Simon Vestdijk

RUMEILAND

Uitgeverij de Rode Kamer | Haarlem

Introductie

Richard Beckford wordt, na jaren in Engeland te hebben gewoond, teruggestuurd naar het Jamaica van zijn jeugd om poolshoogte te gaan nemen op de familieplantage. De suiker- en rumopbrengst is de laatste jaren sterk teruggelopen. Richard wil ook uitzoeken hoe zijn broer Peter, indertijd onder verdachte omstandig heden gestorven, de dood vond. Maar in zijn hart hoopt hij de pirate Anne Bonney terug te vinden, voor wie hij vroeger een grote verering koesterde.

Hij raakt verwikkeld in een net van intriges.

Hugo Brandt Corstius over Rumeiland (1940), dat beschouwd wordt als een van Vestdijks belangrijkste historische romans in NRC Handelsblad: 'Intellectueel, erudiet, zwaar, psychologisch, moeilijk, dat hoor je vaak over Vestdijk. Wie dat zegt heeft RUMEILAND niet gelezen! RUMEILAND is een avonturenroman, zoals SCHATEILAND van Stevenson of EEN HOGE WIND IN JAMAICA van Hughes. Arthur van Schendel vond het Vestdijks mooiste boek.'

I

Mijn naam is Richard Beckford, en ik stam af van de Beckford’s van Jamaica. Ziehier mijn stamboom. Peter Beckford uit Gloucestershire, emigreerde in 1660 en stierf in 1700; zijn zoon, Peter, - kolonel Peter Beckford, - stierf in 1711, twee jaar voor mijn geboorte; diens zoon Peter, mijn vader, die voorzitter van het Huis van Afgevaardigden is geweest, en gehuwd was met Bathshua Herring, stierf in 1735, enkele jaren na zijn vrouw, en liet alle plantages in Westmoreland na aan zijn oudste zoon Peter, - Peter’s genoeg in onze familie, - die in 1737 stierf, 31 jaar oud; de rijkdommen kwamen nu aan William, de latere Lord Mayor, toentertijd koopman en bankier in Londen, mijn degelijkste en evenwichtigste broer, die weinig leek op de talrijke heethoofden onder de Beckford’s, al was hij een man van karakter, die wist te zeggen waar het op stond, zelfs de koning. Maar William had geen fantasie; en vaak heeft het mij verwonderd, dat juist onder zijn nakomelingen diezelfde literaire talenten zijn opgedoken welke, in bescheidener vorm, tot het schrijven van deze memoires hebben geleid. (Waarschijnlijk is bedoeld William Beckford, de auteur van Vathek en Portuguese Letters, mogelijk ook een andere, onbekend gebleven Beckford, want William, die in 1759 geboren werd, scheelt met Richard haast te veel in leeftijd om hier door hem genoemd te kunnen worden als letterkundige.) Daar men zich op Jamaica inzake literatuur bepaalde tot de ‘Weekly Jamaica Courant’, die in 1722 voor het eerst verscheen, waren deze talenten, indien al aanwezig, onder de oudere Beckford’s nauwelijks tot uiting kunnen komen, noch in de rijkere Petertak, noch in de arme Thomastak.

Arm en rijk pleegt in zulke takken echter vreemd door elkaar te lopen. Zo was William, van de Petertak dus, dankzij zijn koopmans-gaven ongetwijfeld rijk geworden, ook wanneer hij in 1737 niet alles van Peter had geërfd. Hij werd toen schatrijk. Ik daarentegen bleef mijn hele leven lang straatarm, en heb mij steeds door William, later door zijn kinderen, laten onderhouden; trouwens, dit had ik wel aan William verdiend, - om welke redenen: daarover handelt dit verhaal. Wat nu de Thomastak betreft: hoewel mijn oom Thomas Beckford, die in 1731 in een duel met kapitein Richard Cargill van Colebeck Castle stierf, alleen maar schulden naliet, was reeds in 1737 zijn tweede zoon Thomas, indien al niet zo rijk als Peter, en later William, dan toch veel rijker dan ik ooit worden zou. Hij had de savannah’s en moerassen en Campêchehoutbomen van Westmoreland de rug toegedraaid, en bezat veel oostelijker, op de grote weg van Kingston naar de Annotto Baai, voorbij Half Way Tree, de uitstekend renderende plantage Constant Springs, zodat hij in Kingston rijk kon wonen, en zijn moeder en zijn twee zusters, Sarah en Dorothy, bij zich in huis kon nemen. Ballard evenwel, de oudste zoon, - zijn moeder heette Mary Ballard, - had de schulden geërfd en bleef suiker planten op de kleine Thomasplantage in Westmoreland. Wel woonde hij, buiten de suikercampagne, dus in het najaar, als het Huis van Afgevaardigden bijeenkomt, in Kingston, waar hij te veel geld uitgaf, volgens Edward Manning, van het cargadoors-kantoor Manning en Ord, die de zaken van mijn broer William, voor en na de dood van Peter, behartigde, en die William met stijve briefjes op de hoogte hield van een en ander; maar ik geloofde toen reeds, dat wil zeggen toen ik nog in Oxford was en William nog niet gesproken had, dat Manning bevooroordeeld moest zijn. Overigens maakten mijn herinneringen aan Ballard onsoliditeit en lichtzinnigheid van ieder soort allerminst onaannemelijk. In 1720 had ik Jamaica verlaten, - een paar jaar na William, - 7 of 8 jaar oud. Ballard was toen 13 of 14, en ik herinnerde mij, dat hij vals en onbetrouwbaar werd genoemd, vooral door Peter, die een jaar ouder was; en ook William moest dit nog wel weten. Onze plantages, Beckford’s Plantation, waar mijn ouders woonden, en Cabaritta Estate, van mijn oom Thomas, lagen maar een uur van elkaar, en vaak speelden wij in de moerassen, ten noordoosten van Beckford’s Town, de voorlopers van het grote en ontoegankelijke Black Morass, waar de oostelijke tak van de Cabaritta River doorheenstroomt. Wij haalden vogelnestjes uit en de oudere jongens schoten wilde duiven. Maar het liefst zwierven wij toch op de plantages rond, veelal in gezelschap van de negerjongens, die alles deden wat wij hun zeiden en op wie vooral Ballard veel overwicht had. Omgekeerd leerden zij ook Ballard wel het een en ander. William en ik - maar William was toen al te correct om er zich verder in te verdiepen - ontdekten tenminste, dat Ballard op zaterdag- en zondagavonden steeds in hinderlaag achter de negerhutten lag, daar waar het met moeite op een afstand gehouden Campêchehout begon, met doornige opopinax ertussen, - beide de plaag van Westmoreland, maar voor jongens een paradijs, - teneinde negerparen te bespieden, die zich in die wildernis hadden afgezonderd. Hij lag dan alleen, zonder de negerjongens, dit weet ik zeker, want ik heb hem een keer zelf bespied, zonder te letten op wat de negers uitvoerden, omdat mij dit niet belangwekkend genoeg voorkwam. Hij lag doodstil, op zijn buik, en ik kreeg niet de indruk, dat hij erg keek. Zijn hoofd hield hij in het gras gedrukt, en hij bewoog zich als iemand die elk ogenblik in lachen of schreien kan uitbarsten. Misschien had hij reeds genoeg gezien, en verwerkte hij het nu, op zijn manier. Maar lang ben ik niet gebleven, want ik was een beetje bang voor Ballard, en ik dacht, dat hij zich aan een opopinaxdoorn gestoken had en extra kwaad zou zijn, als hij mij zag. In elk geval: Ballard was niet rijk, Ballard was arm, en is arm gebleven, en had schulden, en is uit het Huis van Afgevaardigden gejaagd, zij het om heel andere redenen. Later ben ik erachter gekomen, dat Thomas hem vaak geld gaf, - óók misschien uit vrees.

