Peter May

THE BLACKHOUSE

Het eiland van de vogeldoders

Uitgeverij de Rode Kamer | Haarlem

Introductie

Een macabere moord. Op het Schotse eiland Lewis wordt een moord gepleegd, vrijwel identiek aan een moord eerder dat jaar in de Schotse hoofdstad. De Edinburghse rechercheur Fin Macleod is op Lewis geboren en opgegroeid, de reden waarom hij naar het eiland is gestuurd om te proberen beide zaken op te lossen. Het wordt een reis terug naar huis, maar ook een reis naar zijn verleden. Tijdens het onderzoek ontmoet hij oude bekenden - allemaal met geheimen en verhalen.

Een vreselijke waarheid komt er aan het licht. De jager blijkt prooi te zijn. Op de rots An Sgeir, zeventig kilometer uit de kust, komt het tot een climax. Al sinds mensenheugenis vaart elk jaar tijdens het broedseizoen een groepje mannen van Lewis naar An Sgeir om 2000 jonge jan-van-genten van het nest te plukken en te doden. Daar op de grimmige rots komt het tot een dramatische ontknoping.

Peter May was eerst journalist, vervolgens scriptschrijver van verschillende televisieseries. Maar hij is bovenal een verhalenverteller. Hij is de auteur van o.a. de China Thrillers en de Enzo Files en van de thriller Virtually Dead.

The Blackhouse is het eerste deel van een trilogie. In oktober 2011, het jaar waarin The Blackhouse in Groot-Brittannië verscheen, waren er al meer dan 100.000 exemplaren van verkocht.

Dat is het land van voorbij geluk

Het blinkt me zonneklaar aan

De zorgeloze wegen die ik er ging

En nimmer meer kan gaan

A.E. Housman

Blue Remembered Hills

Tri rudan a thig gun iarraidh: an

t-eagal, an t-eudach ’s an gaol.

(Drie dingen krijgt men ongevraagd:

angst, liefde en jaloezie.)

Gaelisch gezegde

PROLOOG

Kinderen zijn het nog maar. Zestien jaar oud. Moedig gemaakt door de alcohol en haastig vanwege de naderende sabbat omhelzen ze, op zoek naar liefde, de duisternis maar ze vinden slechts de dood.

Er waait amper een briesje, wat ongebruikelijk is, en deze keer is die zwoel als adem op de huid, liefkozend en verleidelijk. Een lichte nevel aan de augustushemel verbergt de sterren, maar de driekwartmaan werpt bleek, bloedeloos licht over het door het aflopende tij ingeklonken zand. De zee ademt zacht tegen de kust, en fosforescerend schuim spat zilveren belletjes over goud. Het jonge stel loopt haastig van het dorp over het asfalt naar beneden. Als de golfslag pulseert hun bloed in hun hoofd.

Links vonkt het maanlicht op het rijzen en dalen van het water in het piepkleine haventje. Ze horen het gekraak van kleine bootjes die hun touwen straktrekken, het zachte gestommel van hout tegen hout terwijl ze dringen om ruimte en elkaar speels duwen in het donker.

Uilleam houdt haar hand vast en voelt haar aarzeling. Hij heeft in haar adem de zoetheid van alcohol geproefd, in haar kus de aansporing gevoeld en hij weet dat ze vanavond eindelijk toe zal geven. Echter, er is nog maar zo weinig tijd. Het zal snel sabbat zijn. Te snel. Over een halfuur al, zag hij toen hij stiekem op zijn horloge keek voor ze de straatlantaarns achter zich lieten.

Ceit ademt nu snel. Ze is bang, niet voor de seks maar voor haar vader. Ze weet dat hij bij het vuur zit en kijkt hoe langzaam de gloeiende resten van de turf voor middernacht doven, precies zo getimed door de jaren heen dat het voor het aanbreken van de rustdag gebeurt. Ze kan bijna voelen hoe zijn ongeduld langzaam, naarmate de klok richting morgen tikt en zij nog niet terug is, in woede verandert. Hoe kan het toch dat er zo weinig op dit godvrezende eiland is veranderd?

Er komen allerlei gedachten op, die vechten om een plaats met de passie die zich er heeft genesteld en met de alcohol die haar jeugdige weerstand heeft verminderd. Enkele uren geleden leek hun zaterdagavond in het buurthuis nog een eeuwigheid te gaan duren. Maar nooit gaat de tijd zo snel voorbij als wanneer die bijna om is. En dat is nu.

Ze voelt zowel paniek als lust opwellen als ze langs de schaduw van een oude vissersboot glippen, die half op zijn kant op de kiezels boven de waterlijn ligt. Door het open gedeelte van het betonnen botenschuurtje kunnen ze door de omlijsting van de glasloze ramen het strand erachter zien liggen. De zee lijkt van binnenuit op te gloeien, bijna licht te geven. Uilleam laat haar hand los en schuift de houten deur zover open dat zij er net aan langs kunnen. Hij duwt haar naar binnen. Het is er donker. Het stinkt er naar diesel, zout water en zeewier, als het trieste parfum van haastige puberseks. De donkere schaduw van een boot op een aanhanger doemt boven hen op; twee kleine rechthoekige raampjes bieden als kijkgaten een blik op de kust.

Hij duwt haar tegen de muur, en ze voelt onmiddellijk zijn mond op die van haar, zijn tong die zich naar binnen duwt, terwijl zijn handen in haar zachte borsten knijpen. Dat doet pijn, en ze duwt hem weg. ‘Niet zo hard.’ Haar adem lijkt te bulderen in het donker.

‘Geen tijd.’ Ze hoort de opgewondenheid in zijn stem. De opgewondenheid van een man, tegelijkertijd vol hartstocht en verlangen. Dan begint ze te twijfelen. Wil ze echt dat haar eerste keer zo gaat? Enkele armzalige, gestolen momenten in de duisternis van een goor botenschuurtje?

‘Nee.’ Ze duwt hem opzij en loopt weg, naar het raam voor een beetje frisse lucht. Ze kunnen nog voor twaalf uur terug zijn als ze opschieten.

Ze ziet de donkere gestalte uit de schaduwen opdoemen praktisch op hetzelfde moment als ze die voelt. Zacht, koud en zwaar. Onwillekeurig slaakt ze een gil.

‘In godsnaam, Ceit!’ Uilleam komt achter haar aan, behalve vol lust en verlangen nu ook gefrustreerd, en zijn voeten glijden onder hem weg alsof hij op ijs stapt. Hij valt hard op zijn elleboog en er schiet pijn door zijn arm. ‘Godver!’ De grond is nat van de diesel. Hij voelt hoe het zitvlak van zijn broek doorweekt raakt. Het zit op zijn handen. Zonder nadenken zoekt hij in zijn zak naar zijn aansteker. Het is hierbinnen gewoonweg veel te donker. Pas als hij met zijn duim het wieltje ronddraait en de vlam aanvonkt, komt de gedachte bij hem op dat hij het dreigende gevaar loopt om in een menselijke fakkel te veranderen. Maar het is al te laat. Het plotselinge licht is alarmerend in het donker. Hij zet zich schrap. Maar de dieseldampen vatten geen vlam, er volgt geen onverwachte flits verschroeiend vuur. Alleen een beeld zo diepschokkend dat het aanvankelijk onmogelijk te bevatten is.

Boven hun hoofd hangt aan de dakspanten een man, aan een gerafeld, oranjeplastic touw met zijn hoofd in een onmogelijke hoek. Het is een grote man, spiernaakt. Blauwwit vlees dat vanaf zijn borst en billen in plooien omlaag hangt, als een wijd pak dat twee maten te groot is. Uit een gapende glimlach die zijn buik over de hele breedte opensplijt, hangen tussen zijn benen lussen van iets glimmends en glads. De vlam laat de schaduw van de dode man over de gehavende muren vol graffiti dansen als vele geesten die een nieuwe gast verwelkomen. Achter de man ziet Uilleam Ceits gezicht.

Bleek, zwarte ogen, verstard van afgrijzen. Een moment denkt hij heel bizar dat de plas diesel waar hij in ligt, landbouwdiesel is, roodgekleurd door het accijnskantoor om de belastingvrije status ervan aan te geven - maar dan beseft hij dat het bloed is, kleverig en dik, dat al bruin aan zijn handen begint op te drogen.

ÉÉN

I

Het was al laat en nog steeds drukkend warm, zoals het alleen tijdens het festival kon zijn. Fin vond het moeilijk om zich te concentreren. De duisternis in zijn kleine studeer kamer omvatte hem als grote, zwarte zachte handen die hem op zijn stoel gedrukt hielden. De kring van licht van de lamp op zijn bureau maakte zijn ogen branderig, trok hem als een nachtvlinder aan, verblindde hem nu, zodat het moeilijk werd om zijn aantekeningen scherp te blijven zien. In de stilte bromde zachtjes de computer, en in zijn ooghoeken flikkerde het scherm. Hij had al uren geleden naar bed moeten gaan, maar hij moest en zou zijn essay af krijgen. De open universiteit was zijn enige kans om te ontsnappen, en hij was het maar blijven uitstellen. Dat was dom geweest.

Hij hoorde een beweging achter zich bij de deur en draaide zich kwaad in zijn stoel om in de verwachting Mona te zien. Maar de boze woorden kwamen niet. In plaats daarvan drong het tot hem door dat hij verbijsterd opkeek naar een man zo groot dat hij niet rechtop kon staan. Hij hield zijn hoofd scheef om niet het plafond aan te raken. Dit waren geen hoge kamers, maar die man moest wel zo’n tweeënhalve meter zijn. Hij had hele lange benen en droeg een donkere broek die in plooien over zijn zwarte laarzen viel. Zijn geruite overhemd zat ingestopt in een broek met een riem, en hij droeg een parka die openhing. De capuchon was omlaag en de kraag stond omhoog. Zijn armen bungelden langs zijn zij en grote handen staken uit mouwen die te kort waren. In Fins ogen leek hij ongeveer zestig jaar, een gegroefd, somber gezicht met donkere, uitdrukkingsloze ogen. Zijn zilvergrijze haar was lang en vettig en hing tot over zijn oren. Hij zweeg, stond Fin alleen maar aan te staren, terwijl het licht op Fins bureau diepe schaduwen op ijzige trekken wierp. Wat deed hij hier in godsnaam? Al het haar in Fins nek en op zijn armen ging overeind staan. Hij voelde de angst als een handschoen om zich heen glijden en in zijn greep houden.

Toen hoorde hij ergens vanuit de verte zijn eigen stem als een kind in het donker jammeren. ‘Rare ma-an...’ De man bleef hem aanstaren. ‘Er is een rare ma-an...’

‘Wat is er, Fin?’ klonk de stem van Mona. Gealarmeerd schudde ze hem aan zijn schouder.

Nog terwijl hij zijn ogen opendeed en haar bange gezicht zag, verbijsterd en nog opgeblazen van de slaap, hoorde hij zichzelf jammeren: ‘Rare ma-an...’

‘Wat is er in godsnaam?’

Hij draaide zich op zijn rug en ademde diep in en uit om weer kalm te worden. Zijn hart ging tekeer. ‘Het was maar een droom. Een boze droom.’ Maar de herinnering aan de man in zijn studeerkamer was nog levendig, als een nachtmerrie uit zijn kinderjaren. Hij keek naar het klokje op het nachtkastje. De digitale cijfers vertelden hem dat het zeven over vier was. Hij probeerde te slikken, maar zijn mond was droog, en hij wist dat hij de slaap niet meer zou kunnen vatten.

‘Je joeg me zo’n beetje de stuipen op het lijf.’

‘Het spijt me.’ Hij sloeg de dekens terug en stapte uit bed. Hij sloot zijn ogen en wreef over zijn gezicht, maar de man stond nog steeds op zijn netvlies gebrand. Hij ging staan.

‘Wat ga je doen?’

‘Plassen.’ Hij liep zachtjes over het tapijt en deed de deur naar de gang open, waar door namaak-Georgiaanse ramen maanlicht in geometrische vlakken naar binnen viel. Halverwege de gang kwam hij langs de open deur van zijn studeerkamer. Het was er pikdonker, en hij huiverde bij de gedachte aan de lange man die zomaar in zijn droom binnengekomen was. Het beeld was nog steeds heel duidelijk en scherp. Zijn aanwezigheid was erg krachtig geweest. Bij de badkamerdeur bleef hij even staan, zoals hij de afgelopen vier weken elke nacht had gedaan, met zijn blik op de kamer aan het einde van de gang. De deur stond op een kier en de kamer erachter baadde in het maanlicht. Gordijnen die open waren maar dicht hadden moeten zijn. Afschuwelijk leeg was het er nu. Fin draaide zich neerslachtig om, terwijl het koude zweet hem uitbrak.

De straal urine die het water raakte, vulde de badkamer met het troostende geluid van normaliteit. Altijd als het stil was werd hij depressief. Maar vannacht was de gebruikelijke leegte bezet. Het beeld van de man in de parka had alle andere gedachten verdrongen, zoals een koekoek het nest overneemt. Fin vroeg zich af of hij hem kende, aangezien het lange gezicht en het woeste haar iets bekends hadden gehad. Opeens herinnerde hij zich de beschrijving van de man in de auto, die Mona aan de politie had gegeven. Die had een parka aan gehad, dacht ze. Hij was ongeveer zestig jaar geweest, met lang, vettig grijs haar.

II

Hij nam de bus naar de stad en keek naar de rijen huurhuizen van grijs steen, die als de flikkerende beelden van een saaie zwart-witfilm langs zijn raam schoven. Hij had de auto kunnen nemen, maar Edinburgh was geen stad waar je zelf zou willen rijden. Tegen de tijd dat hij Princes Street had bereikt, brak de bewolking en schaduw en zonlicht joegen afwisselend over de uitgestrekte groene tuinen van het hoger gelegen kasteel. Een stel festivalgangers had zich rond een groepje straatartiesten verzameld, die vuur slikten en met knotsen jongleerden. Een jazzband speelde op de trap van de kunstgalerij. Fin stapte uit bij Waverley Station en liep via de bruggen naar de oude stad, zuidwaarts langs de universiteit en vervolgens oostwaarts in de schaduw van Salisbury Crags. Zonlicht viel schuin over de steil oplopende groene helling van de loodrechte kliffen, die de skyline achter het hoofdbureau van de politie domineerde.

In een gang op de bovenverdieping knikten bekende gezichten hem gedag. Iemand legde een hand op zijn arm en zei: ‘Gecondoleerd, Fin.’ Hij knikte alleen maar.

Hoofdinspecteur Black keek amper op van zijn schrijfwerk en gebaarde naar een stoel aan de andere kant van het bureau. Hij had een mager bleek gezicht en was met zijn nicotine bevlekte vingers papieren aan het sorteren. Er lag iets havikachtigs in zijn blik toen hij zich eindelijk tot Fin richtte. ‘Hoe gaat het op de open universiteit?’

Fin haalde zijn schouders op. ‘Goed.’

‘Ik heb nooit gevraagd waarom je eigenlijk met je studie bent gestopt. Je studeerde toch in Glasgow?’

Fin knikte. ‘Omdat ik jong was, meneer. En dom.’

‘Waarom ben je bij de politie gegaan?’

‘Dat deed je in die tijd, als je van de eilanden kwam en geen werk en geen diploma’s had.’

‘Kende je dan iemand bij de politie?’

‘Een paar mensen.’

Black keek hem nadenkend aan. ‘Je bent een prima politieman, Fin. Maar het is niet wat je wilt, hè?’

‘Het is wat ik ben.’

‘Nee, het is wat je was. Tot een maand geleden. Wat er gebeurd is is, nou ja, afschuwelijk. Maar het leven gaat door, met ons erbij. Iedereen begreep dat je tijd nodig had om te rouwen. God weet dat we tijdens ons werk genoeg doden zien om dat te begrijpen.’

Fin keek hem verontwaardigd aan. ‘U hebt geen idee hoe het is om een kind te verliezen.’

