Philip & Lili Freriks

DE KATTEN VAN LILI

met schilderijen van Lili Freriks

Uitgeverij de Rode Kamer | Haarlem

Introductie

‘Soms heb ik wel eens het vermoeden dat Lili in kattengidsen vermeld staat als geheimtip. Chez Lili, Bed & Breakfast plus Table d’hôte. Prijs nader overeen te komen, meestal gratis. Zelden stuiten de bezoekers op het bordje ‘complet’. En als ze slim haar sentimenten weten te bespelen, worden ze zelfs toegelaten tot de heerlijk zachte intimiteit van haar bed.’

Lili heeft een bijzondere relatie met katten. Een van hen heeft haar weer aan het schilderen gezet. Zwierig als de gelaarsde kat sprak hij haar toe. En toen moest ze wel.

Elke kat heeft een verhaal. Dat werd het domein van monsieur Lili. Zo wordt hij genoemd in Frankrijk. Le monsieur de madame. Zo ontstonden de geschilderde en geschreven portretten van de katten van Lili. Van Jimmy uit Utrecht tot Panthère uit Hollywood, van Floyd in Parijs tot Plume die George Sand wil zijn.

Kattenliefde

De kat is volgens de overlevering voortgekomen uit een intieme, nachtelijke ontmoeting tussen een leeuwin en een aap tijdens de lange vaartocht van de Ark van Noach. Een samenzijn dat een prachtige vrucht heeft opgeleverd. 'De kat is een meesterwerk,' zou Leonardo da Vinci ooit hebben verklaard. Hij is maar een van de talloze beroemdheden die zich over het fenomeen kat hebben gebogen.Allemaal hebben ze zich laten inpalmen,vrijwel allemaal hebben ze uiting gegeven aan hun verrukking over dat bijzondere leeuwen- en apenkind. Ze zijn wat dat betreft net zoals gewone mensen; over katten raak je nooit uitgepraat.

De vraag die steeds terugkomt is waarom die felis domistica in al zijn verscheidenheid zozeer fascineert, sterker nog, de mens in zijn greep heeft. De kat als kleine, stille heerser. Als verlicht despoot.

Kat, vluchtige monarch

Geheimzinnig en wijs

Vreedzaam of wreed in al z'n bescheidenheid

Koninklijk kalm als een grote stille tijger.

Dichtregels van Lucie Delarue-Mardrus, een van de vele slachtoffers van de wereldwijd heersende kattenmania. Ze wordt niet voor niets geciteerd door de in Nice geboren schrijver Louis Nucéra die zijn liefdesverklaring aan de kat samenbalde onder de veelzeggende titel Sa Majestéle Chat. Hij beschouwde zich bijna als hun dienaar, een kattenlakei als het ware. 'Ze wonen niet bij mij, ik heb altijd bij hen ingewoond.' Er zijn er meer die uiting hebben gegeven aan dat merkwaardige gevoel dat niet zij gastvrijheid geven aan de kat maar dat de kat ze in al zijn genadige goedheid onderdak heeft verschaft. Een majesteit met een humaan karakter om zo te zeggen.

Al de kattenfilosofen, van Buddingh' tot Baudelaire en van Richelieu tot Rilke, hebben eigenlijk geen antwoord op de eerder geopperde vraag over die even intense als intieme kat-mensverhouding. Hoe beroemd of rationeel ook, ze worden haast kind in bijzijn van de kat. In mooie volzinnen schrijven ze over de schoonheid, de onafhankelijkheid, de vrijheidszin, de intelligentie, ja zelfs het charisma van 'onze geslobkousde medewandelaar' zoals Gerrit Komrij het uitdrukt. Wat leuk klinkt tussen haakjes maar bezijden de waarheid is: een kat draagt nooit slobkousen. Het zijn altijd strakke, vaak witte wollen sokken van uitstekende kwaliteit die hij aan heeft. Zo blijkt dat iedereen zijn eigen kattenfantasieën heeft, voortkomend uit het meest onwetenschappelijke dat er is: liefde, pure kattenliefde. Niet voor niets hebben we in het Nederlands het woord poeslief.

Er wordt wel beweerd dat de eerder geconstateerde onderwerping aan de kat voortkomt uit dankbaarheid. De kat had nog maar nauwelijks de Ark van Noach verlaten of hij redde het oude Egypte - dat toen doorging voor ongeveer de hele mensheid - van een rattenplaag. En sindsdien heeft de kat altijd zijn verantwoordelijkheid weten te nemen als de rattenlegers weer probeerden op te trekken. Als hij lekker ligt te slapen op z'n kussentje heb je dat niet zo in de gaten, maar de kat waakt over de wereld. Ze zijn de reservisten van het grote wereldwijde kattenleger dat nooit de ratten tot de bovenwereld zal toelaten.

Louis Nucéra voegt een sterk argument toe om de alom heersende kattensympathie te verklaren. Een politiek argument zou je kunnen zeggen. De kat als stille rebel waarin de geopprimeerde mens zich graag herkent. Volgens hem hebben dictators, despoten en andere 'lieden die niet spotten met ongehoorzaamheid' als Dzjengis Khan, Alexander de Grote, Julius Caesar, Napoleon, Hitler, Mussolini en Goebbels nooit iets met katten gehad. Ze zijn hun te onafhankelijk, te ongrijpbaar, inderdaad te ongehoorzaam. Of dat een historische wet is valt nog te bezien,want Lenin als aanjager van de dictatuur van het proletariaat had weer wel een kat. Misschien dat Aldous Huxley dan het dichtst de waarheid over de mens en de kat benadert: 'Wie de mens wil beschrijven, doet er goed aan eerst naar de kat te kijken.' Een feest der herkenning. De mens als muizenvanger en rattenjager.

Als het op een wetenschappelijke benadering aankomt, is die van Rudy Kousbroek het meest geloofwaardig. Voor hem is het

een kwestie van 'aaibaarheid'. In zijn boek De Aaibaarheidsfactor uit 1969 definieert hij dat begrip en daar is geen speld tussen te krijgen. 'Er is maar één dier dat tegelijk beantwoordt aan alle voorwaarden van vrijheid, gelijkheid, bezit van intelligentie en van gladde vacht, afwezigheid van hap-impuls etc die samen het criterium van aaibaarheid uitmaken, en dat is de apotheose in de evolutie van de aaibaarheid, de kat.' Kortom, 'de poes is het meest aaibare wezen van het universum'.

Een liefdesverklaring die we alleen maar kunnen beamen.

Panthère

Op een dag was hij er zo maar. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld was. Toen Lili naar buiten kwam, na weer urenlang roet krabben van de kastanjehouten balken in het vervallen vakantiehuis, hing hij ongegeneerd in een van de diepe ligstoelen. Vriendelijk grijnzend. Hij onderbrak even z'n wasbeurt zonder die typische kattenhouding van één achterpoot recht omhoog en de rug in een U-bocht op te geven.

Hij deed het voorkomen of hij niet anders gewend was, met al jaren juist die ene stoel als zijn vaste plek. De nonchalante groet was er een van kennissen die elkaar dagelijks tegenkomen. Niets bijzonders. En meteen dook hij weer met zijn kop in het harige wit van de weke onderbuik, zijn tanden als zeef gebruikend voor het te verwijderen fijnstof.

Nu moet gezegd worden dat Lili wel vaker van dit soort onverwachte bezoekers krijgt. Soms heb ik wel eens het vermoeden dat zij in kattengidsen vermeld staat als geheimtip. Chez Lili, B&B plus table d'hote. Prijs nader overeen te komen, meestal gratis. Zelden stuiten de bezoekers op het bordje 'complet'. En als ze slim haar sentimenten weten te bespelen, worden ze zelfs toegelaten tot de heerlijk zachte intimiteit van haar bed.

De nieuwkomer bleek ondanks zijn ogenschijnlijke onverschilligheid een sympathieke gast te zijn. Een jongen uit het vrije veld met een lichaam dat is ingesteld op de natuur. Mooie witte sokken maar met een XL-maatje, wat duidde op killerspoten onder de zachte wol. Een mannetjesputter die een stootje kon hebben, beetje ongepolijst, wel een leuke kop. Hij had iets van een filmster, bedacht Lili en dat was meteen het moment van herkenning. Natuurlijk, in de WW sinds de dood van Peter Sellers. Een beetje aan lager wal geraakt, maar nog altijd de bekende kater uithangend. The Pink Panther in persoon. La Panthère Rose in de nasynchronisatie.

Het werd een ménage a trois in oprechte liefde en zonder enige jaloezie. Met Panthère kon je lachen. Zonder dat duidelijk was of hij het nu wel of niet expres deed, speelde hij de ene na de andere filmscène na. De snorharen strak, de ogen ietwat geloken, de miauw met pinkpantheraccent. Je hoefde alleen de muziek er maar bij te denken.

Lili en haar man, in hun kringen bekend als monsieur Lili, zaten in hun eigen film. Dagelijks gingen ze op voor een soort remake van Zola's sociaal-realistische mijndrama Germinal. Met alle geweld wilden ze hun ruïne ontdoen van de centimeters dikke roetaanslag op muren en balken. Die was ontstaan door het altijd smeulende vuur in de zogenoemde fucone, een bak met brandend hout midden in de kamer onder een plafond van driehoekige latten die een soort raster vormden met daarboven een droogzolder. Zo werden kastanjes gedroogd en hammen gerookt. Eeuwenlang.

Na een paar uur krabben zagen de twee eruit als afgematte kompels, de smoelen zwart, de lichamen glanzend van het zweet, terwijl de banneling uit Hollywood droomde van eertijdse successen in de koele beschutting van het huisje dat ooit als gemeentelijke broodoven had gediend. En als het stel doodmoe uit hun kot tevoorschijn kwam, op weg naar de buitendouche, stak hij even z'n onberispelijk wit gecamoufleerde killerspoot uit bij wijze van streling en teder verzoek om vooral niet de etenstijd te vergeten. Hij keek erbij alsof hij ze in de maling nam.

Lili, die altijd in het goede van de kat gelooft, deelde niet het vermoeden dat Panthère vooral zijn jagersinstinct had gevolgd. Het bouwvallige huis, met zijn soms wel een meter dikke muren van steen met leem, was in de loop der tijd een gatenkaas geworden. Daarin huisden allerlei soorten dieren, van insecten tot ratten en muizen, van vogeltjes tot ringslangen. Als de nacht viel, kwam al dat spul naar buiten. Op zoek naar voedsel. De nacht leeft en Panthère zou zo vanuit zijn ligstoel kunnen toeslaan.

Toegegeven, van jachtpartijen onder de ligstoelen is nooit iets gebleken. Panthère had waarschijnlijk allang geroken dat er veel fijnere kost voorhanden was. Hij wilde dan ook graag z'n zo gewaardeerde acteerkunstjes in de keuken overdoen. Trouwens, als man van de wereld die betere tijden had gekend, leek het hem veel aangenamer om de ligstoel te verruilen voor een echt bed.

Maar ondanks al z'n charme, was het Lili niet ontgaan dat de gevallen acteur ernstig vervuild was geraakt. Dat krijg je als je Beverly Hills bent uitgejaagd om van de ene op de andere dag een dakloze te worden. Nee, Panthère moest buiten blijven.

Dat nu was rekenen buiten zijn charme en vasthoudendheid. Eerst werd de drempel centimeter voor centimeter genomen. Vervolgens was hij ineens niet meer weg te slaan uit de keuken, spelend met het hondje van de buren. Heel slim. Geen toestanden maken met zo'n dom viervoetig mormel. Nee, leuk doen. Niet stompzinnig blazen, maar krijgertje spelen. Lol trappen. Oh, die leuke oom Panthère. Iedereen vertederd.

En er bleek ook nog een schildpad van de partij te zijn. Nou kun je heel erg je best doen met zo'n beest, maar lachen ho maar. Dus wendde Panthère verbijstering voor en maakte rare bewegingen waardoor hij de lachers op zijn hand kreeg. Z'n killerspoten hield hij netjes thuis, ook al had hij dat rare schepsel graag een lel verkocht.

En zo ook - je kon het op je vingers natellen - kletste hij zich zogezegd het bed van Lili in. Daar lag hij. De snorharen in de triomfstand. Prins van het witte doek. Bijna weer in de luxe van Hollywood. Het spinnen was onder aan de trap te horen. Hij had Lili volledig ingepakt. De jonge ster moest geholpen worden, vond ze. Het buitenleven zou niet goed zijn voor z'n carrière. Nog even werd overwogen om hem mee te nemen naar Nederland, waar monsieur Lili misschien een goed woordje voor hem zou kunnen doen bij Joop van den E., wanneer die De gelaarsde kat als musical in productie zou nemen. Maar bij z'n geïmproviseerde optredens in de keuken was al spoedig gebleken dat miauwen toch heel iets anders is dan zingen.

Hij bleef achter en de buren werden ingeschakeld om de nog zo veelbelovende acteur te onderhouden als Lili er niet was. Hij liet het zich graag aanleunen. Vond het zelfs wel een beetje normaal, als filmglorie zijnde. En toen Lili de volgende zomer terugkwam, lag hij haar op te wachten alsof ze elkaar gisteren nog hadden gezien. In die typische kattenhouding. Poot omhoog als teken dat het goed was.

Hij had intussen wel een gemeen hoestje, Panthère. We maakten er grappen over. Acteur nietwaar. Of hij zou wel weer zo'n schichtig hagedisje hebben verorberd. Gewoon voor de lol. Om het jagen niet te verleren. En dat bleef dan haken in zijn keelgat.

Op een dag bleef de ligstoel leeg. Hij liet zich niet meer zien. Kattenkanker. Dodelijk. Zelfs voor de Roze Panter. Hij had zich discreet teruggetrokken. Als een grand seigneur die herinnerd wil worden zoals hij was in zijn glorietijd. Als The Pink Panther, La Panthère Rose. Acteur en kat van stand.

Balthus

Het had hem aanvankelijk nogal verbaasd, die naam Balthus. Een niet alledaagse naam tenslotte en aanleiding voor heel wat muizenissen. Een naam met een troebele geschiedenis. Die van een adellijk heerschap, de Pools-Pruisische graaf Balthazar Klossowski de Rola, bijgenaamd Koning der katten. Een vorst die graag naar jonge meisjes loerde om ze af te beelden in hun meest onthullende meisjeszijn.

Het is moeilijk voor te stellen dat de braaf spinnende petepoes iets heeft met de schilderijen van half ontklede nimfen die zich kennelijk onbespied wanen. Behalve dan door voornoemde kattenkoning, auteur van een bon mot als 'de erotiek in de kunst is het enige dat de harlekijnen nog doet opschrikken...'

Dat schreef de zelfbenoemde kattenmajesteit in 1934 en met de harlekijnen bedoelde hij het kunstvolk dat tijdens de années folies, de Franse versie van de Roaring Twenties, geleerd had om zich door niets of niemand meer te laten shockeren. Met uitzondering dan van die smachtende, nog nauwelijks gevormde jonge meisjes zoals hij die aan de openbaarheid prijsgaf. Met de blik van een katachtige voyeur.

Even voor de goede orde: Balthus is naar de graaf vernoemd. Niet dat hij schildert, maar zijn hospita wel. En zij, D geheten, is een bewonderaar van de edelman. Niet alleen omdat hij een groot schilder was, maar vooral ook omdat hij, meer nog dan veel andere kunstenaars, iets heel speciaals met katten had. Zozeer dat hij zichzelf kat waande. Kat met een echte kattennaam, afgeleid van zijn roepnaam, Balthusz in het Duits omdat de familie in zijn jonge jaren in Berlijn woonde. Vervolgens werd het vanwege zijn verblijf in de buurt van Genève verfranst tot Baltus en ten slotte, om het weer wat kosmopolitischer te maken, Balthus met een h.

Balthus, Le Roi des chats.

Misschien deelt D wel zijn dromen. Dan is zij z'n poesje, zijn muze,zijn kattenkoningin. Willig en tot alles bereid. Zoiets zeggen ontlokt haar een parelende lach, wetend dat ze allang geen nimf meer is. Hoe dan ook, de rood gestreepte kat heeft ze Balthus genoemd. Naar dat schilderij uit 1937, Jeune Fille au chat, met een kat die de toeschouwer waarschuwend fixeert als hij wat al te ongegeneerd in het kruis van het onschuldige wicht kijkt.

Het is de strakke bijna neerbuigende blik van haar Balthus. En inderdaad, al spinnend gedraagt hij zich als een koning. Zo heeft hij zijn eigen zetel in het kleine appartement waar hij samen met zijn moeder Mija een onderkomen gevonden heeft. Ze bewegen er zich moeiteloos tussen een nogal onwaarschijnlijke bric-a-brac van even curieuze als nutteloze voorwerpen. De vrouw des huizes verzamelt wat afwijkend is. Vreemd genoeg vormt dat alles een soort eenheid. Door de kleuren misschien. De kleuren van Balthus de schilder, met sepia als basis.

Moeder en zoon zijn meester in hun sluip door, kruip door. Nooit breken ze iets. Alsof ook zij hechten aan die bizarre opeenstapeling van merkwaardigheden of in ieder geval lijken ze die onschuldige afwijking van hun hospita te willen respecteren. Misschien vinden ze het daar zelfs wel een beetje avontuurlijk. Een kleine jungle van plastic en porselein. Oh gut nee, zij zullen nooit voor olifanten worden versleten.

Middenin de woonkamer staat de enige echte fauteuil. Verder alleen rechte stoelen. De gasten doen er goed aan niet plaats te nemen op wat hij als zijn zetel beschouwt. De exclusieve zetel van Balthus. Het is nog net niet zoals met de koninklijke stoel in de Ridderzaal. Daar zit van armleuning tot armleuning een koord gespannen zodat niemand, maar dan ook niemand ooit zal plaatsnemen op het gestoelte dat is voorbehouden aan het doorluchtige achterwerk van de majesteit.

Dus zit iedereen, vaak vertederd roezemoezende poezenmoeders als D zelf, op een rechte stoel. En hij troont. Uiteraard. Of doet aan wat zelfreiniging als het gezelschap hem verveelt. Een slaapje kan ook. En o wee als iemand de euvele brutaliteit heeft om daar te gaan zitten, op zijn plek. Dan draait en keert hij net zolang tot de indringer zijn hinten heeft begrepen. Geen stemverheffing, alleen lichaamstaal, feliene irritatie. Uiteindelijk zitten de dames dan keurig rond zijne majesteit Balthus, Koning der katten.

Het doet denken aan wat Albert Camus - Nobelprijs literatuur 1957 - graag vertelde toen Balthus decors en kostuums voor een van zijn toneelstukken ontwierp. De kattenkoning met zijn scherp belijnde smoel en dwingende blik werd vrijwel permanent omringd door een groepje jonge modellen die hij afwisselend zijn 'nichtjes' dan wel zijn 'engeltjes' noemde. Als poesjes vlijden ze zich in een kringetje neer aan zijn voeten waarbij hun Petit Bateauonderbroekjes zodanig zichtbaar waren dat de heren in het gezelschap er behoorlijk opgewonden van raakten. De dichter René Char associeerde het onderbroekjesmerk op slag met 'ochtendstrelingen' en vermoedde dat de jonge meisjes 'onder hun bloesje de sleutel van Balthus' droegen. Camus, die zelf ook wel van een uitstapje hield, doopte zijn decorontwerper dientengevolge om tot blauwbaard.

