ramen was het zwart. Buiten was het helemaal donker geworden. Binnen was er het gedempte licht van de peervormige lampen die met stangen van messing aan het hoge plafond hingen. Gerard besteeg het trappetje naar het toneel. Vanaf de rand van het toneel overzag hij de zaal. Die nog voor de helft gevuld was met jaargenoten die zich laafden aan de drank en aan elkaar. Er werd een paar keer naar hem gezwaaid als hij de ogen van bekenden ontmoette. Hij zwaaide lachend terug. Jos Veldboer zwaaide ook weer. Naar hem stak hij overdreven vrolijk zijn duim op.

De persoon die hij zocht zag hij nergens. Van de vriendenclub had hij het leuk gevonden om Jeroen Holtz nog te zien. Maar evenals Koos en Rens was hij niet op de reünie verschenen. Anders zou hij hem al tegengekomen zijn. Hij draaide de zaal zijn rug toe. Een rondje over het toneel en dan moest hij maar eens gaan. Op het toneel was hij nog niet geweest. Dat werd met een taxi naar huis. Zou Marjolein blij mee zijn. Hij haalde voorzover mogelijk in de rookwalmen diep adem en verliet zijn plaats bij de trap. Hij stapte langs een paar kringetjes reünisten. Verbeeldde hij het zich of kregen ze allemaal dezelfde melancholieke blik in de ogen? Hij herkende geen klasgenoten bij de statafels. Totdat hij achteraan op het toneel kwam. Opeens kreeg hij hem in beeld. Jeroen temidden van... Hij keek van een afstandje naar de club en zocht in gedachten naar een overeenkomst. Sommige figuren kwamen hem vaag bekend voor. Maar een echte connectie wilde hem niet te binnen schieten. Hij zag Jeroen drukke gebaren maken. Zo was het vroeger ook. Geen uitbundige, wilde gebaren. Nee, ze leken bij hem ingestudeerd. Jeroen deed alles gestileerd, ingehouden, beheerst. Hij riep naar hem:

“Jeroen!”

Jeroen onderbrak meteen zijn betoog. Met hem keken nog vijf, zes jaargenoten in zijn richting. Ze lachten royaal, toen ze zagen hoe Jeroen zich uit hun kring losmaakte en met gespreide armen naar Gerard liep.

“Héééééé Klaas Nuninga!”

“Jeroen Holtz.”

Ze omhelsden elkaar.

“Waar zat je, man? Ik zocht je de hele middag daar beneden.”

“Ik kwam binnen. Ik zag de hele meute aan een lange tafel zitten en ben meteen de trap opgeschoten. Weg!”

Hij had zichtbaar plezier om zijn eigen woorden. Gerard zag op zijn getinte gezicht de oude, vertrouwde ruit verschijnen en alleen al daarom moest hij lachen.

“Een reünie, moeten we dat willen?” vroeg hij Jeroen. Dadelijk was er de blik van verstandhouding.

“Ja, zoiets Gerard, jij begrijpt het.”

“Maar wie zijn dat dan?”

Hij knikte met zijn hoofd naar de groep achter hem. Jeroen maakte een ruim gebaar met zijn arm. Hij zette grote ogen op achter de ronde glaasjes van een fijn, donker brilletje. Hij benadrukte elke lettergreep toen hij riep:

“De mu-ziek-spe-cia-lis-ten, Gerard.” Daarna zei hij het normaal: “Dit zijn de muziekspecialisten.”

“Ach natuurlijk” zei hij terug. “Ik had het kunnen weten.”

De club groette en lachte naar hem. Jeroen legde een arm om zijn schouders.

“Kom mee” zei hij en hij troonde hem mee naar een kleine bar. “Perfect hier, Gerard.” Hij bestelde twee bier en terwijl hij afrekende zei hij lachend: “Niks te maken met die lui daar beneden.” Hij reikte Gerard een glas aan. Hij hief het zijne omhoog en riep theatraal: “Pils!”