Rijk, arm... Nu goed, deze mannen, mijn grootvader, mijn vader, waren zeer rijk, de rijkste mannen van de Antillen. Maar zij waren toch nog iets meer; zij waren machtige figuren, met vaak de onmogelijkste invallen, die zij ten uitvoer brachten ook. Van mijn vader, Peter de Voorzitter, werd gezegd, - en door niemand minder dan de gouverneur, Sir Thomas Handyside, - dat hij een stokebrand was en niet rustig slapen kon zonder minstens drie doodsvijanden op het eiland. Nu is Jamaica vrij groot; maar de Engelsen wonen toch niet zo verspreid als de ruimte toelaat; bovendien komen zij, voor zover zij lid van het Huis van Afgevaardigden of van de Raad zijn, geregeld in Spanish Town bijeen. Drie doodsvijanden betekent dus nog wel wat. En soms is één al voldoende, zoals mijn oom Thomas ondervond, die ongeveer hetzelfde karakter had als Peter, alleen geslotener en kwaadaardiger, minder grillig ook: de gedachte om op piratenmanier te duelleren, met de ruggen naar elkaar toegekeerd, dan op bevel omdraaien, en schieten, was zeker niet van hém, maar van kapitein Richard Cargill afkomstig.

Al deze mannen waren lid van het Huis van Afgevaardigden, hetzelfde Huis, waaraan mijn grootvader, in 1711, zijn dood te danken had. Het verhaal is heel bekend, maar wordt vaak zo verteld, alsof hier vader en zoon tegenover elkaar hadden gestaan. Dit is dwaasheid; integendeel, mijn grootvader, dus kolonel Peter, die president van de Raad, custos van Kingston en oud-gouverneur was, kwam mijn vader, dus Peter de Voorzitter, juist te hulp, toen deze moeilijkheden had met het Huis naar aanleiding van de beruchte kwestie van de verdaging. Het Huis had het recht zijn eigen zittingen te verdagen ‘de die in diem’, van dag tot dag; voor een langere tijdsduur had men de toestemming van de gouverneur nodig, en de gouverneur won praktisch gesproken altijd advies in bij de voorzitter. Geen wonder dus, dat toen het Huis in deze regeling verandering wilde brengen, mijn vader zich verzette, obstructie voerde mag men wel zeggen, en op een gegeven moment de vergadering gewoonweg schorste. Een hevig rumoer volgde, de leden wilden hem met hun degens te lijf, anderen sloten de deuren af, maar hij verdedigde zich zo goed, eerst met de voorzittershamer, later met stoelen, dat mijn grootvader, die in de Raadskamer het rumoer hoorde, nog net gelegenheid had om de gouverneur te waarschuwen, die nu de vergadering door zijn soldaten in naam van koningin Anne liet uiteenjagen. Mijn grootvader wond zich zo op, toen hij ze hals over kop zag vluchten, - meer van vreugde dan van boosheid dus, - dat hij van de trap viel, 28 treden hoog, en eerder beneden was dan de eerste. Hij was onmiddellijk dood. Het moet een hele slag zijn geweest, want mijn grootvader was een zware man, en met hem kwamen zes of zeven plantages, met okshoofden suiker en vaten rum, de koppige rum van Westmoreland, en een kleine 1500 slaven, en koffietonnen, en veestapels naar beneden. Twee uur later presideerde mijn vader, nu in het zwart, de vergadering al weer. Hij verweet niemand iets, nam de handdrukken in ontvangst en voerde de verdagingskwestie in een zeer snel tempo van iedere toekomstige agenda af. Men is er nooit meer op teruggekomen, zelfs na 1728 niet, toen mijn vader al lang geen voorzitter meer was en het Huis krachtens de Revenue Bill het recht had gekregen om zelf wetten uit te vaardigen, in ruil voor een jaarlijkse opbrengst van 8000 pond aan de kroon. Want wanneer iemand aan de verdaging dacht en de woorden ‘de die in diem’ bij zichzelf uitsprak, dan zag hij in zijn verbeelding Peter de Voorzitter op het spreekgestoelte staan, met zijn dunne, ietwat hypocriete grijns, waarboven de vooruitspringende neus dubbel provocerend aandeed, en achter Peter de Voorzitter zag hij de schim van kolonel Peter, die waarschuwend de vinger ophief: ‘De die in diem, mijne heren - van dag tot dag, van dag tot dag...’

William ontving de brief, waarin Edward Manning hem schreef, dat Peter een hevige aanval van rode loop of dysenterie had, tegelijk met het bericht van overlijden, en hij stelde mij dadelijk op de hoogte. Tevens verzocht hij mij in Londen te komen, tot het bespreken van enkele zaken. Daar ik met William geen zaken te bespreken meende te hebben, stelde ik dit bezoek uit totdat mijn studietijd afgelopen zou zijn, dat was enkele maanden later. Ik had even goed eerder weg kunnen gaan, want in Oxford heb ik niets geleerd, minder dan in Eton, waar ze me tenminste lezen en schrijven hebben bijgebracht. Maar Trinity College was een rustig oord, als een klooster te midden van zijn weiden gelegen; ik had mij daar verschillende vrienden gemaakt; van de Jacobitische stromingen in Oxford had ik betrekkelijk weinig last gehad, misschien omdat men vond, dat ik als planterszoon overal buiten stond; en ik had des te minder lust om mijn studie, wat die dan ook waard mocht zijn, op het allerlaatst nog te onderbreken, omdat ik volstrekt niet wist wat mij te doen stond. Maar natuurlijk rekende ik daarbij wel enigszins op William, en in de zomer van 1737 zat ik tegenover hem in zijn rijk gemeubeld kantoor. In afwachting van de dingen die komen zouden had ik een nieuw stel kleren gekocht en een draagstoel genomen.

Vreemd was, dat ik altijd het gevoel had William ergens voor te moeten beschermen. Vreemd, omdat hij langer en krachtiger gebouwd was dan ik, rijk, gelukkig getrouwd, en zeker met meer handelsgeest begiftigd. Maar de gedachte, dat hij zulke enorme zaken deed, zonder ooit met eigen ogen te mogen aanschouwen waar en hoe het gebeurde, op Jamaica, op Barbados, of zelfs maar in Engelse havens, maakte mij duizelig, en dit gevoel werd er niet minder op, toen hij nog alles van Peter geërfd had ook. Bij mijzelf vergeleek ik William altijd met een hond, die op een wandeling te ver vooruit is gehold. Zijn uiterlijk deed overigens wel wat aan een hond denken, met zijn trouwhartige, maar niet diepe ogen, zijn verstandige rimpels en de brede, toch wat weerloze kaak; hij was zeker de goedaardigste van alle Beckford’s, oude en jonge. Hij had het karakter van mijn moeder, heeft men wel gezegd, en leek ook uiterlijk op haar. Hij was die middag heel hartelijk; en toen het wat later werd, en een schuine zonnestraal de stoffigheid onthulde van het vertrek waarin hij leven moest, - ik had toen even medelijden met hem, - schonk hij een voortreffelijk glas rum, de echte Westmorelandrum, de koppige, van zijn eigen plantages nu. Tot op dit moment hadden wij over onbetekenende dingen gesproken, wanneer men mijn toekomst zo noemen wil. William was het met mij eens, dat er niet zo gemakkelijk iets voor mij te vinden zou zijn, al kon hij mij natuurlijk een plaats aanbieden op zijn kantoor. Maar blijkbaar vond hij dit voor iemand uit Oxford te min.