Bij nadere beschouwing blijken er tussen de beide B's algauw meer overeenkomsten te bestaan dan je op het eerste gezicht zou zeggen. Zo woont Balthus nog altijd samen met zijn Corsicaanse moeder Mija. Hij heeft zelfs iets van een moedersjochie en zij van een Italiaanse mama, wat ook op Corsica, als oude kolonie van de stadsrepubliek Genua, heel gewoon is. Nog altijd doet ze zijn was bijvoorbeeld. Dan likt ze hem met grote halen schoon. Helemaal lukt dat nooit. De verwende zoon heeft er altijd genoeg van voor zij klaar is. De opkomende irritatie blijkt uit een lichte trilling in de poten waarmee hij zich dan snel uit de voeten maakt. Soms blijkt uit geblaas en dikke staarten dat moeder en zoon ook nog wel eens een generatieconflictje hebben uit te vechten.

Balthazar Klossowski woonde als jongetje eveneens alleen met zijn moeder. Het is in die tijd dat hij zich kat begon te voelen. Als 11-jarige maakte hij een boek met veertig kattentekeningen na de dood van zijn poes Mitsou, onder de titel Mitsou, het verhaal van een kat. Hij was daartoe aangemoedigd door de nieuwe levenspartner van zijn moeder, de Duitse schrijver, dichter en denker Rainer Maria Rilke die ook prompt het voorwoord schreef. En stelde zich daarbij de existentiële vraag 'Wie kent de kat?'

Hij zou het antwoord schuldig blijven. Het mysterie van de kat-mensverhouding blijft. Lili denkt er het hare van: 'Ze zijn zacht, ze stellen me gerust. Ze stralen bijna menselijke warmte uit. Maar ze zijn ook ongrijpbaar. Ze schilderen is mijn manier om ze te temmen.'

Maar zelfs op het doek ontsnappen ze soms. Dan blijken ze toch anders te zijn dan zij aanvankelijk voor ogen had. Ongrijpbaar zijn en blijven ze, maar met een onweerstaanbaar hoog aaibaarheidsgehalte. Fatal attraction, noodlottige aantrekkingskracht. Geen mens kent de kat, die als geen ander de mens lijkt te kennen.

Wat Lili bevalt in Balthus de schilder is dat hij een autodidact is. Ze durft het nauwelijks te zeggen, want dat zou pretentieus kunnen lijken, maar zij is het ook. Broeder en zuster in de misdaad zogezegd. Balthus was het op voorspraak van de 'laatste impressionist', Pierre Bonnard, die zijn ouders bezwoer om hem niet naar een of andere kunstacademie te sturen. Huisvriend Claude Roy, schrijver en journalist: 'Jonge katten gaan niet naar school. Hun ouders leren hun de essentie: jagen, nadenken, rennen, zich uitrekken. De vader van de kleine kat Balthus, zelf schilder en kunsthistoricus, en zijn moeder, schilderes, brengen het kleine kattenbeest al hun trucs bij. Katten zijn autodidacten. Ze gaan niet naar de kunstacademie. Ze studeren, observeren, leren en experimenteren alleen.'

Zo zou Lili ook wel poes willen zijn.

De 27-jarige Balthus roept zich in 1935 uit tot de ongekroonde kattenkoning met een zelfportret waarvan de titel voortaan zijn titulatuur zal zijn, Le Roi des chats. Het jaar daarvoor is hij verheven tot de koning van de schandaalkroniek. Zijn debuuttentoonstelling leidt de toeschouwer de mysterieuze wereld binnen van de seksuele fantasie. Het ontbreekt hem op dat punt niet aan verbeeldingskracht. In een apart vertrek, afgesloten met een gordijn en alleen toegankelijk op speciaal verzoek, presenteert hij zijn La lecon de guitare. Balthus had, om de kunsthistoricus Gilles Néret te citeren 'een voorkeur voor het wat perverse zuur van adolescenten die om de beurt slachtoffer en beul zijn, in de zuiverste sado-baudelairiaanse traditie'.

Vooruit, als het van Baudelaire mocht, waarom zou Balthus dan aarzelen. Zo blijkt maar weer eens, ook de kat is niets menselijks vreemd.

Uiteindelijk was er toch wel heel veel gedoe om die gitaarles en Balthus besloot het schilderij veertig jaar lang niet te tonen. Pas in 1977 was het weer te zien en nog altijd even omstreden. Zozeer zelfs dat het in 1984 niet werd opgehangen bij een groot retrospectief van het werk van Balthus in het Centre Pompidou, dat toch een vrijhaven voor kunst en kunstenaars pretendeert te zijn. De samensteller van de expositie liet doorschemeren dat het hem van hoger hand was 'ontraden' om het doek te tonen en dat hij het er eigenlijk niet mee eens was. Hij maakte met een zeker opportunisme van de nood een deugd en concludeerde dat daarmee eens temeer was aangetoond hoezeer het oeuvre van Balthus een halve eeuw na dato nog steeds 'stoort en ontregelt'.

In de kunst wordt dat als een compliment beschouwd.

Ontregelend was ook La Rue uit 1937, een groot schilderij waarbij hij zich door het gelegenheidsduo Alice in Wonderland en Piero della Francesca, de Italiaanse renaissanceschilder, had laten inspireren. Weer voor troebele zaken. Een verkrachtingspoging en een mannetje dat een dame in haar kruis poogt te tasten, terwijl de dame kennelijk van plan is om hem bij wijze van antwoord een oorvijg te verkopen. Een kattenkoning met een reputatie van zwavelzuur, zoals de Fransen zeggen.

De koper uit de VS had in die jaren 30 meteen problemen met de Amerikaanse douane. In zijn woonplaats verwierf het schilderij een geduchte reputatie. Het gebaar naar het dameskruis werd een geliefde sport onder de lokale jongensjeugd.

Uiteindelijk borg de eigenaar het doek op in een kluis om het later in bruikleen aan te bieden aan het MoMA in New York. Maar ook het beroemde museum van moderne kunst voelde er niets voor om De Straat aan het publiek te tonen. Uiteindelijk nam de eigenaar weer contact op met Balthus. Hij verzocht om het schilderij wat te wijzigen, zodat de jongenshand niet meer richting meisjeskruis ging. Tot zijn verbazing vond Balthus het best en bracht de hand terug op een wat neutralere plaats. 'Destijds vond ik het leuk om te provoceren, nu verveelt me dat,' zei hij in 1955.

En zo is hij echt een kat. Van kop tot staart zoals te zien is op een zelfportret uit 1949. Hij is de gulzige Le Chat de la Méditerranée. Het schilderij was bedoeld als uithangbord voor het beroemde visrestaurant La Méditerranée aan place de l'Odéon in Parijs. Hij heeft zich afgebeeld als een bloeddorstige havenkat die met vork en mes in de aanslag het zeebanket te lijf zal gaan. Glaasje rosé naast het bord, dat wel. Precies zoals hij met zijn vriend Picasso nog wel eens aan tafel schoof. Het verhaal van de kat en de stier. Het is de tijd dat hij poezennimfjes vangt in het theater van Camus. Gilles Néret constateert droogjes: 'Balthus laat zien dat het kattenvolk zijn echte familie is.'

Bij D thuis draait Balthus zich nog eens om in zijn donszachte fauteuil. Ogen geloken, kattenkop op de voorpoten. Alleen de oren verraden permanente paraatheid. Het is hem niet aan te zien, al die troebelen. Zou hij het weten van die andere Balthus? Van die heimelijke verlangens die ook hij probeerde te temmen door ze in verf te vangen zoals Lili met haar katten doet. Het zou mooi zijn om dat te weten. Dan zouden wij een antwoord hebben op de vraag van Rilke: Wie kent de kat?

Mauw

Hij werd geboren tussen de hoeren. Naamloos. Nummer vier uit een nest van bastaardkinderen. Vader onbekend, ook al was er wel een vermoeden. De vierpotige pooier met een half oor van de overkant was opvallend vaak in het steegje gesignaleerd, waar zo veel rotzooi stond dat een snelle kattenwip er in alle discretie kon worden volbracht. Zijn moeder was een gedecideerde donkere poes die domicilie had gekozen in een Chinees restaurant. Ze werd er geadoreerd als een Egyptische godin waarmee impliciet werd aangegeven dat er daar althans geen kattenvlees onder de pikante sausjes lag. Ze had haar jongen geworpen in een kartonnen doos met Made in Taiwan op de zijkant, goed weggestopt tussen twee dichtgebonden plastic Komovuilniszakken onder het afdakje waar ze zich eerder aan Piet Halfoor gegeven had. Nou ja gegeven, bij wijze van spreken dan. Laten we het erop houden dat ze eigenlijk het slachtoffer was van een wat overrijpe loverboy.

Ze was een goede moeder. Proper. Ze stelde strenge regels. Via het restaurant deed ze er alles aan om haar kinderen bij nette mensen te plaatsen. Liever niet bij de dames achter de ramen aan de voorkant. Niet dat ze daar moreel bezwaar tegen had, maar ze zag niets in een peeskamer met kattenbak. Ze had wel eens een aai van de dames gehad als ze tussen twee klanten door heel even kwam kijken. Koddig gezicht trouwens, vond ze; die Spaans kirrende dames in hun volumineuze blootje dat uitpuilend was ingesnoerd in een buitenmodel string en dito bh. Gezien hun opulente gemoed werd het knellende kledingstuk met een simpele afkorting tekortgedaan en was bustehouder in z'n volle omvang beter op z'n plaats. Het enige mooie aan ze, was hun donkere huid die ze fraai lieten contrasteren met hun Omowitte ondergoed. Maar dan kwam er plotseling zo'n man binnen met dezelfde geile blik als de vierpotige pooier van de overkant en die begon de onderhandelingen voorafgaande aan het liefdesspel met haar een schop te geven. Nee, ze gunde haar kinderen toch wat meer dan dat.

Om kort te gaan, nummer vier kwam terecht bij de buurman. Een jonge heer met een groot kattenhart en brede politieke belangstelling. Het was waarschijnlijk door die niet-alledaagse combinatie dat hij in nummer vier met zijn mooie zwarte vacht en enkele goed geplaatste witte vlekken onmiddellijk een sterke persoonlijkheid had herkend. Een kat met charisma. Op weg voor ongetwijfeld een lange mars. Een toekomstige roerganger. Misschien niet van het Keizerrijk van het Midden maar dan toch van 1012, postcodenaam voor het wereldvermaarde wallenkwartier. Althans, voor zover het de bijdegrondse wereld van de katten betrof. Z'n vermoedelijke vader zou moeten uitkijken, een nieuwe Mao was opgestaan. Mauw zou hij heten. Moeder hoorde het devoot aan. Niet voor niets heette ze Lucky. Ze dronk de woorden van die sympathieke buur. Pas later, na het drama, hoorde ze dat hij de jonge monsieur Lili was.

Mauw was niet vernoemd naar Mao van de Culturele Revolutie en miljoenen hongerdoden en met dezelfde uitspraak. Mauw is gewoon 'kat' in het Chinees. In alle onschuld. Hoe dan ook, Mauw die zich toch wel een beetje met Mao identificeerde, nam zijn rol heel serieus. Hij had begrepen dat het volbrengen van de lange mars niet alleen een kwestie was van politieke behendigheid maar ook van fysieke kracht en uithoudingsvermogen. Dat vroeg om intensieve training die hij, zonder de instructies van zijn nieuwe meester en coach af te wachten, onmiddellijk ter hand nam. Een toekomstige leider kun je eerst maar beter in een beschermde omgeving tot bloei laten komen. Dus werd het indoortraining. Daarbij bleek hem dat een snelle klim in de gordijnen het meeste rendement opleverde. Bij elke sessie voerde hij het tempo op. Het werden razendsnelle klimsprinten tot aan het plafond en terug. Hij had begrepen dat atleten het meeste uit zichzelf haalden door zogenoemde intervaltrainingen. Een afwisseling van inspanning, even rust en daarna weer een krachtsexplosie. Volgens dat schema liet hij zich eerst vallen in de zachte kussens van de bank met rugleuning op springafstand van de gordijnen; even liggen, de poten wat ontspannen, eventueel de haren weer wat ordenen, want tenslotte was hij in de gordijnen zichtbaar vanaf de straat. Dan weer met uitgestoken nagels de rugleuning op, zwierige sprong en naar boven.

En nog weer. En nog eens. En hop, weer een keer.

Voor het genot even meedeinen in die heerlijk bollende lappen stof. Je dan weer laten vallen en meteen terug. De nageltechniek ging met de dag vooruit, de gordijnen even snel achteruit. Ze leken steeds meer op lamellen. Het werd tijd voor buitentraining.

Mauw mocht dan geacht worden in de voetsporen te treden van de Grote Roerganger, hij was vooral nog een puberende Chinees. Let wel, een Chinese Amsterdammer met de nadruk op het laatste. Een beetje een branieschopper. Een beetje te slim en te ondernemend voor zijn leeftijd. Leuk jong, daar niet van. Lili had hem onmiddellijk in haar hart gesloten. Gezegd moet worden dat hij met zijn wallenervaring ook wel wist hoe je de charmante kattenprins moest uithangen. Beetje spinnen, beetje tandakken, kopjes geven, rondje staart in de lucht en de verleidingsmanoeuvre was met succes afgerond. Klaar was Kees als hij niet Mauw had geheten. En dan deed hij nog maar weer eens een sprintje gordijn om de lachers op z'n hand te krijgen.

Voor de jonge monsieur Lili was hij intussen de beste en liefste kameraad die hij ooit had gekend. Ze deden alles samen. Mauw volgde hem als zijn schaduw in alles wat hij deed. Ze trapten samen lol. Deden samen kunstjes. Alsof monsieur Lili junior zelf kat geworden was. 's Nachts sliep Mauw tegen hem aan. Als een kattenkind dat nog de veilige warmte van moeder Lucky zocht.

Buiten was de veilige steeg. Met heerlijke restjes uit de Chinese keuken. Goede gelegenheid ook om mama Lucky even te laten zien hoe groot en sterk hij al geworden was. Maar de steeg liep naar de straat en de gracht met de rood verlichte ramen. Leuk om er langs te glippen, ook al had zijn moeder dat niet graag. Onweerstaanbaar trok het avontuur van de grote wereld daarbuiten. Steeds vaker ging hij op verkenningstocht. En je kon altijd onder een geparkeerde auto duiken als er weer zo'n brallende groep bezopen Engelsen langskwam. Uitkijken dat ze je niet te pakken kregen. Hij zou niet de eerste zijn die in de gracht geflikkerd werd.

Rennen voor je leven dus als er geen auto in de buurt was. Maar dat was-ie juist wel. En hij reed hard. Veel te hard voor zo'n stukje straat langs de gracht. Met van die bonkende boxen en een bestuurder met de blik op oneindig. Mauw, de slimme Mauw, de kleine branieschopper die het allemaal zo goed wist en hier een thuiswedstrijd speelde, Mauw was heel even in paniek en deed precies wat hij niet moest doen. Rende de verkeerde kant op, de honkebonkende auto stopte niet eens.

De jonge monsieur Lili had de geplette resten in de kartonnen doos met het opschrift Made in Taiwan neergelegd, vechtend tegen zijn tranen, en begraven onder een boom in het Westerpark. Een snel geschreven grafschrift in Mauws taal voor zich uit mompelend:

Miauw Mauw,

Lieve Miauw.

Mijn Mauw.

Mauw, je ging zo gauw!

Auw, het is zo flauw,

Miauw Miauw,

Ik mis jou, Mauw.

Alleen hij weet waar Mauw ligt. Alleen hij kent het eindpunt van Mauws al te korte mars.

Philea

Ze zat langs de smalle weg die in scherpe haarspeldbochten naar beneden slingert. Een veldkat waarschijnlijk, zonder vaste woon- of verblijfplaats. Het soort dat ervan houdt om tussen jagen en slapen de wereld te observeren. Als wachters die het gaan en staan van de dorpelingen in de gaten houden; elke beweging wordt feilloos geregistreerd, geen vreemdeling die aan de aandacht ontsnapt. Een kattenwacht met biometrisch waarnemingsvermogen. Een stille getuige die alles weet, doorgrondt en opslaat in een onbeperkt geheugen waarvan geen menselijk wezen ooit de toegangscode heeft kunnen achterhalen. Het grote schouwspel van de kleine wereld. Een heerlijk tijdverdrijf voor een alleenstaande in de vrije natuur.

Ze zat of liever gezegd lag in de schaduw van een kurkeik op het dak van een afgedankt werkwagentje met lekke banden dat al jarenlang schuin op een aflopend stukje terras tegen de helling stond. In precair evenwicht zo te zien, wat niet wegneemt dat het alle stormregens en aardverschuivingen had weerstaan. Voor Lili maakte het evenzeer deel uit van het landschap als de boom ernaast.

De poes lag er in een strategische positie, recht tegenover het stukje weg dat tussen een bocht naar rechts en dan vijftig meter verder 180 graden naar links langs een omheining voert. Rechts van haar het gapende gat van het ravijn.

Diep zwart was ze. De kattenkleur van ongeluk. Maar haar schoonheid maakte alles goed. Althans, dat wilde je maar al te graag geloven. Haar donkere vacht glansde in het tegenlicht. Haar geelgroen oplichtende ogen keken recht in die van de afdalende automobilist. Oogverblindend schoon was ze, fijnbesnaard, frêle als een Egyptische godin; een ebben standbeeld met gouden oogopslag.

Vanaf de weg was het onmogelijk haar niet te zien. Bewegingloos hypnotiseerde ze de naderende automobilist. Zoals de sirenes van de Lorelei met hun hemelse gezang de passerende schippers het hoofd op hol brachten om ze vervolgens de dood in te jagen op de klippen in het midden van de Rijn, zo leek zij de automobilist heel even, onmerkbaar kort te verlammen precies op het moment dat hij de scherpe bocht naar links zou moeten maken. Wee degene die zich, al was het maar een onderdeel van een seconde, zou laten betoveren door haar gulden blik. Met wat doffe ploffen zou hij met auto en al verdwijnen in de oneindige diepte van het dichtbegroeide dal. Daarna zou het doodstil zijn, was er in de diepte niets te zien en ontbrak het zelfs aan remsporen. Alsof er niets was gebeurd. Een stille dood, de perfecte moord. En zij zou met dezelfde air van onschuld de blik richten op de volgende auto die in haar richting kwam.

In de plaatselijke krant werd met een zekere regelmaat melding gemaakt van auto's die zonder duidelijke redenen het ravijn indoken. Het begon meestal met een mysterieuze verdwijning en de klassieke mededeling dat een ongeluk werd gevreesd. Er volgden verklaringen van getuigen die de betrokken persoon hier of daar voor het laatst hadden gezien. In breed uitgemeten artikelen werd verslag gedaan. Een gloriemoment voor de lokale correspondent die ook zelfde foto's maakte. Ook al wist hij dat hij snel vervangen zou worden door een echte verslaggever als het echt serieus werd.

Soms ging het om een bekende persoonlijkheid, een 'notabilité' en werden er omineuze vragen gesteld over vrienden en vijanden, activiteiten die wel of niet het daglicht konden verdragen of over de geestestoestand waarin de vermiste zich bevond op het moment van zijn of haar verdwijning. Geen 'crime' maar misschien wel een 'acte passionnel', een handeling uit hartstocht begaan. Altijd met de toevoeging dat de oorzaak van het ongeluk niet duidelijk was, dat de persoon in kwestie door iedereen op handen gedragen werd en dat de redactie uiteraard haar medeleven betuigde met de rouwende nabestaanden 'in deze penibele omstandigheden'.