“Op het leven?” opperde Gerard voorzichtig. Hij wist, dat Jeroen zijn vrouw jaren geleden overleden was.

“Op Klaas Nuninga. Voetbal je nog?”

“Niet meer. Ik ben afgelopen zomer gestopt.”

Ze grijnsden naar elkaar. Gerard nam even de tijd voor een ferme slok. Hij zette zijn glas op een viltje op de bar. Toen vroeg hij zacht:

“Hoe is het, man?”

“Het gaat goed, verder gaat het slecht.”

Ze lachten beiden. Ze droegen destijds in de kantine vaak voor uit Reve. Vooral Steef had talloze uitspraken van Frits van Egters uit ‘De avonden’ paraat. Jeroen voegde er aan toe:

“Ach, we moeten er wat van maken, Gerard. Ja toch?”

“Tja.” De resten van een lach verdwenen van zijn lippen.

“Laat ik het zo zeggen. Als ik mijn muziek niet had, dan ging het niet goed met me.”

“Ik geloof je.”

Jeroen was op de academie een voorbeeld voor allen. Hij was creatief, hij was knap, durfde vrijuit te spreken. Docenten en medestudenten zagen in hem de ideale onderwijzer. Grappig, vlot, muzikaal, intelligent. Een mooie jongen die ook nog eens aardig was.

“Ik woon sinds een paar jaar in Schagen. Kwam beter uit voor mijn werk. Middelgrote stad. Niet te groot, niet te klein. Er gebeuren leuke dingen. Ik ben meteen bij een koor gegaan en dat was een voltreffer, Gerard. Het Gregoriuskoor, geweldig koor, geweldige dirigent ook. Zeg, jij kwam toch ook uit Schagen?”

“Kwam ja. Je zegt het goed. Tegenwoordig woon ik in Toorenburg. Dat ligt er vlakbij.”

Jeroen veerde op van de barkruk. Hij stootte Gerard aan.

“Dan wonen we zonder het te weten al een tijdje bij elkaar in de buurt.” In een impuls liet hij erop volgen: “Kom ook op het koor. Jij kon altijd goed zingen. Je kunt toch noten lezen?”

Hij werd verrast door de wending die Jeroen zo kort na hun begroeting al aan het gesprek gaf.

“Eh...” zei hij schuchter. “Een koor? Een kerkkoor? Wat zocht jij daar?”

“Troost” reageerde Jeroen met aplomb. “Ik zeg het eerlijk. Ik voelde me hopeloos. Ik zocht troost. En iets van opname, van ergens bijhoren.”

In de stilte die hij liet vallen dacht Gerard na. Kon hij noten lezen? Ja, ze hadden het allemaal op de opleiding geleerd. Bundels met kinderliedjes zongen ze. Het ging hem best goed af. Ze hadden ook blokfluitles gehad. Hij had er nooit wat mee gedaan. Zijn kennis van de muziek was weggezakt. Hij kon noten lezen zoals sommigen van zijn dyslectische leerlingen woorden lazen: moeizaam, letter voor letter, veel fouten, onhandige klanken samenvoegend op de tong.

“Nou ja, jij was natuurlijk meer van de sport. Maar zingen op een koor is ook leuk, hoor” draafde Jeroen door. “Laat het notenschrift in elk geval geen drempel zijn. Denk maar niet dat bij ons ieder koorlid de muziek zo van het blad zingt. Er zijn er maar een paar.” Gerard schoot uit zijn slof.

“Koren, koren, overal koren. Ik kan onderhand niemand meer spreken of hij zit op een koor. Daarnet Marjeet nog. Wat zei ze ook weer? Melange. Zo heet haar koor.”

“Ja?” riep Jeroen enthousiast uit.

“Ja. Maar ik zoek helemaal geen troost.”

“Maar dat hoeft ook niet. Zingen, muziek maken is plezier.” Hij hief een vinger naar Gerard op. “In tegenstelling tot sport kun je het je hele leven blijven doen. En...” Hij zwaaide met zijn vinger. “Niet onbelangrijk: het leidt af.”

