Robbert Bosschart

BARCELONA, AMOR MEU
-
BARCELONA, MIJN LIEF

Belevenissen in de Catalaanse hoofdstad

Uitgeverij de Rode Kamer | Haarlem

Voorwoord

Mijn God, zei de markiezin, ik ben zwanger, maar ik weet niet van wie. De eerste les in praktische journalistiek die me bijbleef, was dit ezelsbruggetje om te onthouden welke soorten onderwerpen de beste publiekstrekkers zijn. Maar in dat rijtje ontbreekt er nog één, ontdekte ik snel. Naast geloof, celebrity, seks en mysterie, trekt het geweld even sterk de aandacht. En allemaal waren ze ruim voorradig in Spanje; ik heb er wat van afgezien.

Het lijkt me zinvol om m’n wispelturige bundeling van herinneringen in te delen volgens deze trefwoorden. Plus de twee die ik er bij leerde in Barcelona: rauxa en seny. De Catalaanse hoofdstad beschouwt ze als de steekwoorden van haar essentie.

De rauxa (in het Catalaans uitgesproken ‘rausja’) is de roes: de artistieke en politieke hartstocht die de Barcelonezen af en toe de hemel of de hel injaagt. De seny (uitgesproken ‘senj’) heeft dezelfde betekenis/komaf als ons zinnig, en houdt de Catalanen in hun rustige tussenperioden met beide benen stevig op de grond.

Perfecte voorbeelden van de verstrengeling van rauxa en seny zijn de aarts-Catalanen Gaudí en Dalí. De roes van hun inspiraties maakte hen wereldwijd beroemd, maar dankzij hun seny waren zij ook respectievelijk een technisch en een commercieel genie.

Kortom, ik ga eerst vertellen hoe ik in een roes verliefd werd op Barcelona; en dan, met de benodigde seny, waarom Barcelona al sinds eeuwen steeds nieuwe minnaars blijft vinden. Daarna trekken we het wat breder en gaan we het hebben over geloof, seks, geweld en mysterie in Spanje; met een handjevol celebrities als tussendoortjes.

Dit is geen reisgids, al beschrijf ik de plekjes waar Barcelona me liet lachen of huilen, smullen of vloeken. Het wordt vooral een praatje over gekke dingen en opmerkelijke mensen die mijn belevenis van deze prachtige stad bevolkten.

Het oudste bouwwerk in Barcelona: de resten van een Tempel van Augustus die de Romeinen op deze plek in de 1e eeuw n.Chr. optrokken

Bijna 20 jaar heb ik in Barcelona gewoond, voordat ik - schoorvoetend - naar Madrid verhuisde. Dat had mijn baas bij de NOS, Ed van Westerloo, beslist; en hij had gelijk. De nieuwsvoorziening in de hoofdstad werd niet langer bemoeilijkt door de censuur van dictator Franco. Madrid wilde even Europees worden als Barcelona altijd al was. Zo vertrok ik naar het machtscentrum op de Spaanse hoogvlakte, overladen met heimwee naar ‘mijn stad’ aan de Middellandse Zee.

Als buitenlands correspondent volgde ik op de voet een onnavolgbare periode in de Spaanse geschiedenis: La Transición, de overgang van dictatuur naar democratie. Ook zag ik van nabij de zware prijs die Spanje ervoor betaalde: het terrorisme van de ETA, een Frankensteinreactie in het Baskenland die Franco’s haatdragende regime als erfenis achterliet. Om een en ander te begrijpen las ik dikke pillen over geschiedenis, en sprak met veel Spanjaarden over hun verre of recente verleden.

In dit boek zal de lezer dus ook verwijzingen naar Spanjes historie vinden, of persoonlijke ervaringen die verband hielden met recente historische gebeurtenissen. Om die in perspectief te plaatsen schets ik even de grote lijnen van de Spaanse geschiedenis.

De Romeinen veroverden Hispania op de Carthaginezen en een ratjetoe van Iberische volksstammen. Ze kneedden het om tot een eenheid met de taal van Rome’s keizer (ten slotte leverde Spanje twee grote keizers aan: Trajanus en Hadrianus) en het geloof van Romes paus.

Na een tussenperiode onder Gotische krijgsheren - hun koning Atawulf hield hof in Barcelona in 415 AD -, werd Spanje lang beheerst door Arabische veroveraars en hun cultuur. Maar die werden tussen de 10e en 16e eeuw weer weggevaagd door Romaanstalige en rooms-katholieke vechtersbazen uit Noord-Spanje.