Niet zelden kostte het dagen om de slachtoffers terug te vinden in wat dan een ondoordringbare groene woestenij bleek te zijn. Een bos dat alles en iedereen verzwelgt. Zelfs het inzetten van helikopters kon daar weinig aan veranderen.

Daarna werd er vrijwel niets meer over de oorzaak vernomen. Soms ging het bij de bakker of de plaatselijke kruidenier nog even over te hoge snelheid, een lichte beneveling of een schrikreactie door een plotseling opdoemende tegenligger. Als het niet een combinatie was van alle drie. In het uiterste geval werd het ontbreken van remsporen 'bizar' gevonden. Om uiteindelijk te besluiten met een wegwerpgebaar; eh oui, de willekeur van het lot.

Lili had de kat op het dak spontaan Philea genoemd. Afgeleid van Philae, het magische eiland in de Nijl van de godin Isis, maangodin, godin van leven en vruchtbaarheid aan wie een overweldigende tempel is gewijd, erkend als werelderfgoed, terwijl zij, de kleine zwarte kat, het moest doen met een omheind stukje kale bergweide waar 's avonds een kudde geiten samengedreven werd. Met kromme knoestige palen in plaats van zuilen die tot de hemel reiken en oude beddenspiralen bij wijze van goddelijke toegangspoort. Philea zat er doodstil, als een mummie uit de nacht der tijden.

Elke dag was ze er weer. Trouw aan haar observatiepost. Geen beweging. Een standbeeld. Een zwarte sfinx. Lili was er steeds meer van overtuigd: zij was Philea, haar beschermengel. Geen enkele andere naam zou haar passen.

Vanwaar ze kwam en waarheen ze ging, het zou voor altijd een mysterie blijven zoals dat gebruikelijk is bij een Egyptische godin. Ze verdween zoals ze kwam. Onaangekondigd, zonder dat Lili haar ooit op een kattengebaar of een poezengeste heeft kunnen betrappen. En nooit werd er in de krant gewag gemaakt van een ebbenkleurige godin met gouden godinnenogen.

Bob Baba Cool

Bob Baba Cool is in bijna alles het portret van Le Chat Noir, het beroemde affiche dat Théophile Steinlen, tijdgenoot en vriend van Toulouse-Lautrec, eind 19e eeuw ontwierp voor het gelijknamige cabaret in Parijs. Een lichtelijk gedeconstrueerde kat om zo te zeggen. Met een piekerige vacht. Hirsute, zeggen ze in het Frans. Mooi woord dat klinkt zoals Bob eruitziet.

Toen Lili hem schilderde was hij nog een jonge, frisse kater met een schone, helder witte bef. Bescheiden, ietwat bangig. Een beetje wereldvreemd ook. Zoals zijn baas aan wie hij zijn bijnaam dankt: Baba Cool, de Franse versie van hippie. Per definitie een oude hippie nu, die als monkelende misantroop droomt van een kluizenaarsbestaan in het verlaten, elektriciteitsloze dorpje anderhalf uur lopen via het bergpad dat Lili vanuit haar atelier in het groen ziet verdwijnen. Het is maar de vraag of Bob daar gelukkig zou zijn, in die eenzame groene hel met alleen varkens en zwijnen of een kruising van beide als weinig hoffelijke medebewoners. Bob mag dan verlegen zijn, mensenschuw zelfs, volgens Lili houdt hij van gezelschap, heeft hij behoefte aan genegenheid, een streling af en toe. Welk mens heeft dat niet, laat staan een kat.

Het is een vreemde samenloop van omstandigheden dat de dubbelganger van Steinlens Zwarte Kat, maar één obsessie heeft, één angst, lijdt onder één allesbeheersend trauma: de strafexpedities van die andere zwarte kat. Die met z'n grote bolle kop, z'n poten als ploertendoders, z'n brutale blik, kortom Le Chat Noir van hogerop. Een beest dat in niets lijkt op het uit pure kattenliefde geboren ontwerp van Steinlen. De zwarte kat van hogerop is een monster, groot, grof, een ordinaire vechtersbaas die met satanisch genoegen de buurt terroriseert. Je hoeft Bob niets te vertellen over de zwarte kat en het noodlot.

Hij wist trouwens niet of hij wel zo blij moest zijn met zijn rol als dubbelganger van een beroemdheid. Een zwarte kat is tenslotte een zwarte kat en in vroeger tijden wist men daar wel raad mee. Om een epidemie te bestrijden moest je een kat vangen, opsluiten in een ijzeren kooi en dan levend verbranden. Om maar een voorbeeld te noemen. Bob Baba Cool moest er niet aan denken.

Toegegeven, Théophile Steinlen bedoelde het goed. Le Chat Noir in Montmartre was een cabaret dat destijds, aan het nogal conformistische einde van de 19e eeuw, bekendstond om zijn scherpe satire. Le Chat Noir was een vrijplaats en de zwarte kat op het affiche was daarvan het symbool. De vrije kat die zich aan niets of niemand iets gelegen laat liggen. Bovendien was Steinlen een kattenman. Hij woonde aan de voet van Montmartre, aan de grens van Parijs, in een nog landelijk buurtje van houten schuren, zelfgebouwde huizen en huisjes. Hij hield er tientallen katten, die model stonden voor honderden kattentekeningen. Ter plekke, tegenwoordig rue Caulaincourt geheten, herinnert een plaatje aan de muur aan wat toen de Cats Cottage van Théophile-Alexandre Steinlen werd genoemd.

Interessant en misschien zelfs strelend voor Bob om te weten, maar hij schoot er niets mee op. Het zou kunnen dat de zwarte kat van hogerop hem daarom als een soort fatje zag. Leuk om een beetje te piepelen. En zo heeft hij Bob meerdere malen te grazen genomen. Tot bloedens toe. Dat hij het overleefd heeft, mag een wonder heten. Bob was zo van slag dat hij zonder verder om te kijken op de vlucht sloeg en zich maanden lang schuilhield in de maquis. Als heremiet tegen wil en dank heeft hij zich daar ook wel enige levensvragen gesteld. Zou hij wel terugkeren naar zijn baas die er als een soort groene Khmer toch wel erg darwinistische ideeën op na hield als het ging om het dierenbestaan. Hij als kat bijvoorbeeld moest het vooral zelf uitzoeken, voor zijn eigen kostje zorgen. Lopen of creperen. Survival of the fittest. Zwarte kat van hogerop of niet.

Goed, hij mocht naar binnen, wat in principe bescherming bood tegen dat monster. Maar de baas had het geniale idee gehad om een kattenluik in de deur te maken met het gevolg dat hij z'n zwarte angst op de trap naar de woonkamer was tegengekomen. Tel uit je winst. Gelukkig was de baas thuis geweest en had hem bij wijze van uitzondering even geholpen bij de strijd om het bestaan. De bolle kop was schielijk in omgekeerde richting door het kattenluik verdwenen. Enfin, het was uitstel van executie geweest.

En daarbinnen was het nog om een andere reden een ongezonde bedoening. Als overjarige baba cool rookte de baas maar al te graag zijn eigen gekweekte wiet. Moet-ie zelf weten, vond Bob, maar je rookt wel mee. En niet zo'n beetje ook. Hij vroeg zich af of hij daardoor af en toe het gevoel had de regie over zijn leven kwijt te zijn.

Hoe dan ook, hij zag er niet meer uit. Zijn vacht dof, met klitten, her en der een teek. En dan zijn staart, die mooie pluimige staart. Die zwarte rotkat had er een heel stuk uitgerist. Geen gezicht. Met een kale plek van zeker vier centimeter en een wond die ook nog ontstoken was geraakt en zoveel pijn deed dat hij zich soms blazend omkeerde naar zijn eigen staart. Boos en machteloos.

Daar zat hij nu. Into the wild. Hij vond het geen lolletje. En hij had honger. Zijn besluit stond vast. Hij ging terug. In de hoop dat die aardige buurvrouw uit Parijs of Amsterdam of God mag weten van waar er misschien zou zijn. In ruil voor een beetje poseren, kwamen er dan heerlijke blikjes kattenvoer tevoorschijn. Of de resten van een kip. Dat was helemaal genieten. En haar terras was verboden gebied voor de dikke van boven. Eindelijk rustig pitten. In zo'n gevlochten mandje. Hij had dat aanvankelijk een beetje lullig gevonden voor een kat die toch de vrije natuur trotseerde, maar hij moest toegeven, je lag er lekker in en 't gaf ook wel een veilig gevoel.

Nu die vermaledijde staart nog.

Sahara

In een ander leven zou ze de muze kunnen zijn van Charles Baudelaire, Frankrijks bekendste en meest geprangde dichter (1821-1867). Nog altijd de lieveling van adolescente poëten in spe. De meester van de fata morgana als het erom gaat de onmogelijke liefde te beschrijven. In haar zandkleurige vacht en met haar wulpse draaiingen is ze als het mysterie van de woestijn. De eindeloze verten, de sensuele glooiingen van haar zandduinen, de godverlatenheid, tijdloosheid, haar zwarte nachten met het onzichtbare liefdespel onder het dak van de hemel, The Sheltering Sky, zoals Paul Bowles het uitdrukte.

Als Sahara eens wist.

Haar leven speelt zich voornamelijk af op een binnenplaats. Met wat plantenbakken vol pootaarde bij gebrek aan brandend zand. Van vergezichten kan ze alleen maar dromen en ze moet haar ogen sluiten om een fata morgana te zien. Voor de buurvrouw, bij wie ze inwoont op nadrukkelijk verzoek van haar dochter, is ze een aanstelster, trut, secreet. Daarom heeft Lili wel een beetje medelijden met haar. Natuurlijk, ze is een chipie, een feeks, een wispelturig kreng als het zo uitkomt. Maar wat wil je? Sahara zijn en opgesloten zitten als een ordinaire stadskat, is ook niet alles.

Hoe dan ook, Sahara heeft zo haar kuren. Ze speelt de krolse kat, de eeuwige verleidster, strekt en rekt en laat haar vormen zien. Ze is femme fatale voor de galerij, maar slaat haar nagels uit als haar langgerekte roep om liefde en genegenheid beantwoord wordt met een gebaar dat een streling wil zijn. 'Aan mijn lijf geen polonaise,' blaast ze dan. In het Frans welteverstaan.

Onbereikbaar dus. Ze zou Baudelaire hebben laten dansen van verlangen. Zijn gedichten zijn voor haar, zo dichtbij en zo ver weg. Heerlijk, kat zijn om niet zonder handschoenen aan te pakken. Aanhalen en afwijzen, het eeuwige spel van macht en onbevredigde liefde. Baudelaire was verslingerd aan Jeanne Duval, een donkere vrouw, une mulatresse, een halfbloed zoals men toen zei. Voor die tijd niet gewoon en dat leidde tot even wilde als twijfelachtige fantasieën. 'Een stormachtige relatie, van verlaten en verzoening, wellust en wreedheid, wroeging, opoffering, zelfzucht en goedheid.' Het is de Baudelairekenner Claude Pichois die het zegt, dus moet het waar zijn. Sahara zou zo maar een Duval kunnen zijn.

Lees 'vriend en meester' Théophile Gautier er maar op na: 'Baudelaire hield van katten die net als hij dol zijn op geuren en door de reuk van kattenkruid in een soort van epileptische extase worden gebracht. Hij zocht hun zachte, tedere, vrouwelijke strelingen. Hij hield van die kalme bekoorlijke dieren, geheimzinnig en zachtaardig als ze zijn, met hun elektrische huiveringen. Ze nemen het liefst de gestrekte houding aan van de sfinx die, zo lijkt het, hun geheimen aan hen heeft doorgegeven. Ze dwalen met fluwelige passen door het huis als de geest van het oord, of gaan vlakbij de schrijver op tafel zitten, zijn gedachten begeleidend en hem aankijkend vanuit de diepte van hun zandgoudkleurige oogappels.'

De goede Gautier lijkt in fraai gekrulde bewoordingen te suggereren dat de kat de sleutel is tot het werk van Charles Baudelaire en met name tot zijn beroemde bundel Les Fleurs du mal, De Bloemen van het kwaad in de schitterende vertaling van Petrus Hoosemans. Althans zo heeft Frédéric Vitoux, auteur van Het verliefd woordenboek der katten, het begrepen. Hij interpreteert en extrapoleert zo dat Baudelaire de kat ziet als personificatie van sensualiteit, erotiek, duizeling, het onbekende. En hem op het spoor zet van de vrouw, het kwaad, de zondige zachtheid der dingen. Volgens Vitoux is er sprake van een 'fusionele liefdesgeschiedenis' tussen Baudelaire en de poes. 'Onmogelijk je de dichter in te denken zonder katten.'

Dat is precies wat Sahara wil horen.

De kat als verlangen, wellust, de vrouw als geliefde, de vrouw als gevaar, als kwaad zelfs, even ongrijpbaar als de kat zelve. Het staat in Les Fleurs du mal, zal Sahara zeggen:

Beklim, mijn fraaie kat, mijn borst die smacht;

wil ingekeerd je nagels laten

en mijdoen zinken in je ogenpracht

die als metaal straalt met agaten.

Terwijl mijn vingers, vrij in hun vertier,

je kop en rekbaar rugje strelen

en mijn hand dronken wordt van plezier

met jouw geladen lijf te spelen,

verschijnt mijn vrouw mij voor de geest. Precies

als jij blikt zij verkild, lief dier,

doordringend, snijdend, splijtend als een spies

en tussen hoofd en voeten drijft met zwier

een lucht, verfijnd en geurend naar gevaar

rondom die bruine huid van haar.

Of het laatste vers van een andere kat:

Dan jouw stem, serafijnenkat,

Mysteriekat, kat vreemd van ziele,

Die, als een engel, het subtiele

Met harmonie vereend omvat!

De Bloemen van het kwaad is een ode aan het feliene dat vrouwelijker is dan de opperste vrouwelijkheid. Oh, heerlijke bloemen van het kwaad.

Eens, als een engel van de wrake,

zal ik opnieuw jouw bed genaken

en met schimmen van de nacht

dicht naast je glippen, stil en zacht;

op jouw bruin lijf, mijn lief, zal 't lukken

kil als de maan mijn kus te drukken

en strelingen als een serpent

dat rond een grafkuil keert en wendt.

En vouwt de vale ochtend open,

dan ben ik van mijn plaats geslopen

die tot de avond koud zal zijn.

Waar anderen zachtmoedig waren

wil ik in al je jeugd en jaren

door vrees alleen de heerser zijn.

Oh, Sahara, oh Jeanne Duval.

Wat kan je domheid of je willekeur mij schelen?

Gegroet, decor of masker! Ik aanbid je pracht.

En anders maar naar het bordeel.

Jaloers, ik! Op de taaie hartstocht van die heren,

op oude deernen met hun lijkenvrolijkheid,

terwijl vlak voor me dapper elk bleef marchanderen,

hij met belegen eer, zij met bevalligheid!

Misschien is Sahara wel een allumeuse, een tafelhoer. Het is de kat in haar die verwarring zaait, leidt tot de diepe onrust van het verlangen. Enfin, zo staat het te lezen in de kattenliteratuur. Het komt, zeggen ze daar, door die combinatie van sensualiteit en magie, seksuele volkomenheid en esoterische kennis. Baudelaire onderging het als geen ander en liet zich bedwelmen door een verslavende kattenroes.

Sahara,als je eens wist...

Truus

Als het over Truus gaat, klinkt er tederheid door in Lili's stem. Om te beginnen heeft ze het altijd over Truusje. Uitgesproken op een manier die van Truus iets heel anders maakt. Moeilijk te definiëren wat dat 'heel andere' is. In ieder geval niet de grote blonde volkse vrouw die monsieur Lili bij het horen van die naam op zijn netvlies krijgt. Hij heeft zich nooit meer los kunnen maken van Truus van Hanegem waarschijnlijk. Maar als Lili het over Truusje heeft, klinkt charme door, elegantie, subtiliteit, gevoel. In één woord: vrouwelijkheid.

En zo is Truus. Tenger, donker, altijd kraakschone witte sokjes, delicaat bewegend als een kleine hinde. Lili heeft gelijk, je kunt haar eigenlijk niet anders dan Truusje noemen. Truusje met een licht Franse uitspraak waardoor de u's een fractie langer worden en het sje net iets meer klemtoon krijgt. Zo wordt Truusje bijna een madonna, liefdevol en discreet. Ook wel een beetje kosmopolitisch, exotisch zelfs. Kwetsbaar en sterk tegelijk. Zo wordt Truusje een naam om zich heerlijk vrouw bij te voelen.

Truusje is de moeder van Jimmy. En als zodanig dan toch weer heel erg Truus. Een bedillerig type. Een moeder die castreert. Een beetje ordinair toch ook met haar manier van voordringen. Ze zal hem er altijd op wijzen dat zij voorrang heeft. Of het nu gaat om het voederbakje of het lekkerste plekje in de vensterbank. Dan kan ze zelfs nog wel eens een tik uitdelen. De tik van een dikke Truus.

Jimmy

Te oordelen naar zijn gelaatsuitdrukking is Jimmy geen vrolijkerd. Hij lijdt onder het strikte regiem van zijn moeder die altijd de show steelt en hem altijd voor is. Jimmy maakt de indruk een beetje dom te zijn. Of liever gezegd, een beetje plomp. Hij kan het in de ogen van zijn moeder nooit goed doen.

Terwijl zij zich graag aan de buitenwereld toont en met haar charmes koketteert, durft hij nog niet eens het plaatsje in de achtertuin te betreden. Overal ziet hij gevaar. Een beetje brutale spreeuw doet hem al schrikken. Jimmy lijkt een beetje wereldvreemd.

Dus blijft hij het liefst binnen en sluipt wat verweesd door het huis. Pas als hij zeker weet dat zijn bijdehante moeder aan haar middagslaap is begonnen, waagt hij zich in de keuken om wat uit zijn halflege voederbakje te smikkelen. Als er iemand onaangekondigd binnenkomt, schiet hij van schrik onder een keukenkruk. Jimmy heeft het niet gemakkelijk.

Het liefst zit hij halverwege de trap. Een strategische plek op schouderhoogte van de tweebenigen die zichzelf mens noemen. Als er een langskomt, steekt hij zijn poot uit en boort zijn nagels in diens schouder. Dat wordt zelden op prijs gesteld, terwijl het goed is bedoeld. Jimmy wil zo graag dat er ook aan hem iets van aandacht wordt besteed.

Pink Floyd alias Flo

Lili en Flo. Het zou de titel kunnen zijn van een hartverscheurende liefdesgeschiedenis. Een verhaal van louter geluk dat eindigt met zijn veel te vroege dood. Zo is het vaak met mooie liefdesverhalen. Flo was de zachtaardigheid in persoon. Een romanticus in zekere zin. Een dromer die in Lili een zielenzuster vond. Alsof hij voelde dat de tijd hem bemeten was en hij een leven van matiging moest leven. Genietend van klein geluk. Een leven in liefde en genegenheid.

Daarom natuurlijk deed hij alles in rust en elegantie. Teder en subtiel. Zelfs als hij muizen ving. Na uren geduldig te hebben gewacht bij de keukenkastjes, ogenschijnlijk soezend, sloeg hij dan plotseling toe. Met een minimum aan misbaar. Het muisje werd met zachte poot de huiskamer in gedreven om het rondjes te laten lopen om een grote plantenpot. Flo had daar lol in, maar overdreef niet. Hij was een beul met compassie. Maakte er een einde aan voor het beestje het hyperventilerend opgaf en ging er zeker niet mee lopen pronken.