‘Dat klopt.’ Er klonk geen spoortje medeleven in Blacks stem. ‘Maar ik heb mensen verloren die me na stonden, en ik weet dat je zoiets gewoon moet verwerken.’ Als een man in gebed vouwde hij zijn handen. ‘Maar het is ongezond om daar, nou ja, bij stil te blijven staan, Fin. Ziekelijk.’ Hij tuitte zijn lippen. ‘Het wordt dus tijd dat je een besluit neemt. Over wat je met de rest van je leven gaat doen. Tot die tijd wil ik dat je weer aan het werk gaat, tenzij er een dringende, medische reden is.’

De druk om weer aan het werk te gaan werd steeds groter. Van Mona, telefoontjes van collega’s, advies van vrienden. Hij had zich ertegen verzet, omdat hij niet wist hoe hij weer de man moest worden van vóór het ongeluk.

‘Wanneer?’

‘Nu. Vandaag.’

Fin was in shock. Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik heb meer tijd nodig.’

‘Je hebt genoeg tijd gehad, Fin. Of je komt terug, of je neemt ontslag.’ Black wachtte niet op antwoord. Van een slordige stapel mappen op zijn bureau pakte hij een manilla-dossiermap en hij schoof die naar Fin. ‘Je herinnert je nog de Leith Walkmoord in mei?’

‘Inderdaad.’ Maar Fin sloeg de map niet open. Dat hoefde niet. Hij herinnerde zich maar al te goed het naakte lichaam dat aan een boom tussen de natgeregende pinksterkerk en de bank hing. Op een poster aan de muur stond: Jezus redt. Fin herinnerde zich dat hij dacht dat het net een reclame voor de bank was, en dat er eigenlijk Jezus redt zijn geld en spaart bij de Bank of Scotland had moeten staan.

‘Er is er nog zo’n moord gepleegd. Dezelfde modus operandi.’

‘Waar?’

‘In het noorden. Politieregio Noord. Het computer programma HOLMES kwam ermee. Het briljante idee om jou aan het onderzoek te koppelen kwam feitelijk van HOLMES.’ Hij knipperde met zijn lange wimpers en keek Fin strak aan met een blik waarin twijfel was te lezen. ‘Je spreekt de taal toch nog steeds?’

Fin keek verbaasd. ‘Gaelisch? Sinds ik weg ben van Lewis, heb ik het niet meer gesproken.’

‘Dan zou ik het maar gaan ophalen als ik jou was. Het slachtoffer komt uit je geboorteplaats.’

‘Uit Crobost?’ Fin was verbijsterd.

‘Een paar jaar ouder dan jij. Hij heet...’ hij raadpleegde een van de papieren voor zich. ‘... Macritchie. Angus Macritchie. Ken je hem?’

Fin knikte.

III

Het zonnetje dat schuin door het raam van de woonkamer viel, scheen ze hun verdriet te verwijten. Gevangen in het licht hingen stofdeeltjes roerloos in de lucht. Buiten konden ze het geluid horen van de kinderen die op straat een balletje trapten. Enkele weken geleden nog had het Robbie geweest kunnen zijn. Het tiktakken van de klok op de schoorsteenmantel benadrukte de stilte tussen hen. Mona’s ogen waren rood, maar de tranen waren opgedroogd. In plaats daarvan was ze boos.

‘Ik wíl niet dat je gaat.’ Dat was tijdens hun geruzie haar refrein geworden.

‘Vanmorgen wilde je juist dat ik aan het werk ging.’

‘Maar ik wil wel dat je weer thuiskomt. Ik wil hier niet weken lang alleen moeten zitten.’ Ze haalde diep en bevend adem. ‘Met mijn herinneringen. Met... met...’

Misschien zou ze nooit de woorden hebben gevonden om haar zin mee af te maken. Maar Fin deed het voor haar. ‘Je schuld?’ Hij had nooit gezegd dat het haar schuld was geweest. Maar hij vond van wel, hoewel hij dat diep van binnen niet probeerde te doen. Ze keek hem aan met zoveel pijn in haar blik dat hij onmiddellijk spijt had. Hij zei: ‘Trouwens, het is maar voor een paar dagen.’ Hij haalde zijn handen door zijn fijne blonde krulletjes. ‘Denk je nu werkelijk dat ik erheen wil? Ik probeer het al achttien jaar te vermijden.’

‘Maar nu grijp je onmiddellijk deze kans. Een kans om te ontsnappen. Om aan mij te ontsnappen.’

‘Doe niet zo belachelijk.’ Maar hij wist dat ze gelijk had. Hij wist ook dat hij niet alleen voor Mona wilde weglopen. Hij wilde overal voor weglopen. Terug naar de plek waar het leven eens eenvoudig had geleken. Een terugkeer naar zijn jeugd, naar de baarmoeder. Het was nu gemakkelijk om te negeren dat hij het eiland bijna zijn hele volwassen leven had vermeden. Het was ook gemakkelijk om te vergeten dat niets zo belangrijk had geleken voor hem als tiener dan om te vertrekken.

Hij herinnerde zich hoe gemakkelijk het was geweest om met Mona te trouwen. Om alle verkeerde redenen. Om het gezelschap. Als excuus om niet terug te gaan. Maar het enige wat ze in veertien jaar hadden bereikt was een soort van inschikkelijkheid, ruimte die ze beiden voor de ander in hun leven hadden vrijgemaakt. Ruimte die ze samen hadden bezet, maar nooit echt hadden gedeeld. Ze waren vrienden geweest. Er was oprechte hartelijkheid. Maar hij betwijfelde of er ooit liefde was geweest. Echte liefde. Zoals zoveel mensen in het leven leken ze tevreden met hun tweede keus. Robbie was de brug tussen hen geweest. Maar Robbie was er niet meer.

Mona zei: ‘Heb je enige idee hoe het de afgelopen paar weken voor me is geweest?’

‘Volgens mij wel.’

Ze schudde haar hoofd. ‘Nee hoor. Jij hoefde niet elke seconde dat je niet sliep door te brengen met iemand die juist door te zwijgen luidkeels verwijten maakt. Ik weet dat je mij de schuld geeft, Fin.’

‘Dat heb ik nooit gezegd.’

‘Dat hoefde ook niet. Maar hoezeer je het mij ook verwijt, weet wel dat ik het mezelf tien keer meer verwijt. Het is voor mij ook een verlies, Fin. Het was ook míjn zoon.’ Weer kwamen de tranen; ze brandden in haar ogen. Hij kon het niet opbrengen om te antwoorden. ‘Ik wíl niet dat je gaat,’ klonk weer het refrein.

‘Ik heb geen keus.’

‘Natuurlijk wel. Er valt altijd te kiezen. Weken lang heb je ervoor gekozen om níét naar je werk te gaan. Je kunt ervoor kiezen om níét naar het eiland te gaan. Zeg gewoon nee.’

‘Dat kan ik niet.’

‘Fin, als je morgen op dat vliegtuig stapt, dan...’ Hij wachtte op het ultimatum, terwijl zij de moed bijeenschraapte om die te stellen. Maar het bleef stil.

‘Dan wat, Mona? Wat gebeurt er als ik morgen op dat vliegtuig stap?’ Hij daagde haar uit om het te zeggen. Dan zou het haar schuld zijn en niet die van hem.

Ze keek weg, zoog haar onderlip naar binnen en beet erop tot ze bloed proefde. ‘Verwacht dan niet dat ik hier nog ben als je terugkomt, meer niet.’

Hij keek haar lang aan. ‘Misschien zou dat het beste zijn.’

Het tweemotorige vliegtuig met 37 zitplaatsen schudde in de wind toen het overhelde om een keer boven Loch a Tuath rond te cirkelen als voorbereiding op de landing op de korte, winderige landingsbaan van het vliegveld van Stornoway. Toen ze tevoorschijn doken uit het dikke, lage wolkendek, keek Fin van boven af op een leigrijze zee, die witschuimend over de vingers van zwarte rots sloeg die uit het schiereiland Eye staken, het ruige stukje land dat de Punt werd genoemd. Hij zag de vertrouwde patronen die in het landschap waren uitgesneden, als de loopgraven zo karakteristiek voor de Eerste Wereldoorlog, hoewel de mens deze greppels niet voor een oorlog maar voor warmte had gegraven. Eeuwen van turfsteken hadden hun kenmerkende littekens achtergelaten in de eindeloze, anderszins oninteressante bunders moerasland. Het water in de baai beneden zag er koud uit en werd gerimpeld door de wind die er onafgebroken overheen blies. Dat was Fin vergeten, dat van de wind, die onvermoeibare aanval die over bijna vijfduizend kilometer Atlantische Oceaan kwam binnenwaaien. Achter de beschutting van de haven van Stornoway stond er op het eiland nauwelijks een boom.

Tijdens de één uur durende vlucht had hij geprobeerd om niet na te denken. En ook niet om vooruit te lopen op zijn terugkeer naar zijn geboorte-eiland, of om aan de afschuwelijke stilte te denken waaronder hij van huis was vertrokken. Mona had de nacht in Robbies kamertje doorgebracht. Hij had haar aan het andere einde van de gang horen huilen toen hij zijn tas inpakte. ’s Morgens was hij zonder een woord vertrokken, en toen hij de voordeur achter zich dichttrok wist hij dat daarmee niet alleen zijn leven met Mona werd afgesloten, maar ook een hoofdstuk van zijn leven waarvan hij zou willen dat het nooit geschreven was.

Nu hij de bekende nishutten op het vliegveld onder zich zag, en de hem onbekende nieuwe veerbootterminal in de verte zag glanzen, werd Fin overspoeld door emoties. Het was zo lang geleden, en hij was niet voorbereid op de plotselinge vloed aan herinneringen die hem bijna overmande.

TWEE

Ik heb mensen die in de jaren vijftig zijn geboren, hun jeugd in tinten bruin horen beschrijven. Een sepia wereld. Ik ben in de jaren zestig en zeventig opgegroeid, en mijn jeugd was paars.

We woonden in wat een whitehouse wordt genoemd, ongeveer een kilometer buiten Crobost dat deel uitmaakt van de dorpsgemeenschap Ness, op het uiterst noordelijke puntje van Lewis, het noordelijkste eiland van de Schotse eilandengroep de Buiten-Hebriden. De whitehouses waren in de jaren twintig van de vorige eeuw van steen en kalk of van betonblokken gebouwd, met lei, golfplaten of geteerd vilt als dakbedekking. Ze werden gebouwd om de oude blackhouses te vervangen. De muren van een blackhouse waren van gestapelde stenen en het dak was van riet, en het bood beschutting aan mens en dier. Dag en nacht brandde er in het hoofdvertrek, dat de vuurkamer werd genoemd, een turfvuur in het midden van de stenen vloer. Er was geen schoorsteen, en de rook werd verondersteld via een gat in het dak te ontsnappen. Natuurlijk was dat niet erg effectief, en zo’n huis stond altijd vol rook. Geen wonder dat de levensverwachting zo kort was.

De restanten van het blackhouse waar de grootouders van mijn vader in gewoond hadden, stonden in onze tuin op een steenworp afstand van het huis. Het dak was verdwenen, en bijna alle muren waren ingestort, maar het was een fantastische plek om verstoppertje te spelen.

Mijn vader was een praktisch man, met een dikke bos zwart haar en doordringende blauwe ogen. Zijn huid leek wel van leer die ’s zomers de kleur van teer kreeg, wanneer hij bijna de hele dag buiten doorbracht. Toen ik nog erg jong was, nog voordat ik naar school ging, nam hij me altijd mee op strandjutten. Toen begreep ik het nog niet, maar later kwam ik erachter dat hij in die tijd werkeloos was. De vis industrie was ingekrompen, en de boot waarvan hij schipper was geweest, was verkocht als schroot. Dus had hij alle tijd van de wereld, en stroopten we bij het eerste daglicht al het strand af op zoek naar wat er die nacht kon zijn aangespoeld. Hout. Veel hout. Hij vertelde me eens dat hij een man kende die zijn hele huis van aangespoeld hout had gebouwd. Zelf had hij bijna al het hout voor onze zolderkamers van de zee gekregen. De zee gaf in overvloed. En nam ook in overvloed. Er ging bijna geen maand voorbij of we hoorden wel van een arme stakker die was verdronken. Een visongeluk. Iemand die aan het zwemmen was en door de onderstroom was meegesleurd. Iemand die van de kliffen was gevallen.

Van die uitstapjes naar het strand sleepten we allerlei spullen mee naar huis. Touw, visnet en aluminium zeeboeien, die mijn vader aan de ketellappers verkocht. Na een storm was de oogst zelfs nog groter. Na zo’n storm vonden we het grote 200 litervat. Hoewel de storm zelf was gaan liggen, waaide het nog steeds hard, was de zee nog steeds hoog en kwaad, en ranselde ze de kust. Grootse wolkenpartijen joegen met een snelheid van 100 kilometer per uur of meer langs de hemel. Ertussendoor kleurde de zon het land fleurig in steeds veranderende vlakken groen, paars en bruin.

Er stond niet op het vat wat erin zat, maar het was vol en zwaar, en mijn vader was opgewonden over onze vondst. Maar voor ons was het te zwaar om te vervoeren. Hij stond scheef en lag half begraven onder het zand. Dus regelde hij een trekker, een aanhanger en enkele mannen om te helpen, en tegen de middag stond het veilig in een schuur op de croft. Hij had het vat al snel open en ontdekte dat het met verf was gevuld. Helderpaarse hoogglansverf. Zo kwam het dat elke deur, kast en plank, elk raam en elke vloerplank in ons huis paarsgeverfd was. En dat bleef zo in alle jaren dat ik daar woonde.

Mijn moeder was een lieve vrouw met fijne krulletjes blond haar, dat ze naar achteren in een paardenstaart droeg. Ze had een bleke, sproetige huid en glanzend bruine ogen, en ik kan me niet herinneren dat ik haar ooit met make-up heb gezien. Ze was een zachtaardige vrouw met een opgewekt karakter, maar ze kon fel uitvallen als je haar boos maakte. Ze bewerkte het land dat bij ons huisje hoorde, wat samen de croft werd genoemd. We hadden maar tweeënhalve hectare, dat in een lange smalle strook van het huis naar de kust liep. Vruchtbare machair, goed graasland voor de schapen die door de regeringssubsidies voor de meeste inkomsten zorgden. Ze teelde ook aardappelen en rapen, enkele graangewassen en gras voor hooi en kuilgras. Ik herinner me haar zoals ze op onze trekker zat in haar blauwe overall en zwarte rubberlaarzen, verlegen lachend naar een fotograaf van de plaatselijke krant omdat ze een prijs op de Nessshow had gewonnen.

Tegen de tijd dat ik naar school ging, had mijn vader een baan bij een nieuw constructiebedrijf voor de olie-industrie op Arnish Point in Stornoway, en elke dag vroeg in de ochtend vertrokken hij en een stel mannen uit het dorp in een wit busje voor een lange rit naar de stad. Dus was het mijn moeder die me op mijn eerste dag met onze roestige Ford Anglia naar school zou brengen. Ik was opgewonden. Mijn beste vriend was Artair Macinnes, en hij wilde even graag als ik naar school. We scheelden maar een maand, en de bungalow van zijn ouders was het huis dat het dichtst bij onze croft lag. Dus brachten we in de periode voor we naar school gingen veel tijd samen door. Onze ouders waren echter niet bepaald bevriend met elkaar. Ik veronderstel dat het iets met klassenverschil te maken had. Artairs vader was leraar op de school in Crobost. Dat was niet alleen een lagere school, maar daar werden ook de eerste twee jaren voortgezet onderwijs gegeven. Hij gaf wiskunde en Engels op de middelbare school.

Ik herinner me dat het een winderige dag in september was; de lage bewolking kneusde en botste tegen het land. Je kon ruiken dat er met de wind regen zou komen. Ik droeg een bruine anorak met een capuchon en een korte broek, waarvan ik wist dat hij zou gaan schuren als die nat werd. Mijn zwarte rubberlaarzen klosten tegen mijn kuiten, en ik zwaaide mijn stijve, nieuwe canvas schooltas over mijn schouder met daarin strandschoenen en een lunchpakket. Ik popelde om te vertrekken.