Zij vestigden een van Europa’s vroegste eenheidsstaten; maar dat bleek gezichtsbedrog. In hun hart bleven de Spanjaarden een samenraapsel van eigenzinnige Castilianen, Basken, Catalanen, etcetera.

Wel wisten zij de pas te houden met de rest van Europa; totdat de verstikkende contrareformatie toesloeg. Bovendien bleek de toevloed van goud en zilver uit de kolonies in Amerika een vergiftigd geschenk voor Spanje, waar de inspanning van eigen (denk)werk en vernieuwingsdrift niet langer werd gewaardeerd.

Kortom, vanaf de 17e eeuw zakte de natie weg in een moeras van achterstand en interne conflicten tot en met de Spaanse Burgeroorlog (1936-’39). Die begon als een ‘simpele’ conservatieve staatsgreep, maar ontaardde in een diepte/hoogtepunt van al Spanjes passies.

Een van de weinigen die zag aankomen wat voor een verschrikking dat ging worden, was de vader van Salvador Dalí. Hij voorspelde: Cuan aixó peti, ni Deu Pare, rellotge en má, sabrá quina hora es: ‘Wanneer dit ontploft zal zelfs God de Vader, met Zijn horloge in de hand, niet meer weten hoe laat het is!’ Zoon Dalí luisterde voor éénmaal naar de vaderlijke seny en emigreerde.

Aansluitend aan die burgeroorlog hield Franco’s dictatuur nog een generatie langer de moderne, Europese denkbeelden buiten de deur. Pas in de jaren zestig werd Spanjes ‘heimwee naar Europa’ weer sterk genoeg om door te breken. Het resultaat was de briljante Transición die - tussen 1976 en 1986 - het huidige Spanje mogelijk maakte: een welvarende maatschappij, waar de moderne mentaliteit en tolerantie meer vooruitgang hebben geboekt dan een generatie eerder voor mogelijk werd gehouden.

Na de schrik van een (mislukte) militaire staatsgreep in 1981 werd de democratie voorgoed verankerd, met de toetreding tot de EU. Niettemin heeft een ruk naar rechts van katholieke prelaten en conservatieve partijbonzen, na de Transición, Spanje weer opgezadeld met vaak kunstmatige conflicten. Zo verspillen de Spanjaarden nu bedenkelijk veel tijd en energie met religieuze of regionale strijdkreten.

Maar goed, ze blijven een fascinerend zootje ongeregeld; dat kunt u in dit boek ontdekken.

Barcelona heeft iets met draken, zoals ook hier op de Ramblas blijkt

Hoofdstuk I - Rauxa

Het ‘magere fortje’ waar een draak populair werd

Dit wordt het verhaal van een herontdekte liefde, ik voel het al aankomen. U weet wel: jongen vindt meisje, jongen verliest meisje, na lange jaren ontmoeten man en vrouw elkaar weer, en de vlam slaat in de pan. Het verhaal van mijn leven; maar dat is voor een andere keer.

Die frisse meid die ik toen zo graag uit haar dwangbuiskledij wilde helpen, staat daar nou als een elegante oude dame. Tja, het noodlot. Doet er niet toe, ze zal altijd mijn meisje blijven. En laten we eerlijk wezen, ik had altijd al geweten dat zij, met haar 22 lentes die elk voor een eeuw telden, de oudste van ons tweeën was: mijn Barcelona, amor meu.

Wat was ik verliefd op haar, die rebelse Catalaanse heldin van onze enthousiaste verzetsdagen tegen de Francodictatuur. Ja, later liet ze zich soms weer verleiden tot een luxueus bourgeoisleven, omdat ze nu eenmaal van goede huize komt. Maar het eigenzinnige temperament heeft ze nog steeds, en ze blijft fraaie ingevingen krijgen. Barcelona, posa’t guapa - maak je mooi — was er zo eentje: de facelift voor het Grote Feest van 1992 waar al haar minnaars aan meewerkten. En bij m’n laatste bezoek had ze alweer ’n nieuw jasje aangetrokken.

De eerste keer in 1963 (ook als bezoekje bedoeld; wist ik veel dat ze me 19 jaar lang ging vasthouden?) begon met een mirakel. Op de Plaça del Pí is een godswonder gebeurd, staat te lezen op de gedenksteen die er in de linkermuur van het middeleeuwse kerkje San José Oriol zit gemetseld. Mij hoefden ze dat niet te vertellen: het was een waarachtig wonder dat de Andorraanse smokkelaar me hier op het Plein van de Pijnboom voorgoed aan m’n lot overliet. Want eigenlijk had hij me voor zijn zevende dochter bedoeld. Leuk meisje, daar niet van; alleen had ik andere plannen.