Hij hield van discretie en was zedig op zijn manier. Als hij in de keuken op zijn bak ging, zou hij de rest van het gezelschap altijd de rug toedraaien, staart naar beneden zodat niets zichtbaar was. Alles werd vervolgens bedekt, de laatste stukjes grit uit de poten geschud en dan begaf hij zich weer onder de mensen zoals iemand wat besmuikt een al te geurig toilet verlaat.

'Un amour,' zoals Lili niet naliet elke dag te herhalen. Genietend van het leven zoals hem dat geschonken was. Carpe diem. In eeuwige dankbaarheid. Want vanwege een hartafwijking was hij dan misschien voorbestemd om vroeg te sterven, het had nog veel eerder kunnen gebeuren. Het was dan ook een klein wonder dat hij zijn eerste levensmaanden had overleefd.

Hij was voor een dubbeltje geboren. Enfin, voor tien centimes zo u wilt, want hij zag het licht bezijden de Parijse boulevard Beaumarchais. Ja, vernoemd naar die man van de toneelstukken. Le Mariage de Figaro en zo. Ook wapenhandelaar en nog veel meer. Behoorlijk omstreden in zijn 18e-eeuwse tijd. Een literaire rebel met zakeninstinct. Die brede laan aan de oostgrens van de Marais, was ooit het decor voor de beroemde film Les Enfants du paradis onder de omineuze naam Boulevard du crime waarvan W.F. Hermans, in zijn streven om Parijse namen tot een zo banaal mogelijk Nederlands terug te brengen, ongetwijfeld de Boevenlaan had gemaakt.

Het is een wijk voor 'bobo's' geworden, bourgeois-bohemiens. Van het type gauche caviar, het Franse salonsocialisme. Links en toch geld om flink te laten rollen. Gezien de prijs per vierkante meter in de buurt, zijn de verschillen tussen arm en rijk er des te groter. Met andere woorden, voor deze kat geen bobo-appartement maar de goot. Een chat de gouttière. Kat uit de goot dus en dat is zeker geen kat in het bakkie. Probeer daar maar eens te overleven tussen de auto's, de scooters, de honden en de onverschilligheid. Ze hadden Flo die toen nog geen Flo heette, gevonden onder een auto. Klein, mager, smerig, bibberend, miauwend van pure doodsangst. Iemand met nog een klein beetje kattengevoel had hem naar het dichtstbijzijnde cabinet vétérinaire gebracht. Daar zou, om het maar eens deftig uit te drukken, euthanasie voor hem worden aangevraagd als er niet snel huisvesting werd gevonden.

Via via kwam hij bij Lili terecht. Als een baaltje natte wol. Opgehaald door de meneer die later monsieur Lili bleek te zijn. Zijn eerste autorit. Angstaanjagend als een eerste vliegreis met turbulentie. In de paniek raakte hij de controle over zichzelf kwijt en scheet de achterbak vol. Hij schaamde zich rot en nam zich voor dat hem zoiets nooit meer zou overkomen. Vooral toen hij had gezien waar hij terechtkwam. Wat een luxe: tapijten, zachte stoelen, kussens, een diepe bank. En hij mocht overal op. Een vertrouwen dat hij niet wilde beschamen.

Plotseling had hij zich toen leeg gevoeld. Uitgeput. Niet meer in staat om zelfs nog bang te zijn. Hij gunde zichzelf een slaapkuur van twee volle etmalen in een holletje tussen twee kussens op de zitbank. De natte wol was bijna op slag veranderd in de glanzende vacht van een kat uit echte bobo-kringen.

Het was in de tijd dat Dark Side of the Room en The Wall van Pink Floyd door de kamers schalde. Favoriete muziek van de kleine en de grote monsieur Lili. Muziek die hem volstrekt koud liet, maar hij moest toegeven, Floyd als roepnaam klonk een stuk beter dan Mimi of Baba, om nog maar te zwijgen van het kleffe Calinou zoals de collegae in de goot meestal werden genoemd. Helemaal ontsnappen aan zo'n kinderachtig koosnaampje deed hij niet. Floyd werd al snel afgekort tot Flo of in Lili's termen meestal Flo-Flo.

Het bloed kroop niettemin waar het niet gaan kan. Hij begon de straat te missen. Zijn geboortegoot om zo te zeggen. Hij werd overmand door melancholie en staarde urenlang naar de buitendeur waarachter hij vrijheid en avontuur vermoedde. De verboden wereld die hem zo dierbaar was. Hij begreep nu wat het is om opgesloten te zitten in een gouden kooi.

Soms lukte het hem om even uit te breken. Meestal kwam hij niet verder dan een etage hoger of lager in het lege trappenhuis. Niks aan. Bij een logeerpartij in Amsterdam was het hem gelukt om naar buiten te piepen. Zo maar, de gracht op. Lili zag hem plotseling rondsnuffelen op het dak van een woonark. Het was de eerste keer dat ze echt boos op hem was geworden, terwijl hij van de poes geen kwaad wist. Maar hij wist nu wat hem dwarszat; hij had even die heerlijke geur weer geroken, de geur van de goot.

Dieu merci besloten ze juist in die cruciale periode te verhuizen naar een andere plek in Parijs. Een appartement pal onder het dak met tuimelramen en een binnenplaatsje met grote plantenbakken. Zo kon hij zich nuttig maken met een dagelijkse patrouille over de dakpannen, wat de overlast beperkte van de vliegende ratten zoals de buurvrouw het duivenvolk aanmerkte. Nog wel leuk ook om ze af en toe de stuipen op het lijf te jagen, die koerende, keutelende viezeriken.

En er waren de zomerse maanden a la campagne, bij de oudere mevrouw Lili, waar in de omgeving veel meer stadskatten vakantie hielden. Heel gezellig. Veel bij elkaar op bezoek, over en weer. Typisch Frans trouwens, al die katten die een tweede huis hebben.

De relatie met Lili werd in de loop der tijd steeds inniger. Ze hadden intieme, voor anderen niet te volgen gesprekken met elkaar. Meestal in de keuken, rond etenstijd.

Flo-Flo werd nu steeds vaker aangesproken met Chouchounet, in het Nederlands uit te spreken als sjoesjoenè, zo'n troetelnaampje dat hem net iets te veel aan de goot deed denken. Maar hij wilde er niet een punt van maken, al klinkt het in de vertaling nog erger. Zoiets als Poezepoezelief en dan op de toon van moeders die over een kinderwagen gebogen staan. Dat was meestal de inleiding tot een golf van tederheid met bijpassende strelingen en vooral ook overheerlijke friskies die hij vanwege zijn nieren niet te veel mocht hebben, terwijl ze bij hem nu juist een zekere mate van boulimie veroorzaakten. Met andere woorden, en public had hij toch liever Flo geheten.

Het leven beviel hem. Hij hield van de regelmaat. 's Ochtends de duivenbende van het dak jagen, slokje van dit, hapje van dat, rondje op de binnenplaats, eventueel een intiem moment tussen de struiken, wat de gang naar de kattenbak dan weer overbodig maakte. Na de lunch beklom hij ietwat gemaakt moeizaam de trap naar de bovenverdieping, waar hij zich graag terugtrok op een plank met vergeten truien in een diepe hangkast. De siësta kon wel een paar uur duren. Dan weer even een luchtje scheppen en Lili een beetje plagen als ze aan het werk was door pal op haar papieren te gaan zitten. Haar spinnend aanstarend.

Grapje.

Met enig ongeduld wachtte hij op de thuiskomst van monsieur Lili, die altijd Le Monde en nog zo een paar kranten bij zich had. Hij las graag mee vanaf diens schoot en genoot van de jazzmuziek die er bij werd gedraaid. Het ritueel van het Achtuurjournaal was maar met mate aan hem besteed. Demonstratief draaide hij het beeld de rug toe en luisterde slechts met een halfoor dat hij af en toe richting toestel keerde als er vreemde dan wel dramatische geluiden te horen waren. Het was vooral de serene rust van die momenten die hem beviel.

En wat heerlijk om met Lili naar bed te gaan. Hij volgde haar sneller dan monsieur. Ze liet altijd een mooi holletje vrij. Heel attent van haar. Na een ritueel rondedansje vlijde hij zich zo tegen haar aan dat ze perfect lepeltje-bolletje waren. De hele goddelijk ganse nacht.

Toegegeven, 's ochtends duurde het hem vaak te lang. Zonde om al die uren te verslapen en bovendien knaagde de maag. Hij had allang opgemerkt dat de dag op gang kwam als de oogleden knipperden. En dat een handje helpen hielp. Dus sloop hij onmerkbaar richting Lili's gezicht en tikte heel voorzichtig op haar oogleden. Als om belet te vragen. Het leek of hij haar oogleden probeerde op te tillen. Met een voorpoot van het zachtste fluweel. Alsof er nimmer nagels onder het dons gezeten hadden. Hij plaatste zijn kop vlak voor Lili's hoofd. Als ze haar ogen opende, keek ze in zijn blije tronie met twee vriendelijk groene lichtjes, een opgestoken snorrenbaard en hoorde luid spinnen. Flo was elke ochtend zichtbaar tevreden over het bereikte effect, sprong van het bed en ging met geheven staart richting keuken, steeds weer omkijkend om zich er van te vergewissen dat hij Lili in zijn kielzog had.

Floyd kon prima leven met de driehoeksverhouding die van lieverlee was ontstaan. Af en toe kwam wel een zekere Coyote langs. Het ontbrak er nog maar aan dat ze hem geen Lassie hadden genoemd, want hij leek er sprekend op. Een onaangenaam sujet met een onwaarschijnlijk lange neus die hij om de een of andere reden steeds weer onder zijn staart wenste te duwen. En dat met een soort van wij-zijn-toch-vriendjes-opgewektheid die hem helemaal niet beviel. Zo gauw het niet al te onbeschoft leek, maakte hij zich uit de voeten en dook de hangkast in. Die sufferd met z'n lange neus en zijn zwaaistaart wist dan niet eens waar hij gebleven was.

En ja, monsieur Lili schopte hem af en toe wel eens het bed uit als hij wat al te luid spinnend uiting gaf aan zijn gevoel van gelukzaligheid, maar hij vond hem toch ook wel sympathiek en liet zich graag door hem op zijn krabmat door de kamer duwen. Dolle pret. Zijn manier van skiën.

Kortom, geluk was toen heel gewoon.

Tot die zomer. Plotseling kon hij niets meer. Zich zelfs niet ergeren aan het Chouchounet dat nu wel erg vaak klonk. Water in de longen. Doodziek. Hij werd geholpen, het gaf wat lucht. Maar hij wist dat zijn tijd gekomen was. In de tuin van de oudere mevrouw Lili had hij een geheim plekje, tussen de takken van een enorme thuja. Ook wel, oh ironie, levensboom genoemd. Daar legde hij zich neer. En stierf. Stil. Als Floyd op weg naar de donkere kant van de maan.

Grisou

Niets erger dan een coup de grisou. Een mijngasontploffing. De angst van elke kompel. Veroorzaakt door de vermenging van lucht en methaan. Niets explosiever dan die dodelijke combinatie. Destijds gevolgd door heldendichten over redders die zich met gevaar voor eigen leven toch weer honderden meters in de diepte van de mijnschachten lieten zakken in de hoop nog iets voor hun opgesloten kameraden te kunnen doen. Als ze al niet waren gestikt. Of verzopen in het snel wassende grondwater. En de vrouwen die al die bange uren lang buiten stonden, bij de lift, hopend tegen beter weten in. Émile Zola beschreef het allemaal in zijn klassieke roman Germinal. Een eeuw later nog vertelden de kranten bij elke mijnramp steeds weer datzelfde verhaal. Verhalen die zich om de hoek afspeelden.

Terwijl Grisou zonder coup een zo onschuldig koosnaampje is. Zo één van knus en huiselijk. Van geborgenheid. Een naam die je nooit in verband zou brengen met het altijd loerende gevaar in donkere mijnschachten. Totdat je 'm toevallig weer eens tegenkomt vanwege een verafgelegen mijn ergens in China. Een berichtje onderop een pagina: coup de grisou in Xiungdan. De wet van Tuning zeggen ze dan op de redactie waar monsieur Lili zich nog wel eens ophoudt. De wet is vernoemd naar de redacteur die met deling van het aantal doden door het aantal kilometers de ernst van een ramp meende te kunnen bepalen. Alsof verwegdoden een beetje minder dood zijn. Wat niet wegneemt dat de wet van Tuning wereldwijd wordt toegepast.

Het contrast met de Grisou die vanwege zijn grijze vacht zo is genoemd, zou niet groter kunnen zijn. Slechts één keer in zijn leven was hij tot een krachtsexplosie in staat geweest. Op een kille avond toen Lili gasten aan tafel had en heerlijke geuren naar buiten dreven. Hij was dolende in die tijd. Op drift zogezegd. In een opwelling had hij huis en haard verlaten en was de weg kwijtgeraakt. Letterlijk en figuurlijk. Hij had nog wel een vage notie van hoe je in het open veld aan je kostje kunt komen, maar in de praktijk bleek dat toch vrij lastig te zijn. Het gedierte dat normaal gesproken voorbestemd is om als kattenprooi door het leven te gaan, liet zich toch heel wat minder makkelijk vangen dan je als geciviliseerde huiskat zou vermoeden. Het vrije leven, los van allerlei plichtplegingen en andere huiselijke beperkingen, was hem dan ook flink tegengevallen.

De honger knaagde niet alleen, het waren vooral ook de smakelijk klaargemaakte gerechten die hij miste. Een veldmuis is misschien leuk om mee te spelen en streelt ongetwijfeld het kattenego voor zover dat bepaald wordt door het jagersinstinct, maar lekker is anders. En zo'n vogeltje met al die veren is ook al behelpen. Nee, er gaat niets boven de mensenkeuken. Dat had Grisou nu wel ontdekt. Door schade en schande wijs geworden, moest hij erkennen. Maar ja, wat had hij aan die wijsheid op deze donkere, koude avond. Op zoek naar toch maar weer een onvoorzichtig ratje of iets in die geest, sloop hij langs donkere lege huizen. De ontvolking had ook hier toegeslagen. Soms was er geen mens meer te bekennen. Of alleen van die oudjes die vanwege hun domme bijgeloof niets van katten in het donker moesten hebben, ook al had hij een sierlijke witte bef waarop hij best een beetje trots was. Ja, katten in het donker knijpen, dat konden ze, maar dat is een ander verhaal. Trouwens bij daglicht moesten ze je ook niet. Erger nog, meestal hadden ze honden. Van die domme, ordinaire blaffers. Een hoop kabaal om niks. Belast met de bewaking van de vuilnisbak met etensresten. Tel uit je winst. Als dat geen hondenbestaan is.

Nee, dan toch maar liever concessieloos kat zijn.

Zo brommend in zijn eigen snorharen, had Grisou plotseling een flard geur opgevangen. Hij stond stokstijf, een beetje door zijn poten gezakt. 'Het zal toch niet waar zijn,' miauwde hij half luid en schrok er zelf een beetje van, zo hard klonk het in de diepe stilte om hem heen. Hij hief zijn kop op en draaide zich in de richting die zijn neusgaten hem aangaven. De twee oren tastten de hele omgeving af achter, voor, opzij. Alsof hij ook daarmee de geur, oh die heerlijke geur, kon lokaliseren.

Er kon geen twijfel over bestaan; er werd ergens gekookt. Door mensen. 'Oh goede kattengod,' bad hij, 'laat ze katvriendelijk zijn. Niet bijgelovig en niet allergisch.' Met dat laatste hoopte hij het hogere kattenwezen ervan te overtuigen dat hij niet zo maar een kat van de straat was en dus op een zekere consideratie aanspraak meende te kunnen maken. 'Laat een windvlaag de deur op een kier zetten, amen,' prevelde hij met gevouwen poten.

Dat laatste was iets te veel gevraagd. Afgaand op zijn neusgaten en dankzij zijn groene nachtzichtkijkers had hij het huis van de heerlijke geuren snel gevonden. Er bleek trouwens een raam te zijn waardoor het licht als het ware naar buiten stroomde. Door beide voorpoten op het kozijn te plaatsen, kon hij zo naar binnen kijken. 'Kip! Ze eten kip,' fluistermiauwde hij opgewonden voor zich heen. 'Een heerlijke scharrelkip, van hier uit de streek. Ik ruik het. Mon Dieu, wat een délice!'

Hij liep rond het huis. Maar geen deur op een kier, luiken gesloten, nergens een mogelijkheid om naar binnen te glippen. Geen wonder met die kou. En de goddelijke windvlaag, als die er al was geweest, had kennelijk het tegenovergestelde effect gehad. Deuren en ramen zaten potdicht. Grisou stond weer met alle vier poten op de grond.

Toen was hem die andere, dramatische betekenis van zijn naam binnengevallen. Een naam als een explosie. Dat zat helemaal niet in zijn karakter. Hij was meer van slapen bij het haardvuur. Achteraf kon hij zich ook helemaal niet meer indenken waarom hij zo nodig weg moest uit zijn vorige leven. Juist daarom was het nu erop of eronder. Het kwam nu aan op zijn eigen coup de Grisou. Hij hief opnieuw de poten, zette ze tegen het raam en gaf een flinke roffel, daarbij miauwend zoals hij zwervers wel eens had zien doen. Met lange uithalen en veel pathos. Hij hield even in om te zien wat het effect was. Toen een duidelijke reactie uitbleef, herhaalde hij nog eens wat hij al eerder gemiauwd had. Er kwam iemand naar buiten die een onaangenaam ksst, ksst-geluid maakte en hem aangaf dat hij weg moest wezen.

Grisou dook even de struiken in en overlegde met zichzelf. Het rook daar te lekker en hij moest zich wel heel erg vergissen als hij ondanks die poging om hem weg te jagen niet iets van mededogen bij de menspersoon had waargenomen. Hij besloot terug te keren naar het raam en de 'tactiek van de litanie' toe te passen onder het motto 'De aanhouder wint'. Daar ben je tenslotte kat voor.

Hij zag nu dat zijn klaagzangen verwarring zaaiden. Rond de kippenbouten ontstond discussie. Vrij heftig zelfs. Duidelijk over hem. Hij zette nog wat sterker aan en gaf nog eens een roffel op het raam. Hij wist het, hij voelde het: één van het stel achter het raam ging binnen afzienbare tijd door de knieën. De deur van verlossing zou opengaan.

Grisou won glansrijk. Hij kwam binnen, zag, at en overwon. Voor de lol lieten ze hem eerst nog even springen. En ja, hij klauwde naar een voorgehouden slablaadje alsof het een mals stukje vlees was. Dit was niet het moment om kieskeurig te zijn. Honger maakt rauwe bonen zoet. Hij kende zijn klassieken.

Van iets explosiefs in zijn wezen is daarna nooit meer sprake geweest. Hij bedwong een eigen kussen, een vaste plek en drie maaltijden per dag. In ruil daarvoor wil hij nog wel eens spinnen en een knipoog geven. Methaan en lucht? Nooit van gehoord. Verder valt hij niemand lastig. Eten en slapen zijn z'n favoriete bezigheden, als je ze zo kunt noemen tenminste. En in hemelsnaam, val hem nooit meer lastig met een muis.

Plume

Van jongsaf aan wist Plume dat zij een ander leven wilde. Ver van de koeiendrek die hier zo overvloedig aanwezig is. Een leven van hartstocht en literaire roem. Het liefst naar haar grote voorbeeld George Sand, buurtgenote en schrijfster, bijgenaamd de Leeuwin van de Berry. Ze miauwde het soms zachtjes voor zich uit, Lionne du Berry, ook al duidde die bijnaam op heel iets anders dan de onbevangen dierenliefhebber zou vermoeden. Maar zij wist hoe het zat en koesterde dat als een geheim. Ooit zou blijken dat zij die eretitel waardig was.