Mijn moeder reed net de Anglia achteruit uit de houten schuur die als garage diende, toen boven het geluid van de wind een claxon klonk. Ik draaide me om en zag Artair met zijn vader in hun feloranje Hillman Avenger aan komen rijden. Die was tweedehands, maar zag er praktisch nieuw uit, en stelde onze oude Anglia in de schaduw. Meneer Macinnes liet de motor draaien, stapte uit, liep naar mijn moeder en sprak met haar. Even later kwam hij naar me toe, legde zijn hand op mijn schouder en zei dat ik met hem en Artair mee zou rijden naar school. Pas toen de auto wegreed en ik me omdraaide en mijn moeder zag zwaaien, besefte ik dat ik haar geen gedag had gezegd.

Ik weet nu hoe het voelt op de dag dat je kind voor het eerst naar school gaat. Het geeft je een eigenaardig gevoel van verlies, van onherroepelijke verandering. Nu ik terugkijk, weet ik dat mijn moeder dat ook voelde. Het was van haar gezicht te lezen, en ook de spijt dat ze dat moment op een of andere manier had gemist.

De school van Crobost stond in een kom buiten het dorp, uitkijkend op het noorden, richting Port Nis, in de schaduw van de hoger gelegen kerk die de skyline van het dorp domineerde. De school werd door open grasland omringd, en in de verte kon je nog net de vuurtoren van Butt zien. Op sommige dagen kon je helemaal aan de overkant van de Minch het vasteland zien liggen. Dan was aan de verre horizon zeer vaag de omtrek van de bergen zichtbaar. Er werd altijd gezegd dat het slecht weer zou worden als je het vasteland kon zien. En ze hadden altijd gelijk.

Er zaten 103 kinderen op de lagere school van Crobost, en 88 op de middelbare school. Met een fris gezicht begonnen die dag met mij nog elf kinderen, en we zaten in twee rijen van zes banken, de een achter de ander.

Onze juffrouw was mevrouw Mackay, een magere vrouw met grijs haar die waarschijnlijk een stuk jonger was dan ze eruitzag. Ik vond haar hoogbejaard. Mevrouw Mackay was eigenlijk een zachtaardige vrouw, maar streng, en soms had ze een scherpe tong. Het eerste wat ze de klas vroeg, was of er iemand geen Engels sprak. Ik had natuurlijk wel eens Engels horen praten, maar thuis spraken we alleen Gaelisch. Mijn vader wilde geen televisietoestel in huis, dus ik begreep absoluut niet wat ze zei. Artair stak met een veelbetekenende grijns op zijn gezicht zijn hand op. Ik hoorde mijn naam, en alle ogen in de klas werden op mij gericht. Je hoefde geen genie te zijn om te bedenken wat Artair haar had verteld. Ik voelde mijn gezicht rood worden.

‘Nou, Fionnlagh,’ zei mevrouw Mackay in het Gaelisch, ‘het lijkt erop dat je ouders zo onverstandig geweest zijn om je geen Engels te leren voordat je naar school ging.’ Ik werd meteen boos op mijn vader en moeder. Waarom kon ik geen Engels praten? Wisten ze niet hoe vernederend dit was? ‘Je moet weten dat er in deze klas alleen Engels wordt gesproken. Niet dat er iets mis is met Gaelisch, maar zo is het nu eenmaal. En zo komen we er snel genoeg achter of je een vlugge leerling bent of niet.’ Ik durfde niet op te kijken. ‘Om te beginnen geven we je je Engelse naam. Weet je die?’

Met iets van opstandigheid keek ik op. ‘Finlay.’ Dat wist ik omdat Artairs ouders me zo noemden.

‘Mooi. En aangezien ik vandaag begin met het doornemen van de namen, kun je me meteen je achternaam vertellen.’

‘Macleoid.’ Ik gebruikte de Gaelische uitspraak, wat in de oren van een Engelsman zo’n beetje als Maclodge klinkt.

‘Macleod,’ verbeterde ze me. ‘Finlay Macleod.’ Toen ging ze in het Engels verder en nam ze de andere namen door. Macdonald, Macinnes, Maclean, Macritchie, Murray, Pickford... Alle ogen gingen naar de jongen die Pickford heette, en mevrouw Mackay zei iets tegen hem waar de klas om moest giechelen. De jongen bloosde en gaf mompelend een onsamenhangend antwoord.

‘Hij is Engels,’ fluisterde een stem in het Gaelisch tegen me aan het tafeltje naast me. Ik draaide me verbaasd om en zag een leuk meisje met blond haar. Dat zat in twee vlechten, elk met een blauwe strik onderin. ‘Hij heeft namelijk als enige een naam die niet met een “m” begint. Dan moet hij wel Engels zijn. Mevrouw Mackay raadde dat hij de zoon van de vuurtorenwachter was, want die zijn altijd Engels.’

‘Wat zitten jullie daar te fluisteren?’ De stem van mevrouw Mackay klonk schel, en ik vond haar zelfs nog intimiderender als ze Gaelisch sprak, omdat ik dat kon verstaan.

‘Alstublieft, mevrouw Mackay,’ zei het vlechtenmeisje, ‘ik vertaal voor Finlay.’

‘O, vertálen, hè?’ Er klonk zogenaamd bewondering in de stem van mevrouw Mackay. ‘Dat is een groot woord voor een klein meisje.’ Ze zweeg even om de namenlijst te raadplegen. ‘Ik was van plan jullie op alfabet neer te zetten, maar aangezien je zo’n talenkenner bent, Marjorie, kun je maar beter naast Finlay blijven zitten om voor hem... te vertálen.’

Marjorie glimlachte zelfvoldaan, maar de toon van de juffrouw ontging haar. Ik van mijn kant was heel blij om naast een leuk meisje met vlechten te zitten. Ik keek naar Artair aan de andere kant van de klas en zag dat die boos naar me keek. Ik dacht toen dat hij kwaad was omdat hij naast me had willen zitten. Nu weet ik dat hij jaloers was.

Tijdens het speelkwartier ging ik op het speelplein flink tegen hem tekeer. ‘Waarom heb je verraden dat ik geen Engels kan?’

Maar hij was niet onder de indruk. ‘Ze waren er toch wel achter gekomen, hè?’ Hij haalde een kleine blauwzilveren inhalator uit zijn zak, stopte het mondstuk in zijn mond en ademde diep in terwijl hij op het metalen busje drukte. Ik vond dat heel normaal. Zolang ik hem kende had hij al een puffer. Hij was astmatisch, hadden mijn ouders gezegd, wat me in die tijd weinig zei. Ik wist alleen dat hij soms moeilijk kon ademen en dat alles weer goed kwam als hij aan zijn puffer zoog.

Een grote roodharige jongen rukte hem uit zijn hand. ‘Wat is dat?’ Hij hield hem tegen het licht alsof hij op die manier misschien de geheimen erin kon zien. Dat was mijn eerste ontmoeting met Murdo Macritchie. Hij was groter en zwaarder gebouwd dan de andere jongens, en had een dikke bos opvallend rood haar. Later kwam ik erachter dat ze hem Murdo Ruadh noemde. Ruadh is het Gaelische woord voor rood. Letterlijk rooie Murdo. Dat was om hem van zijn vader te onderscheiden, die ook Murdo Macritchie heette. Die had zwart haar, en werd Murdo Dubh genoemd. Iedereen kreeg uiteindelijk een bijnaam, omdat zoveel voor- en achternamen hetzelfde waren. Murdo Ruadh had een broer, Angus, die een paar jaar ouder was dan wij. Ze noemden hem Engel, omdat hij de pestkop van zijn klas was, en Murdo Ruadh leek dezelfde kant op te gaan.

‘Geef terug!’ Artair probeerde zijn puffer terug te pakken, maar Murdo Ruadh hield hem buiten zijn bereik. Hoewel Artair stevig gebouwd was, was hij niet tegen de grote Murdo opgewassen, die de puffer naar een jongen gooide, die hem weer naar een ander gooide, die hem weer naar Murdo teruggooide. Zoals elke pestkop had Murdo Ruadh al volgelingen aangetrokken, zoals vliegen op stront afkomen. Domme jongens, maar slim genoeg om zelf niet het slachtoffer te worden.

‘Kom hem maar halen, fluitketel,’ schold Murdo Ruadh hem spottend uit. Toen Artair ernaar graaide, gooide hij hem naar een van zijn vliegen.

Ik kon het karakteristieke gerasp in Artairs borst horen toen die achter zijn puffer aan rende. Paniek en vernedering kwamen tegelijk op en blokkeerden zijn luchtwegen. Ik greep een van Murdo’s trawanten vast en trok hem de puffer uit zijn hand. ‘Hier.’ Ik gaf hem terug aan mijn vriend. Artair zoog er meerdere keren aan. Ik voelde een hand in mijn kraag, en een onweerstaanbare kracht smeet me tegen de muur. Door het scherpe, ruwe pleisterwerk begon mijn achterhoofd te bloeden. ‘Wie denk je wel niet dat je bent, Gaelisch knulletje?’ Het gezicht van Murdo Ruadh was vijf centimeter van dat van mij vandaan, en ik kon zijn slechte adem ruiken. ‘Kan geen Engels praten. Kan helemaal niet praten.’ Maar hoewel de ironie me toen ontging, waren zijn honende opmerkingen in het Gaelisch. Dat was de taal van het schoolplein. We spraken alleen Engels in de klas.

‘Laat hem met rust!’ Het was de stem van een kleine jongen, maar er lag zoveel gezag in dat het gejoel en gejouw verstomde van de jongens die toegestroomd waren om te zien hoe ik een pak slaag van Murdo kreeg. Er verscheen een frons van onbegrip op het grote, lelijke gezicht van Murdo Ruadh. Binnen een minuut was hij twee keer getart. Hij moest zorgen dat daar een einde aan kwam. Hij liet mijn kraag los en draaide zich om. De jongen was niet groter dan ik, maar iets in zijn houding maakte dat Murdo Ruadh stokstijf bleef staan. Alleen het geluid van de wind was nog te horen, en het gelach van de meisjes die aan de andere kant van het schoolplein aan het touwtjespringen waren. Iedereen keek naar Murdo. Hij wist dat zijn reputatie op het spel stond.

‘Pas maar op jij... of ik haal mijn grote broer.’

Ik wilde in lachen uitbarsten.

De andere jongen bleef Murdo Ruadh strak aankijken, en je kon zien dat Murdo daar zenuwachtig van werd. ‘Als jij naar je grote broer wilt rennen...’, de jongen spuugde de woorden gróte en bróér er met iets van minachting uit, ‘... dan moet ik het wel tegen mijn vader zeggen.’

Murdo werd bleek onder de bos weerbarstig rood haar. ‘Nou, blijf gewoon... gewoon uit mijn buurt.’ Dat was een slappe reactie, en iedereen wist het. Hij wrong zich door de kring jongens en liep naar de overkant van het schoolplein. Zijn volgelingen draafden achter hem aan, terwijl ze zich afvroegen of ze op het verkeerde paard hadden gewed.

‘Dankjewel,’ zei ik tegen de jongen, terwijl de groep zich verspreidde.

Maar hij haalde slechts zijn schouders op, alsof het niets voorgesteld had. ‘Ik heb een pesthekel aan klotetreiteraars.’ Dat was de allereerste keer dat ik iemand hoorde vloeken. Hij stopte zijn handen diep in zijn zakken en liep naar de aanbouw.

‘Wie is dat?’ vroeg ik aan Artair.

‘Weet je dat niet?’ vroeg Artair verbaasd. Ik schudde mijn hoofd. ‘Dat is Donald Murray.’ Hij sprak zacht en met eerbied. ‘Hij is de zoon van de dominee.’

Toen ging de bel, en we gingen allemaal terug naar de klas. Het was eigenlijk puur toeval dat de deur van het schoolhoofd openging toen ik er net langs liep, en hij de stroom leerlingen in de gang afzocht naar een geschikte kandidaat. ‘Jij, jongen.’ Hij wees naar mij. Ik bleef onmiddellijk staan en hij duwde een envelop in mijn hand. Ik had geen idee wat hij toen zei, en daar stond ik dan terwijl ik de paniek voelde opkomen.

‘Hij praat geen Engels, en mevrouw Mackay heeft gezegd dat ik voor hem moet vertalen.’ Marjorie stond als een beschermengel vlak achter me. Ze schonk me een triomfantelijk lachje toen ik me omdraaide om haar aan te kijken.

‘Is dat zo? Vertalen, hè?’ Het schoolhoofd bekeek ons geïnteresseerd, zogenaamd streng, met een opgetrokken wenkbrauw. Het was een lange, kale man met een half brilletje. Hij droeg altijd een grijs tweed pak dat hem een maat te groot was. ‘Dan kun je maar beter met hem meegaan, jongedame.’

‘Ja, meneer Macaulay.’ Verbazingwekkend gewoon hoe ze de naam van iedereen leek te kennen. ‘Kom, Finlay.’ Ze gaf me een arm en we liepen weer naar buiten, het schoolplein op.

‘Waar gaan we naartoe?’

‘Die brief die je vasthoudt, is een bestelling bij de kruidenier om de voorraad van het snoepwinkeltje aan te vullen.’

‘Het snoepwinkeltje?’ Ik had geen idee waar ze het over had.

‘Weet je dan helemaal niets, stommerd? In het snoepwinkeltje kopen we op school snoep, chips, limonade en zo. Dan hoeven we niet eindeloos de straat op en neer naar de winkel met de kans aangereden te worden.’

‘O.’ Ik knikte en vroeg me af hoe ze dat allemaal wist. Enige tijd later kwam ik er pas achter dat ze een zus in de zesde klas van de lagere school had. ‘Dus nu worden alleen wij twee aangereden?’

Ze giechelde. ‘Die oude Macaulay vond vast dat jij er verstandig uitzag.’

‘Nou, dat heeft hij dan mis.’ Ik dacht weer aan mijn confrontatie met Murdo Ruadh. Ze giechelde weer.

De kruidenierswinkel was een kleine kilometer verderop in een oude stenen schuur aan het einde van de straat. Hij stond op de kruising met de hoofdstraat. Er waren twee kleine ramen, waarachter nooit iets leek te liggen, met daartussen een smalle deur waardoor je in de winkel kwam. We konden hem in de verte zien, naast een stenen schuur met een roestbruin dak van gegolfd ijzer. De smalle weg was lang en recht, zonder stoep, met aan weerszijden rottende, scheve houten paaltjes. De afrastering slaagde er niet bepaald in om de schapen van de weg te houden. Het hoge gras langs de greppel was bruingeschroeid en lag plat door de wind, en de hei was nagenoeg dood. Op de helling erachter stonden huizen als vierkanten kralen aan een ketting geregen langs de hoofdstraat, zonder bomen of struiken om de harde randen te verzachten. Het was er één grote wanorde van hekken en de rottende karkassen van overleden auto’s en kapotte trekkers.

‘Waar ergens woon je in Crobost?’ vroeg ik aan Marjorie.

‘Nergens. Ik woon op de boerderij Mealanais, ongeveer drie kilometer buiten Crobost.’ Ze liet haar stem dalen, zodat ik haar nauwelijks boven de wind uit kon horen. ‘Mijn moeder is Engels.’ Het was alsof ze me een geheim vertelde. ‘Daarom kan ik accentloos Engels praten.’

Ik haalde mijn schouders op, terwijl ik me afvroeg waarom ze me dat vertelde. ‘Ik zou het niet merken.’

Ze schoot in de lach. ‘Natuurlijk niet.’

Het was koud en het begon te regenen. Ik deed mijn capuchon omhoog, terwijl ik even naar het meisje met de vlechten gluurde. Die wapperden achter haar in de wind, en ze leek te genieten van de koude tinteling op haar gezicht. Haar wangen waren vuurrood. ‘Marjorie.’ Ik verhief mijn stem om boven de wind uit te komen. ‘Wat een mooie naam.’

‘Ik vind hem afschuwelijk.’ Ze keek me boos aan. ‘Dat is mijn Engelse naam. Maar niemand noemt me zo. Mijn echte naam is Marsaili.’ Net als bij Marjorie legde ze de klemtoon op de eerste lettergreep; de ‘s’ werd een zachte ‘sj’, zoals in het Gaelisch na de ‘r’ altijd gebeurde, een Noorse erfenis van de tweehonderd jaar dat de eilanden door de Noormannen werden bestuurd.

‘Marsaili.’ Ik probeerde het uit om te zien of de naam in mijn mond paste, en ik hield van de klank ervan. ‘Dat is zelfs nog mooier.’