‘Misschien kunnen we twee zaken met elkaar verenigen,’ zei hij, toen we gedronken hadden, ‘ik had je gevraagd hier te komen om een bepaalde kwestie met je te bepraten; en jij bent hier verschenen om raad van mij te krijgen inzake je verdere loopbaan. Een kantoor is niets voor jou, misschien de handel zelfs niet, in de gewone betekenis. Maar je zou eens iets van de wereld moeten zien. Dat klinkt misschien aanmatigend in de mond van iemand die zelf niets van de wereld zag...’

‘We hebben allebei een grote zeereis gemaakt,’ onderbrak ik hem, ietwat malicieus, zonder dit evenwel op enigerlei wijze te tonen. Het malicieuze bestond hierin, dat William zijn eigen jeugd volkomen vergeten scheen te zijn. In elk geval hechtte hij er niet de minste waarde aan. Ik juist wel, en reeds vroeger had ik wel eens de nadruk gelegd op dit verschil tussen ons beiden. Met een kort armgebaar veegde hij mijn tegenwerping weg.

‘We waren kinderen. Maar goed, je brengt me op mijn chapiter. Zou je de reis terug willen maken? Zou je naar Jamaica willen?’

‘Om wat te doen,’ zei ik, de vraag op bevestigende toon uitsprekend. Want bijna op hetzelfde ogenblik dat hij het voorstel deed wist ik, dat ik inderdaad naar Jamaica terugwilde, om persoonlijke redenen, waar William niets mee te maken had. Al een jaar liep ik daarmee rond, maar ik had nooit gedacht, dat ik terug zou kunnen gaan, want ik had geen geld, ik was niet rijk. En koopmans- of plantersbekwaamheden bezat ik niet. Ik had geluierd en gedroomd in Oxford.

‘Niet voor altijd natuurlijk,’ zei William en ging breeduit zitten, voor een vertrouwelijk gesprek, ‘en ook niet als ondergeschikte. Het zou een zeer bepaalde opdracht zijn. Daarna kunnen we verder zien. Je zou naar Jamaica moeten gaan om eens poolshoogte te nemen, want ik geloof niet, dat de zaken daar goed gaan.’

‘Maar ik heb geen verstand van zaken.’

‘O, die dingen zijn zo kinderlijk eenvoudig, Richard. Je hebt toch een uitstekend verstand, je hebt gestudeerd,’ - William beging de fout van veel mannen uit het praktische leven, door te veronderstellen, dat de universitaire studie voor alles voorbereidt min of meer, in plaats van voor alles ongeschikt te maken, - ‘je hebt in de rechten gestudeerd, wat je hierbij te pas kan komen. Kort en goed, ik geloof, dat ze me bestelen.’

‘Wie?’

‘Dat moet jij zien uit te maken,’ zei William met een welwillende glimlach, maar toch ook iets onzekers in zijn trouwe hondenogen; hij was geen man van directe bevelen, dat had ik al vaak gemerkt, hoogstens voor sportieve opdrachten. - ‘Ik verdenk niemand. Principieel niet. Maar je moet eerst weten waar het om gaat.’

Het bleek nu, dat de opbrengst van de suikerplantages in Westmoreland sinds de dood van Peter belangrijk gedaald was, zowel wat de suiker als wat de rum betreft, terwijl er toch van een slecht suikerjaar geen sprake was. Het lag dus voor de hand bedrog te veronderstellen van de kant van ondergeschikten, of een minder goede bewaking, die diefstal vergemakkelijkt had. Het lek, zoals William het noemde, kon op drie plaatsen zitten: op de plantages, onderweg naar Kingston, en in Kingston zelf, in het pakhuis of tijdens de verscheping. In een gegeven geval zou men dit precies na kunnen gaan, - William nam een stuk papier, tekende een ruwe plattegrond van Jamaica, dat zoveel van een schildpad, van opzij gezien, weg heeft, de kop bij Morant Point, de poten ter weerszij van de Old Harbour Baai, en schreef enkele getallen op. Wanneer de diefstal suikerriet op de plantage betrof, voor het naar de suikermolen ging, zou de opbrengst van de suiker naar evenredigheid even sterk gedaald moeten zijn als die van de rum; bij diefstal van het voltooide product, okshoofden suiker en vaten rum, werd deze verhouding natuurlijk gestoord, al wist men dan nog niet waar de diefstal was gepleegd. Ook kon er dan nog bovendien riet gestolen zijn, men mocht de zaak niet omdraaien. In elk geval waren dit de mogelijkheden en door lijsten, cargalijsten en staatjes van opzichters met elkaar te vergelijken, zou men het lek waarschijnlijk kunnen opsporen. William zou mij alle papieren geven, die betrekking hadden op deze aangelegenheid; een machtiging; een begeleidend schrijven voor Edward Manning, die mij van alle bijzonderheden op de hoogte zou brengen; over een paar weken zeilde de driemaster Weymouth naar Jamaica, uit Plymouth, onder kapitein Benjamin Sawkins, die hij persoonlijk kende; en hij hoopte maar, dat ik het treffen zou met het weer. Hij stond op om de stukken te gaan halen.

‘Hola!’ zei ik, ‘je loopt nu wel wat erg hard van stapel. Ik weet nog van niets. Wat moet ik bijvoorbeeld met de dief doen als ik hem vind? Ik weet niets van het recht in de koloniën af.’

William draaide zich om en ging weer breeduit zitten. Ik geloof niet, dat hij mij weg had willen hebben, het was meer een uiting van koopmansvoortvarendheid geweest, of van verlegenheid.

‘Dat zal Manning je wel vertellen,’ zei hij.

‘Waarom draag je het onderzoek dan niet aan Manning op?’

‘Omdat...’ - Hij aarzelde even. - ‘Kijk, Manning is daarvoor niet de aangewezen man, omdat hij op ons eiland muurvast zit. Hij zit aan iedereen vast...’

‘Dus een soort marionet.’

‘Als je het zo noemen wilt... ’

‘Weet Manning van de diefstal af?’

‘Hij heeft me er opmerkzaam op gemaakt,’ zei William met een vaag gebaar naar zijn bureau, ‘maar hij is niet de aangewezen man.’

‘Verdenkt hij iemand?’

‘Ja... en neen...’

Ik werd ongeduldig. - ‘Laat me zijn brief dan lezen, William! Dit is toch van belang. Wie verdenkt hij?’

‘Manning verdenkt Ballard Beckford. - Maar,’ voegde hij er met een hoogrode kleur aan toe, toen hij zag, dat ik met opgetrokken wenkbrauwen floot, ‘dat is natuurlijk onzin! Manning is op Ballard gebeten, omdat onze neef een verhouding heeft met zijn vrouw, een allerberoerdste historie. Dat weet ik van de agent voor Jamaica hier, of liever zijn plaatsvervanger, want Russell zelf doet er niets meer aan. Zijn vrouw is een dochter van Moore, die gouverneur van New York is geweest. Misschien zijn het praatjes. Laten we het hopen.’

‘Ik acht Ballard tot alles in staat. Herinner je je niet, dat hij onze eieren stal, dat éne mooie goudzwaluwei, dat jij uit de tamarinde bij de suikermolen had gehaald?’ - Bij deze woorden keek ik William strak aan. Maar hij gaf zich niet bloot, en schudde langzaam het hoofd.

‘En dat hij altijd op de loer lag naar vrijende negers?’

‘Daar weet ik niets van,’ zei William stijfjes.

‘Neen, maar ik weet het! En je hebt me zelf verteld, dat hij tot over zijn oren in de schulden zit. Maar goed, we zullen niets presumeren,’ - onwillekeurig verviel ik in een semi-juridische toon, - ‘ik zal natuurlijk met de nodige discretie te werk gaan, met of zonder Manning. Alleen moet je me dit nog vertellen: wie verantwoordelijk is voor die diefstallen, van riet, okshoofden, tonnen, en wat dies meer zij.’