Wat Plume betreft was George Sand vooral ook de passionaria van de Berry, zo intens was haar liefdesleven geweest en zo vol overgave had ze zich aan de letteren gewijd. Une femme de plume, zoals ze in het Frans zeggen als ze het over een vrouw hebben die van haar pen leeft. En dat wilde ze, Plume als femme de plume.

Bijna al de minnaars of pretendenten van George Sand waren ooit bij haar langs geweest, al dan niet via haar bed, in dat mooie huis in Nohant, aan de andere kant van de Route Nationale op steenworp afstand van Plume's woonleger. Sand was er geboren, getogen en tot de aarde weergekeerd. Ze ligt er begraven in haar eigen tuin.

Het huis is voor het grootste deel zoals het was. Met meubilair, het beroemde poppentheater en de piano waarop Frédéric Chopin zijn halve oeuvre componeerde in de tijd dat hij een stormachtige liefdesrelatie onderhield met de goedhartige dame van Nohant. Met een beetje inbeeldingsvermogen zijn flarden mazurka's te horen die vanuit zijn kamer op de eerste etage verwaaien op de binnenplaats.

Soms had Plume het gevoel dat zij de reïncarnatie was van haar grote voorbeeld. Alsof er een Sand in haar gekropen was.

Net zoals de leeuwin is ze dus een kind van de Berry. Een streek van boerenbuitenlui in het midden van Frankrijk. Inderdaad, veel koeiendrek. Het grondgebied van vaak tegendraadse hertogen en hertoginnen. In elke Franse film van 'schoudermantel en degen' (de cape et d'épée), zoals ridderfilms in de taal van Molière worden genoemd, is er altijd wel een complotterende of intrigerende Duc de Berry. Een van de oudste en beroemdste handgeschreven boeken met miniaturen heeft als titel Les Très Riches Heures du Duc de Berry en is tussen 1412 en 1416 geschilderd door de wereldvermaarde gebroeders Van Limburg uit Nijmegen.

Iets van die roem straalde op ze af. Zusters waren ze in zekere zin, beiden geboren in dat hertogdom. Administratief klopt dat allang niet meer, maar in een streek met zoveel kastelen en eeuwenoude hutten en boerderijen heeft het landschap nog altijd iets van een feodaliteit. Van lefait du prince, de willekeur van de edelman en le droit de cuissage, dat Van Dale plotseling heel deftig in het Latijn vertaalt als jus primae noctis.

Wat doet vermoeden dat er meer aan de hand is.

En inderdaad, de jus in kwestie was een soort heffing die een onderhorige aan zijn heer moest betalen om in het huwelijk te mogen treden. Die legde dat nog wel eens uit als eerste recht op de huwelijksnacht met de uitverkoren bruid. Het recht dus om als eerste haar dijen te beroeren. Hoe dan ook, gezien haar elegantie en fijne lichaamsbouw zou Plume wel eens de nazaat van een hofkattendynastie kunnen zijn. Een kat van adel nadat een signoor zijn recht op een dijenpaar had laten gelden. In dat geval mag worden aangenomen dat verre voorouders nog langs de broekspijpen van Willem de Zwijger gestreken hadden. Ongetwijfeld kronkelend van hoofse hoffelijkheid.

Dat moet bij een ontmoeting geweest zijn met Frans van Anjou, broer van koning Hendrik de Derde. Frans had een zo pokdalig gezicht dat hij door een tijdgenoot beschreven werd als 'een van de lelijkste mannen die er te zien is'. Hij werd in 1581 door de Staten-Generaal erkend als 'vorst en heer der Nederlanden' in de hoop dat Frankrijk zich aan Nederlandse kant zou scharen in de strijd tegen Spanje. Een paar jaar daarvoor had Frans dat landelijke stukje Frankrijk geërfd en mocht zich dus ook Hertog van Berry noemen. Hij had daar heel wat meer te vertellen dan in die zompige, rebelse Nederlanden.

Aan het Nederlandse avontuur heeft Frans weinig plezier beleefd. Hij had niet veel macht en was vooral een feestnummer. Veel droit de cuissage en zo. De Franse lichtzinnigheid in persoon naar het wijdverbreide vooroordeel van de kersverse Nederlandse calvinisten. Hij had bovendien heel wat te stellen met de 'mignons du roi', de schatjes van de koning zoals de hovelingen van zijn broer werden genoemd. Daar moest hij als 'echte' man niets van hebben en ondervond tot zijn nadeel wat de latere uitdrukking valse nichten kon betekenen. In het koninkrijk werd openlijk de spot gedreven met de zogezegd geraffineerde levensstijl die Hendrik de Derde aan het Franse hof had geïntroduceerd. Het was er één groot feest van schittering en verfijning. De hoofse manieren tot kunst verheven. De mignons met hun precieuze gebaartjes werden graag nagedaan. In navolging van hun vorst, lieten de hofbengeltjes zich extravagante kleren aanmeten met meters dure kant en kleurige zijden wambuizen. Ze maakten zich op met poeder en kleuren. De krultang ging kwistig rond. De toch al zo lelijke Frans werd aan het hof vooral uitgelachen door de dolle nichtenparade en werd van de weeromstuit een opposant. Niet bepaald de aangewezen persoon om Frankrijk aan Nederlandse zijde te krijgen.

Verhalen om bij te spinnen, vond Plume met haar niet-aflatende belangstelling voor hofintriges. En ze merkte dat heel Frankrijk zich net als toen vrolijk maakt over de hofpoes Carla B die fluistermiauwend verklapt hoe zij de Franse president uit de slaap houdt Componerend tot diep in de nacht, tokkelend als voorspel. Plume overwoog om gitaarles te nemen.

Frans dacht zijn positie in de Nederlanden te verstevigen door Antwerpen in te nemen. Glorieus trok hij er binnen aan het hoofd van 1500 soldaten. Antwerpen had zo'n intocht eerder meegemaakt. Vervolgens mochten de soldaten plunderend en verkrachtend hun gang gaan. Het trauma van de zogenoemde Spaanse furie. Dat liet Antwerpen niet een tweede keer gebeuren. De soldaten van Frans de Hertog werden in een hinderlaag gelokt en bijna allemaal afgeslacht.

Die bloedige afloop - in de kattenfamilie van generatie op generatie doorverteld - verklaart de schichtige reactie van Plume, toen ze op een dag ontdekt werd onder een houtstapel bij de Moulin des Ribattes, de grootste watermolen in de regio vlakbij Nohant aan de rivier de Indre, levensader van de Berry. Ze was nog jong en naïef en hoorde tot haar grote schrik de taal spreken van die barbaren uit de lage landen. De molen was door een speling van het lot in Nederlandse handen terechtgekomen. Dat kon haast geen toeval zijn en ze vreesde het ergste. Ze dacht aan de soldaten van Frans en hoe hun optreden beantwoord was met een Antwerpse furie. Je zou er maar tussen gezeten hebben als keurige hofkat zijnde. Ze schoot weg. Als een raket zo snel. Op de vlucht voor het Nederlands. Op de vlucht voor de wraakzuchtige spookgedaante van Willem van Oranje.

Maar ja, wat kun je als gesjeesde adel? Vooral als je honger hebt.

De enige rijkdom die ze had, was haar schoonheid. Haar rood-roestige vacht, haar expressieve snuit en vooral die prachtige staart. Het was haar op de naam Pluim komen te staan. Maar omdat die Nederlanders als nieuwkomers aan inburgering deden, hadden ze er welbewust Plume van gemaakt. In hun mengelmoes van Frans en Nederlands werd het ook vaak 'Pluumpje', wat haar met afschuw vervulde. Ze had een hekel aan verkleinwoordjes. Ze voelde dat als neerbuigend, Sand niet waardig. Ook zij was tenslotte een dame met stamboom en niet een of andere del die ergens in het stro verwekt was door een toevallig passerend heerschap van onbestemden huize dat een paar eeuwen later dacht nog steeds van het droit de cuissage te kunnen profiteren. Zo gauw het Hollandse stel in de buurt kwam, blies ze vervaarlijk en haar goddelijk mooie staart werd nog voller. Ze kende die trucs van aardig doen.

Nee, zij zou zich er niet in laten luizen.

En ze leek gelijk te krijgen toen ze haar lieten steriliseren. Ze stelde dat niet op prijs, om het zachtjes uit te drukken. Ook zij wilde tenslotte baas zijn in eigen buik. Met of zonder jongen. Uit boosheid weigerde ze alle uitnodigingen om in huis te komen. Ze gebruikte de maaltijden liever alleen. Buiten. Ze bleef hooghartig op afstand.

Het duurde wel even voor ze het onherstelbare accepteerde. Daarbij denkend aan George Sand die na haar moederschap en een slecht huwelijk uiteindelijk voor een leven als vrije vrouw gekozen had. Zelf haar minnaars kiezend. Une femme a hommes. Zo wilde Plume ook zijn. Als een ware leeuwin van de Berry.

Toen Plume dan wel Pluumpje een soort codewoord voor een maaltijd bleek te zijn, had ze zich uiteindelijk in de situatie geschikt. Langzamerhand was ze ervan overtuigd geraakt dat ze het goed met haar meenden en ze was dat Nederlandse echtpaar toch wel aardig gaan vinden. Ook al omdat ze de vervallen molen en de aanpalende gebouwen hadden veranderd in welhaast een hertogelijk paleis. In de euforie die zich langzaam van haar meester maakte, had ze het arbeidersvolk tijdens de werkzaamheden af en toe een demonstratie gegeven van haar jagerskwaliteiten. Noblesse oblige, je bent een edelpoes met ridderopleiding of niet. Ze amuseerde het publiek door af en toe zo maar een vogel uit de lucht te plukken, een dikke muis in zijn lurven te grijpen of soms een beverrat naar de andere wereld te helpen. Peulenschil. Maar toegegeven, ze genoot van de bewonderende blikken.

Op een dag had ze aangeklopt. Het Nederlandse stel was er bijna van geschrokken, zo ferm klonk de roffel op de buitendeur. Daar stond ze en vroeg belet. Ze wilde dat huis nu wel eens van binnen zien en profiteren van het gemak. Ze keek langdurig rond. Met openlijke scepsis, dat moet gezegd worden. Ze ging systematisch alle hoeken en gaten af alsof ze op zoek was naar geheime explosieven en verborgen microfoons. De inspectieronde leverde niets verdachts op. Ze besloot te blijven.

Plume voelde zich er thuis en was als het ware in osmose met het glorieuze verleden van haar voorgeslacht. Het was alsof ze de tijden van toen herbeleefde. Ze voelde zich meer en meer Sand. Op de Moulin des Ribattes werd veel 'ontvangen', zoals ze zeggen in het Frans van chateaux et relais. Vooral in de zomer reden gasten af en aan. Er werden rijke maaltijden aangericht in de tuin waar ze zo graag verbleef. Dan ging ze, voor iedereen onzichtbaar, onder een struik liggen of onder een kruiwagen, sloot haar ogen en luisterde naar het geroezemoes, het gelach, de muziek, de knallende kurken. Enfin, naar het leven zoals dat vroeger aan het hof van Berry moest zijn geweest.

Plume genoot. Ze voelde het als eerherstel.

Tijdens een van die mooie zomeravonden had ze Lili ontmoet. Er was eerst sprake geweest van enige reserve, maar uiteindelijk was er toch iets als wederzijdse sympathie ontstaan. Een zekere intimiteit zelfs. Vrouwen onder elkaar. Dan kunnen er vertrouwelijkheden uitgewisseld worden. Zoals de pijn van Plume. Haar voorouders waren het slachtoffer geweest van een noodlottige wending in de geschiedenis. Hun zondeval. Weg uit het paradijs. Door een lafhartige moord was het van de ene op de andere dag afgelopen met het zoete leven aan het hof van Berry. De dood van de laatste Duc de Berry had hen aan de bedelstaf gebracht. Ze werden struikrovers tegen wil en dank en herinnerden zich in treurnis hun glorietijd tijdens nachtelijke waken op de miserabele plekken waar ze als eeuwig dolende ballingen tijdelijk onderdak vonden.

Het was allemaal gebeurd op zo'n funeste dertiende; 13 februari 1820. Een kille avond in die warme Parijse buurt. Iedereen kwam er. Om te logeren en te dineren in de chique hotels en restaurants van de rue de Richelieu. Om er naar het theater te gaan of naar de opera, waar de danseresjes maar al te graag wat bijverdienden. En anders wel om via donkere doorgangen ongemerkt weg te sluipen naar de zondige Jardin du Palais Royal. Of zoals Balzac, vriend van George Sand en Nohantganger, het samenvatte: 'Uit alle delen van Parijs snelden meisjes van plezier toe om even een paleisje te doen.' Een gezellige buurt dus, een soort West End op z'n Parijs maar in een tijd van scherpe, politieke tegenstellingen, van gevaarlijke manipulaties en dodelijke complotten.

Plume droomde heimelijk van de Parijse bohème. Van dat leven vol spanning en sensatie. Daar wilde ze zijn.

In de opera speelde die avond Le Carnaval de Venise van André Campra. De hertog van Berry, Charles Ferdinand d'Artois geheten, had er van genoten. Althans, hij had de hele voorstelling uitgezeten. De hertog was een Bourbon in directe lijn. Zijn vader was de latere koning Karel de Tiende, zijn oom Lodewijk de Achttiende, koning sinds de val van Napoleon. Wat hen betreft was de Franse Revolutie met de onthoofding van oom Lodewijk de Zestiende en tante Marie Antoinette een tragische vergissing, een onvergeeflijke fout van het losgeslagen plebs. Op dus naar de restauratie, het herstel van de oude tijden. Ze werden de 'ultras' genoemd, de meest reactionaire koningsgezinden die terug wilden naar de tijd van voor de Franse Revolutie.

Maar Frankrijk was tot op het bot verdeeld. Bonapartisten, revolutionairen, liberalen en royalisten bestreden elkaar op leven en dood. Zo had Charles-Ferdinand met Lodewijk de Achttiende naar Gent moeten uitwijken, toen Napoleon uit Elba was ontvlucht en in een soort Blitzkrieg optrok naar Parijs. Daarna hadden de ultra's gewonnen. Met dank aan Waterloo. Voor hun tegenstanders was er toen nog maar één manier om aan het herstel van het oude regiem een einde te maken: het uitroeien van de Bourbons. Charles-Ferdinand was de enige van de familie die nog in staat was om een troonopvolger te verwekken.

Le Carnaval de Venise eindigde met een staande ovatie, het doek viel. De beau monde verliet de opera, op weg naar het traditionele souper. Dat was op zich al een spektakel. Een bal der beroemdheden, le Tout-Paris dat zich graag liet bewonderen; als hofkat wilde je daar bij zijn.

Louis-Pierre Louvel, een overtuigd bonapartist, zag het aan en wist wat hem te doen stond. Toen de Duc de Berry in vol ornaat naar buiten kwam, zich wel bewust van zijn positie als een van de eersten der Bourbons, neerbuigend neigend naar het samengestroomde volk, plantte Louvel het mes met dodelijke precisie in het lijf van de hertog die niet eens de tijd kreeg om verbaasd te zijn. Het Frankrijk van de heersende klasse was in shock. Zo groot was de woede en de ontreddering dat besloten werd om de opera, de voor immer bezoedelde plaats van de aanslag, met de grond gelijk te maken. Er zou een kapel ter nagedachtenis worden gebouwd. Voor het zover was, golfde alweer een nieuwe revolutie over Frankrijk en het plan was van de baan. Maar gebouwd werd er niet meer. Zelfs nu nog is er die open ruimte. Een plein als een litteken; place Louvois, met een fontein en een bordje dat herinnert aan wat toen een aanslag op het universum leek te zijn.

George Sand was dat jaar in Nohant en werd 16. Haar grootmoeder wilde dat ze trouwde. Dat deed ze twee jaar later. Tot haar eeuwige spijt. Of de moord op de hertog haar erg heeft aangedaan valt te betwijfelen; in haar latere leven koos zij de kant van de liberalen. Ze was vooral ook een toeschouwer van haar tijd. Schrijfster van sappige kronieken. Over het deftige en soms nogal potsierlijke volk van ultra's op de boulevard des Italiens waar ze graag samenkwamen. Dromend van andere tijden. Daarom werd er in de volksmond spottend van de boulevard de Gand gesproken, in herinnering aan hun ballingsoord Gent, waaruit ze, net als de hertog van Berry, na Napoleons Waterloo waren teruggekeerd.

George Sand ontdeed zich van haar echtgenoot en nam de ene na de andere minnaar. Ze leefde van passie naar passie en schreef. Elke dag, elk uur, of ze nu wel of niet beminde. Ze kleedde zich extravagant voor die tijd. In mannenbroeken. En ze rookte sigaar. Ze was wat de Fransen noemen une maitresse femme, een meesteres, een vrouw die haar mannetje stond. Een zo excentriek iemand werd in het Frankrijk van de jaren 1830-1840 met een mengeling van spot en bewondering een leeuw of leeuwin genoemd. Want een leeuw gaat zijn eigen gang en trekt zich nergens iets van aan. In een van haar streekromans beschrijft Sand een ondernemende weduwe als 'dorpsleeuwin' waarmee in één woord alles is gezegd. En zijzelf, de flamboyante dame van Nohant, nam het hele hertogdom voor haar rekening. In de geschiedenis zou ze voortleven als de Lionne du Berry.

Plume is inmiddels naar het zuiden verhuisd. Zon en nieuwe geuren. Parijs hoeft niet meer zo en Sand woont samen met haar in de geheime tuin van dromen en fantasieën. Ze kijkt graag naar het bij avond verlichte kasteel op een heuvelflank in de verte. Haar moment van hoofse melancholie. Ze voelt zich dan een beetje leeuwin, lionne de Provence.

Tigra

In mediterrane streken hebben ze er klinkende namen voor: mistral, tramontane of libecciu.

Geen poezennamen, wel kattengejank.

Een onheilspellend geluid dat ze voortbrengen als ze zich in hun hoedanigheid van vliegende storm naar beneden laten storten. Niet voor niets worden ze valwinden genoemd. Ongeacht hun naam, hebben ze dezelfde hebbelijkheid. Ze maken gek. C'est un vent qui rend fou, zong de zingende dichter Georges Brassens over de tramontane die hij maar al te goed kende van zijn geboorteplaats Sète. Net zoals die andere blaaskaken een valwind die nooit van ophouden weet.

Winden die zich met duivels plezier werpen op alles wat los- en vast zit. Satanisch gierend van de lach. Vooral als een huis in de weg staat, bij voorkeur op een of andere heuveltop. Dan wordt er brutaal aan de luiken gerukt of moeten de mooie, lange bladeren van de palmboom het ontgelden. Alles moet kapot of in ieder geval ondersteboven worden gekegeld. Ze zetten de zenuwen op scherp met hun kattengejank.

Zo was het ook op die avond. De libecciu was weer eens met frisse moed aan het sloperswerk begonnen. Huilend in de smalle passage, vanwege de altijd ijzige tocht ook wel het dodenpad genoemd. In vroeger dagen had menigeen er een fatale kou gevat. Het huilen klonk als klagelijk miauwen. Als een noodlottig sirenenlied.