Cultuurverschillen waren toen nog niet zo beladen, maar ze bestonden net zo goed.

Ik was eens achterop de bromfiets van die leuke Cedín, secretaresse bij Andorra’s hoogste smokkelaarsbaas in zijn vermomming als Mercedes-importeur, naar een middagje zonnen in het verlaten dorpszwembad gegaan. Cedín dook in een streng zwart badpak (uit één stuk: de bisschop had bikini’s verboden op straffe van excommunie) het water in en kwam druipnat, dus met elke ronding afgetekend, bij mij op de stranddoek zitten kletsen.

Bij mijn weten was er geen mens in zicht. Toch had iedereen in die aartskatholieke vallei ons de volgende dag al ingetekend als de eerstkomende trouwerij. Behalve ik, want ik had nog geen flauw idee dat zulke uitstapjes hier tot onuitgesproken verplichtingen konden voeren.

In mijn onschuld zat ik met het grootste plezier urenlang met Cedín te praten omdat ik zo in ijltempo Spaans aan het leren was. Het leek eerst een taal met opvallend ingewikkelde varianten; totdat ik er achter kwam dat we Spaans en Catalaans door elkaar heen spraken. De officiële taal van Andorra is een nogal boerse versie van het Catalaans, en later hebben mijn Barcelonese vrienden, die natuurlijk de deftige versie bezigen, me er vaak mee gepest. Maar het platte accent dat ik bij Cedín en haar vriendenkring leerde zou ooit nog een groot voordeel blijken.

Na een dikke maand vroeg ik haar vader of ik mocht meerijden op z’n volgende afdaling uit de Pyreneeën om de smokkelwaar af te leveren. Dat mocht. Maar toen hij zag dat ik met m’n (enige) koffer kwam aanzeulen, ging zijn gezicht op storm. Het werd een rit die me nog lang zal heugen. Niettemin, drie uur later stond ik - wonderwel, zoals gezegd - alleen met m’n koffer onder de pijnboom naast de Heilige Jozef Oriol, en kon aan een nieuw leven beginnen: Barcelona.

Voor mij werd dat een jarenlange ontdekkingsreis door Barcelona, en vervolgens heel Spanje; maar ik ga er van uit dat uw verblijf in de gastvrije Catalaanse hoofdstad iets korter zal zijn. Dus neem ik u straks even mee op een rondwandeling langs de aantrekkelijkste bezienswaardigheden in de stad. Daarna hebben we nog alle tijd voor verhalen over gebeurtenissen die ik in Barcelona en Spanje meemaakte, of vernam.

Een oude wijsheid waarschuwt dat niet de bestemming, maar de reis naar die bestemming uiteindelijk de diepste sporen in de reiziger achterlaat. Dat overkwam me ook binnen Barcelona. Wanneer ik terugdenk aan de geleidelijke ontplooïng van mijn affaire met deze stad, levert mijn geheugen vooral kijkplaatjes aan van ‘travelling shots’ langs de straten waar ik doorheen ging op weg naar mijn liefde.

Grappig genoeg deint de ‘geografische’ reikwijdte van deze beelden precies op dezelfde manier uit als de wordingsgeschiedenis van Barcelona zelf. Dus eerst, toen ik pas was aangekomen, te voet langs de pleintjes en steegjes van de oude stad aan weerszijden van de Ramblas. Dan, op de tram of in de ondergrondse, langs de straten van de Eixample, de stadsuitbreiding van de 19e eeuw. Het beeld dat me het sterkst bijblijft is dat van een tramlijn op Carrer Muntanyer, van en naar de oude Universiteit. Vanaf het open achterbalkonnetje van die tram zag ik het dagelijkse leven van Barcelona voorbijkomen (als ik niet met m’n neus in een boek zat, want op die inmiddels verdwenen tram heb ik toen de hele Don Quichotte uitgelezen).

Weer iets later overheersen de ‘plaatjes’ van hoe ik op een scooter de Carrer Balmes afdaalde of opklom; naar en vanaf de redactie van de krant La Vanguardia, waar ik zeven jaar lang de roddels of geheimen van het Barcelonese leven en de Spaanse politiek ingefluisterd kreeg.

Die gesprekken speelden zich voornamelijk af op de redactie Binnenland, maar formeel was ik ingedeeld bij Buitenland. Mijn innerlijke tijdsbepaling van die periode is ‘vanaf de Praagse lente tot aan de dood van Franco’.

Daarna verschijnen de beelden van hoe ik met de auto door het ‘moderne’ Barcelona reed, dat in de 20e eeuw rondom de Eixample was ontstaan. Daar bracht ik de kinderen naar school, of liet hen in de weekends uitwaaien op de hellingen van de bergen Montjuïc en Tibidabo, die de buitengrens van Barcelona vormden.