Ze keek ze me heel even verlegen aan, lichtblauwe ogen die die van mij een ogenblik ontmoetten en vervolgens weer wegdansten. ‘En wat vind je van jóúw Engelse naam?’

‘Finlay?’ Ze knikte. ‘Ik weet niet.’

‘Dan noem ik je Fin. Wat vind je daarvan?’

‘Fin.’ Weer proefde ik de klank ervan. Het was kort, en zakelijk. ‘Prima.’

‘Mooi.’ Marsaili glimlachte. ‘Dan heet je zo.’

En zo kwam het dat Marsaili Morrison me de naam gaf die ik de rest van mijn leven zou dragen.

In die tijd bleven de nieuwe kinderen de eerste week maar tot de middagpauze op school. We aten onze lunch en gingen daarna naar huis. Hoewel Artair en ik die eerste ochtend een lift naar school hadden gekregen, werd er van ons verwacht dat we naar huis terugliepen. Het was maar zo’n anderhalve kilometer. Artair wachtte me op bij de poort. Ik was later, omdat mevrouw Mackay me had teruggeroepen om me een briefje voor mijn ouders mee te geven. Ik zag Marsaili in haar eentje voor ons uit lopen. We waren drijfnat geworden van onze wandeling terug van de winkel en hadden om op te drogen de rest van de ochtend samen op een radiator gezeten. Het was nu even opgehouden met regenen.

‘Schiet op, ik sta op je te wachten.’ Artair wilde graag naar huis. Hij wilde samen met me krabben zoeken in de rotspoeltjes op het strand onder zijn huis.

‘Ik ga via Mealanais terug,’ zei ik tegen hem. ‘Dan snij ik een stuk af.’

‘Wat?’ Hij keek me aan alsof ik gek was. ‘Dat duurt uren!’

‘Nee hoor. Ik kan via de Cross-Skigerstaweg afsnijden.’ Ik had geen idee waar die was, maar Marsaili had me verteld dat dat de snelste weg van Mealanais naar Crobost was.

Ik wachtte niet op zijn bezwaren, maar rende achter Marsaili aan. Tegen de tijd dat ik haar had ingehaald, was ik buiten adem. Ze glimlachte veelbetekenend naar me. ‘Ik dacht dat je met Artair mee naar huis zou lopen.’

‘Ik dacht: laat ik met jou via Mealanais gaan,’ zei ik achteloos. ‘Dat is korter.’

Ze leek niet erg overtuigd. ‘Dat is lang lopen voor een kortere weg.’ Ze haalde even haar schouders op. ‘Maar ik kan je niet verbieden om met me mee te lopen, als je dat per se wilt.’

Ik glimlachte in mezelf en onderdrukte de neiging om mijn vuist in de lucht te steken. Ik keek achterom en zag dat Artair ons kwaad nakeek.

Eerst kwam de zijweg naar de boerderij, die aan de overkant van de hoofdweg begon, en dan volgde de afslag naar Crobost. De weg naar Mealanais kronkelde zuidwestwaarts, met hier en daar ruimte om auto’s te laten passeren, over eindeloze veenmoerassen die zich uitstrekten tot de verre horizon. Maar het land lag hier hoger, en als je achterom keek, kon je de weg helemaal naar Swainbost en Cross zien lopen. Daarachter spatte de zee wit schuimend op de westkust onder een woud van grafzerken, die naargeestig op de begraafplaats van Crobost tegen de hemel afstaken. Het noordelijke deel van Lewis was goeddeels vlak, werd niet door echte heuvels of bergen onderbroken, en het weer joeg er altijd gehaast vanaf de Atlantische Oceaan op weg naar de Minch overheen. Dus zag het er altijd anders uit. Licht en donker in steeds wisselende patronen, tegen elkaar afstekend, regen, zonneschijn, zwarte lucht, blauwe hemel. En regenbogen. Mijn jeugd leek er vol mee te zijn geweest. Gewoonlijk waren het dubbele. We zagen er een die dag plotseling boven het veen verschijnen, duidelijk afgetekend tegen een inktzwarte lucht. Woorden waren overbodig.

De weg liep licht glooiend omlaag naar een groepje gebouwen in een kleine kom. De afrasteringen waren hier beter onderhouden en er graasden koeien en schapen in de wei. Er was een hoge schuur met een rood dak en een groot wit boerenhuis met daaromheen een stel stenen bijgebouwen. We bleven staan bij de witgeverfde poort waarachter een onverharde weg begon die naar het huis liep.

‘Wil je binnen limonade komen drinken?’ vroeg Marsaili.

Maar ik was ondertussen ziek van ongerustheid. Ik wist niet precies waar ik was of hoe ik naar huis moest, en ik wist dat ik veel te laat zou thuiskomen. Ik kon mijn moeders kwaadheid al voelen. ‘Beter van niet.’ Ik keek op mijn horloge en probeerde er niet ongerust uit te zien. ‘Ik kom wel wat te laat.’

Marsaili knikte. ‘Dat gebeurt altijd als je afsnijdt. Dan kom je altijd te laat.’ Ze glimlachte opgewekt. ‘Je kunt als je wilt zaterdagochtend komen spelen.’

Met de punt van mijn rubberlaars duwde ik een brok turf weg en ik haalde zogenaamd nonchalant mijn schouders op. ‘Ik zal erover nadenken.’

‘Wat jij wilt.’ Ze draaide zich om en huppelde over het pad naar het grote witte boerenhuis.

Ik weet nog steeds niet precies hoe het me is gelukt om die eerste dag de weg naar huis te vinden, want na Mealanais veranderde de weg geleidelijk in een halfverhard pad. Ik volgde het enige tijd, terwijl mijn wanhoop groeide, tot ik vlakbij het dak van een auto langs zag zoeven. Ik rende het heuveltje op en ontdekte dat ik bij een weg was gekomen. Dat moest wel de Cross-Skigerstaweg zijn waarover Marsaili me had verteld. Ik keek naar links en naar rechts, maar de weg leek in het veenmoeras te verdwijnen. Ik wist niet welke kant ik op moest. Ik was bang en bijna in tranen. Een helpende hand moet me zachtjes naar links geduwd hebben, want als ik naar rechts was gegaan zou ik nooit zijn thuis gekomen.

Maar het duurde evengoed nog ruim twintig minuten voor ik bij een afslag kwam waar een scheve zwart-witte wegwijzer onzeker naar Crobost wees. Ik rende nu, terwijl de hete tranen over mijn wangen liepen en de randen van mijn rubberlaarzen langs mijn kuiten schuurden. Ik rook de zee, en nog voor ik die zag hoorde ik haar al. Toen ik de lage top had bereikt, zag ik het vertrouwde silhouet van de Onafhankelijke kerk van Crobost oprijzen boven het allegaartje van huizen en crofts die er dicht omheen aan de weg over de kliffen stond.

Toen ik thuiskwam, arriveerde net mijn moeder in de Ford Anglia. Artair zat achterin. Ze sprong uit de auto en greep me vast alsof de wind me anders zou wegblazen. Maar haar opluchting veranderde al snel in woede.

‘In hemelsnaam, Fionnlagh, waar heb je gezeten? Ik ben twee keer heen en terug naar school gereden om je te zoeken. Ik was gewoon radeloos.’ Ze veegde de tranen van mijn gezicht, terwijl ik ze probeerde tegen te houden. Artair was uitgestapt en stond geïnteresseerd toe te kijken. Mijn moeder keek naar hem. ‘Artair kwam je na school opzoeken en wist niet waar je was.’

Ik keek even naar hem en nam me voor te onthouden dat hij niet te vertrouwen was als het om meisjes ging.

Ik zei: ‘Ik ben met het meisje van Mealanais mee naar huis gelopen. Ik wist niet dat het zo lang zou duren.’

Mijn moeder was ontzet. ‘Mealanais? Fionnlagh, hoe haal je het in je hoofd? Dat mag je nooit meer doen!’

‘Maar Marsaili wil dat ik zaterdagochtend daar kom spelen.’

‘Nou, dat verbied ik!’ Mijn moeder was onverbiddelijk. ‘Dat is veel te ver, en je vader en ik hebben allebei geen tijd om je te brengen en te halen. Begrepen?’

Ik knikte en deed mijn best om niet te huilen. Maar plotseling kreeg ze medelijden. Ze sloeg liefdevol haar armen om me heen en haar zachte lippen streelden mijn brandende wangen. Op dat moment herinnerde ik me de brief die mevrouw Mackay me had gegeven. Ik haalde hem uit mijn zak en stak hem haar toe.

‘Wat is dat?’

‘Een brief van de juffrouw.’

Mijn moeder fronste haar wenkbrauwen, pakte de brief aan en scheurde hem open. Ik zag haar gezicht rood worden; ze vouwde hem snel dicht en stopte hem in de zak van haar overall. Ze hebben me nooit verteld wat er in de brief stond, maar sinds die dag spraken we thuis alleen nog Engels.

Artair en ik liepen de volgende ochtend naar school. Artairs vader moest voor een onderwijsbijeenkomst naar Stornoway, en mijn moeder had een probleem met een van haar ooien. Bijna de hele weg zwegen we, gegeseld door de wind en op zijn tijd verwarmd door af en toe een zonnetje. Onder ons wierp de zee schuimkoppen op het zand van het strand. We waren bijna aan de voet van de heuvel toen ik zei: ‘Waarom beweerde je tegen mijn moeder dat je niet wist dat ik naar Mealanais was?’

Artair reageerde verontwaardigd. ‘Ik ben ouder dan jij. Ze zouden mij de schuld hebben gegeven omdat ik je had laten gaan.’

‘Ouder? Vier weken!’

Artair hield zijn hoofd scheef en schudde het toen uiterst plechtig, zoals de oude mannen doen die op zaterdagochtend voor de kruidenierswinkel in Crobost stonden. ‘Dat is behoorlijk veel.’

Ik was niet bepaald overtuigd. ‘Nou, ik heb tegen mijn moeder gezegd dat ik na school bij jou ga spelen. Je kunt maar beter hetzelfde zeggen.’

Hij keek me verrast aan. ‘Je bedoelt dat je wat anders gaat doen?’ Ik knikte. ‘Waar ga je dan heen?’

‘Ik loop met Marsaili mee naar huis.’ Ik keek hem uitdagend aan, zo van: kom maar op met je bezwaren.

We liepen zwijgend verder tot we bij de hoofdweg kwamen. ‘Ik weet niet waarom je met een meisje mee naar huis zou willen lopen.’ Artair was knorrig. ‘Dat doet een jongen niet.’ Ik zei niets. We staken over en namen het smalle weggetje naar school. Er waren daar al andere kinderen. Ze kwamen van alle kanten en liepen getweeën en gedrieën naar het kleine groepje schoolgebouwen in de verte. Plotseling zei Artair: ‘Goed dan.’

‘Wat is goed?’

‘Als ze het vraagt, zeg ik tegen je moeder dat je bij ons hebt gespeeld.’

Ik wierp een steelse blik naar hem, maar hij vermeed het mij aan te kijken. ‘Bedankt.’

‘Op één voorwaarde.’

‘En dat is?’

‘Dat ik met jou en Marsaili mee mag lopen.’

Ontdaan fronste ik mijn wenkbrauwen. Ik keek hem lang en strak aan, maar hij vermeed nog steeds mijn blik. Waarom, vroeg ik me af, wilde hij met Marsaili mee naar huis lopen als dat niet erg jongensachtig was?

Nu, na al die jaren, weet ik natuurlijk wel waarom. Maar toen had ik er geen idee van dat ons gesprek op die ochtend het begin zou zijn van een strijd tussen ons om de liefde van Marsaili, die onze hele schooltijd zou duren, en daarna.

DRIE

I

Fin had nauwelijks zijn tas van de bagageband getild of een grote hand greep het hengsel en nam hem van hem over. Hij draaide zich verbaasd om en zag een groot, vriendelijk gezicht dat hem grijnzend aankeek. Het was rond en glad met daarboven zwart haar waarin overvloedig olie was gesmeerd en dat midden op zijn voorhoofd in een V uitkwam. Het was het gezicht van een man van begin veertig, die breed gebouwd was maar iets kleiner dan Fins een meter tweeëntachtig. Hij droeg een donker pak met een wit overhemd en een blauwe das, met daaroverheen een zware zwarte gewatteerde parka. Hij stak Fin zijn andere grote hand toe. ‘Rechercheur George Gunn.’ Hij sprak onmiskenbaar met een plaatselijk accent. ‘Welkom in Stornoway, meneer Macleod.’

‘Zeg maar Fin, George. Hoe wist je in vredesnaam wie ik was?’

‘Ik herken een politieman op honderd passen afstand, meneer Macleod.’ Hij grijnsde, en zei terwijl ze het parkeerterrein opliepen: ‘Ik vermoed dat u wel zult zien dat hier het een en ander is veranderd.’ Hij worstelde tegen de sterke westenwind in en grijnsde weer. ‘Maar één ding verandert nooit. De wind. Die wordt nooit moe van al dat waaien.’

Maar vandaag woei er een enigszins milde, matige wind die opgewarmd werd door een augustuszon die af en toe door het wolkendek brak. Gunn stuurde de Volkswagen naar de rotonde voor de ingang van het vliegveld. Ze reden over de heuvel naar Oliver’s Brae, sloegen rechtsaf richting de stad, en toen kwam het gesprek op de moord.

‘De eerste van het nieuwe millennium,’ zei Gunn. ‘En in de hele twintigste eeuw hadden we er maar één.’

‘Laten we dan maar hopen dat het ook de laatste van de eenentwintigste eeuw is. Waar worden doorgaans de lijkschouwingen gedaan?’

‘In Aberdeen. We hebben hier op het eiland drie politie artsen. Alle drie werken ze in de groepspraktijk in de stad. Twee van hen zijn schouwarts. Ze onderzoeken het lichaam van iedereen die plotseling overlijdt, verrichten zelfs sectie. Maar alles wat lastig is gaat regelrecht naar Aberdeen, naar Forrester Hills.’

‘Zou Inverness niet dichterbij zijn?’

‘Aye, maar de patholoog daar vindt onze plaatsvervangers maar niks. Hij doet geen lijkschouwing tenzij hij ze allemáál mag doen.’ Gunn keek Fin even schalks aan. ‘Maar dat hebt u niet van mij.’

‘Wat niet?’

Aan de brede glimlach op Gunns gezicht zag Fin dat ze elkaar begrepen.

Toen ze over de lange, rechte weg naar Stornoway reden, zag Finn de stad voor hen uitgespreid liggen. Die was gebouwd rond de beschutting van de haven en de met bomen bedekte heuvel erachter. De veerbootterminal van glas en staal was in de jaren negentig aan het einde van de nieuwe golfbreker gebouwd, en Fin vond hem precies op een vliegende schotel lijken. De oude pier erachter leek verwaarloosd. Het bezorgde hem een vreemde schok om de stad weer te zien. Van een afstand zag alles er bijna precies zo uit als hij zich herinnerde. Alleen de vliegende schotel was nieuw, en die had ongetwijfeld een stel buitenaardse wezens meegebracht.

Ze passeerden de geelgeschilderde voormalige fabriek van Kenneth Mackenzie Limited, waar eens op duizenden planken miljoenen meters door eilandbewoners geweven Harris tweed hadden liggen wachten om geëxporteerd te worden. Het rijtje huizen was voor hem nieuw. Het leidde naar een grote metalen schuur, waar met regeringsgeld de productie werd gefinancierd van in Gaelisch gesproken televisieprogramma’s. Hoewel het in Fins tijd niet deftig was geweest om Gaelisch te praten, was het nu een bedrijf waar vele miljoenen in omgingen. De scholen gaven er zelfs wiskunde, geschiedenis en andere vakken in. En tegenwoordig was Gaelisch spreken in.

‘Een jaar of twee geleden hebben ze Engebret’s verbouwd,’ zei Gun, toen ze op een rotonde langs een tankstation en een kleine supermarkt reden, die Fin zich allebei niet kon herinneren. ‘Het is zelfs op zondag open. En tegenwoordig kun je op de sabbat bijna overal in de stad eten of drinken.’

Verbaasd schudde Fin zijn hoofd.