De storm joeg de regen horizontaal tegen de eeuwenoude muren. De natuur die haar eeuwige spel speelde. Als om te zien wie de sterkste is. Steeds weer opnieuw. Bijna hadden de libecciu en zijn regenvriend het pleit gewonnen. Jaar na jaar, eeuw na eeuw hadden ze het leem tussen grote stenen weg geschraapt. Her en der was er zelfs al een gat ontstaan waardoor water naar binnen sijpelde. Steeds meer met een steeds verwoestender effect. Een van de muren puilde uit door iets dat leek op een kwaadaardig gezwel. Het zou niet lang meer duren of het huis zou nog slechts een hoop keien zijn.

Maar het was net op tijd gered en weer voor eeuwen bestand tegen het nooit-aflatende tweetal regen en wind. Deze avond was het of ze hun verlies niet wilden erkennen, zo woest beukten ze op de herstelde muren in. Het huis gaf geen krimp maar trilde van ingehouden woede.

Lili hield niet van zulke avonden. In het gehuil van de wind hoorde ze vreemde, angstaanjagende geluiden. Van doden misschien wel, slachtoffers van sluipmoordenaars, acteurs in nooit beëindigde vendetta's, dolend in nachten van storm en regen door de luidruchtig ruisende kastanjebossen rondom. Nachten die zo donker waren dat er geen hand voor de ogen was te zien.

Even verderop was er ooit zo'n eremoord gepleegd. Het schot was gevallen in het allesoverheersende kabaal van de libecciu. Niemand had iets gehoord. Zelfs niet de doodskreet van het slachtoffer, een bekende figuur, een notabel als de man van de olijvenpers bij wie iedereen z'n olie liet maken. Dader en motief werden nooit achterhaald. Alleen de libecciu was getuige. Het slachtoffer zou met hoeveelheden hebben gesjoemeld. Maar, zo gaat het verhaal, dat was om de waarheid van een overspelige verhouding te verdoezelen.

De moord was een affaire van jaren geleden. Toch werd er nog altijd over gepraat, om niet te zeggen gefluisterd. Vooral als de storm z'n klaaglied liet horen. Dan herkende menigeen de stem van de olijvenman die om hulp riep en zijn laatste schreeuw in doodsnood eindeloos leek te herhalen. Dat klonk als een eentonige treurzang met lange uithalen die door merg en been gingen. Het waren avonden van huiver.

Dan kon Lili schrikachtig zijn als een kat. De spieren gespannen, de oren gespitst. Het ontbrak er nog maar aan dat ze zich bewogen, nerveus, onafhankelijk van elkaar, richting het onzichtbare gevaar. Precies zoals katten dat doen. Een mooi gezicht trouwens; kattenoren als een feilloos functionerende radarinstallatie. Monsieur Lili kreeg er nooit genoeg van.

En toen was daar plotseling dat nerveuze geklop op de deur. Boven het kabaal van de storm uit. Als van iemand in nood. Als in de nacht van de levende doden. Lili vloog de trap op. Snel als een kat. Boven nam ze positie in, klaar om nog een paar treden hoger te springen. Monsieur haalde de deur van het slot.

Hij werd bijna besprongen door een hysterisch, miauwend beest. Ze rende naar binnen met monsieur Lili op haar hielen. Hij probeerde haar terug te drijven naar de voordeur. Geen vreemde kat in huis a.u.b. Ze schoot alle kanten op, ontweek hem met wilde kattensprongen. Hij maakte grote dreigende gebaren. In paniek sloeg ze op de vlucht, richting deur, precies wat hij wilde. Ze stond weer buiten. Oef.

En weer klonk het angstige geroffel op de deur. Met hernieuwde kracht ging ze in de aanval. Ze stond nu rechtop. Krabbend aan de voordeur. Vechtend tegen het glas. Hij zag de wanhoop in haar ogen.

Maar nee, hij liet zich niet vermurwen. Weg, weg jij, riep hij opgewonden, klappend in zijn handen om haar bang te maken. Ze vocht even hard terug, ontdaan door zo veel onbegrip. Schor van het geschreeuw. De dood in de ogen. Ze stortte zich weer op de voordeur, nog altijd onhandig ronddansend op haar achterpoten. In de hoop dat de deur het alsnog begeven zou.

Monsieur Lili had inmiddels wel door dat zij niet een kat was die vrijblijvend kwam buurten in de hoop op een aangename versnapering. Hij had angst in haar miauwen herkend. Angst die hij niet kon thuisbrengen. Hij werd overvallen door mededogen.

Die kleine wilde kat, wat bezielde haar? Wat maakte haar toch zo angstig?

'Ze is zwanger en zoekt een plek om te bevallen,' klonk de stem van Lili, nu ineens heel nuchter.

Dat hij dat niet eerder begrepen had. Ze vocht als moedertje Courage. Hij schaamde zich een beetje. Het dier stormde naar binnen, nerveus zoekend en speurend naar iets dat op een kraambed leek. Ze had letterlijk moeten vechten voor het leven van haar jongen. Tegen hem nog wel, een kattenman.

In het huisje van de oude broodoven op het terras zette Lili een grote mand met ouwe lappen klaar. De kat sprong erin, draaide een paar keer rond haar as en ging liggen. Gerustgesteld, tevreden spinnend, sans rancune.

Het was op het nippertje geweest, zo bleek de volgende morgen. De poes lag tussen zes jongen. Trots en met zorgzame kattengebaren. Uit het dorp kwam de mededeling dat ze Tigra heette en niet thuis had willen bevallen, omdat de familie daar niet altijd even hartelijk was. Ze was gevlucht om haar toekomstige kroost te beschermen tegen een al te vroege dood.

Nog een keer probeerde Tigra binnen te komen. In een onbewaakt uurtje sleepte ze al haar jongen, één voor één, naar de bovenste slaapkamer en etaleerde ze op het bed. Als om te laten zien hoe mooi ze waren. Tigra liet ze gewillig terugbrengen naar haar lappenmand, slobberde wat melk op en vond dat het allemaal goed was.

Felis Corsicana

Iedereen heeft zijn paradijs op aard. Lili ook. Een eenvoudige plek pal aan het strand. Een terras met parasol, het vaste tafeltje, uitzicht over zee, moules a la provencale, een glaasje rosé. Aan de horizon glijdt de witte ferryboot naar Sardinië geluidloos voorbij. Elke dag, op z'n vaste tijdstip. Het sloom deinende water is effen glad als olie. De tijd staat bijna stil.

En dan plotseling die gemene speldenprikken die zich als een uiteenspattend clusterbommetje in de blote kuiten dringen. Het zijn de nagels van broodmagere katjes die zich aan de benen proberen op te trekken om mee te profiteren van wat er op tafel staat. Ze hebben kennelijk geen enkele opvoeding genoten. Vragen is er niet bij. Het is een commando-operatie in de zuiverste Corsicaanse traditie. Het doel heiligt de middelen.

Van wegjagen kan geen sprake zijn. Voor Lili zijn ze verworpenen der aarde. Ze kunnen rekenen op haar compassie en de restjes op haar bord. Ze willen dat eerste graag geloven als het tweede maar in orde komt. De operatie wordt in hoog tempo uitgevoerd. Aanrakingen, voor zover die niet in onmiddellijk verband staan met de te veroveren buit, worden niet op prijs gesteld. En weg zijn ze alweer, de struiken in.

Lili vindt ze prachtig. Niets mooiers dan die jonge strijders voor een goede zaak zonder ook maar één grammetje vet aan hun lijf. Mannetjes of vrouwtjes, zonder onderscheid. Even vaardig, even doelgericht. De Robin Hoods van kattenland en dat willen ze maar al te graag weten. Als het even kan met geheven staart, om te laten zien, voor zover ze man zijn, dat ze zich door niets en niemand hun prominent aanwezige ballen hebben laten ontnemen.

To be or not to befelis corsicana.

Ze wonen in het weelderige subtropische struikgewas van de tuin rond Lili's kleine paradijs. Ongenode gasten van het familiehotel-restaurant waar haar rosé altijd koud staat. Omdat de Fransen en zeker ook de Corsicanen de neiging hebben om de zaken altijd ietsje mooier voor te stellen dan ze zijn, wordt de tuin aangeduid als 'park'. En inderdaad, ruimte zat. Met veel bomen, planten en struikgewas als natuurlijke camouflage. Daar hebben de commando's zich ingekwartierd. Daar leven ze hun leven. Daar produceren ze hun nageslacht. Vandaar voeren ze hun strooptochten uit.

Ook monsieur Lili had een van de kattencommando's aan zijn dijen hangen. Het deed hem denken aan een avond in zo'n afgelegen bordertown in het Amazonegebied. Het was er zoals gebruikelijk warm en vochtig. Benauwend. Houten hutten met hier en daar een brandend peertje, een vuurtje in een stenen pot. De penetrante geur van meilers, een soort ovens om houtskool in te maken. Her en der flikkerde zowaar het blauwe schijnsel van een tv-toestel. In een paar schuurtjes stond wat onduidelijke koopwaar uitgestald. Potten, pannen, zaaigoed, machetes, wat nutteloze snuisterijen. Een van de 'winkeliers' zat op een half kapotte stoel voor zijn armzalige bedoening. Geen klant te zien. Het had misschien wel wat met een paar gitaarklanken op het ritme van een bossanova, zoals ze dat wel eerder waren tegengekomen. Zou je het bijna pittoresk kunnen noemen.

Maar hier was niets. Behalve die stank en het ratelende geluid van een generator. Het einde van de wereld met één keer per dag een scheefhangende bus die er in het gunstigste geval zes uur over deed om via een zandpiste vol gaten en kuilen de dichtstbijzijnde airstrip te bereiken.

Om te eten was er niet veel meer dan een droevige pizzeria. Wel kregen ze enorme porties opgediend. Te veel voor wat het was. Ze zaten buiten in het halve duister en plotseling werden ze aangestoten. Tegen de benen, in hun zij. Onder de tafel kropen een stuk of wat jochies rond. Als hongerige katten op zoek naar voedsel. Ze wilden de resten van de pizza's hebben en gingen er mee vandoor alsof de duivel ze op de hielen zat. Binnen enkele seconden waren ze verdwenen. Onzichtbaar geworden. Als schimmen opgelost in het duister. De volgende avond zaten de bezoekers er weer. Bij gebrek aan beter en vooral ook gebrek aan keus. Onder tafel was niemand te zien. De avondwind speelde door de gordijnen die er om onnaspeurbare redenen waren opgehangen. De pizza's kwamen op tafel en de resten bleven. Plotseling doken ze naar voren, achter de gordijnen vandaan. Aanstoten was er niet meer bij. De borden werden in een fractie van een seconde leeg gerist. En wegwaren ze. Verzwonden in de zwarte tropennacht.

In het licht van een paar half verscheurde lampions was hun blik heel even zichtbaar geweest. De wanhopige blik van honger. Strak gericht op de buit, zonder op of om te kijken. Als commando's met ijzeren discipline. Als katten die zich ongrijpbaar weten.

In Lili's paradijstuin, in de hoekjes met schaduw, daar waar de vluchtroutes vlakbij zijn, houden de katten nog wel eens hun siësta. Als de lucht trilt van de hitte zien ze eruit als minileeuwen in de savanne, de kop af en toe opstekend om te zien of er geen onraad is. Soms liggen ze met de voorpoten naar binnen. Alsof ze niets liever zouden willen dan gewone huiskatten zijn. Beter af dan die jochies van achter het gordijn in het Amazonewoud.

Fifi

Alleen Charles Perrault, de geestelijke vader van De gelaarsde kat zou het hebben kunnen bedenken. Een kat op een scooter, midden in Parijs. Wijsneuzerig rondkijkend, het lichaam in perfect evenwicht, keurig wachtend voor een stoplicht.

En natuurlijk precies gekleed zoals Paul Gustave Doré hem in de 19e eeuw heeft getekend: met fraaie, breed uitlopende kaplaarzen, een riem over zijn witte buik met daaraan een dooie muis en een rat in de fameuze juten weitas met koord. Cape aan een halsband met ondefinieerbare prooien, hoed met zwierige pluim stoer over één kattenoor om breed gebarend en buigend namens de markies van Carabas eventuele majesteiten te begroeten.

Of Fifi zich ooit heeft gerealiseerd dat hij zich als een soort sprookjesfiguur door het chaotische Parijse verkeer bewoog, zal altijd verborgen verblijven. Hij liet er in ieder geval niets van merken. Stoïcijns zat hij tussen de benen van zijn gehelmde compagnon die de scooter bestuurde. De uitdossing a la Perrault/Doré had hij gelaten voor wat die was. Zijn fraaie, egaal donkergrijze vacht en mooi afgetekende kop met prominent witte snorharen waren ruim voldoende om in het modebewuste Parijs mee te kunnen.

Er mag van die twee op de scooter wel van een partnerschap worden gesproken. Zij beiden heersten over wat de man met de helm 'de onderzeeër' had genoemd; het tweede souterrain onder zo'n typisch 19e-eeuws appartementengebouw in het centrum van de Lichtstad.

Daar in de diepte, verborgen voor externe relaties, was de planning van het bedrijf ondergebracht. Zij van boven in de kantoren met ramen en daglicht kwamen er zelden of nooit. Die onderwereld was het domein van de buitendienst, van de mannen die er gewapend met camera's en licht op uit trokken volgens een rooster dat op grote witte vellen was uitgetekend. Een volk van vrijbuiters. Met hen was het souterrain een soort vrijplaats geworden.

De man met de helm, in de omgang ook wel 'papa' genoemd, hield het prikbord in de gaten en beantwoordde de telefoon. Fifi waakte over de niet geringe hoeveelheden wijn en champagne die verderop langs de muren in kartonnen dozen lagen opgestapeld. Hij ging er gewoon bovenop liggen, dat was wel zo makkelijk. Af en toe maakte hij van de gelegenheid gebruik om even de poten te strekken en de rug te krommen als er een doosje werd opengemaakt. Dat gebeurde trouwens vaker dan hem lief was.

De inkoop van diverse wijnsoorten was de voornaamste taak van de om heel andere redenen wettelijk ingestelde ondernemingsraad. Papa was tot voorzitter gekozen en werd ook telkenmale herkozen, omdat hij de beste connecties had met de producenten van wijn, champagne en niet te vergeten oesters die rond de Kerst in groten getale werden aangevoerd. Het resultaat van jarenlang reizen en trekken door de Franse regio's met speciale aandacht voor de inwendige mens.

Monsieur Lili, hoewel een externe relatie, was als peetoom van Fifi wel tot de onderzeeër doorgedrongen en kon dan ook ruimschoots profiteren van de taken die de ondernemingsraad tot de zijne had verklaard. Dat had een lange geschiedenis. Pas jaren later werd hem duidelijk dat er in het bedrijf wel vaker bepaalde activiteiten onder het mom van iets heel anders waren ontwikkeld. Het was ooit opgericht als dekmantel voor de Franse geheime dienst.

Maar laten we bij het begin beginnen.

Monsieur Lili had de latere onderzeebootkapitein ontmoet, toen deze nog cameraman was in dienst van het facilitair bedrijf dat hem nu vanwege zijn leeftijd en opkomende rugklachten naar de tweede onderverdieping had weggepromoveerd. Bij de onderneming konden buitenlandse omroepen terecht voor tv-ploegen en het daarbij behorende nawerk. Zo gingen zij samen op stap voor reportages. Destijds nog met geluidsman en lichtassistent annex chauffeur. Een nu ongekende luxe.

Het was al snel duidelijk dat de filmploeg, mede op initiatief van hun toekomstige personeelsvertegenwoordiger, het 'on boufe, on tourne'-principe hanteerde. Eerst eten, dan draaien. Een stelregel die meestal vanaf een uur of elf, half twaalf 's ochtends met toenemende nadruk in herinnering werd gebracht. De buitenlander moest vooral niet vergeten dat de filmploeg in alle rust een volledige maaltijd met voor-, hoofd- en nagerecht tot zich wenste te nemen en dus tijdig aan tafel moest. Anders zou het alleen maar later worden en het licht in de loop van de middag al zodanig zijn gedaald dat filmen onmogelijk werd. Of erger nog, dan zou het aperitief erbij in kunnen schieten omdat alle tafeltjes bezet dreigden te raken.

Bij de planning moest dus rekening worden gehouden met een pauze van zeker twee uur tussen de middag. Eenmaal aan tafel riep papa onveranderlijk 'Et le pinard est obligatoire', wat zo veel betekent als 'en de jajem is verplicht' met dien verstande dat 'pinard' volkstaal is voor wijn en niet voor jenever. Kortom, het was verstandig om de belangrijkste onderdelen van de reportage 's ochtends te draaien.

Toegegeven, het was niet de meest efficiënte manier van werken, maar monsieur Lili bleek te beschikken over een bewonderenswaardig aanpassingsvermogen. Hij had alle begrip voor de cultuur van de ander en voegde zich schijnbaar moeiteloos naar de plaatselijke traditie. Met name door het eerdergenoemde principe zonder verdere tegenwerpingen te omarmen en de daarbij aan tafel uitgesproken verplichting te aanvaarden. Het werd als een proeve van geslaagde inburgering beschouwd, als eerbetoon aan de Franse cultuur om niet te zeggen als loyaliteitsverklaring aan de Republiek. De weg of liever gezegd de wenteltrap naar het souterrain lag open.

De cameraman en latere chef van de planning heette van zichzelf A, maar werd zelden zo genoemd. Omgekeerd werd monsieur Lili door hem systematisch aangeduid als 'ma poule', mijn kip. Een goedbedoeld koosnaampje dat bij het interviewen van hoogwaardigheidsbekleders als presidenten of ministers nog wel eens tot bizarre situaties kon leiden wanneer de cameraman iets zei als 'monsieur le Président, als u hier gaat zitten, dan zit ma poule tegenover u.' Pogingen om hem van dat koosnaampje af te brengen, waren bij voorbaat tot mislukken gedoemd en de hoge dames of heren leken ze uiteindelijk als volkomen natuurlijk te aanvaarden. 'Ma poule, actie,' klonk het dan als de camera draaide.

A was opgegroeid in het artistieke milieu van schrijvers en cineasten. Zijn moeder was scriptgirl, behoorde tot de beroemde groupe Octobre, een links geëngageerde film- en theatergroep in de tijd van het Volksfront (1936). Ze was vooral ook steun en toeverlaat van grootheden als de gebroeders Jacques en Pierre Prévert, de één dichter en scenarist, de ander filmregisseur. Beiden eveneens lid van de Oktobergroep. Net zoals de cineast Marcel Carné met wie ze onder meer Quai des brumes maakte. Zij had de wereldberoemde actrice Michèle Morgan aan haar eerste rol geholpen. Met Jean Gabin had de script niet veel op vanwege zijn onberekenbare woede-uitbarstingen. Net zo min trouwens als met Charles Trenet, le fou chantant, die eveneens last had van divaneigingen. Charles Vanel, een van die andere monumenten van de Franse cinéma, kon bij haar daarentegen geen kwaad doen. Hij bleef altijd dezelfde charmante grappenmaker.

De schrijver en journalist Joseph Kessel, het 'wonderkind' in de woorden van Geert Mak, dat 'in één klap literair Parijs veroverde met zijn roman Belle de jour, maar met even groot gemak grote reportages over de slavenhandel in Ethiopië maakte,' schreef het voorwoord voor haar memoires. Ze geven een mooi beeld van de gloriejaren van de Franse cinéma voor en na de Tweede Wereldoorlog. En van het woeste leven van de gebroeders Kessel niet te vergeten.