“Ik geloof je alweer. Maar waar in Schagen woon je eigenlijk?”

“In de Regentenstraat. Maar Gerard, jij hebt hier in Bergen wel een basis meegekregen. Je kunt muziek lezen. Alleen het verklanken, het toontreffen zal het probleem zijn. Maar dat geldt voor de meesten op het koor. En... “ Hij stootte hem opnieuw kameraadschappelijk tegen zijn schouder. “Ik help je, als je wilt. Doe het, Gerard. Het zou fantastisch zijn.”

Jeroen dronk zijn glas leeg en bestelde alweer. Het was Gerard vreemd te moede, toen hij zijn oude makker uit de kantineclub van opzij aankeek. Het verzoek dat hij deed kwam klemmend op hem over, zo dringend. Hij vond het niet passen bij de gelegenheid van een reünie. Ach, alles kon natuurlijk. En alles mocht. Maar hij vond het op een of andere manier buiten de orde. Hij wilde het er eigenlijk niet eens over hebben.

“Sta je nog voor de klas?”

Over dat koor moest hij nadenken.

“Op de Petrus & Paulus” klonk het naast hem. “Een plattelandsschool.”

Hij schudde even met zijn hoofd. Gerard had geen flauw idee wat dat te beduiden had.

“En hoe is het daar?”

“Matig.”

Jeroen zakte een beetje in elkaar en alsof ze twee communicerende vaten waren kwam Gerard nu juist overeind uit zijn ineengedoken houding. Het antwoord van Jeroen verbaasde hem nogal.

“Matig?” vroeg hij.

“Ja matig. Ik kan er niks anders van maken.” Het klonk mat, zeker als hij het vergeleek met de geestdrift waarmee hij over zijn koor en over zingen had gesproken.

“Hoezo matig? Jij was altijd mijn grote voorbeeld, man. Het prototype van de expressieve, intelligente, artistieke onderwijzer. Ik keek op de academie zo tegen je op, Jeroen. En ik niet alleen, wij allemaal. Hoezo matig?”

Jeroen lachte schamper.

“Gewoon matig. Dat kán toch?”

“Nee, dat kan niet. Jeroen Holtz matig... nee! Zo begaafd. Je kon alles. Nou ja...” Hij wachtte even voordat hij verder ging. “Alleen voetballen niet.” Ze grijnsden beiden. “Maar verder... Jij matig. Wat moet ik me daarbij voorstellen?” Hij keek zijn maat met grote ogen aan, zijn glas op borsthoogte houdend in afwachting van Jeroen zijn reactie.

“Ik zit thuis. Ik ben overspannen.”

Gerard schrok ervan. “Jeroen toch. Jij?”

Het was niet vermanend bedoeld. Waarom zou hij? Hij had het recht niet. Hij kende de details ook niet. Het was veeleer verbazing. Hij viel even stil en dacht na. Hij had natuurlijk wel eens gelezen over burn-out en overspannen en zo. Dat het meestal om een combinatie van factoren ging.

“En hoe kwam dat dan? Had je een rotklas? Was er een conflict in het team? Ben je bedreigd door asociale ouders? Voelde je je ziek? Moest je lesgeven in een klotegebouw of zo? Ik bedoel...” Hij hield op en keek Jeroen met opgetrokken wenkbrauwen aan. Hij had voldoende duidelijk gemaakt dat hij het amper geloven kon. Van ieder ander uit hun lichting wel, maar niet van Jeroen.

Het bleef een tijdlang stil tussen hen.

Gerard dronk van zijn bier. Jeroen stond naast zijn kruk en wiegde heen en weer, waarbij zijn zwarte, sluike haar licht meebewoog.

“Hoor je dit nummer?”

Het was geen vraag. Het was de opmaat naar het volgende.

“She.”

Het was weer een tijdje stil. Ze luisterden naar de muziek.

“Over nostalgie gesproken. Je weet dat ik Leontien heb verloren?”

Gerard knikte.

“Dit was ons nummer.”