‘En elke zondag twee vluchten uit Edinburgh. Je kunt zelfs vanuit Ullapool de veerboot nemen.’

In Fins tijd was het hele eiland op zondag dicht geweest. Het was toen onmogelijk om uit eten te gaan, iets te gaan drinken of sigaretten of benzine te kopen. Hij herinnerde zich toeristen die hongerig en dorstig op de sabbat door de straten dwaalden, en pas op maandag met de eerste veerboot konden vertrekken. Het was natuurlijk algemeen bekend dat nadat de kerken van Stornoway waren leeggelopen, de kroegen en hotels zich met stiekeme zondagse pretmakers vulden, die door de achterdeur naar binnen glipten. Het was tenslotte niet illegaal om op de sabbat te drinken, alleen ondenkbaar. Tenminste, om drinkend gezien te worden.

‘Binden ze nog steeds de schommels vast met een ketting?’ Fin herinnerde zich de treurige aanblik van schommels die op de sabbat met een hangslot vastgebonden werden.

‘Nee, daar zijn ze enkele jaren geleden mee gestopt,’ grinnikte Gunn. ‘De sabbatheiligers zeiden dat dat het begin van het einde was. Misschien hadden ze gelijk.’

Fundamentalistisch protestantse kerken hadden eeuwen lang het leven op het eiland bepaald. Er werd gezegd dat een café- of restauranthouder die de kerk trotseerde, geruisloos failliet ging. Bankleningen en vergunningen werden ingetrokken. Voor de mensen die vanaf het vasteland toekeken, had de macht van de Kerk middeleeuws geleken. Maar op het eiland was die macht maar al te reëel, waar sommige gezindten elke vorm van amusement als zondig beschouwden en elke poging om hun gezag te ondermijnen als het werk van de duivel.

Gunn zei: ‘Maar ook al worden de schommels niet meer vastgebonden, je ziet er ’s zondags nooit een kind op. Zoals je ook nog steeds niemand zijn was ziet ophangen. Niet buiten de stad tenminste.’

Fins oude school werd door een nieuwe sporthal aan het oog onttrokken. Ze reden langs de regiokantoren van het eilandbestuur Comhairle nan Eilean en langs het voormalige Seaforth Hotel met daartegenover een rij traditionele zand stenen huizen met een trapgevel. Een mengelmoes van nieuw lelijk en oud lelijk. Stornoway was toch al nooit een mooie stad geweest, maar dat was er niet beter op geworden. Gunn sloeg rechtsaf Lewis Street in, waar traditionele havenhuizen broederlijk naast kroegen en donkere winkeltjes stonden, toen linksaf Church Street in naar het politiebureau halverwege de straat. Fin zag dat alle straatnamen in het Gaelisch waren.

‘Wie leidt het onderzoek?’

‘Een team uit Inverness,’ zei Gunn. ‘Ze zijn zondagochtend in de vroegte met een helikopter ingevlogen. Een hoofdinspecteur, een brigadier en zeven rechercheurs. Plus een forensisch team. Ze gingen meteen aan de slag.’

Het politiebureau was een verzameling rozegepleisterde gebouwen op de hoek van Church Street en Kenneth Street, tussen de koninkrijkszaal van de Jehova’s getuigen en Peking Cuisine, de afhaalchinees. Gunn reed door een poort en parkeerde naast een grote witte politiebus.

‘Hoelang ben je al in Stornoway gestationeerd, George?’

‘Drie jaar. Ik ben hier geboren en getogen. Maar sinds ik bij de politie ben, heb ik het grootste deel van de tijd op andere politiebureaus op het eiland gewerkt. En daarna in Inverness.’ Gunn stapte uit met het geluid van gewatteerde nylon.

Fin stapte aan zijn kant uit. ‘Wat vind je van al die nieuwkomers die het onderzoek komen overnemen?’

Gunn glimlachte treurig. ‘Ik had niet anders verwacht. We hebben hier geen ervaring.’

‘Wat is de hoofdinspecteur voor man?’

‘O, u zult hem aardig vinden.’ Er verschenen kraaienpootjes rond Gunns ogen toen hij glimlachte. ‘Het is een ontzettende eikel.’

Die eikel was een korte, gedrongen man met een volle bos rossig haar, dat vanaf zijn lage voorhoofd met brylcreem naar achteren was gekamd. Hij had een ouderwets gezicht en rook ook ouderwets (naar Brut?). Nog voor hij zijn mond had opengedaan kon Fin al raden dat hij uit Glasgow kwam. ‘Hoofdinspecteur Tom Smith.’ De leider van het onderzoek ging staan en stak hem vanachter zijn bureau een hand toe. ‘Gecondoleerd, Macleod.’ Fin vroeg zich af of iedereen het wist en bedacht dat ze waarschijnlijk gewaarschuwd waren. Smith’ handdruk was stevig en kort. Hij ging weer zitten. De mouwen van zijn gestreken witte overhemd waren netjes tot aan zijn ellebogen opgerold en zijn geelbruine colbertje hing keurig over de rugleuning van de stoel waarop hij zat. Zijn bureau lag vol met papieren, maar er leek iets van systeem in te zitten. Fin merkte op dat zijn dikke vingers schoon geschrobd waren, en zijn nagels onberispelijk gemanicuurd.

‘Dank u,’ zei Fin automatisch.

‘Ga zitten.’ Terwijl hij dat zei, had Smith meer aandacht voor zijn papieren dan voor Fin. ‘Ik heb 13 rechercheurs, inclusief de plaatselijke jongens, en 27 agenten die aan de zaak werken. Er zijn op het eiland ruim 40 politiemannen op wie ik kan rekenen.’ Hij keek op. ‘Ik begrijp niet goed waarom ik jou nodig heb.’

‘Ik heb me niet bepaald vrijwillig aangemeld, meneer.’

‘Nee, HOLMES kwam met je op de proppen. Het was beslist niet mijn idee.’ Hij zweeg een moment. ‘Die moord in Edinburgh. Heb je eigenlijk wel een verdachte?’

‘Nee, meneer.’

‘Nog steeds niet na drie maanden?’

‘Ik was de afgelopen vier weken met verlof.’

‘Aye. Dat is waar.’ Hij leek zijn belangstelling te verliezen en richtte zijn aandacht weer op zijn papieren. ‘Welk groots licht denk je dat je op ons onderzoekje hier kunt werpen?’

‘Ik heb geen idee, meneer, tot ik alle bijzonderheden ken.’

‘Het staat allemaal in de computer.’

‘Toch wil ik een voorstel doen.’

‘O?’ Smith keek sceptisch op. ‘Wat mag dat dan wel zijn?’

‘Als er nog geen lijkschouwing is gedaan, is het misschien een idee om de patholoog hierheen te halen die de lijkschouwing op het Edinburghse slachtoffer heeft verricht. Dan hebben we een vergelijking uit de eerste hand.’

‘Geweldig idee, Macleod. Daarom had ik dat waarschijnlijk zelf ook al bedacht.’ Smith leunde naar achteren in zijn stoel, zijn zelfgenoegzaamheid bijna even overweldigend als zijn aftershave. ‘Professor Wilson is gisteren met de laatste vlucht gearriveerd.’ Hij keek op zijn horloge. ‘De lijkschouwing moet zo’n beetje over een halfuur beginnen.’

‘Het lichaam wordt dus niet naar Aberdeen gevlogen?’

‘De voorzieningen zijn hier goed genoeg. Dus brachten we de berg naar Mohammed.’

‘Wat zal ik gaan doen?’

‘Eerlijk gezegd, rechercheur Macleod, niets. Ik heb hier een prima team, dat heel goed in staat is om deze zaak zonder jouw hulp op te lossen.’ Hij zuchtte zwaar gefrustreerd. ‘Maar HOLMES schijnt te denken dat jij misschien kunt zeggen of er een verband is met de Leith Walkmoord. En God verhoede dat we niet doen wat HOLMES zegt. Dus waarom woon je de lijkschouwing niet bij en bekijk je niet het vergelijkbare bewijs. Als je iets vindt, dan kijken we er wel naar. Goed?’

‘Ik zou de plaats delict wel willen zien.’

‘Ga je gang. Rechercheur Gunn kan je een rondleiding geven. De plaatselijke jongens zijn trouwens niet bepaald toegerust om heel erg van nut te zijn, behalve als manusje-van-alles.’ Zijn minachting voor iedereen buiten zijn eigen team, Fin incluis, was duidelijk.

‘En ik wil ook de dossiers inzien,’ waagde Fin dapper. ‘Misschien met enkele getuigen praten. Verdachten, als die er zijn.’

Smith klemde zijn lippen op elkaar en keek Fin lang en strak aan. ‘Ik kan je niet tegenhouden, Macleod. Maar ik kan je wel vertellen dat ik verwacht deze hele zaak binnen enkele dagen af te ronden. En voor het geval je denkt van wel, ik geloof niet dat er een verband is met die zaak in Edinburgh.’

‘Waarom niet?’

‘Noem het intuïtie. De mensen hier zijn niet bepaald ontwikkeld.’ Hij lachte zelfgenoegzaam. ‘Maar dat weet je.’ Hij tikte met zijn potlood op zijn bureau, geïrriteerd omdat hij zich tegenover een ondergeschikte van een ander korps moest rechtvaardigen. ‘Volgens mij is het een ordinaire copycat-moord. In die tijd stonden er talrijke bijzonderheden in de kranten. Ik denk dat de moordenaar iemand van hier met een wrok is, die zijn sporen probeert uit te wissen, ons zover probeert te krijgen dat wij ergens anders gaan zoeken. Dus ga ik het hele proces inkorten.’ Fin weerstond de verleiding om te glimlachen. Hij wist alles van inkorten. Hij had al op zeer jonge leeftijd geleerd dat dat je heel ergens anders kon brengen. Maar hoofdinspecteur Smith was niet ingewijd in zulke wijsheid. Hij zei: ‘Tenzij er iets onverwachts uit de lijkschouwing komt, laat ik van alle volwassen mannen in Crobost DNA afnemen, en van alle bijkomende verdachten die we misschien nog opsporen. Dat zijn er volgens mij hoogstens een paar honderd. Schaalvoordeel. Verdomde veel goedkoper dan een langlopend onderzoek dat politiemannen weken lang in het veld houdt.’ Smith was iemand van de nieuwe lichting leidinggevenden voor wie het saldo het belangrijkst was.

Maar Fin was toch verbaasd. ‘Hebt u een DNA-monster van de moordenaar?’

Smith straalde. ‘We denken van wel. Ondanks dat het hier gevoelig ligt, hebben we zondag groepjes agenten de boel laten uitkammen. Ongeveer een kilometer verderop hebben we in een greppel een vuilniszak met de kleren van het slachtoffer gevonden. De kleren zaten onder het braaksel. Aangezien de schouwarts er vrij zeker van is dat het slachtoffer niet heeft gebraakt, moeten we aannemen dat het de moordenaar was. Als de forensische patholoog dat kan bevestigen, zouden we een perfect DNA-monster van de moordenaar moeten hebben.’

II

In Church Street, en langs de hele verdere route naar de binnenhaven, zwaaiden mandjes met bloemen heen en weer in de wind, een dappere poging om wat kleur in grijze levens te brengen. Aan weerskanten van de straat stonden roze- en wit- en groengeverfde winkels, en aan het einde zag Fin een aantal vissersboten, die aan de kade vastgemeerd lagen en met de golfslag van de oceaan op en neer deinden. Een sprankje zonlicht viel op het witte botenschuurtje op de andere oever en over de toppen van de bomen heen op het terrein rond Lews Castle.

‘En wat vond u van de hoofdinspecteur?’ vroeg Gunn.

‘Ik ben het wel zo’n beetje eens met je oordeel.’ Fin en Gunn keken elkaar grijnzend aan.

Gunn deed de auto van het slot en ze stapten in. ‘Denkt dat hij een superster is, die man. Mijn oude baas in Inverness zei altijd over de hoge pieten dat ze niet van jou en mij verschillen. Ook zij moeten nog steeds één voor één hun benen uit hun breeks halen.’

Fin schoot in de lach. Hij vond het beeld vermakelijk van hoofdinspecteur Smith die met zijn korte, kleine beentjes uit zijn broek probeert te komen.

‘Hoor eens,’ zei Gunn. ‘Het spijt me dat ik u die informatie over de patholoog niet kon geven. Ik wist helemaal niet dat hij op het eiland was. Waaruit maar weer blijkt hoe goed ze míj op de hoogte houden.’

‘Dat hindert niet.’ Fin wuifde de verontschuldiging weg. ‘Ik ken Angus feitelijk vrij goed. Het is een prima kerel. Hij staat tenminste aan onze kant.’ Ze reden achteruit de straat op. ‘Waarom denk je dat Smith zelf de lijkschouwing niet bijwoont?’

‘Misschien is hij overgevoelig.’

‘Ik weet het niet. Een man die zoveel aftershave gebruikt kan niet bepaald gevoelig zijn.’

‘Aye, dat is zo. De meeste lijken ruiken beter dan hij.’

Ze reden Kenneth Street uit en Bayhead op, en vervolgens noordwaarts de stad uit. Fin keek door het raampje aan zijn kant naar de kinderspeelplaats, de tennisvelden, de bowlsbaan, de sportvelden verderop met daarachter op de heuvel het golfterrein. Aan de overkant van de straat stonden stijf opeengepakt onder de dakvensters van de hoger gelegen flatgebouwen allemaal kleine winkeltjes. Het voelde bijna alsof hij nooit was weggeweest. Hij zei: ‘In de jaren tachtig doorkruiste de jeugd op vrijdag- en zaterdagavond gewoonlijk in hun aftandse auto’s de straten.’

‘Dat gebeurt nog steeds. Je kunt er de klok op gelijkzetten. Elk weekend. Hele optochten.’

Fin bedacht wat een treurig bestaan die kinderen hadden. Er was weinig of niets te doen, verstikt door een samenleving die nog steeds in de greep was van een vreugdeloze godsdienst. Een economie waarmee het bergafwaarts ging, en een hoge werkeloosheid. Alcoholisme kwam veel voor en het zelfmoordcijfer lag boven het landelijk gemiddelde. Het argument om te vertrekken was nu nog net zo overtuigend als achttien jaar geleden.

Het Western Isles-ziekenhuis was in de plaats gekomen van het oude plattelandsziekenhuis. Het was gebouwd tegen de heuvel met daarop het oorlogsmonument, en was nieuw voor Fin. Het was een volledig geoutilleerde en moderne voorziening, beter dan veel ziekenhuizen waarin op het vasteland de stadsbevolking werd behandeld. Ze kwamen vanaf Macaulay Road, en Fin zag het lage gebouw van twee verdiepingen, dat in vlakke hoeken om een grote parkeerplaats was gebouwd. Gunn reed tot aan de voet van de heuvel en sloeg toen rechtsaf een klein privéparkeerterrein op.

Professor Angus Wilson stond in de snijzaal te wachten. Zijn beschermbril had hij omhoog over zijn douchemuts geschoven, zijn mondneusmasker zat onder zijn kin en daarbovenuit stak een dikke baard van roodkoper smeltdraad met grijs ertussen. Hij droeg een plastic schort met daaronder een lange katoenen jas met lange mouwen over groene chirurgenkleding. Op de roestvrijstalen tafel voor hem lagen plastic mouwbeschermers voor zijn onderarmen, een paar katoenen handschoenen, een paar latex handschoenen en de kenmerkende plaatgazen handschoen die hij aan de hand droeg waarmee hij niet sneed, om die te beschermen tegen een eventueel uitschieten van het lemmet. Hij stond te popelen om te beginnen.

‘Dat werd verdorie tijd!’ Een twinkeling in zijn groene ogen verraadde hem. Want met zijn manier van doen wilde hij graag als een humeurige excentriekeling overkomen, een beeld dat hij cultiveerde als excuus voor de onbeschoftheid die tegenwoordig bijna van hem werd verwacht. ‘Hoe gaat het verdorie met je?’ Hij gaf Fin een hand. ‘Dezelfde moordenaar, hè?’

‘Daarom ben jij hier om ons dat te vertellen.’