Vanuit haar herinnering als kleinkind vertelt deze Jeanne Vita over haar indrukwekkende grootmoeder Séverine, Caroline Rémy van zichzelf geheten, een van de eerste Franse feministen en assistente van de grote Jules Vallès, leider van de Parijse Commune-opstand en oprichter van het anarchistische blad Le Cri du Peuple (De schreeuw van het volk). In die jaren, in 1885 om precies te zijn, werd ze geportretteerd door de impressionist Auguste Renoir. Het schilderij, dat ze later uit geldnood verkocht voor 30.000 francs (ongeveer 20.000 hedendaagse euro's), hangt nu in de National Gallery in Washington en is inmiddels miljoenen waard. In haar biografie wordt natuurlijk gewezen op haar 'vrije' liefdesleven. Maar als haar kleindochter op bezoek komt, dient de toenmalige minnaar verborgen te blijven achter de raamluiken om de familiale vooroordelen niet te verstoren'.

Kortom, een familie met geschiedenis.

Dat was ook te merken als monsieur Lili met zijn cameraman ergens op een afspraak kwam. Zo werd A bij een interview met Pierre Prévert eerst uitgebreid gezoend alsof er een kleinzoon was binnengekomen, vervolgens werden de familieomstandigheden langdurig doorgenomen en hoe het was met die en met die. Waarna herinneringen werden opgehaald aan moeder in de tijd dat ze de gedichten van Jacques en de filmscenario's van Pierre uittypte. En Engelse detectives vertaalde toen ze als al te actiefvakbondsvertegenwoordiger door de bond van filmproducenten tot persona non grata was verklaard. Ironisch genoeg was het dankzij een Amerikaanse productie dat ze weer aan het werk kon in het filmvak.

Het duurde wel een paar jaar voor monsieur Lili er achter kwam hoe het met A's bedrijf zat als dekmantel voor de Franse geheime dienst. Tijdens een van de maaltijden waarbij de pinard nog wat meer obligatoire was, werd dat onder daverende lachsalvo's uit de doeken gedaan. Tijdens de Algerijnse oorlog (1954-1962), toen allerlei buitenlandse journalisten en ook tv-rubrieken contact zochten met het Algerijnse bevrijdingsfront, was het idee ontstaan om een zogenaamd onafhankelijk persbureau op te richten dat tevens als facilitair bedrijf voor buitenlanders kon opereren. Op die manier zou de geheime dienst er achter kunnen komen hoe de tegenpartij communiceerde en de internationale publieke opinie probeerde te beïnvloeden. En werden geheime adressen ontdekt. Zo kwam er ook recent fotomateriaal van op te sporen terroristen' ter beschikking. Vrolijk detail daarbij was dat de kleine cholerische man van de boekhouding destijds fungeerde als verbindingsofficier.

Louis de Funès als gendarme 007.

Dat alles was lang voor Fifi op het toneel verscheen. Het bedrijf leidde al geruime tijd een keurig burgerbestaan, toen op een dag bij A en zijn vrouw twee katten werden aangebracht, een vrouwtje en een mannetje. Om onnaspeurbare redenen werden ze spontaan Lili en Fifi genoemd naar Lili en haar monsieur. Er zou sprake zijn van enige gelijkenis tussen beide stellen. Pure verbeelding, zo weten specialisten, voortkomend uit de niet te onderdrukken behoefte van de mens tot identificatie met de felis domestica.

Van beide kanten lieten Lili en Fifi het zich aanleunen. De naamgeving kwam voort uit de Franse voorliefde voor naamsverbasteringen. Fifi is van Philippe, Lili van Liliane, Dédé van André; Francois wordt Fanfan, Lucienne Lulu en Albert wordt Bébert zoals de kat van Céline heette.

Kattennamen bij uitstek.

Lili was niet de gezelligste en bleef op afstand. Fifi hield wel van gezelschap en ging van jongs af aan mee met de baas, in de auto en tot ieders verbazing zelfs op de scooter. Als ze de zeven bochten namen voor aankomst bij hun huis in een heuvelachtige streek ten zuiden van Parijs, sprong Fifi zonder mankeren op de voorbank van de auto om luidkeels aan te geven dat de bestemming was bereikt.

De twee waren in de loop der tijd onafscheidelijk geworden en begonnen ook een beetje op elkaar te lijken. Qua embonpoint bijvoorbeeld, heel duidelijk zichtbaar sinds hun verbanning naar de onderzeeër en de noodzaak om regelmatig frisse lucht te happen in de aanpalende wijnbistro met de welluidende naam La cloche d'or (De gouden klok). Voor Fifi, belast immers met de bewaking van de wijn en champagne, bleef er altijd wel wat fijne charcuterie over nadat A zichzelf eerst te goed had gedaan.

Ze deelden ook hun voorkeur voor het buitenleven. En toen A als de welhaast onafzetbare ondernemingsraadvoorzitter een zeer gunstige VUT-regeling had weten te bedingen, was de neiging van Fifi en hem zelve om nog eens naar de stad terug te keren op slag verdwenen. Het kan verkeren. Fifi leek ooit voorbestemd om opvolger van de gelaarsde kat te worden, maar vond Parijs zelfs geen scooter meer waard.

Griseida

Omdat ze toevallig uit Normandië komt, draagt Griseida een wat twijfelachtige reputatie met zich mee. Dat is de schuld van Guy de Maupassant die er in het midden van de 19e eeuw geboren is. Lili houdt van zijn verhalen die volgens Bart Van Loo, een literaire medeliefhebber uit Antwerpen, 'lang baadden in de mistige sfeer van het land van cider en camembert'.

Griselda zou zo maar huispoes kunnen zijn geweest in La Maison Tellier, een bordeel in het vissersplaatsje Fécamp, waar de gelijknamige novelle ooit werd verfilmd in een huis dat er als twee druppels water op leek. Een indruk die niet in de laatste plaats werd versterkt door het goed gedocumenteerde werk van de costumières. Ze hadden een aantal jeugdige actrices tot begerenswaardige snollen uit La Belle Epoque weten om te toveren. Knuffeldieren in zekere zin maar hun strelingen waren alleen voor de poes die er haar intrek had genomen.

Normandië is niet alleen een land van boter, kaas en calvados maar ook van Normandische antwoorden; nooit helemaal nee en nooit helemaal ja. Een land van vriezen en dooien, van boeren-achterdocht en burgerlijke ongehoorzaamheid. Als die maar verborgen blijft. Enfin, zo was het in de tijd van Guy de Maupassant die met zijn korte verhalen nog wel eens een stevige trap uitdeelde 'in het kruis van het nette burgerwezen'. Vooral aan hem heeft de provincie die reputatie van huichelachtige broeierigheid en burgerlijk onfatsoen te danken. Met Maison Tellier als provinciehuis en Griselda als hoerenmadame.

Haar gedrag geeft daartoe ook wel enige aanleiding. In het landelijke dorp waar ze verblijft, brengt ze de mannenpopulatie met regelmatige tussenpozen het hoofd op hol. Dan ontstaan er situaties die helemaal niet stroken met het gematigde midden dat hier de standaard is en is er sprake van nachtelijk rumoer. Gezien het soms bloedstollende gekrijs en gehuil mag er in dit verband best van een eufemisme worden gesproken. Kortom, met Griselda worden de katers krols en raakt het dorp in verwarring.

Lili, die zich in dergelijke activiteiten nauwelijks herkent, mag Griselda niettemin graag. Misschien omdat zij veel meer een durfal is, ondeugender en precies weet hoe die van verlangen jankende mannetjes om haar lieflijke pootjes te wikkelen. En ze heeft een groot hart. Haar genegenheid kent geen grenzen als het zo uitkomt. Als ze met haar volle lichaam langs onderbenen strijkt zou ze het tijdelijke voorwerp van haar liefde bijna ten val brengen. Misschien komt dat ook door de nostalgische verhalen over de huispoes waarmee monsieur Lili in zijn kinderjaren het leven deelde. Eveneens zo'n aanbiddelijke sloerie, nog bij leven een legende.

Ook zij was in zekere zin de schrik van de buurt. Vooral op warme, drukkende zomeravonden, wanneer iedereen met open ramen de slaap probeerde te vatten en zij onder de door Rietveld ontworpen tuinstoelen kroop. In een cirkel rondom verzamelden zich de heren van de schepping; de wat schmutzige kater die vanwege een half oor ook wel de scheve majoor werd genoemd, de zwarte van de buren twee huizen verderop met zijn onaangenaam dikke kop, de fraai gestreepte jongen op hoge poten die zich als adonis voordeed en de staartloze oudere heer van de overkant. En verder nog een aantal niet nader te identificeren aanbidders. Allemaal hoopten ze op dat ene moment van geluk en zaligheid onder de Rietveldstoel. En de hele buurt genoot mee.

Soms werd het de vader van monsieur Lili te veel. Dan stapte hij gedecideerd uit het altijd hevig krakende tweepersoonsbed in de ouderlijke slaapkamer die pal boven de Rietveldstoelen was gesitueerd. Uit voorzorg had hij de tuinslang met een speciaal verloopstuk aangesloten op de kraan van de wastafel. Als het gehuil en gejank op z'n hoogst was, draaide hij plotseling de kraan voluit open en richtte een flinke straal op het hitsige gezelschap beneden in de achtertuin. Effect verzekerd; verschrikt gemiauw, bang gesis, geritsel van vluchtend beestenvolk. De scheve majoor, de hoogpotige adonis, de staartloze ouwe en de vervelende dikkop, ze spoten weg om het zo uit te drukken. De stilte keerde weer, de buurt draaide zich dankbaar om, de slaap kon worden hervat.

Helaas, de rust was meestal van korte duur. De lust en het verlangen wonnen het van de vrees voor een natte vacht. Weldra werd het liefdesconcert hervat. Tot de levende legende zich eindelijk gewonnen gaf. Aan de vele jongen die vervolgens in het houten tuinschuurtje geworpen werden, was nooit te zien wie van het jankend zangkoor de uitverkoren minnaar was.

In Normandië begon het dorp behoorlijk genoeg te krijgen van het onbedaarlijke kattengejank dat Griselda uitlokte. Ze zagen haar meer en meer als Marie, de hoofdpersoon in de film La Fiancée du pirate waarvan het scenario heel goed van de hand van Guy de Maupassant had kunnen zijn. Niet toevallig speelt het verhaal zich af in het denkbeeldige dorpje Tellier, vernoemd naar dat beroemde huis van lichte zeden. Marie en haar moeder worden zo niet misbruikt dan toch uitgebuit door de mannen die zich graag als plaatselijke landjonkers zien. Als moeder op een dag wordt doodgereden door iemand die de vlucht neemt en de dorpsbevolking uit vrees voor al te vervelende onthullingen de zaak wil verdoezelen door officieel een 'natuurlijke dood' te laten constateren, neemt Marie wraak. Haar diensten zijn niet meer gratis of anders klapt ze uit de school. Zoals bekend is het vlees zwak en weerstaan de mannen haar charmes niet. Ze moeten steeds meer betalen, terwijl zij in het geniep hun geile liefdesverklaringen en geheimen van het hoofdkussen met een bandrecordertje registreert.

Op een dag der wrake zal ze dat allemaal laten horen, tijdens de mis. Zelfs de pastoor hoort zijn eigen krolse keelklanken terug. Marie steekt haar liefdeshutje in brand en vlucht, het dorp in totale ontreddering achterlatend.

Zover heeft ons Normandische dorp het niet laten komen. De grootste geilaards werden gecastreerd en Griselda 'geopereerd'. De plaatselijke dierenarts had er een speciaal kattenkabinet voor ingericht.

Geen tweede Huize Tellier dus, het dorp kan weer rustig slapen. Griselda heeft nu iets van een waardige oude dame en in zijn tombe op de begraafplaats van het Parijse Montparnasse heeft Guy de Maupassant zich waarschijnlijk even omgedraaid. Om te lachen. In herinnering aan zijn poes Piroli en haar dochter Pussy, bedreven muizenvangsters, fameuze verleidsters.

Moumoune

Het zal dépit amoureux zijn geweest. Bedrogen liefde. Gekrenkte trots. De rancune van een verstotene. En dan is er geen weg terug voor zo'n donkere dame met haar vulkanische temperament.

Meerdere malen had hij geprobeerd het weer goed te maken. Met strelingen die haar vroeger deden sidderen van genot. Als zijn hand over haar flanken gleed, gaf ze zich meteen gewonnen en strekte haar lichaam zo dat er geen plekje vergeten werd. Remmingen kende ze niet op zulke momenten. Ze sloot haar prachtige groene ogen en liet zich hoorbaar gaan. Monotoon gebrom als van een eenmotorig vliegtuigje aan de verre hemel. Haar geluidsversie van de extase.

Aldus zwevend in hogere sferen moet ze gedacht hebben dat zij en hij alleen op de wereld waren. Dan was er zelfs geen plaats meer voor Lili die qua catering en andere natjes en droogjes toch ook een zeer gewaardeerde rol in haar leven vervulde.

Nee, het was definitief voorbij tussen die twee. Heel even deed ze nog alsof het verlangen van toen sterker was dan haar verbittering van nu. Schone schijn. En met een katachtig gebaar haalde ze plotseling uit. Geluidloos en trefzeker. Uit het fluweel dat hij zonder vrees tot aan zijn ogen bracht, kwamen ineens messcherpe haakjes naar buiten die ze in een snelle beweging over de rug van zijn hand haalde. Hakend in het vlees.

Schrik, pijn, bloed.

Ze maakte van de verwarring gebruik om afstand te nemen. Snel en waardig tegelijkertijd. Terug naar haar vertrouwde plek. Niet ontevreden over dit kleine wraaksucces. Pas toen had hij begrepen hoezeer ze zich verlaten moet hebben gevoeld.

Ze was van goede komaf, uit een gezin dat zich zeer met Israël verbonden voelde. Vandaar dat haar zusters Golda en Sarah heetten. Als derde uit het nest was zij een kat te veel en werd uit huis geplaatst. Zo kwam ze bij Lili terecht en kreeg spontaan de naam Moumoune opgeplakt. Moumoune, omdat het klonk als Parijse straattaal. Een beetje als Momone, de hartsvriendin van Édith Piaf, de Parijse straatmus bij uitstek. Heel iets anders dus dan het deftige politieke engagement van een Golda. Moumoune was eigenlijk een naam als een mesalliance.

Hoe Moumoune haar verbanning en de scheiding van haar zusters beleefd heeft, is nooit helemaal duidelijk geworden. Ze voegde zich zonder morren naar haar lot. Materieel had ze zich niets te wensen. Het appartement van Lili was niet kleiner dan dat van haar zusters.

Hoe dan ook, feit is dat ze grote behoefte had aan geborgenheid. En die meende ze te vinden bij de manspersoon die ter plekke voor handen was. Elke ochtend als hij achter zijn typemachine plaatsnam om zijn avondkrant van het laatste Franse nieuws te voorzien, kroop ze bij hem op schoot. Ze hield van dat dagelijkse ritueel. Bolletje zwart tussen zijn dijen, slapend tot hij was uitgetikt. Ook het doorbellen van al die artikelen stoorde haar niet. Zijn dijen waren haar vossenhol.

Met de maanden werd ze steeds mooier. Slank, lenig, glanzend elegant. Zwart met hier en daar wit op zorgvuldig uitgekozen plekken, zo leek het wel. Je bent Parisienne of niet.

Met engelengeduld liet ze zich maltraiteren door haar leeftijdgenoot die meende dat ook zij elke dag in bad moest; hij in de kuip, zij in het bidet. Dat het mormel niet wist dat zo'n wasbekken voor handelingen van vrouwelijke intimiteit was bedoeld, kon ze zich nog indenken. Maar dat een buitenlands sprekende heer, zich Opa noemend, het gevalletje meende te herkennen van Franse hotelkamers als waskom voor sokken dan wel vuile onderbroeken, stoorde haar zozeer dat ze zich geschokt over zoveel provincialisme uit de voeten maakte.

En dan waren er die momenten van volledige osmose. De strelingen van hem. Puur geluk. Dat de tijd mocht verstollen tot eeuwigheid.

Tot die dag van malheur. Meneer moest zo nodig zijn ambities waarmaken. Terug naar zijn land van herkomst, wonend op een plek waar het vanwege vrachtverkeer van en naar een aanpalende sigarettenfabriek te gevaarlijk zou zijn voor een echte Parisienne die tussen haakjes heus wel wist wat de grote stad is.

Hij koos voor de roem, niet voor haar.

Moumoune moest terug naar waar ze vandaan kwam. Niet naar het verheven intellectuele milieu van haar zussen Golda en Sarah, nee, op de begane grond, in de krappe woning van het echtpaar dat regelmatig bij haar huisgenoten op bezoek kwam en in haar ogen overdreven veel aandacht besteedde aan haar wat al te opdringerige speelkameraadje.

Niet dat ze het daar slecht had. Maar ze miste hem en het ratelen van zijn typemachine als ze veilig tussen zijn dijen lag. En anders wel dat intrigerende doorbellen op het ritme van 'komma, punt; puntkomma' of het zo exotisch klinkende spellen van namen; Pompidou met de p van Pompeï, de o van Octaaf, de m van Moskoviet om nog maar te zwijgen van de x van Xantippe.

Ze miste zijn strelingen. En vooral, ze voelde zich verstoten. Beledigd. Door hem en evenzeer door zijn Lili, wier flanken hij ook regelmatig streelde. Dat had ze maar al te gauw in de gaten gehad. Maar Lili mocht wel mee naar die zogenaamd gevaarlijke sigarettenfabriek. Janken kon ze wel. Van liefdesverdriet. Met tranen die prikten als azijn.

Vanaf dat moment, zo vermoedde hij, was ze zo in zichzelf gekeerd geraakt. Ieder voor zich, God voor ons allen. In de kleine woning eigende ze zich een strategische plek toe bovenop de radiator, pal onder de schemerlamp. Observatiepost met verwarming onder en boven. Prima voor hazenslaapjes en om met één oog toch alles te overzien. Soms liet ze zich even gaan en dan droomde ze met kleine geluidjes. De zoete droom van een zwart bolletje tussen twee mannendijen.

Voortaan had ze zich als taak gesteld om de woning en de paar meter daaromheen te vrijwaren van haar soortgenoten. Niemand werd er nog getolereerd. Haar zusters, die ze voortaan aanduidde als de twee snobs van boven, moesten niet het lef hebben om in de buurt te komen. Als een soort Madame Sans Gêne had ze inmiddels straatvechten geleerd.

En ze was een controlfreak geworden. Tijdens het zondagse ritje naar de campagne, nestelde ze zich in de nek van Papy-de-bestuurder om goed de weg in de gaten te houden. Je wist maar nooit met die oude mensen in hun waggelende eend. Eenmaal ter plekke, had ze geen zin om die rit nog eens in omgekeerde richting te maken. Geen beter medicijn tegen het katterige gevoel van zielenpijn dan de vrije natuur. Heerlijk, alleen nog je instinct volgen.

Veldmuizen, me voila.

Uit pure balorigheid jaagde ze het oude echtpaar de stuipen op het lijf door een soort verstoppertje te spelen op het moment dat de 2CV pruttelend klaarstond voor vertrek. Ze negeerde het temende geroep van haar naam, liet zich weer even zien voor de leuk en dook vervolgens opnieuw de struiken in. Onvindbaar. Tot ze ook daar genoeg van had en zich zogenaamd liet vangen met borrelnootjes, waaraan ze, het zij toegegeven, verslaafd was geraakt.