Gerard keek van onderuit naar hem. Hij durfde niet naar voren te brengen dat het al heel wat jaren geleden was. Het zou te ruw zijn. Zoals hij er stond. Het was een trieste aanblik. Een lange regenjas aan die hij vreemd genoeg niet had afgegeven bij de garderobe. Een hand met een glas bier bij zijn lippen, de andere hand in zijn broekzak. Een knappe, begaafde vent met een holle blik in de ogen. Ze zwegen lange tijd.

“Wat voel ik me leeg, Gerard. Ik ken mezelf al een hele poos niet meer.

Ik weet niet wat ik wil. Ik voel niks meer. Ik ben leeg. Ik ben...” Hij keek hem met een beetje wanhopige blik in de ogen aan. “Ben ik dit?” Gerard stak hoogdravend van wal.

“Benut de tijd die je gegeven is goed, Jeroen. Je hebt maar één leven.” Ineens realiseerde hij zich dat Jeroen zwaar aangeschoten was. En dat hij zelf ook zijn tassen vol had. Hij moest wegwezen. En Jeroen ook. Hij zei:

“Weet je wat, Jeroen? We gaan samen met de taxi naar huis. En ik kom een keer naar een repetitie van je koor. Dat kan ik allicht eens doen.”

“Dat zou ik mooi vinden, Gerard. Vriend!”

Dadelijk voelde hij een arm om zijn nek. Er belandde zelfs een zoen op zijn voorhoofd. Hij was dronken.

Het was al laat op de avond toen Gerard thuis in Toorenburg werd afgezet. Marjolein was nog op. Ze zat op de bank te lezen.

“En?” vroeg ze met een dun stemmetje.

“Wat?”

“Nou, waar kom je vandaan?” Het klonk benauwd.

“Van de reünie toch?”

“En met wie was het zo laat nog zo gezellig?” Het klonk wantrouwig.

“Had me maar gebeld in plaats van jezelf op te fokken.”

“Ik had niet verwacht dat je je mobiel bij je had.”

“Tuurlijk wel. Altijd.”

“Naar een reünie?”

Hij wilde naast haar neerploffen, maar ze gaf een schreeuw.

“Nee, ga weg. Je stinkt naar drank en rook.”

“Ik heb lang gesproken met Jeroen Holtz. Die jongen heeft het niet makkelijk.”

“Wie is dat en hoe weet je dat?”

“Ja, wie is dat, Jeroen. Nou, Jeroen was ons idool. En nu is hij zielig. En hij had het alleen over zichzelf.”

“Ik dacht dat je weer vreemd ging.”

“Hoezo?”

“Dat was de vorige keer ook toen je met mensen van de opleiding in aanraking kwam.”

“Dat was heel anders.” Hij was te beneveld om erop in te gaan. “Maar die Jeroen. Hij heeft niet gevraagd hoe het met mij gaat.”

“Hoe gaat het met je?” deed ze grappig. Ze keek hem meewarig aan.

Hij was niet meer in staat tot een adequate reactie. Hij draaide zich om om naar de bijkeuken door te lopen.

“Ik zal mijn kleren in de wasmachine gooien. Lekker douchen en naar bed.”

“Doe maar... Lief?”

“Ja?”

“Sorry.”

Dank

Mijn dank gaat uit naar mijn meelezers. Mijn vrouw Ria reikte mij veel bruikbare suggesties aan. Mijn vriendin Emmy pijnigde mij met haar fileermes. Mijn vriend Rein was bij elk hoofdstuk een hartverwarmend klankbord.

Ook musicus Karel Kok wil ik danken. Hij becommentarieerde mijn manuscript en behoedde me voor muziektheoretische dwalingen.

Colofon

Voor moeder

De koorzangers

ebook uitgave:
© 2012 uitgeverij de Rode kamer

ISBN 9789491259517

oorspronkelijke uitgave:
© 2009 Kees Kager en uitgeverij Gopher

ISBN 9789051796599

Ontwerp omslag: Bredewold & Buczynski

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie. microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.