‘Wat een verdomd, godverlaten oord! Je zou denken dat als je ergens op de wereld verse vis zou kunnen krijgen, dat hier was. Ik bestelde gisteravond in het hotel schol. Inderdaad, die was vers. Vers uit de klotevriezer, hup in de frituur. Christus nog aan toe, dat kan ik thuis ook krijgen!’ Hij keek naar Gunn, leunde over de tafel heen en trok de map onder zijn arm vandaan. ‘Zijn dat het verslag en de foto’s?’

‘Aye.’ Gunn stak zijn hand uit. ‘Rechercheur George Gunn.’ Maar de professor had zich al omgedraaid om het verslag te bekijken en de foto’s uit te spreiden. Verlegen trok Gunn zijn hand terug.

‘Jullie vinden douchemutsen, overschoenen, beschermbrillen, maskers en schorten in de kamer van de patholoog aan de overkant van de gang.’

‘U wilt dat we die aantrekken?’ vroeg Gunn. Misschien, dacht Fin, had hij al een tijdje geen lijkschouwing bijgewoond.

‘Nee.’ Professor Wilson draaide zich om. ‘Ik wil dat je die verzamelt, ze op een hoopje legt en de fik erin steekt.’ Hij keek kwaad. ‘Natuurlijk wil ik dat je die klotespullen aantrekt. Tenzij je aids of andere virusdeeltjes wilt oplopen die zich misschien in het botzaagsel schuilhouden en zich door de lucht verspreiden als we met de oscillerende zaag de schedel van het slachtoffer rondom openmaken. Een andere mogelijkheid is dat je daar gaat staan.’ Hij gebaarde naar het grote raam waarachter de gang was te zien. ‘Maar daar zul je geen verdomd woord kunnen horen van wat ik zeg.’

‘Jezus,’ zei Gunn, terwijl ze in de kamer van de patholoog hun beschermende kleding aantrokken. ‘En ik dacht dat de hoofdinspecteur erg was.’

Fin schoot in de lach. Toen hij het hoorde, hield hij bijna onmiddellijk weer op. Het was de tweede keer vandaag dat hij lachte, en dat had hij lange tijd al niet meer gedaan. Een getijdengolf van terugkerende emotie smoorde onmiddellijk het besef van wat hij zo vermakelijk had gevonden. Hij had even nodig om zich te herstellen. ‘Angus is een prima kerel. Hij blaft harder dan hij bijt.’

‘Als hij me beet, zou ik bang zijn hondsdolheid van hem te krijgen.’ Het duizelde Gunn nog steeds van het venijn in de woorden van de patholoog.

Toen ze in de snijzaal terugkeerden, had de professor op bijna elke beschikbare plek foto’s neergelegd. Op de tafel was hij de kleren van het slachtoffer aan het onderzoeken. Het roestvrijstaal was met een groot wit vel pakpapier afgedekt om eventuele losse vezels en opgedroogde stukjes braaksel op te vangen, die aan de stof vastgekleefd zaten. Het slachtoffer had een fleece trui met een rits gedragen met daaronder een witkatoenen overhemd en een blauwe spijkerbroek. Grote, goor witte, uitgelopen hardloopschoenen stonden op de rand van de tafel. De patholoog droeg zijn latex handschoenen. Hij had in zijn linkerhand een vierkant vergrootglas en was omzichtig bezig om met een pincet opgedroogd braaksel van het donkerblauwe fleece te plukken. ‘Je hebt niet verteld dat het slachtoffer net zo heette als ik.’

‘Niemand noemde hem Angus,’ zei Fin. ‘Iedereen kende hem als Engel. Van overal ter wereld kon je hem een brief sturen, geadresseerd aan Engel, Ness, Lewis, en die kwam aan.’

Rechercheur Gunn keek ontsteld. ‘Ik wist niet dat u hem kende, meneer Macleod.’

‘Ik zat samen met hem op school. Zijn jongere broer zat bij me in de klas.’

‘Engel...’ Professor Wilson concentreerde zich nog steeds op zijn pincet. ‘Heeft hij vleugels?’

‘De bijnaam was ironisch.’

‘Ah... dat verklaart waarom iemand hem wilde vermoorden.’

‘Misschien wel.’

‘Daar heb ik je, kleine opdondertje!’ De professor ging rechtop staan en hield zijn pincet tegen het licht met voorzichtig tussen de puntjes iets wat op een klein wit kraaltje leek.

‘Wat is dat?’ vroeg Gunn.

‘De huls,’ hij keek hen grijnzend aan, ‘van een pil. Eentje met een gereguleerde afgifte. De buitenkant zit vol microporiën waaruit langzaam het medicijn weglekt. Deze is leeg. Maar zo’n huls kan soms nog uren nadat hij is uitgewerkt, in de maag achterblijven. We vinden ze de hele tijd.’

‘Is dat voor ons van belang?’ vroeg Fin.

‘Misschien wel, misschien niet. Maar als het werkelijk het braaksel van de moordenaar is, dan zou de huls ons iets over hem kunnen vertellen wat we anders niet zouden weten. Welke medicatie erin heeft gezeten kan wel of niet uit het toxicologisch onderzoek komen, maar toch weten we wat hij heeft geslikt.’

‘Hoe dan?’

De professor hield zijn vergrootglas boven de piepkleine huls. ‘Je kunt het hiermee niet echt zien, maar leg hem onder een microscoop en vrijwel zeker vinden we cijfers of letters op de buitenkant, misschien zelfs het logo van een geneesmiddelenfabrikant. We kunnen dat opzoeken in de geneesmiddelenatlas en zo het medicament identificeren. Dat duurt misschien even, maar we komen er wel.’ Hij liet de huls van de pil voorzichtig in een plastic bewijszakje vallen en verzegelde dat. ‘Weet je, we zijn tegenwoordig ontiegelijk slim.’

‘En DNA?’ Fin keek naar de opgedroogde stukjes onverteerd voedsel die aan de stof van het fleece kleefden. Hij had geen flauw idee wat het was. Zo te zien maakte het niet uit wat je at, want het kwam bijna altijd terug als iets wat op stukjes wortel in havermoutpap leek. ‘Ben je in staat dat er nog uit te halen?’

‘Vast wel. In het speeksel vinden we zeker cellen die afkomstig zijn van het mondslijmvlies of van de slokdarm of van de maag zelf. Die verlies je de hele tijd en zitten absoluut in het braaksel.’

‘Gaat dat lang duren?’ vroeg Gunn.

‘Als we het monster in de loop van de middag in het DNAlab krijgen, extractie, amplificatie... morgen tegen het einde van de ochtend zouden we de uitslag moeten hebben.’ De professor legde een vinger op zijn lippen. ‘Maar tegen niemand zeggen, want anders wil iedereen zo snel de uitslag hebben.’

Fin zei: ‘De hoofdinspecteur zegt dat hij zo’n tweehonderd DNA-monsters gaat verzamelen om die te vergelijken met wat jij hieruit haalt.’

‘Ah...’ Professor Wilson glimlachte en stak zijn baard naar voren. ‘Dat gaat iets langer duren. En, trouwens, we hebben nog niet vastgesteld of dit niet braaksel van het slachtoffer zelf is.’

Twee assistenten in een witte jas met grote gele rubberen handschoenen aan reden het lichaam vanuit de koelruimte, dat plaats had voor zes lijken, door de gang en legden het op de snijtafel. Engel Macritchie was een grote man. Groter dan Fin zich herinnerde, en waarschijnlijk ruim twintig kilo zwaarder dan de laatste keer dat hij hem had gezien. Hij zou vooraan in een rugbyscrum geen slecht figuur hebben geslagen. Het dikke zwarte haar dat hij van zijn vader had geërfd, was een stuk dunner geworden, meer zilver dan zwart. In de dood zag hij bleek asgrauw. De lippen waren getuit, de beschadigende vuisten slap en niet langer in staat om de emotionele en lichamelijke pijn toe te brengen die ze al die kinderjaren zo moeiteloos hadden berokkend.

Fin keek naar hem, terwijl hij emotieloos probeerde te blijven. Maar zelfs Engels dode aanwezigheid maakte hem zenuwachtig. Zijn maag kromp ineen, zodat hij letterlijk misselijk werd. Hij liet zijn blik dwalen naar de afgrijselijke wond in zijn buik. Gezwollen lussen glimmende dunne darm, bleekroze van kleur, waren door de opening in de buik wand gebarsten, tegengehouden door een laag vet waarvan Fin van de lijkschouwing in Edinburgh wist dat dat het mesenterium werd genoemd. Er leek ook een bult dikke darm uit te puilen. Er liepen strepen opgedroogd bloed en lichaamsvocht langs zijn dijbenen. Zijn kleine, slappe penis leek net een opgedroogde vijg. Fin draaide zich om en zag dat rechercheur Gunn achter in het vertrek bijna tegen het raam gedrukt stond. Hij zag erg bleek.

Professor Wilson haalde bloed uit de aders boven in de dijen, en glasvocht uit de ogen. Fin had er altijd moeite mee te zien hoe een naald de oogbal binnendrong. De ogen hadden iets bijzonder kwetsbaars.

Terwijl de professor bijna onhoorbaar in de handrecorder mompelde, onderzocht hij eerst de voeten en daarna de benen, waarbij hij nota nam van roodpaarse kneuzingen op de knieën. Vervolgens kwam hij bij de wond in de buik. ‘Mmmm. De wond begint hoger aan de linkerkant van de buik en eindigt lager aan de rechterkant, smaller toelopend en eindigend in een schram.’

‘Is dat belangrijk?’ vroeg Fin.

De professor ging rechtop staan. ‘Nou, het betekent dat het mes dat gebruikt werd om de wond toe te brengen, vanuit het perspectief van de moordenaar van rechts naar links door de buik sneed.’

Fin begreep opeens zijn punt. ‘In Edinburgh was het van links naar rechts. Betekent dat dat de een rechtshandig en de andere linkshandig was?’

‘Daar kunnen we geen uitspraak over doen, Fin. Dat zou je nu verdorie wel eens mogen weten! Je kunt met dezelfde hand beide kanten op snijden. Het betekent alleen dat ze niet hetzelfde zijn.’ Hij ging met een latex vinger langs de bovenrand van de wond, waar de huid bij het opdrogen donker verkleurd was. ‘De wond van het slachtoffer in Edinburgh was ook dieper, gewelddadiger, waarbij het mesenterium van het retroperitoneum werd gescheiden. Je herinnert je vast nog wel dat er tussen de benen zo’n meter dunne darm in lussen hing, die gedeeltelijk doorgesneden en leeggelopen waren.’ Fin herinnerde zich de stank op de plaats delict, strepen lichtgroen en geel die het bloed op het wegdek als marmer kleurden. Tijdens de lijkschouwing was de dunne darm, van zijn inhoud ontdaan, dof donkergoudkleurig geweest, heel anders dan die van Engel. ‘Hier heeft zich alleen een wigvormig stuk omentum naar buiten geduwd, en een bal transverse colon.’ De professor onderzocht nauwkeurig de wond met alles wat er uitpuilde. Hij mat de wond op. ‘25,5 centimeter. Korter volgens mij dan in Edinburgh, maar dat moet ik nakijken. En deze man is veel zwaarder. Hij zou een groter doelwit hebben gevormd.’

Het uitwendige onderzoek verplaatste zich naar de handen en armen. De professor constateerde kneuzingen rond beide ellebogen. Hij vond oude littekens op handen, waar de olie door en door ingetrokken was, en van onder afgebeten vingernagels schraapte hij iets van het zwarte vuil dat zich eronder had opgehoopt. ‘Interessant. Dit lijken absoluut niet de handen van een man die wanhopig vocht om zijn aanvaller af te weren. Er zijn geen sporen van verwondingen, geen huid onder de vingernagels.’

Nauwkeurig onderzoek van de borst vertoonde ook geen verwondingen. Maar in de hals waren duidelijke kneuzingen te zien, hetzelfde roodpaars als op de knieën en de ellebogen. Een rijtje van vier ronde kneuzingen aan de linkerkant van de hals, twee ervan bijna 1,3 centimeter in doorsnee, en een groter ovaal aan de rechterkant. ‘Dat komt overeen met kneuzingen veroorzaakt door vingertoppen. En je kunt de kleine halvemaanvormige ontvellingen zien die daarmee in verband worden gebracht. Gemaakt door de vingernagels van de moordenaar. Op de concave kant zitten piepkleine stukjes opgestroopte huid.’ De professor keek Fin aan. ‘Het is interessant, weet je, hoe weinig druk er nodig is om iemand te wurgen. Je hoeft er niet voor te zorgen dat hun ademhaling stopt, je moet alleen voorkomen dat het bloed wegloopt uit het hoofd. Op de halsaders die het bloed uit het hoofd afvoeren, is slechts een druk van zo’n twee kilo genoeg om ze af te sluiten. Terwijl er voor de halsslagaders, die het bloed náár het hoofd voeren, een druk van vijf kilo nodig is om ze uit te schakelen. Een druk van dertig kilo is nodig om de vertebrale slagaders af te sluiten, en vijftien kilo om de luchtpijp dicht te knijpen. In dit geval kun je de hoogrode puntbloedinkjes overal in het gezicht zien.’ Zoals onder een grote paarse bloeduitstorting op de rechterslaap, en hij trok de oogleden op. ‘Ja, en ook hier rond de conjunctivae. Wat suggereert dat de dood mogelijk door het afsnijden van de veneuze afvoer is veroorzaakt.’

Hij ging weer terug naar de hals. ‘Interessant genoeg is er wederom geen enkele aanwijzing dat onze engel zich op welke wijze dan ook heeft verzet. Iemand die zich verdedigt, zal zichzelf waarschijnlijk in zijn hals krabben als hij de handen van zijn aanvaller probeert los te trekken. Nog een reden waarom je verwacht huid te vinden onder de vingernagels. Het trauma rond de hals is ook interessant. Het werd veroorzaakt door het touw en de kleur van de kneuzing zou erop wijzen dat hij bijna zeker dood was tegen de tijd dat hij werd opgeknoopt.’ Hij liep weer naar de werktafel waar hij de foto’s over had uitgespreid. ‘En als je naar de foto’s kijkt, naar de plas bloed op de grond, en dat vergelijkt met de manier waarop het bloed en lichaamsvocht langs het lichaam naar beneden gelopen zijn, kan men slechts concluderen dat de buik pas werd opengesneden toen onze engel aan het dak hing, en nadat hij vermoord was. Er stond geen druk op het bloed toen de wond werd toegebracht, anders zouden er veelzeggende bloedspatten op de grond te zien geweest. Het liep simpelweg via de wond uit het lichaam.’

Gunn zei: ‘De volgorde was dus, zegt u, dat hij eerst werd gewurgd, toen aan de dakspanten werd opgehangen en daarna werden zijn ingewanden blootgelegd?’

‘Nee, dat zeg ik helemaal niet.’ De professor had weinig geduld. ‘Ik denk hardop. Jezus Christus, we zijn verdorie nog maar net met het onderzoek begonnen.’

De assistenten draaiden het lichaam voorzichtig om, en losse huid viel van plooien vet rond het middenrif en vlijde zich op het koude staal. De enorme, slappe witte billen vertoonden kuiltjes en waren bedekt met stug zwart haar. Hetzelfde soort schaamhaar dat in fijne krulletjes op zijn nek en schouders groeide. Er was geen spoor van zichtbaar trauma, behalve weer in de nek.

‘Ach...’ De professor schudde teleurgesteld zijn hoofd. ‘Ik had half gehoopt onder zijn schouderbladen de aanzet van vleugels te vinden.’ Hij richtte zijn aandacht op de schedel en begon nauwgezet het haar door te werken, het steeds weer opzij te halen alsof hij naar vlooien zocht.

‘Denk je in plaats daarvan misschien hoorntjes te vinden?’ vroeg Fin.

‘Zou het je verbazen als ik die vond?’

‘Nee.’

‘Ach...’ Deze keer had de professor iets gevonden wat hem niet teleurstelde. Hij liep naar zijn instrumenten, pakte een scalpel en liep terug naar het lichaam. Hij begon hoog boven op het achterhoofd wat haar weg te snijden, zodat er een roodpaarse plek iets groter dan een walnoot zichtbaar werd en een ovaal deukje dat zacht aanvoelde onder zijn vingers. De huid was stuk en er waren sporen van opgedroogd bloed. ‘Een akelig barstje in de schedel.’