Terug naar Parijs. Terug naar haar brits onder de lampenkap. En o wee, als die twee weer een keer langskwamen; Lili, die het liet gebeuren en hij, haar grote liefde, de verrader die ze nooit vergeven zou. Dan wist ze, vredig slapend onder de lamp, dat ze ijzeren mesjes had in die mooie Parijse pootjes van zacht fluweel.

Gris-Gris

Het geven van een kattennaam is geen sinecure, zo blijkt uit de overweldigende hoeveelheid vakliteratuur of wat daarvoor moet doorgaan. Gelukkig zijn we tegenwoordig gezegend met internet, ook wat kattennamen betreft een onuitputtelijke bron van inspiratie. Dagenlang kun je doorbrengen op kattenwebsites. De ene nog leuker, liever en schattiger dan de ander. Katten worden meer gefotografeerd dan Hollywoodsterren. In alle houdingen en posities. Vooral als ze heel jong zijn en onweerstaanbaar vertederend. Onuitstaanbaar zoet soms ook.

Fabrikanten van kattenvoer stimuleren de kattenliefde met veel ditjes en datjes. En tips natuurlijk voor het juiste voedingspatroon. Het wachten is op een Michelingids voor kattengourmets. Menige kattenbaas of poezenvrouwtje heeft een eigen website. Al dan niet met zelfgeschreven kattenblog.

En namenlijsten te over. Klik op een letter van het alfabet en daar komen ze. Simba schijnt op het ogenblik de top van de populairste kattennamen aan te voeren. Al voor het tweede jaar in successie. Een fraaie kattennaam inderdaad. Klinkt heel felien in tegenstelling tot Lotje dat een aantal jaren geleden heel geliefd is geweest. Lotje, zo wil je als kat niet heten.

De kattenspecialisten geven graag goede raad. Ze zijn de Dokters Spock van de kattenwereld die ze in navolging van hun grote voorbeeld hebben teruggebracht tot een overzichtelijk naslagwerk: Mijn eerste kat, Als de tweede kat op komst is, De eerste dag, De verzorging en opvoeding en natuurlijk De perfecte naam.

Volgens een van de adviezen moet de naam uit niet meer dan twee lettergrepen bestaan en bij voorkeur eindigen op de letter i. Dan luisteren de katten het beste. Wat onder dat laatste moet worden verstaan, is niet helemaal duidelijk. Katten luisteren misschien wel maar gehoorzamen is een heel ander verhaal. Het moet niet gekker worden, katten die gehoorzamen. Ze hebben maling aan alles en iedereen als het zo uitkomt. Ze blijven altijd meester van hun kattenuniversum, naslagwerk of niet.

De perfecte naam is net zoiets als smaak, er valt over te twisten. Naast Simba of Lotje zijn ook populair: Anjuli en Bolero, Catootje en Charly, Elsa en Fia, Gyda en Hopi, Jimmy, Kiki, Lucky, Miezi, Nicki, Pinky, Romy, Sammy, Tommy, Uzzy (niet verwarren met de Israëlische Uzi), Woody en Wodan. En er zijn nog eens tientallen namen die als 'veel gebruikt' te boek staan. Tel daarbij de minder populaire op en het zijn er honderden. Voor de Franse katten van Lili geldt dat evenzeer. Op een website in haar land zijn het er alleen al 700 onder de letter E (2009 schijnt het jaar van de E te zijn).

De populaire kattennamen eindigen in Frankrijk heel wat minder vaak op i. De katten 'luisteren' er niet meer of minder om, als ze dat al van plan waren. Ook het miauwen klinkt er niet fundamenteel anders. In Rome, waar de gato romano beroemd is, evenmin. Waaruit we en passant kunnen concluderen dat de katten allang hun eigen wereldwijde lingua felis tot hun beschikking hebben.

In de Nederlandse lijst van geliefde namen komt ook Napoleon voor. Zo'n naam is om meerdere redenen af te raden. Om te beginnen zijn het vier lettergrepen en niet twee. Bovendien is het naam die veel voorkomt in het gekkenhuis. Een kat kun je misschien veel verwijten maar niet dat hij gek is.

En om nog even terug te koppelen naar het land waar de naam vandaan komt, in Frankrijk wordt Napoléon graag vervangen door Sarko, afkorting van Sarkozy en steeds vaker omschreven als 'le petit Napoléon'. Dat is niet sympathiek bedoeld. Het is de bijnaam die Victor Hugo had bedacht voor de eerste Franse president (gekozen in 1848), de latere keizer Napoleon de Derde (1852-1870). 'Hij is woest in de weer, houdt zich met alles bezig, rent achter de projecten aan; maar helaas, het is een wiel dat in de leegte draait. Als je een man de maat neemt en je komt er achter dat hij zo klein is en toch zo veel succes heeft, kan dat niet anders dan verbazing wekken. Men rent achter hem aan, antichambreert en laat zich schaamteloosheid welgevallen. Een menigte stoutmoedige onderdanigen belegert het Elyséepaleis en draait om hem heen...' Teksten als deze kwamen Victor Hugo, de schrijver van het beroemde Les Misérables, op een jarenlang verblijf in ballingschap te staan. Veel Fransen menen er hun president van nu in te herkennen. Hugo wordt dan ook uitgebreid geciteerd op internet. Met sardonisch genoegen worden zijn pennenvruchten van toen gepresenteerd als 'portretten van Nicolas Sarkozy'.

Er is nog iets anders. Fundamenteler. Typisch voor de mens die zijn eigen verdrongen verlangens projecteert op z'n kat waarin hij een held wil zien, een generaal, een maarschalk of anders een edelman met verlengde naam, een koningin, een keizer. Koning Lodewijk de Vijftiende sprak zijn kat aan met Generaal, Churchill zag in zijn kat een zeeheld en noemde 'm Nelson.

En toch. Al te fraaie namen, dekmantels als het ware voor stil gekoesterde dromen, worden in de praktijk meestal teruggebracht tot de onverdraaglijke lichtheid van de alledaagse banaliteit. De firma Whiskas waarschuwt bijvoorbeeld voor de naam Rockefeller die algauw gedegradeerd wordt tot Rocky. Generaal De Gaulle had een kartuizer kat die hij sprookjesachtig Ringo de Balmalon had genoemd. Over de Generaal zijn boekenkasten volgeschreven maar over zijn dromen, en vooral die in verband met de mooie Ringo, is weinig of niets bekend. Alleen dat het dier vanwege de asgrauwe kleur van zijn vacht in de dagelijkse intimiteit van La Boisserie in Colombey-les-Deux-Églises heel gewoontjes aangesproken werd met Gris-Gris, Grijsje in het Nederlands.

Iets dergelijks overkwam een gevangeniskat, een trotse kater om precies te zijn. Hij verkeerde in gezelschap van een aantal Franse intellectuelen die in de oorlog goed fout waren geweest. Omdat hij zich vrij tussen de tralies door kon bewegen en als zodanig hun wat troebele ideaal van vrijheid en onbeperkte lebensraum symboliseerde, hadden ze hem Tamerlan genoemd. Een afstammeling van Dzjengis Khan, ook bekend als Timoer de Grote of Timoer de Manke, door een lamme voet die hij bij een veldslag in 1363 opgelopen had. Timoer is Oezbeeks voor 'ijzer' en daarom werd het ook wel 'IJzeren Manke'. De 'gewone' gedetineerden hadden geen boodschap aan die Mongoolse vergezichten en voor hen werd Timoer de Kat al spoedig 'Tam-Tam'.

Ook Lili bracht het fraaie Pink Floyd van haar grote liefde terug tot Flo of Flo-Flo. Niemand heeft daarna ooit nog van een Pink Floyd in kattengedaante horen preken. En Bob Baba Cool is voor intimi gewoon Bob. De Fransen houden van koosnaampjes die tweelettergrepig op herhaling gaan. Het is allemaal Dédé, Fifi, Flo-Flo of Gris-Gris dat de klok slaat. Om nog maar te zwijgen van Bébert, de kat van Louis-Ferdinand Céline, de enige kat waarschijnlijk waaraan een volledige biografie is gewijd. Hij was dan ook de inspirator, trouw en toeverlaat van een van de grootste en meest omstreden Franse schrijvers van de vorige eeuw. Een 'historische' kat volgens zijn biograaf. Hij bleef zijn meester trouw door dik en dun, ook toen deze als 'foute' auteur in 1944 naar Duitsland en vervolgens Denemarken vluchtte. Hij ging mee in een weitas waarin voor de gelegenheid luchtgaten gestoken waren.

Vanwege de bombardementen en luchtaanvallen op de treinen die ze zouden moeten nemen, was hij ten slotte achtergelaten bij een Duitse kruidenier, maar ontsnapte en wist het hotel terug te vinden waar Céline en zijn vrouw hun intrek genomen hadden. De glasscherven van een gebroken raam zaten nog in zijn vacht. Zo'n kat. Een kat die zijn biograaf toegang verschafte tot het literaire domein van zijn baas. Voor hem leeft Bébert voort als een romanfiguur, even onsterfelijk als Don Quichotte, Robinson Crusoe, Don Juan of Faust.

En dat terwijl het dier altijd in alle eenvoud Bébert is geweest en nooit meer heeft willen lijken dan hij was; een gewone Europese streepjeskat. Geheel in overeenstemming met Céline natuurlijk, die niet hield van poppenkast. Rudy Kousbroek, groot kattenman, heeft hem opgenomen in zijn eigen kattenpantheon: 'Bébert was een kat zoals Steinberg ze wel heeft getekend: streng maar rechtvaardig, de beschermheer der vogels, de terugbrenger van het propje, de bewaarder der muizen, die Wacht am IJskast - trotse drager van het gestreepte uniform van maarschalk van het poezenleger, machtig besnord maar met de suggestie van een weinig militaire bereidheid om op zijn rug te gaan liggen teneinde zich de buik te laten strelen.'

Het kan ook anders. Met veel meer bombast. Wat zou het koosnaampje zijn geweest van de poes van Amy Carter, die als presidentsdochtertje met haar Misty Malarky Ying Yang van 1977 tot 1981 in het Witte Huis verbleef. Het zal wel Misty geweest zijn. Of misschien Mima. Ying Yang lijkt onwaarschijnlijk ook al is dat een typische kattenattitude. Misty was in ieder geval de laatste poes in het Witte Huis voordat Socks er met de familie Clinton z'n intrek nam.

In de lijsten van beroemde katten of althans de katten van beroemde personen, blijken afkortingen en verbasteringen vaak te ontbreken. Tweelettergrepige familiariteiten worden graag binnenshuis gehouden. De componist Maurice Ravel bijvoorbeeld had een kat met de naam Zao Woe-Ki. Niet een lekker over de tong vloeiende roepnaam. De Gaulle's Gris-Gris is wat dat betreft een uitzondering. En heel gaulliaans. De Generaal hield van kort en krachtig. Jammer dat we hem met zijn kenmerkende sonore stemgeluid nooit 'Gris-Gris' hebben horen roepen.

Zoals gezegd, een kattennaam is geen kleinigheid. Ook al omdat ergens geschreven staat: Zeg mij de naam van uw kat en ik weet wie u bent. Het is dus oppassen geblazen. De beroemde dichter T.S. Eliot (Nobelprijs literatuur 1948) was zich daarvan in 1939 wel bewust toen hij zijn bundel Old Possum's Book of Practical Cats schreef met om te beginnen zijn beroemde The Naming of Cats.

En eigenlijk is daarin alles al gezegd:

The Naming of Cats is a difficult matter,

It isn't just one of your holiday games;

You may think at first I'm as mad as a hatter

When I tell you, a cat must have THREE DIFFERENT NAMES.

Eliots dichtbundel werd vijftig jaar later bewerkt voor de veel bejubelde musical Cats. Gerrit Komrij nam de 'hondse taak' op zich om de kattengedichten van Eliot te vertalen en deed dat zo goed dat ook hij eigenlijk de Nobelprijs verdient. In de kattenwereld is dat natuurlijk allang gebeurd, al was het maar omdat 'een groot verzuim jegens onze geslobkousde medewandelaar op aarde én jegens onze poëzieminnende medemens eindelijk is goedgemaakt.'

Hierbij de hele Naming of Cats in zijn vertaling:

Hoe noem je een kat? Geen eenvoudig karweitje,

Dat flans je niet zomaar even te saam;

Wie weet denk je: die heeft ze niet op een rijtje,

Als ik zeg: een kat vraagt om EEN DRIEDUBBELE NAAM.

Alleerst dus een naam om in huis te gebruiken,

Zoals Willempie, Sambal of Jan zonder Blaam,

Zoals Tjebbe of Frederik, Droppie of Kuiken -

Allemaal hoogst acceptabel qua naam.

Er zijn chiquere namen, ze klinken wat beter,

Deels voor meneer zelf en deels voor madame:

Zoals Plato, Apollo, Electra, Demeter -

O, allemaal hoogst acceptabel qua naam.

Maar geloof me: een kat eist een naam die bijzonder is,

Een naam die een wonder is, uiterst voornaam,

Want hoe straalt hij uit dat hij geen slome donder is,

Maar juist een seigneur als hij glimt voor het raam?

Ik bied je een selectie uit die aliassen,

Zoals Snorrescha, Xinix of Oui-doume-ouat,

Zoals Bomballerien of, zeg, Antimakassa -

Titels, nimmer bestemd voor meer dan één kat,

Maar inzonderheid is daar die naam nog, die ene,

En dat is de naam die je vindt voor geen goud;

De naam door geen mensenverstand bij te benen -

Die ALLEEN DE KAT ZELF KENT, en stug voor zich houdt.

Weet, wanneer je een kat heel intens na ziet denken,

De reden is steeds weer: hij zit aangenaam

En innig verrukt al zijn aandacht te schenken

Aan zijn heerlijke, heerlijke, heerlijke naam:

Zijn onzegbare zegbare

Zegbaaronzegbare

Zeer ondoorgrondbare hogere Naam.

De Gris-Gris van Lili is niet Ringo de Balmalon. Hij is gewoon Gris-Gris zoals er heel veel gewone Grijsjes zijn. Een Gris-Gris van het luie soort. Een die het wel best vindt zo. Als hij maar op tijd z'n natje en z'n droogje heeft en een warm kussen. En af en toe de mogelijkheid om even de tuin in te gaan. Maar laat het vooral niet te koud, te nat of al helemaal niet te besneeuwd te zijn.

Hoewel. Wat weten we er eigenlijk van? Ooit antwoord van een kat gehad? Een verzuchting gehoord? Hebben ze ooit over hun zielenroerselen verteld? Zijn ze sluw als hun gelaarsde collega? En teder overeenkomstig hun heerlijke aaibaarheid?

Het is raden. Vermoeden. Vertrouwen op intuïtie. Een kwestie van katteninstinct misschien wel. Hoe dan ook, het zijn altijd menswezens die katten laten praten. O zo leuk. Alsof het mensen zijn. Maar stel je voor dat ze zelf ineens het woord tot ons richten en zeggen wat ze vinden. Wie weet wat er dan gebeurt. De opstand der poezen misschien, legers van gelaarsde katten. Wie is dan de markies van Carabas?

Want ja, zoals Rilke zich al afvroeg, wie kent de kat?

Kattenkunde

Om een beetje kattenkennis op te doen hebben we om te beginnen gebruikgemaakt van de Dictionnaire amoureux des Chats van Frédéric Vitoux, voormalig journalist die inmiddels deel uitmaakt van de Académie francaise, het doorluchtige en meestal hoogbejaarde gezelschap van 'onsterflijken' dat over de Franse taal waakt. Het is een dikke pil met veel wetenswaardigheden en tal van anekdotes. Vitoux schreef ook het bijzondere Bébert, le chat de Louis-Ferdinand Céline. Nuttig en aangenaam was Sa majesté le chat van Louis Nucéra voor wie monsieur Lili een zwak heeft, omdat hij ooit een prachtig boekje heeft geschreven onder de titel Le roi René over de wielrenner René Vietto met jeugdherinneringen aan zijn geboorteplaats Nice en vooral de Touraankomsten daar. Voor Balthus kwamen we terecht bij het korte, zeer leesbare en fraai geïllustreerde Balthus (uitgeverij Taschen) van Gilles Néret De kattengedichten van Charles Baudelaire staan in het wereldvermaarde Les Fleurs du mal dat onder de titel De Bloemen van het kwaad werkelijk schitterend vertaald is door Petrus Hoosemans. Dat heeft geleid tot een fraaie tweetalige uitgave van de Historische Uitgeverij. Tot de leukste kattenboeken behoort De Aaibaarheidsfactor van Rudy Kousbroek, voor het eerst verschenen in 1969 en sinds kort weer in herdruk bij uitgeverij Augustus. Ter inspiratie dienden juweeltjes als Op de kat af, interviews met poezen van stand door Dorinde van Oort, Dagboek van een poes van Remco Campert en Mijn katten en ik van C. Buddingh'. En natuurlijk ook het vrolijke Kobus Kruls Parmantige Kattenboek naar T.S. Eliot in de vertaling van Gerrit Komrij. Ten slotte, in een heel ander register, het jaloersmakend mooi geschreven Parijs Retour, Literaire Reisgids voor Frankrijk van Bart Van Loo.

Verder werd er veel gesurft op internet.

Daar kwamen we ook de website tegen van de gebroeders Van Limburg (www.gebroedersvanlimburg.nl) die nog altijd wereldvermaard zijn. Hun boek De zeer rijke uren van de hertog van Berry is te zien in Musée Condé in Chantilly.

Dank aan onze vrienden kattenbezitters die zonder schroom alles vertelden over de hebbelijkheden en zelfs meest intieme geheimen van hun viervoetige huisgenoten.

Lili Freriks

Als jong meisje droomde Lili Bidard (Parijs, 1945) al van een beroep in kunstzinnige sferen. Iets anders in ieder geval dan de verstikkende regelmaat van een vaste baan bij de bank om de hoek waarop haar ouders hun hoop hadden gevestigd. Het bankkantoor, tussen haakjes, waar de vader van Brigitte Bardot een rekening had. Door allerlei omstandigheden en vooral ook omdat haar ouders wilden dat ze een 'echt' vak leerde, lukte haar niet wat ze zo graag wilde: studeren aan de beroemde Parijse School voor Kunstnijverheid (École des Arts Décoratifs). Uiteindelijk kwam ze in de filmwereld terecht; Festival de Lille voor korte films, Filmfestival Rotterdam, Festival de Cannes, Cinémathèque francaise, Centre Pompidou, Documentary Kopenhagen met het eerste productieforum voor IDFA Amsterdam, Cinekid, Sunnyside of the Doc Marseille. Nam het initiatief met andere Franse kunstenaars tot de Salon des artistes francais a Amsterdam.

Veel interessante ontmoetingen, een loopbaan als een permanente leerschool. Maar het verlangen om te schilderen verliet haar nooit. En de laatste jaren heeft ze dat eindelijk serieus opgepakt en haar droom waargemaakt. Mede dankzij Flo. Voor het eerst geeft ze het resultaat in boekvorm aan de openbaarheid prijs. Met trots en met schroom, pour le meilleur et le pire, zoals ze bij haar in Frankrijk zeggen...

Colofon

Les chats de Lili - De katten van Lili

ebook uitgave:
© 2012 uitgeverij de Rode kamer, Haarlem

ISBN 9789491259678

oorspronkelijke uitgave:
© 2009 Philip en Lili Freriks en Uitgeverij Conserve

ISBN 9789054292746

NUR: 301

Schilderijen: Lili Freriks

Vormgeving: Edd Simons

Foto Lili en Philip Freriks: Frits van den Assem

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie. microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.