‘De opzichter, Stirling.’

‘Sam Stirling? Onze neef?’

Zoetelijk glimlachend verborg William zijn gezicht achter zijn rumglas, als om de helderheid of de kleur van het vocht te keuren, en zei toen: ‘Je kunt alles overdrijven, beste Richard. Ik zou op die familiegraad maar niet te veel de nadruk leggen op het eiland. Ik moet bekennen, dat ik Stirling een ogenblik verdacht heb, - niet van de diefstal, maar van slordigheid en nalatigheid, dit in verband met wat Manning mij vroeger eens schreef.’

‘Stirling is toch de vader van dat meisje, bij wie Peter altijd de zwangerschap onderbrak met groene kalebasvruchten?’

‘Daar is mij niets van bekend,’ zei William afgemeten, ‘ik kan niet geloven, dat onze Peter... Neen, zet je dat uit het hoofd, Stirling is het niet; die is onze familie met hart en ziel toegedaan!’

Waarschijnlijk loog hij niet, hoewel hij mij zelf de brief had laten lezen, waarin Peter, die het cynisme van mijn vader had geërfd, over deze kalebasvruchten gesnoefd had, en ze zelfs zijn jongste broer had aanbevolen bij voorkomende gelegenheden. Stirling was inderdaad een afstammeling van de Beckford’s, namelijk van kolonel Peter, die tegen het eind van zijn leven met een negerin had geleefd. Hun dochter trouwde met een nakomeling van een van de ‘Schotse slaven’ van Barbados, de zogenaamde ‘red legs’ uit de tijd van Cromwell, die met slavenschepen in hun rode rokjes naar de West waren gestuurd, een soort dwangarbeiders dus; de Schotse slaaf in kwestie, de vader van onze Sam Stirling, was jaren lang timmerman geweest op de plantage. Peter de Voorzitter had de familie steeds geprotegeerd, en Sam tot opzichter gemaakt; maar onze broer Peter had de banden nog nauwer aangehaald, door Sam’s dochter - zijn vrouw was een Mulattin - tot zijn ‘quasheba’ te maken, hoewel dit woord strikt genomen alleen voor negerinnen gebruikt wordt. Zo was de ring dus gesloten, en ik kon mij voorstellen, dat William deze herhaalde toenaderingen tussen twee families wat pijnlijk vond, ofschoon hij er ver genoeg af zat. Sam zelf hadden wij beiden als jongen goed gekend: een zwaarmoedige man met een vooruitspringende kaak, die zijn profiel halvemaanvormig maakte.

Hierna was er weinig meer te bespreken, te meer omdat ik William voor mijn vertrek nog zien zou. Ik bleef in Londen, en kreeg geld voor een goed logement. Toen ik hem vroeg, of ik mij tot Julines Herring kon wenden, onze oom van moederszijde, die een kleine plantage had bij Beckford’s Town, schudde hij afkeurend het hoofd; gelukkig wist ik van vroeger, dat hij met Julines weinig op had, zodat ik de gedachte, dat hij hem van de diefstallen verdacht, snel van mij afzette.

Even voor wij afscheid namen, vroeg ik William:

‘Kun jij voor mij nagaan, of Sir Nicholas Lawes, de gouverneur van Jamaica in 1720, nog leeft, en waar hij woont? Dit heeft niets met onze zaak te maken.’

‘Waarschijnlijk kan ik dat wel voor je doen,’ zei William verwonderd, ‘wou je hem opzoeken? Als hij nog leeft, moet hij heel oud zijn.’

‘Neen, maar een vriend van mij wou het weten. Hij was toch voorzitter van het Hof van Vice-Admiraliteit?’

‘Dat is de gouverneur altijd, de laatste vijftig jaar tenminste.’

Daar nieuwsgierigheid geen ondeugd was van William Beckford, vroeg hij niet verder. Hij zou er ook te correct voor zijn geweest.