‘Iemand heeft hem van achteren neergeslagen,’ zei Fin.

‘Daar lijkt het wel op. Hij kneusde zijn knieën, armen en voorhoofd toen hij viel, behoorlijk hard zo te zien. De vorm van het deukje in de schedel zou erop kunnen wijzen dat hij met iets ronds is geslagen, een metalen pijp of een honkbalknuppel, of zoiets. We zullen een beter idee krijgen als we de schedel openmaken.’

Met het gezicht weer naar boven en met onder het hoofd een voorgevormd metalen blok begon professor Wilson laag voor laag Engels verborgen geheimen te onthullen. Hij maakte een Y-snede, vanaf de beide schouders naar het midden van de borst en over de maag en buik naar het schaam been, zodat hij de huid aan weerszijden kon omklappen en de ribbenkast zichtbaar werd. Hij gebruikte een zware bot schaar om de ribben door te knippen, waarna hij ze bij het sleutelbeen los wrikte, het borstbeen verwijderde met de beide helften van het borstschild dat het menselijk lichaam had ontwikkeld om de kwetsbare inwendige organen te beschermen. Één voor één werden die verwijderd - hart, longen, lever, nieren - en meegenomen naar de werktafel aan de andere kant van de zaal om gewogen te worden. Alle details werden op een bord geschreven, waarna de organen voor onderzoek als brood in plakjes werden gesneden.

Voor een man van zijn gewicht en leeftijd was Engel in middelmatige conditie geweest, longen zwart van het jarenlange roken, slagaders verkalkt, zonder het onmiddellijke gevaar om volledig dicht te slibben. Zijn lever vertoonde de schade die ontstaat als er te veel jaren te veel alcohol wordt gedronken, en had de bleke grijsbruine kleur van lichte levercirrose, was knobbelig en vol littekens. De professor moest door dikke lagen retroperitoneaal vet graven om de nieren te vinden.

De slijmerige maagzak vol vloeistof werd in een roestvrij stalen kom leeggegoten. Fin deinsde terug voor de stank, maar professor Wilson leek ervan te genieten. Met zijn ogen dicht snoof hij diverse keren als een hond. ‘Curry,’ zei hij. ‘Mogelijk lam bhuna.’ Zijn ogen twinkelden toen hij Fins walging zag.

Rechercheur Gunn zei met een klein stemmetje: ‘Hij heeft zaterdagavond in Stornoway omstreeks acht uur in het Balti House curry gegeten.’

‘Mmmm,’ zei de professor. ‘Had ik die gisteravond maar geprobeerd.’

Vol afkeer ademde Fin diep uit. ‘Het ruikt ook naar alcohol.’

‘Volgens getuigen dronk hij in het buurthuis van Crobost nog een fiks aantal biertjes nadat hij weer terug was uit de stad,’ zei Gunn.

‘Nou,’ zei de professor, ‘ik zou zeggen dat de inhoud van zijn maag nog praktisch intact is. Gedeeltelijk verteerd. Met het blote oog zijn er geen medicijnresten te zien. Een duidelijke geur van ethanol. Welke achterlijke cocktail van curry en drank hij ook naar binnen heeft gewerkt, hij heeft die niet uitgekotst. Dus ik denk dat we wel kunnen neigen naar de gedachte dat het braaksel op zijn kleren inderdaad van zijn moordenaar is.’

De patholoog begon vervolgens de darmen van de lagen vet los te snijden, terwijl hij ondertussen de lussen eruit haalde en ze in de lengte met een schaar openknipte. De stank van ontlasting was bijna ondraaglijk. Fin moest er alles aan doen om niet te kokhalzen. Hij hoorde Gunn naar adem happen. Fin draaide zich om en zag dat Gunn zijn hand stevig tegen zijn neus en mond gedrukt hield. Maar hij was duidelijk van plan vol te houden.

Ten slotte werden de afgedankte ingewanden in een met plastic beklede emmer gedaan en weggebracht. ‘Totaal on interessant,’ zei professor Wilson blijkbaar onaangedaan. Hij richtte zijn aandacht weer op de hals en trok het stuk huid vanaf de Y-snede over het gezicht om de schade te kunnen bekijken die door de verwurging en de daaropvolgende ophanging aan de benige en kraakbeenachtige structuren was toegebracht, hoewel hij al snel vaststelde dat de nek zelf niet was gebroken.

In het achterhoofd werd van het ene naar het andere oor een incisie gemaakt, en de patholoog trok de schedelhuid over het gezicht naar beneden zodat de schedel zichtbaar werd. Fin moest van hem naar achteren gaan toen een van de assistenten met een oscillerende zaag de bovenkant van de schedel doorzaagde, die vervolgens verwijderde en de hersenen in een andere roestvrijstalen kom liet floepen. De professor onderzocht de schedel en knikte tevreden. ‘Zoals ik al dacht. Boven het linker wandbeen zit een subgaleaal hematoom, van tweeenhalf à drie centimeter, ruwweg dezelfde afmetingen als de schedelkneuzing. En een klein subduraal hematoom. Het wandbeen laat een vergelijkbare breuk zien, praktisch overeenkomend met wat ik vermoedde. Een metalen pijp, een honkbalknuppel of zoiets dergelijks, gebruikt om hem van achter mee neer te slaan. Als hij niet al volkomen bewusteloos was, dan was hij niet in staat om zich te verzetten.’

Fin liep naar de werktafel waarop de patholoog de foto’s van de plaats delict had uitgespreid. Het leek alsof het botenschuurtje werd belicht door een overijverige, theatrale lichttechnicus. De kleuren waren schril en alarmerend. Het bloed was al roestbruin opgedroogd. Engels dode gewicht leek onmogelijk groot, plooi op plooi blauwwit vlees. De ingewanden die in lussen uit de grijnzende buik hingen, leken niet echt. Het geheel gaf de goedkope en onsmakelijke indruk van een slechte B-film uit de jaren zestig. Maar Fin begon zo wel een beeld van Engels laatste uren te krijgen.

Hij was naar Stornoway gegaan voor een curry, toen terug naar Ness, waar hij in het buurthuis van Crobost meerdere biertjes had gedronken. Hij was óf met zijn moordenaar naar het botenschuurtje in Port Nis gelopen óf hij had hem daar ontmoet. Waarom was onduidelijk. Hoe dan ook, hij moest óf zijn moordenaar hebben gekend óf hem tamelijk nietsvermoedend de rug hebben toegekeerd, zodat die de gelegenheid kreeg hem van achteren aan te vallen. Bewusteloos geslagen door de klap op zijn achterhoofd had de moordenaar hem omgedraaid en gewurgd. Die moest in staat van grote, nerveuze opwinding zijn geweest, gespannen en vol adrenaline. Hij had zijn slachtoffer helemaal ondergekotst.

Blijkbaar onverschrokken was hij verdergegaan en hij had Engels kleren uitgetrokken. Dat moet tijd hebben gekost, en allesbehalve gemakkelijk zijn geweest, gezien het dode gewicht van een man van rond de 115 kilo. Nog ongelooflijker zelfs had hij vervolgens een touw om zijn nek geknoopt, had dat om een dakspant geslagen en hem overeind en omhoog gehesen tot hij ten slotte zo’n vijftien centimeter met zijn voeten boven de grond hing. Dat zei iets over de moordenaar. Het was een sterke man. En erg vastberaden, ondanks het feit dat hij letterlijk misselijk was geworden van zijn daad. Hoe langer het duurde, hoe groter de kans dat hij werd betrapt. Hij moet geweten hebben dat het botenschuurtje zaterdagavond een trefpunt was voor jonge geliefden, en dat hij elk moment ontdekt kon worden. Moord interruptus in plaats van het gebruikelijkere coïtus interruptus. Maar hem simpelweg doden was niet genoeg geweest, hij had hem uitgekleed, opgehangen en zijn buik opengereten. Tijd rovend en smerig. Iets in al die gedachte maakte Fin ongemakkelijk.

Hij richtte zich weer tot professor Wilson. ‘Hoe valt dit allemaal volgens jou met de Leith Walkmoord te vergelijken? Hebben we het over dezelfde moordenaar?’

De professor schoof zijn beschermbril op zijn voorhoofd en trok zijn mondneusmasker over zijn baard omlaag. ‘Je weet hoe dat gaat, Fin. Een patholoog geeft je nooit een eerlijk antwoord. Met die traditie ga ik niet breken.’ Hij slaakte een zucht. ‘Zo op het oog lijkt de modus operandi tamelijk overeen te komen. Beide mannen zijn van achteren aangevallen, met een klap op het hoofd bewusteloos geslagen en gewurgd. Beide mannen werden uitgekleed en opgehangen gevonden. Van beiden werd de buik opengesneden. Ja, er zijn verschillen in de hoek en diepte van de wond. En de moordenaar van onze Engel raakte zo opgewonden dat hij over zijn slachtoffer heen kotste. We weten niet of dat in Edinburgh ook is gebeurd. Op het lichaam daar waren geen sporen van braaksel en de kleren hebben we nooit gevonden. Wat we wel op het lichaam aantroffen, en dat herinner je je vast nog wel, waren tapijtvezels, wat suggereerde dat het slachtoffer ergens anders was vermoord en naar Leith was gebracht om opgeknoopt en tentoongesteld te worden. Er was beslist minder bloed in Edinburgh, wat waarschijnlijk betekent dat er tijd zat tussen de dood van het slachtoffer en het openrijten van de buik.’

De professor begon het lijk voor hem op tafel weer in elkaar te zetten. ‘Het punt is, Fin, de omstandigheden en de ambiance zijn zo verschillend dat de details nooit hetzelfde kunnen zijn. De waarheid is dus dat het zonder doorslaggevend bewijs dat in een bepaalde richting wijst, onmogelijk is om te zeggen of deze moorden al dan niet door dezelfde persoon zijn gepleegd. Misschien dat je door het ritualistische karakter van de moorden geneigd bent te denken van wel, maar aan de andere kant werden in diverse sensatiekranten vrij gedetailleerde, saillante details van de Leith Walkmoord gepubliceerd. Dus als iemand die moord wilde na-apen, dan zou dat tamelijk gemakkelijk zijn geweest.’

‘Maar waarom zou iemand zoiets wíllen?’ vroeg Gunn. Hij zag nu iets minder groen om de neus.

‘Ik ben patholoog, geen psychiater.’ De professor keek Gunn vernietigend aan; toen richtte hij zich weer tot Fin. ‘Ik zal huidmonsters nemen, en dan zullen we zien of het toxicologisch iets oplevert, als er al iets uitkomt. Maar verwacht niet dat het veel zal ophelderen.’

III

De weg naar Barvas kronkelde uit Stornoway, terwijl zonlicht op de baai glinsterde en wolkenflarden hun eigen schaduw najoegen over het diepe blauwe water. Als je hier achterom zou kijken had je een spectaculair uitzicht op Coll, Loch a Tuath en de Punt. De weg liep over twintig kilometer onbeschut moerasland, rechtte zich gaandeweg en bracht hen noordwestwaarts naar het kleine gehucht Barvas aan de westkust. Het was een somber landschap dat met een enkel zonnestraaltje onverwachts van karakter kon veranderen. Fin kende de weg goed, in elk jaargetijde, en verwonderde zich er telkens weer over dat de eindeloze hectares oninteressant landschap elke maand, elke dag, elke minuut zelfs anders konden zijn. De kleur van dood stro in de winter, het tapijt van piepkleine witte lentebloemetjes, de oogverblindende paarstinten in de zomer. Rechts van hen was de hemel donker geworden en ergens in het achterland regende het. Links was de hemel vrijwel wolkeloos met de zomerzon die op het land scheen, en in de verte zagen ze de vage contouren van de bergen op Harris. Fin was vergeten hoe groots de hemel hier was.

Fin en Gunn reden in stilte. Ze waren in gedachten nog steeds bij de beelden van de klinische slachting van de autopsie, waarvan ze in het mortuarium getuige waren geweest. Je werd altijd het sterkst aan je eigen sterfelijkheid herinnerd wanneer je een medemens zag worden blootgelegd op een koude snijtafel.

De weg dook halverwege ongeveer naar beneden en steeg vervolgens naar een top vanwaar de Atlantische Oceaan in de verte te zien was, die zijn niet-aflatende woede koelde op een afbrokkelende kustlijn. Op het diepste punt, ongeveer dertig meter ten noorden van de weg, stond een klein stenen huis met een heldergroen geverfd zinken dak. Een schuilhut, die vroeger in de zomer door de kustboeren werd gebruikt, als ze hun dieren landinwaarts brachten omdat het gras daar beter was. Ze stonden overal op het eiland. De meeste waren net als deze hut lang geleden in onbruik geraakt. Fin had de schuilhut met het groene dak hier elke maandag op weg naar het schoolinternaat in Stornoway in het veenmoeras zien staan. En elke vrijdag weer op de terugweg. Hij had hem gezien in regen, mist, hagel, sneeuw en zonneschijn. En vaak zoals vandaag belicht door de zon in het zuiden, scherp afgetekend tegen de inktzwarte lucht in het noorden. Het was een punt dat iedere man, vrouw en elk kind op het eiland zou herkennen. Maar voor Fin had de schuilhut een bijzondere betekenis. Nu hij hem zag, voelde hij weer de pijn die hij lang geleden was vergeten, of althans had begraven op een donkere plek waarheen hij niet meer wilde terugkeren. Maar zolang hij op het eiland zou zijn, wist hij dat er onvermijdelijk herinneringen uit het verleden boven zouden komen. Herinneringen die hij als kinderspeelgoed had opgeborgen toen hij bijna twintig jaar geleden een man werd.

De rit naar de westkust was een tocht die hem verder terugbracht in het verleden, en Fin zat zwijgend op de passagiersstoel terwijl Gunn reed. Lange rechte stukken verlaten weg verbonden troosteloze en onbeschutte gehuchten, die dicht opeen stonden rond een kerk van allerlei gezindten. De Kerk van Schotland, de Verenigde Vrije Kerk van Schotland, de Vrije Kerk van Schotland, de Voortgezette Vrije Kerk van Schotland - de Wee Frees, zoals de vrije kerken algemeen genoemd werden. Elke gezindte was een afsplitsing van de vorige. Elke kerk een getuigenis van het onvermogen van de mens om het met een ander eens te zijn. Elk een verzamelpunt van haat en wantrouwen jegens de ander. Hij zag de dorpjes langsglijden, als bewegende beelden in een oud familiealbum, elk gebouw, elk paaltje en elk grassprietje door de zon erachter pijnlijk scherp afgetekend. Er was nergens een levende ziel te bekennen. Alleen af en toe een auto onderweg, of bij een toevallige dorpswinkel, of een tankstation. Ook de kleine dorpsschooltjes waren leeg, nog dicht vanwege de zomervakantie. Fin vroeg zich af waar alle kinderen waren. Rechts van hen dreef het veenmoeras de nevelige oneindigheid in, alleen afgewisseld door de stoïcijnse schapen die de Atlantische stormen trotseerden. Links sloeg de oceaan zelf in een tijdloze kringloop op de stranden en spoelde de rotsachtige kreken binnen, terwijl romig wit schuim luidruchtig spatte over donker onverzettelijk gneis, het oudste gesteente ter wereld. Het silhouet van een tanker was als een verre luchtspiegeling nog juist zichtbaar aan de horizon.

In Cross zag Fin dat de boom omgehakt was die eens in de beschutting van de kroeg Cross Inn groot was geworden. Een herkenningspunt verdwenen. De enige boom aan de westkust. Zonder boom leek het dorp naakt. De Vrije Kerk van Cross domineerde nog steeds de horizon, donker graniet oprijzend boven de gepleisterde huizen met dubbel glas van koppige eilandbewoners, die vastbesloten de elementen trotseerden. Zo nu en dan werden hun gebeden verhoord. Want soms, op een dag als vandaag, had de wind medelijden en liet de hemel de zon door om de scherpe kantjes ervan af te halen. Een zwaar leven beloond met vluchtige momenten van vreugde.