De redenen waarom ik naar Jamaica terug wilde, hingen samen met een bepaalde jeugdherinnering, - dus niets voor William! - en, wat de onmiddellijke aanleiding betreft, met een boek, dat mij in mijn laatste jaar in Oxford in handen gevallen was. Waarom het werk van kapitein Charles Johnson over de West-Indische zeerovers, dat reeds in 1724 verschenen was en veel opgang had gemaakt, nooit eerder mijn aandacht had getrokken, begrijp ik zelf niet; maar een van de fellows bezat het, en leende het mij, toen hij hoorde, dat ik uit Jamaica kwam; daar hij er zich niet voor interesseerde, en de inhoud als fantasie beschouwde, kon ik het wel behouden. Het boek ligt voor mij, nu ik dit schrijf; de band is dik, vaalgroen van kleur, met gele en bruine cirkeltjes, die zich achter elkaar verdringen, als op een uitspansel; maar vooral de titelpagina is opmerkelijk, niet door het vignet: een vaas met naar weerskanten breed uitgespreide bloemtakken, te zoetsappig voor de inhoud, - en hetzelfde laat zich zeggen van de naam van de uitgeverij: ‘The Bible and Crown’, van Charles Rivington, in St. Paul’s Churchyard, - maar door de lengte van de titel, die zich in afwisselend zwart en rood afgedrukte regels afrolt: ‘Geschiedenis van de Engelse Piraten, van hun Vestiging op het Eiland New Providence af tot op heden, bevattende alle Avonturen, Zeeroverijen, Moorden, Wreedheden en Uitspattingen. Met de Levensloop en de Avonturen van de twee vrouwelijke Piraten Mary Read en Anne Bonney, en een Kort Begrip van de Wetten en Verordeningen, ter zake van de Zeeroof. Door Kapitein Charles Johnson.’ Deze avonturen etc. lopen over de jaren 1717-1724, en hebben betrekking op beroemde piraten als Bartholomew Roberts, Edward Teach (alias Blackbeard), John Rackam (alias Calico Jack), en vele anderen. Het boek is niet boeiend geschreven, staat waarschijnlijk vol bedenksels, - hetgeen niet in tegenspraak is met het feit, waarvan ik mij later vergewist heb, dat Johnson zelf piraat is geweest, hetgeen vaak werd verondersteld, - maar bevat enkele gravures, waarvan er één voor mij van het grootste belang is geweest, ik bedoel de afbeelding van Anne Bonney, de gezellin van John Rackam, die met de gehele bemanning van zijn schip, waaronder ook Mary Read, op 16 november 1720 wegens zeeroof veroordeeld werd door het Hof van Vice-Admiraliteit in Spanish Town op Jamaica, onder presidium van Sir Nicholas Lawes. Ik hoef het boek maar op te slaan om Anne Bonney voor mij te zien, - twee Anne Bonney’s zelfs, want precies dezelfde afbeelding, uit een ander exemplaar gescheurd en van een handtekening voorzien, ligt los tussen de bladen. De plaat lijkt mij goed getekend; die van Mary Read ook; maar Mary Read zegt mij niets, al voer ze op hetzelfde kaperschip van Rackam. Tegen een achtergrond van verre schepen en een kust met palmen staat een jonge vrouw, gekleed in een broek, een korte jas, en een hemd, dat de borsten vrij laat. Met de rechterarm vuurt zij een pistool af. Een enterbijl in de linker broekzak, een degen, en twee pistolen in een leren riem voltooien haar uitrusting. De hoed staat scheef, het blonde haar stroomt in de richting van het schot. Het gezicht is fijnbesneden, en zelfs deze tekenaar, die haar hoogst waarschijnlijk nooit zag, heeft iets getroffen van het remloze en rebelse, dat deze vrouw, mogen wij Johnson geloven, eigen was. Het meest opvallende in de tekening is echter de draaiende beweging, die de figuur schijnt te volvoeren, doordat het rechterbeen iets naar achteren is geplaatst. Dit geeft iets onnavolgbaar sierlijks aan de verschijning: een ballerina, als pop draaiend op een speeldoos, maar dan met een horizon vol vijanden, die zij één voor één, al draaiende, al schietende, onschadelijk maakt. Het is zo sierlijk, zo speels, zo kinderlijk bijna; weinig scheelt het, of zij schijnt te gaan zweven. Welnu, deze vrouw heb ik gekend; maar ik zou liegen wanneer ik zei, dat ik haar hérkende, bij dit zonderlinge weerzien. Zoals ik reeds zei, was ik nauwelijks 8 jaar, toen ik de reis naar Engeland ondernam, onder de hoede van een oude kindermeid, een Quadrone. Van deze reis herinner ik mij zo goed als niets; wat ik ervan zou kunnen navertellen moet grotendeels berusten op verhalen van anderen. Volgens het boek van Johnson plunderde Rackam, in de maanden voor hij gevangen genomen werd, onder andere twee schepen in de buurt van Hispaniola (het Franse gedeelte); op een van die twee schepen, de Swallow, voer ik. Daar Rackam toen reeds achtervolgd werd, liet hij het schip, na het leeggehaald te hebben, aan zijn lot over, en daar er geen tegenstand geboden werd, werd niemand overlast aangedaan; zelfs werd de bemanning niet geprest om zich bij de piraten aan te sluiten, zoals vaak geschiedde. Dit alles heb ik van horen zeggen, zo ook de bijzonderheid, waarmee ik als jongen te koop liep, dat de piratenvlag niet de Jolly Roger was, maar gewoon rood, zonder verdere versiering. Merkwaardig is, dat ik mij deze bijzonderheden uit de tweede hand beter herinnerde dan wat ik zelf had gezien en meegemaakt; maar het boek van Johnson, dat een uitvoerige, maar ongetwijfeld sterk aangedikte levensbeschrijving geeft van Anne Bonney en een gloedvol verslag van de eindstrijd, met de bekende lafhartigheid van Rackam en de leeuwenmoed der beide vrouwen, bracht hierin een grondige verandering, en wat ik mij nú herinnerde was niet meer een rode vlag, of een flauwvallende kindermeid, of de piraten in het want, die bezorgd naar de Engelse corvetten uitkeken, maar een warme hand in mijn nek, een warme, stevige, ruwe, maar niet al te ruwe hand, die aan een jonge man met lang blond haar toebehoorde. De gehele duur van de plundering bleef die hand op dezelfde plaats, alsof ik de enige was op het schip, die in bedwang gehouden moest worden, want de kapitein, de stuurlui en de matrozen liepen vrij rond en hielpen zelfs met het overladen, iets waarvan men hun later een verwijt gemaakt heeft. En nu ik wist, zo goed als zeker wist, dat de jonge man Anne Bonney was geweest, - zowel van haar als van Mary Read werd de sekse pas in de gevangenis ontdekt, - nu herinnerde ik mij bijvoorbeeld ook, dat ik één keer omkeek, en dat er toen tegen mij gelachen werd en zoiets gezegd als: 'Je bent niet bang.’ Bang was ik inderdaad niet, maar vooral toch wel door die hand waarschijnlijk. Zo kalmerend was de aanraking, dat ik tot een soort soezerigheid verviel, waarin alles langs mij heenging, en ook wanneer en hoe de hand weggenomen werd, weet ik niet meer. Daar ik open kleren droeg, rustte de hand bijna tot tussen mijn schouderbladen. Deze aanraking voel ik nog, maar dat kan natuurlijk verbeelding zijn. Zoveel is zeker, dat gedurende mijn laatste jaar in Oxford deze herkenning een zonderlinge gemoedstoestand in mij teweegbracht: verlangen naar mijn jeugd, naar Jamaica, en vooral naar deze vrouw, - men kan het moeilijk anders noemen, al zou het dwaasheid zijn geweest van verliefdheid te spreken op zoiets schimmigs. Maar ik zou willen nagaan, in hoeverre de tijd op deze pirate, die in een boek was vereeuwigd, vat had gehad, ik zou die hand weer willen voelen. Illusies maakte ik mij daarbij niet in het minst: het was 17 jaar geleden, en het leven, dat deze vrouw had geleid, zou van de charmes, die zij had bezeten, wel niet veel hebben overgelaten. Hierbij moet ik aantekenen, - voor lezers die Johnsons boek niet kennen, al zullen er dat zelfs in deze tijd niet veel zijn, - dat alles wat een reëler verlangen zou kunnen aanwakkeren voor mij gelegen was in het feit, dat op dit moment, in 1737 dus, Anne Bonney inderdaad nog in leven kon zijn. In het boek stond namelijk, dat Anne Bonney en Mary Read nooit terechtgesteld waren; en ik had geen reden hieraan te twijfelen, zoals aan de bewering, dat de beide vrouwen tijdens het vooronderzoek zwanger bleken te zijn, en dat Anne in de gevangenis bevallen was. Dit zou dan een motief zijn geweest om haar gratie te verlenen, - de gouverneur had hiertoe de bevoegdheid, - maar ik wist wat schrijversfantasie waard was, en een piraat die schreef fantaseerde misschien meer dan een ander, al was het maar alleen, omdat hij er niet rond voor uitkomen kon, dat hij een piraat was geweest, alle amnestieën, waarmee men in die dagen in de koloniën niet zuinig was, ten spijt. De zwangerschap verwierp ik dus, maar dat Mary Read in de gevangenis aan koorts was gestorven, geloofde ik grif, alsof het eerste voor een vrouw een onnatuurlijker toestand was dan het laatste. Volgens Johnson wist men niet wat er van Anne Bonney was geworden. Maar wanneer hij het niet wist, wisten anderen het misschien, en ik dacht nu aan Sir Nicholas Lawes, de gouverneur, die haar veroordeeld had, en haar gratie had geschonken. En als Sir Nicholas Lawes het niet wist, dan kende kapitein Charles Johnson misschien iemand anders, die op de hoogte was. Anne Bonney was de dochter van een advocaat uit Cork, die naar Zuid-Carolina was gegaan; verschillende vrienden van haarvader, op Jamaica, hadden tijdens het proces voor haar gepleit (dit leek mij een aannemelijker motief voor de gratieverlening dan de zwangerschap), en waren wellicht bekend met haar verdere levensloop. Er stonden dus twee wegen voor mij open; want nu ik toch naar Jamaica terugging, was ik vastbesloten deze vrouw op te sporen.

Twee dagen na mijn bezoek schreef William mij, dat Sir Nicholas Lawes in 1731 overleden was, zodat ik mijn vriend uit Oxford zou moeten teleurstellen. Daar ik hier min of meer op had gerekend, had ik bij de uitgeverij ‘The Bible and Crown’ reeds naar het adres van kapitein Charles Johnson geïnformeerd. Men deed daar wat geheimzinnig en wantrouwend, maar toen ik hun uitlegde, dat ik een bewonderaar was en zelf uit de West afkomstig, daarbij geen magistraatspersoon en zonder hoop of ambitie het ooit te worden, gaven zij mij, verlegen glimlachend, de gewenste inlichtingen, en een aanbevelend schrijven. Ik was er nu meer dan ooit van overtuigd, dat Johnson piraat was geweest.