Even voorbij de kerk ging de weg omhoog, en konden ze het noordelijkste puntje van het eiland zien. Tussen de ruïnes van oude blackhouses, ruwe stenen die in willekeurige patronen uit de turf omhoogstaken, schitterden langs de hele oostelijke horizon de trapgeveltjes van witgeverfde plattelandswoninkjes in het zonlicht. Fin zag de vertrouwde glooiing in het land, die naar beneden liep naar het dorp Crobost aan de kustweg, met het karakteristieke silhouet van de kerk die gebouwd was om de mensen in Cross te laten zien dat de mensen in Crobost even vroom waren.

De weg bracht ze via Swainbost en Lionel naar het kleine dorpje Port Nis, voorbij de smalle zijweggetjes naar Crobost en Mealanais. In Port Nis hield de weg op, en vormden de kliffen een natuurlijke haven aan de noordwestelijke kant van een kleine kilometer leeg goudkleurig strand. De mens had de natuur een handje geholpen door een havenhoofd en een havenmuur te bouwen. Ooit hadden trawlers en vissersboten in de haven en daar buiten hun werk gedaan. Maar de natuur had teruggeslagen en het havenhoofd aan één kant vernield, waar grote brokken halfgezonken rots en beton gevochten hadden en niet bestand waren gebleken tegen de onbedwingbare aanval van de zee. De haven was nu praktisch verlaten en werd alleen nog gebruikt door vissersbootjes, bootjes voor de krabvangst en jollen.

Gunn parkeerde voor Ocean Villa tegenover de havenweg. Zwart-geel afzetlint, dat over de weg gespannen was om de mensen de toegang te beletten, fladderde en klapperde in de wind. Gunn stapte uit en een agent in uniform, die tegen de muur van galerie Harbour View geleund stond, schoot haastig zijn sigaret weg toen hij Gunn herkende. Een grappenmaker had op de wegwijzer naar de haven de ‘s’ in Naar de Kust weggehaald. Fin vroeg zich af of het commentaar was op de stoet tienermeisjes die door de jaren heen hun maagdelijkheid hadden verloren in het botenschuurtje waar zaterdag een gevallen engel was gestorven.

Ze stapten over het afzetlint en volgden de kronkelige weg naar beneden, naar de beschutting van de kade. Het was vloed, groen water boven geel zand. Een bootje met krab korven lag samen met een stel jollen aan de binnenmuur gemeerd. Op de kade erboven stond een stapel vismanden naast een kluwen groene netten en roze-gele markeerboeien. Een grotere boot was uit het water getrokken en lag in een gevaarlijke hoek op het zand.

Het botenschuurtje zag er nog min of meer hetzelfde uit als Fin zich herinnerde. Een groen dak van golfplaten, wit geverfde muren. De open rechterhelft was blootgesteld aan de elementen. Twee smalle raampjes in de achtermuur keken uit op het strand erachter. Links waren grote houten dubbele deuren. De een was dicht, de ander stond halfopen en daarachter was een boot op een aanhangwagen zichtbaar. Hier was nog meer afzetlint. Ze liepen het halfduister van het afgesloten deel van het gebouw binnen. Het bloed van Engel kleurde nog steeds de vloer, en naast de dieseldampen en het zoute water hing er ook nog steeds de geur van de dood. De houten dwarsbalk boven hun hoofd vertoonde een diepe gleuf, veroorzaakt door het touw waaraan Engels moordenaar hem omhooggetrokken had. Het geluid van de zee en de wind klonk gedempt hier, maar was nog te horen. Door de smalle raamopeningen zag Fin dat het getij juist keerde; het zeewater begon zich terug te trekken over het gladde, natte zand.

Op de bloedvlekken na was de betonnen vloer onwerkelijk schoon. Elk flintertje afval was zorgvuldig door mannen in een tyvek pak verzameld voor nauwgezet forensisch onderzoek. De muren waren bedekt met de graffiti van een hele generatie: Murdo is een flikker, Anna houdt van Donald en de oude klassieker De pot op met de paus. Fin vond het bijna ondraaglijk deprimerend. Hij ging naar buiten, naar het open gedeelte van de schuur waar hij diep inademde. Aan de dakspanten hing een primitief gemaakte schommel, twee plankjes hout die als zitje met oranjeplastic touw aan elkaar vastgebonden waren. Hetzelfde oranje touw was gebruikt om Engel hiernaast op te hangen. Fin merkte dat Gunn naast hem kwam staan. Hij zei zonder zich om te draaien: ‘En hebben we enig idee waarom iemand hem zou willen vermoorden?’

‘Hij had vijanden genoeg, meneer Macleod. Dat zou u moeten weten. Er is een hele generatie mannen in Crobost die ooit wel eens hebben geleden onder de handen van Engel Macritchie of zijn broer.’

‘O ja.’ Fin spuugde op de grond alsof de herinnering een bittere smaak in zijn mond achterliet. ‘Ik was er een van.’ Hij draaide zich om en glimlachte. ‘Misschien moet je mij vragen waar ík zaterdagavond was.’

Gunn trok een wenkbrauw op. ‘Misschien wel, meneer Macleod.’

‘Wat vind je ervan om een stukje met mij langs het strand te lopen, George? Het is een hele tijd geleden.’

Aan de landzijde grensde het strand aan lage, afbrokkelende kliffen van niet meer dan tien meter hoog, en aan het einde van het strand ging het zand over in lage rotsen, die aarzelend tot in het water reikten alsof om te voelen hoe koud het water was. Nog net zichtbaar boven de omslaande golven lagen hier en daar groepjes rotsen in de baai. Fin had als kind vele uren doorgebracht op dit strand met jutten, krabben vangen in de rotspoeltjes en het beklimmen van de kliffen. Op de sporen na die hij en Gunn achterlieten was het strand maagdelijk. Fin zei: ‘Het punt is dat het nauwelijks een motief is voor moord als je 25 jaar geleden gepest werd op school.’

‘Het schijnt, meneer Macleod, dat er meer mensen waren die een wrok koesterden dan alleen de mensen die door hem waren gepest.’

‘Welke mensen, George?’

‘Nou, om te beginnen lagen er nog twee onafgehandelde klachten tegen hem op het bureau in Stornoway. Een wegens mishandeling, een wegens seksuele aanranding. Maar theoretisch zijn die nog in behandeling.’

Fin verbaasde zich alleen over de klacht wegens mishandeling. ‘Engel Macritchie vocht altijd tenzij hij, sinds ik hem kende, is veranderd. Maar dat werd altijd op de een of andere manier geregeld, met vuisten op het parkeerterrein of met een biertje in de kroeg. Nooit ging er iemand naar de politie.’

‘O, het was niet iemand van hier. Zelfs niet van het eiland. En er bestaat geen twijfel over dat Engel hem een pak slag heeft gegeven. We konden alleen niemand zover krijgen om toe te geven dat gezien te hebben.’

‘Wat was er gebeurd?’

‘Och, het was zo’n overgehaalde dierenrechtenactivist uit Edinburgh. Chris Adams heet hij. Campagnecoördinator van een groep die de Dierenbrigade heet.’

Fin snoof. ‘Wat deed hij hier? Ervoor zorgen dat de schapen op vrijdagavond na sluitingstijd niet lastiggevallen werden?’

Gunn schoot in de lach. ‘Om daar een einde aan te maken, meneer Macleod, zou er meer nodig zijn dan één dierenrechtenactivist.’ Zijn glimlach verdween. ‘Nee, hij was hier - is hier nog steeds - omdat hij wil voorkomen dat er guga’s worden geoogst.’

Fin floot zacht. ‘Jezus.’ Guga’s, daar had hij jaren lang al niet meer aan had gedacht. Guga was het Gaelische woord voor een jonge jan-van-gent, vogels die de mannen van Crobost elk jaar tijdens een tweeweekse trip in augustus oogstten op een rots zeventig kilometer noordnoordoost van het puntje van Lewis. ‘An Sgeir’ noemden ze die. Simpelweg ‘de rots’. Bijna honderd meter hoge door stormen gegeselde kliffen, die oprezen uit de noordelijke oceaan. In deze tijd van het jaar altijd overdekt met nestelende jan-van-genten en hun kuikens. Het was een van de belangrijkste jan-van-gentenkolonies ter wereld, en al meer dan vierhonderd jaar gingen mannen van Ness er jaarlijks over huizenhoge zeeën in open boten op bedevaart heen om met hun vangst terug te komen. Tegenwoordig gingen ze met een trawler. Twaalf mannen uit Crobost, het enige dorp in Ness dat de traditie nog voortzette. Veertien dagen woonden ze zonder comfort op de rots, klauterden weer of geen weer over de kliffen, riskeerden hun leven om de jonge vogels op het nest te strikken en te doden. Oorspronkelijk maakte men de tocht uit noodzaak, om de dorpelingen thuis te voeden. Tegenwoordig waren de guga’s een delicatesse en overal op het eiland erg in trek. Maar de vangst werd door een staatswet beperkt tot slechts tweeduizend per jaar, een speciale dispensatie opgenomen in de vogelwet, die in 1954 in Londen door het Lagerhuis was aangenomen. Daarom was het een kwestie van geluk, of goede connecties, als een familie tegenwoordig een hapje guga kon proeven.

Nog watertandend kon Fin zich precies de olieachtige smaak van het vlees op zijn tong herinneren. Ingelegd in pekel, en vervolgens gekookt, had het de textuur van eend en de smaak van vis. Sommigen zeiden dat je het moest leren eten, maar Fin was ermee opgegroeid. Het was een seizoensdelicatesse geweest. Twee maanden voor de mannen naar de rots vertrokken, begon hij er al vreselijke trek in te krijgen, precies zoals hij elk jaar tijdens het stroopseizoen naar de rijke smaak van wilde zalm verlangde. Elk jaar slaagde zijn vader er wel in om zo’n twee vogels te bemachtigen en in de eerste week smulde het gezin ervan. Er waren mensen die ze in vaatjes zout bewaarden en er het hele jaar van aten. Maar zo bewaard gingen ze naar Fins zin te veel naar wild smaken, en het zout brandde in zijn mond. Hij vond ze vers van de rots lekker, opgediend met aardappelen en met melk weggespoeld.

‘Heb je wel eens guga geproefd?’ vroeg hij aan Gunn.

‘Aye. Mijn moeder had familie in Ness, en het lukte ons meestal om elk jaar een vogel te bemachtigen.’

‘Dus die Dierenbrigade probeert de tocht te verhinderen?’

‘Aye, dat klopt.’

‘Engel ging toch geregeld mee naar de rots?’ Fin herinnerde zich dat die enige keer dat hijzelf een van de twaalf was, het al Engels tweede keer was geweest. De herinnering viel als een schaduw over hem heen.

‘Het was vaste prik. Hij was de kok.’

‘Dan zal hij niet blij zijn geweest met iemand die het probeerde te saboteren.’

‘Dat klopt.’ Gunn schudde zijn hoofd. ‘Niemand trouwens. Daarom ook konden we niemand vinden die gezien heeft wat er is gebeurd.’

‘Had hij hem erg beschadigd?’

‘Nogal wat kneuzingen op het lichaam en in het gezicht. Een paar gebroken ribben. Niets te ernstig. Maar de jongen zal het zich nog wel een tijdje blijven herinneren.’

‘Waarom is hij hier dan nog?’

‘Omdat hij nog steeds hoopt dat hij kan voorkomen dat de trawler de mannen naar de rots brengt. Stomme, overgehaalde idioot! Morgen komen er nog meer activisten met de veerboot.’

‘Wanneer denken ze naar An Sgeir te vertrekken?’ Het vormen van de woorden in zijn mond was genoeg om een lichte huivering door Fins lichaam te laten gaan.

‘In de komende twee dagen. Het hangt van het weer af.’

Ze hadden het einde van het strand bereikt, en Fin begon de rotsen op te klauteren.

‘Ik draag hiervoor niet bepaald de juiste schoenen, meneer Macleod.’ Gunn slibberde gevaarlijk over de glibberige zwarte rotsen.

‘Vanaf hier weet ik een manier om boven op de klif te komen,’ zei Fin. ‘Toe, het is makkelijk.’

Gunn klauterde achter hem aan, bijna op handen en knieën, terwijl ze moeizaam een smal pad vol steenslag omhoog volgden, dat in een bocht terugliep en vervolgens naar een aantal natuurlijke, maar ongelijke treden leidde die ze ten slotte boven brachten. Vanaf hier konden ze over de machair kijken, naar de huizen van Crobost die in een kom van de kustweg genesteld lagen en gelegen waren rond de grimmige, dominerende aanwezigheid van de Vrije Kerk waar Fin zoveel koude en akelige zondagen in zijn jeugd had doorgebracht. De steeds donker wordende hemel erachter beloofde regen, die Fin al in de wind kon ruiken, zoals hij als kind ook had gedaan. De klim had hem opgevrolijkt. Hij genoot van het zachte sjorren van de aanwakkerende bries en zette alle gedachten aan An Sgeir van zich af. Gunn was buiten adem, en maakte zich bezorgd om de krassen op zijn glimmend zwarte schoenen. ‘Dat heb ik lang niet meer gedaan,’ zei Fin.

‘Ik ben een stadsmens, meneer Macleod,’ zei Gunn hijgend. ‘Ik heb het nog nooit gedaan.’

Fin glimlachte. ‘Het is goed voor je, George.’ Zo goed had hij zich in tijden niet gevoeld. ‘En? Denk je dat jullie dierenrechtenactivist Engel Macritchie heeft vermoord uit wraak voor dat pak slaag?’

‘Dat denk ik niet. Hij is er het type niet voor. Hij is een beetje...’ Hij zocht naar het juiste woord, ‘wereldvreemd. Snapt u wat ik bedoel?’ Fin knikte peinzend. ‘Maar ik draai al lang genoeg mee, meneer Macleod, om te weten dat de onwaarschijnlijkste mensen soms de gruwelijkste misdaden plegen.’

‘En hij komt uit Edinburgh.’ Fin dacht na. ‘Heeft iemand gecontroleerd of hij een alibi heeft voor de Leith Walkmoord?’

‘Nee, meneer.’

‘Dat is misschien een idee. DNA-bewijs zal uitwijzen of hij Macritchie heeft vermoord, maar dat gaat een dag of twee duren. Misschien moet ik eens met hem gaan praten.’

‘Hij logeert in de stad in het Park Guest House, meneer Macleod. Ik denk niet dat de Dierenbrigade een heel groot budget heeft. En hoofdinspecteur Smith heeft tegen hem gezegd dat hij het eiland niet mag verlaten.’

Ze begonnen nu over de machair richting de weg te wandelen, terwijl ze al lopend de schapen alle kanten op joegen. Fin ging harder praten om boven de wind uit te komen. ‘En seksuele aanranding, zei je. Hoe zat dat precies?’

‘Een zestienjarig meisje beschuldigde hem van verkrachting.’

‘En? Heeft hij haar ook verkracht?’

Gunn haalde zijn schouders op. ‘In veel van dit soort gevallen is het erg moeilijk om het bewijs te krijgen dat nodig is om tot een aanklacht te komen.’

‘Tja, het doet er waarschijnlijk niet toe. In elk geval niet in deze zaak. Ik zou zeggen dat het voor een zestienjarig meisje praktisch onmogelijk is om te doen wat de moordenaar met Macritchie heeft gedaan.’

‘Misschien, meneer Macleod. Maar haar vader zou daar heel goed toe in staat zijn geweest.’

Fin bleef plotsklaps staan. ‘Wie is dat dan?’

Gunn knikte naar de kerk in de verte. ‘Eerwaarde Donald Murray.’

* * * * *

Colofon

Voor Stephen,

met wie ik samen over die zorgeloze wegen reisde

The Blackhouse

ebook uitgave:
© 2012 Uitgeverij de Rode kamer, Haarlem

ISBN 9789491259746

oorspronkelijke uitgave:
© 2012 Peter May, Stina de Graaf en uitgeverij Conserve

ISBN 9789054293323

NUR: 305

Vertaling van The Blackhouse in Engeland verschenen bij Quercus in 2010 en in Frankrijk onder de titel L’Île des chasseurs d’oiseaux

Vertaald uit het Engels door Stina de Graaf

Vormgeving: Jeroen Klaver

Foto omslag: Fraser McAlister

Foto auteur: Domi Photographe

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie. microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.