Men kan zich nooit van tevoren iets voorstellen. Een ontmoeting, een bezoek, een huis waar men heengaat, de ligging van dat huis, een gezicht, een stem, het is altijd anders. Maar ik heb opgemerkt, dat dit voornamelijk komt doordat men niet ver genoeg doordenkt. Men stelt bijvoorbeeld twee mogelijkheden tegenover elkaar: het huis ligt, in hoofdzaak, op het noorden of op het zuiden, en men vergeet de derde mogelijkheid: het huis ligt op geen enkele windstreek, want er is geen zon, wanneer we het voor het eerst zien! Naar mijn mening had ik, wat Charles Johnson betreft, eveneens uit twee mogelijkheden de keus: Johnson was óf een rumoerige, snoeverige kapitein zonder manieren, die zijn half gelogen en door drank omnevelde herinneringen met vreemde hulp te boek had gesteld, óf een stijve zonderling met een begin van vervolgingswaanzin, die zijn boek, geheel volgens zijn natuur, geschreven had in het ambtenarenstijltje, dat mij zo slecht bevallen was; die het ontoereikende hiervan zelf had gevoeld en de zaak toen had opgesierd met leugens, zonder enig plezier in het liegen zelf. In deze twee mogelijkheden waren inderdaad alle gegevens verwerkt, die mij over kapitein Charles Johnson ten dienste stonden. Maar ik vergat de derde mogelijkheid, de meest voor de hand liggende, want op de vraag hoe de drank- en snoefkapitein, hoe de stijve ambtenaar, ooit tot het schrijven van zulk een boek gekomen was, zou ik het antwoord schuldig zijn gebleven. Zulke kapiteins, zulke ambtenaren, ze lopen in honderden exemplaren rond; maar er is maar één kapitein Charles Johnson geweest, die opgang heeft gemaakt met een boek over de piraten van New Providence, een boek over de vrouwelijke piraat Anne Bonney, die langzaam draaiend met haar pistool de horizon aftast op deze bladzijden. Johnson, en Johnson alleen, had in mij deze dromen, deze onweerstaanbare opwelling om te gaan zien wat er van het verleden geworden was, wakker geroepen. Dat vergat ik.

Een kleine man wachtte mij op, boven aan de trap, goed gekleed, en met het prachtigst besneden gezicht dat ik ooit van mijn leven heb aanschouwd. Zijn lang, goudblond haar, grijzend aan de slapen, dat ik reeds beneden aan de trap had zien schemeren, terwijl de huisbewaarster, die de brief van ‘The Bible and Crown’ had bovengebracht, mij waarschuwend aanstootte dat hij het was, lag golvend achterover; hij droeg geen pruik. Hoewel hij zeker over de 50 was, maakte hij een jeugdige indruk. Hij had een haviksneus, lichte, bezielde, extatisch loerende ogen, een ingetogen mond, een verweerde huid, enkele kerven onder het linker jukbeen... Maar wat wil men, - het is onmogelijk dit gezicht te beschrijven. Het was het gezicht van een dichter. Daarmee is alles gezegd. Hij had ook een acteur kunnen zijn, maar deed in niets aan een komediant denken. Had hij op een komediant geleken, ik zou mij volkomen op mijn gemak hebben gevoeld. Maar nu was dit niet het geval; integendeel, terwijl hij mij in zijn kamer binnenliet, waarin ik een als kamerscherm gebruikt mahoniehouten kajuitsbeschot opmerkte, een hoornen lantaren aan de zoldering, een boekenkast, en een schip in een stolp, - van het soort dat de matrozen knutselen onder de passaatwind, als er niets te doen is aan boord: met te grote ankers, te grote vlaggen, standaards en wimpels, te grote kanonnen vooral ook, en een naar verhouding steeds te kleine kiel, - terwijl hij mij, na het wisselen van de handdruk, een stoel aanwees, en voor mij bleef staan in afwachtende houding, toen klopte mijn hart en beefden mijn knieën, en het liefst had ik weer rechtsomkeert gemaakt. Daarbij was ik mij met hinderlijke scherpte mijn flater bewust. Hoe had ik zo dom kunnen zijn! Johnson had gevaren, was waarschijnlijk piraat geweest, goed. Maar altijd had hij de drang gehad om te schrijven, deze godgeprezen bezigheid. Daarvoor had hij geld overgespaard, gemoord en geroofd, gesjacherd en bedrogen. Maar toen het eenmaal zo ver was, bleek hem helaas de ervaring te ontbreken; hij durfde zich niet spontaan te geven; hij meende aan bepaalde regels te moeten gehoorzamen, die hij niet beheerste en die daarom hém beheersten, zonder dat hij ze precies kende; en hij schreef zijn boek in de stijl van een scheepsjournaal of van een catechismus, hij die een dichter was...

‘Waarmee kan ik u van dienst zijn?’ vroeg kapitein Charles Johnson. Hij zat kaarsrecht in zijn stoel, schuin tegenover mij, wat bestudeerd terughoudend, en keek door het raam naar buiten. Toen ik begon met te zeggen, dat ik zijn boek gelezen had en het zeer bewonderde, viel hij mij in de rede, onder het werpen van een zijblik, zo olijk extatisch, alsof hij naast zich een engel of een fosforiserende walvis had ontdekt. Echt glimlachen heb ik hem niet zien doen; de glimlach lag alleen in zijn ogen, maar misschien betekende dat wat anders.

‘Dat boek,’ zei hij, en er speelde een tic onder zijn linker oog, ‘dat boek, dat is niets waard. Ik wil u geen illusies ontroven, Mr. Beckford, maar het is een slecht, een onbelangrijk boek.’

‘Is het dan niet allemaal waar wat er in staat, kapitein?’ vroeg ik voorzichtig.

Weer wierp hij mij die zijblik toe, nu bepaald listig. - ‘Men heeft het mij verteld, en ik heb het opgeschreven. Het heeft succes gehad, en men heeft mij ermee lastig gevallen. Maar wanneer ik u zeg, Mr. Beckford, - u bent student? zei u dat niet?...’

‘Geweest,’ zei ik.

‘Toch niet literatuur gestudeerd?’

‘Rechten maar.’

‘Ik haat de literatuur! Traktaatjes, oden, stichtelijke drama’s, wat niet al. Maar wanneer ik u nu zeg, Mr. Beckford, wanneer ik u nu zeg, dat één bladzijde van het boek, dat ik in mijn hoofd heb, vergeleken met dat prutswerk,’ - hierbij wees hij naar een bureautje, waar een hele stapel lag van exemplaren van het piratenboek, naar de band te oordelen, - ‘met dat prutswerk daar, als buskruit zou inslaan, - als buskruit zou inslaan Het was benauwend. Het kwam hierop neer, dat kapitein Charles Johnson eigenlijk niet spreken kon, dat wil zeggen, dat hij, zonder ook maar de geringste aanduiding van een spraakgebrek te vertonen, toch voortdurend aan de draagkracht van zijn eigen woorden twijfelde, en daarom de belangrijkste passages twee of drie maal herhaalde, insisterend, wat afwezig geduldig, lerarend bijna, hoewel dit alles kon overgaan in hevige uitbarstingen. Hoewel dit aanwensel geen moment tegen zijn werkelijke talenten pleitte, ontnuchterde het mij toch; ik had verwacht, dat een dichter, die niet dichterlijk schreef, in elk geval toch dichterlijk spreken moest, vloeiend en gemakkelijk, maar ziedaar. Ook de manier, waarop hij op de literatuur had afgegeven, deed mij onaangenaam aan. Toch bleef de man als geheel mij sympathiek, en ik was misschien vooral teleurgesteld door mijn eigen gebrek aan mensenkennis.

‘Wanneer u alles van horen zeggen hebt, en uw eigen ervaringen voor dit tweede boek bewaart,’ zei ik op hoffelijke toon, ‘dan vrees ik, dat u mij niet van dienst zult kunnen zijn, tenzij dit tweede boek zou handelen over een van de figuren uit het eerste, die mij na aan het hart ligt, ik bedoel de vrouwelijke piraat, - een van de twee, - Anne Bonney...’

Plotseling sprong hij op, lachte uitdagend, hief de handen ten hemel, en deed nu toch werkelijk aan een komediant denken. Hij riep: ‘Bij God, daar heb je d’r weer! Een van die twee krengen, die mij jaren lang het leven hebben zuur gemaakt, - hebben zúúr gemaakt! U bent toch geen dame, Mr. Beckford? De dames hebben hier op de trap gestaan, hele benden dames, om wat meer te weten te komen over Mary Read en Anne Bonney! Alsof ik wat met dat tuig had uit te staan! De amazone-piraten noemden ze ze, die teven! Er zijn hier kerels geweest, Lords en dergelijke stommelingen, die weer andere dingen wilden weten; die hielden me zeker voor een souteneur!’

Ik voelde, dat ik een kleur kreeg. - ‘Ik ben geen dame, kapitein Johnson, en mijn belangstelling is van geheel andere aard dan die van de Londense uitgaande wereld. Ik heb Anne Bonney als kind gekend.’

Deze mededeling, die ik op enigszins plechtige toon uitsprak, scheen weinig indruk op hem te maken, maar hij werd nu toch wat kalmer, streek zijn haar achterover, en vroeg of ik wat wilde drinken. Op mijn toestemmend antwoord opende hij een kast, die vol stond met glazen en half geledigde flessen, en die door een vreemdsoortig netwerk werd afgedekt. Toen ik beter acht gaf, zag ik, dat men van zwart garen stukken scheepswant had nagebootst, die van plank tot plank waren gespannen, spits toelopend naar boven, en waarin kleine beschilderde poppetjes hingen, wat ik vrij dwaas vond. Hij vroeg waaraan ik de voorkeur gaf, en ik zei ‘rum’, ik weet zelf niet waarom. Ik hoorde hem mompelen, dat hij dan op de bovenbramra moest zijn; en inderdaad haalde hij de rumfles van de allerbovenste plank, met veel gewurm door en langs het want daar ter plaatse, - ik geloof overigens niet, dat zo hoog nog want zit, maar dit moest Johnson beter weten, - en even later zaten wij met de rum tussen ons in, die vrij behoorlijk was, maar niet zo goed als die van William. Hij dronk zijn glas in één teug leeg en vulde het opnieuw.

Daar hij bleef zwijgen, en met zijn prachtige lichte ogen onafgebroken naar buiten keek, het hoofd in de nek, de schouders achteruit en zonder zich te verroeren, stak ik nu maar van wal, en vertelde hem in het kort van mijn kinderlijk avontuur, de ontdekking dat Anne Bonney nog leefde, en mijn verlangen, zo niet haar terug te zien, dan toch te weten wat er van haar geworden was. Ik onthulde zoveel van mijn gevoel als mij oorbaar leek, en deed een beroep op zijn hulpvaardigheid, zelfs, als ik mij goed herinner, op zijn sympathie voor de jeugd. Tenslotte zei ik hem ronduit wat ik van de zwangerschap dacht. Hoewel hij een paar maal knikte en nadenkend genoeg keek, had ik nog steeds de indruk, dat het hém in wezen niet aanging, sterker nog, dat het hem onaangenaam aandeed iemand in zijn gevoelsleven geraakt te zien door datzelfde grote zeecomplex, waaraan hij de kracht zou ontlenen om dat tweede boek te schrijven, dat als buskruit zou inslaan.

‘Laat ik u op de voorgrond zeggen, Mr. Beckford,’ begon hij eindelijk, op afgemeten, wat verveelde toon, maar zeer precies en zakelijk, voorzover dat in zijn vermogen lag, ‘dat u in mij in geen enkel opzicht een ooggetuige hebt te zien. Die dingen interesseren me alleen als stof voor mijn boeken, - die anderen mij toedragen,’ voegde hij eraan toe, want hij scheen zelf te merken, dat het eerste niet met het tweede in strijd hoefde te zijn, ‘ik heb Anne Bonney nooit ontmoet, en wens haar ook nooit te ontmoeten, als ze nog leeft, wat zeer wel mogelijk is. Van die zwangerschap en dat kind weet ik niets af; men heeft het mij verteld, en ik schreef het op, als een klerk, - als een goede klerk. Wanneer u naar Jamaica gaat, zoals u zegt, kunt u beginnen met u te wenden tot de man, die in 1720 cipier van de gevangenis was: Michael Mulcahy, toevallig een landsman van Anne Bonney, een Ier, die daar nog wel zal wonen. In zo’n geval weten de lagere instanties gewoonlijk meer dan de hogere, maar u zou natuurlijk inzage van het dossier kunnen vragen aan de tegenwoordige gouverneur, Sir Charles Hovenden Walker. Van de vrienden van Anne’s vader, die tijdens het proces haar voorspraak waren, ken ik alleen, maar dan ook persoonlijk, kapitein Richard Cargill. Ik vermoed, dat hij nog op Jamaica woont, en u kunt hem mijn naam noemen. Niet, dat ik geloof, dat u hiermee veel bereiken zult. Waarschijnlijk is die vrouw naar Amerika teruggegaan, en Amerika is groot, - heel groot, - tamelijk groot.’

‘Is dat kapitein Richard Cargill van Colebeck Castle?’

‘Dezelfde. Hij kocht Colebeck Castle in 1718. In die jaren heb ik hem gekend.’

‘Het is jammer, dat hij niet op goede voet met mijn familie staat. Hij heeft mijn oom doodgeschoten, in een duel. Niet dat mij dat veel schelen kan, - en hem wellicht ook niet.’

Johnson liet dit in het midden door afwezig naar buiten te staren, en uit zijn zwijgen maakte ik op, dat ik beter deed heen te gaan en hem bij zijn rum te laten. Maar toen ik opstond en hem wou bedanken, wees hij mij naar mijn stoel terug, schonk mij nog eens in en zei:

‘De fles is nog niet leeg, Mr. Beckford, - en als hij leeg is, dan klimmen we weer in het want. Een zouteloze aardigheid van een paar vrienden van me, dat want. Ze hadden het zo stil gedaan, - terwijl ik sliep, de rakkers, - dat ik van niets wist; in het halfdonker greep ik naar een fles Claret, en geloofde, dat er een enorme tropische spin aan het werk was geweest; ik heb het toen maar zo gelaten, omdat het de matigheid bevordert. Op Jamaica zult u die reuzenspinnen niet zien. Wel is er een spin met een rode staart, in oude muren verborgen, waarvan de beet krampen geeft. Merkwaardig is ook de grote, grijze kruisspin, die jacht maakt op de kakkerlakken en die zijn eieren in een wit omhulsel onder zijn buik draagt. Maar dat zijn dreumesen, - dreumesen, - vergeleken bij de echte tropische spinnen, die walgelijke kanjers, met hun gefriseerde zwarte haren, - over die spinnen, Mr. Beckford, zou ik u dingen kunnen vertellen, - als ik u die dingen vertel, slaapt u vannacht niet. Drinkt u dat glas nog eens leeg. Het doet me genoegen, dat u zich voor die dingen interesseert, ik had me eerst een verkeerde voorstelling van u gevormd, - en ik hoop, dat u in uw onderneming slagen zult. Maar ik weet dingen, - dingen, - zo verschrikkelijk, zo angstaanjagend, - daarbij vergeleken is dat piratenboek... ’

Zijn handen trilden, de tic speelde, hij herhaalde en herhaalde, maar zijn lichte, loerende dichterogen waren op het raam gevestigd, en ik geloof zeker, dat hij voor zich zag wat hij mij beschreef, te duidelijk misschien, zodat hij nauwelijks nog de echte, diepgevoelde behoefte kon hebben om het voor zichzelf op te schrijven. Glas na glas ledigde hij. De tegenstelling tussen de conventionele wens voor het welslagen van mijn onderneming en de aangrijpende sonoriteit in zijn stem, wanneer hij over dat verschrikkelijke boek sprak, dat het mensdom de slaap ontroven zou, was mij niet ontgaan; maar tenslotte wist ik nu wat ik weten wilde; de man boeide mij nog steeds, ondanks alles; de drank maakte mij nieuwsgierig en hem veel welbespraakter dan in het begin; en te meer, omdat ik ervan overtuigd was, dat hij dat boek nooit schrijven zou, verlokte het mij, die griezelverhalen, waar hij voortdurend op zinspeelde, uit zijn eigen mond te vernemen, waartoe niet veel aanmoediging mijnerzijds nodig was.

Nu, over het geheel was het vrij teleurstellend. Het waren niet bepaald verhalen, zoals iedere zeeman ze tot zijn beschikking heeft, maar de meeste ervan heb ik later toch van andere zijde opnieuw gehoord, - minder goed verteld, dat is waar, - en het spookverhaal over de schepen van Port Royal, de bij de grote aardbeving van 1692 vergane schepen, die nu nog steeds bij stormweer de haven aan de punt van de Palisado’s trachten te bereiken, werd ons in onze jeugd reeds door onze kindermeiden opgedist. Wat deze verhalen van Johnson met elkaar gemeen hadden, was iets dat ik niet anders kan omschrijven dan als een voorliefde voor het harige, warrige, zoals zich dit in het staand en lopend want van schepen openbaart. Dit motief, waarvan ook zijn drankkast een proefje bevatte, stond in zijn geschiedenissen stereotiep afgetekend tegen een opkomende volle maan, of werd in een storm omzwierd door tuimelende vogels; de gefriseerde tropische spin hoorde hier ook bij; en het verwonderde mij niet, dat in zijn laatste verhaal de harige baarlijke duivel zelf optrad met al zijn trawanten, zij het onzichtbaar. Dit verhaal was verreweg het beste, en als het al niet op eigen ervaring berustte, dan was het toch zeker van eigen vinding.

‘U heeft misschien wel eens van de okshoofdentruc gehoord, Mr. Beckford. Een piraat achtervolgt een schip met alle zeilen bij, maar een stuk of wat lege okshoofden aan touwen achter zich aanslepend, zodat de snelheid van het schip door de weerstand vermindert. Het achtervolgde schip meent nu gemakkelijk te kunnen ontkomen, verwaarloost de voorzorgsmaatregelen; in de nacht worden de okshoofden binnen boord gehaald, en het schip wordt een gemakkelijke prooi. Zo was het ook met de piraat, die een Spaans schip achternazat, tussen Honduras en de Kaaimanseilanden, in de richting van de laatste. Er was weinig wind, maar doordat er storm in de buurt was geweest, stond de zee hol en de okshoofden slingerden erg. Toch deden ze hun plicht; men bleef, met volle zeilen, steeds op dezelfde afstand van de prooi; men bleef iets achter misschien, wat ook de bedoeling was. Tegen de avond wakkerde de wind aan, en de okshoofden werden ingehaald. Maar wat gebeurde er? Het schip behield zijn betrekkelijk geringe snelheid. Erger nog, het schip vertraagde zijn gang, steeds meer, steeds meer, en lag tenslotte stil, bij een flinke bries, met alle zeilen bij! Had men een okshoofd vergeten? Geen sprake van; maar toen men voor alle zekerheid ging kijken, merkte men, dat het schip achteruitvoer, gewoon achteruitvoer, achteruit, terug, tegen de wind in, terwijl de zeilen toch niet tegenlagen, neen, neen, ze hadden zelfs niet geklapperd! Tussen Honduras en de Kaaimanseilanden was het. Een vreselijke angst maakte zich van de bemanning meester. Met een razende snelheid zeilde men - zeilde, het mocht wat! - naar Honduras terug. Men schreeuwde, men bad, men vloekte, de okshoofden waren betoverd, de duivel was aan boord! Neen, niet aan boord, niet aan boord, Mr. Beckford, niet aan boord, - maar in zee, want wat men nu hoorde, dat was een verschrikkelijk gerucht, uit zee, uit de golven, gekrijs, gefluit, geklapper, holle stemmen, weet ik veel, - duivelse stemmen, uit het water! Zo voer het schip naar Honduras terug, tegen de storm in, door dat afschuwelijke geluid vervolgd, in een inktzwarte zee, - in een inktzwarte zee! Dat de hele bemanning niet stapelgek is geworden, begrijpt geen mens.’

Ik stond op. Ik had nu zoveel rum gedronken, dat ik niet voor de gevolgen instond, wanneer ik nog langer bleef. Maar ik had nog iets op het hart.

‘Was ú de kapitein van dat betoverde schip?’ vroeg ik, zo kalm mogelijk, maar met het hinderlijke besef, dat er een dom, dik lachje om mijn lippen speelde.

‘Allemaal verhalen, zeemansverhalen,’ zei hij met bewonderenswaardige zelfbeheersing, en keek naar buiten, ‘dat Spaanse schip moet een beroemde relikwie aan boord gehad hebben. Men kan het geloven of niet. Ik vergat nog te zeggen, dat de okshoofdentruc ook in omgekeerde zin wordt toegepast, namelijk als de kaper zelf wordt achtervolgd, om de indruk te wekken, dat hij bang is, en tevens de vijand ongemerkt te kunnen laten naderen.’

‘Maar u vertelt het zo goed,’ hield ik vol.

‘Ik hoop, dat u een goede reis zult hebben, Mr. Beckford,’ zei hij vormelijk, steeds zonder mij aan te zien. Hij reikte me zijn hand, die vast aanvoelde en niet beefde.

In werkelijkheid had ik een miserabele reis, en kwam ten gevolge van oponthoud wegens averij bijna drie weken te laat, eind november pas, in Kingston aan. Wanneer de storm het schip deed schudden, verwenste ik Anne Bonney en alle ontvreemde okshoofden suiker van mijn broer William, die in mijn verbeelding achter aan het schip, leeg, de vaart vertraagden. Maar toen we de passaat eenmaal te pakken hadden, ging alles goed, al moesten we toen nog naar Barbados om het roer te laten herstellen: kapitein Sawkins durfde de Caraïbische zee met zijn eilandjes, cays en koraalriffen niet in voor alles behoorlijk was nagekeken. Onder Barbados was het ook, dat voor het eerst die onbeschrijflijke specerij- en bloemengeur, op warme luchtgolven gedragen, mij mijn jeugd weer in de herinnering bracht.

* * *

Einde inkijkexemplaar

* * *

Colofon

Aan de nagedachtenis van E. du Perron

Rumeiland

ebook uitgave:
© 2012 uitgeverij de Rode kamer

ISBN 9789491259647

oorspronkelijke uitgave:
© 1999 uitgeverij Conserve

ISBN 9054291109

© 1981 Stichting Administratiekantoor Auteursrechten Simon Vestdijk

De eerste (1940) tot en met de veertiende druk (1988) verschenen bij Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar

De vijftiende druk (1999) verschenen bij Uitgeverij Conserve

Op de titelpagina staat een illustratie uit 1725 van de pirate Mary Read, afkomstig uit de Nederlandse editie van Captain Charles Johnson’s General history of the pirates

Tekstverzorging: Mieke Vestdijk

Vormgeving: Jeroen Klaver, Shamrock International

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie. microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.