Tussendoor komen er nog geheugenflitsen van romantische wandelingen, hand in hand, door het Güell-park of naar het kloosterpleintje van Pedralbes; en van bevlogen discussies op zonnige terrasjes van Rambla de Catalunya, of rokerige studentenkroegen langs Ronda Universitat. Dat was, zoals de titel van een beroemde roman later zou luiden, een periode van El Amor en los Tiempos del Cólera (‘Liefde in Tijden van Cholera’ - al mist die vertaling het Spaanse woordenspel dat ‘cólera’ ook ‘woede/colère’ betekent.)

Dé icoon van mijn Barcelona, amor meu is een onvergetelijke momentopname. Ik kom terug van een werkbezoek aan Nederland en sta, behoorlijk afgepeigerd, met mijn koffertje op straat. Ditmaal niet op het Pleintje van de Pijnboom, maar bij de ingang van mijn huurflatje. Ik ben aan het rondrommelen in m’n jaszakken om de sleutel te vinden, en maak een verdwaalde indruk. Opeens trekt er een kleine hand aan mijn mouw. Ik kijk onbegrijpend in twee koolzwarte ogen van een Barcelonees meisje, en hoor: ‘Pobret, t’has perdut? Vina, dona’m la mà. Cap a on anem?’ (Arme duvel, ben je de weg kwijt? Vooruit, geef me de hand. Waar moet je naartoe?)

Ja, waar wil ik eigenlijk naartoe in Barcelona? Het logische is om bij het begin te beginnen: dus we gaan naar het ontstaan van mijn geliefde stad.

Het begin van Barcelona is even omstreden als de afkomst van dat woord. Vandaag de dag wordt niet langer de legende aanvaard dat de eerste nederzetting met deze naam een erfenis was van de Carthaginese generaal Hannibal Barca. Volgens die mythe had hij hier in 217 v.Chr., op weg naar Rome, een ommuurd kampement gebouwd en er zijn familienaam aan gegeven.

Maar er zijn geen Carthaginese resten opgegraven, en wél sporen van Iberische stammen die hier al drie eeuwen eerder woonden. Daarom leiden deskundigen de naam van dit nederzettinkje nu af van de Iberische woorden ‘(i)barke’ (= vallei) en ‘ona’ (= bewoond). Sommigen denken dat de bevolking zich vermengde met Griekse handelsvaarders die langs deze kust factorijen onderhielden. Er is namelijk een zilveren munt uit de 3e eeuw v.Chr. opgegraven die onmiskenbaar een Griekse drachma imiteert, maar in Iberische schrifttekens de naam BARKENO draagt.

Wanneer de Romeinen aankomen vinden ze hier een dorpje waarvan zij de naam verstaan als ‘Barcino’. In de 1e eeuw v.Chr. stellen ze ook de gegevens te boek over een burgemeester van die plaats: ‘Caius Celius, zoon van Atisius, die voor 5 jaar is benoemd en de bouw van een verdedigingsmuur rond de haven leidt’.

De Romeinse generaal Scipio duidt de plek aan met ‘Faventia’ (gunstig gelegen); dat wordt prompt een bijnaam. Plinius tekent op dat dit de ‘colonia Barcino cognomine Faventia’ is. Een gehucht, eigenlijk: een Spaanse schrijver uit het jaar 40 AD, Pomponius Mela, noemt het een parvum oppidum, een mager fortje. Het ontwikkelt zich langzaam. Pas rond 370 AD meldt Rufus Festus Avieno in zijn Descriptio Orbis Terrae dat, hoewel Barcilonum niet zo groot is, er toch al rijke mensen wonen. Onder Augustus heeft het stadsrechten gekregen, en toestemming om zich een keizerlijke bijnaam aan te meten: Colonia Faventia Iulia Augusta Pia Barcino.

Maar dat wil nog niet zeggen dat Barcino toen al een vorstelijk bezoek waardig was. Wanneer Augustus een inspectiereis naar Spanje maakt, laat hij het ‘magere fortje’ links liggen. Hij stopt 100 kilometer verderop langs de kust, om in het paleis van de provinciale gouverneur in Tarragona te logeren. (Een decreet dat Augustus daar terloops ondertekent, bepaalt het Jaar Nul van het christendom. Hij geeft het bevel voor een volkstelling in het Romeinse rijk; dat dwingt Jozef en de hoogzwangere Maria op reis te gaan naar het tellingbureau, zodat ze in de stal van Bethlehem terechtkomen waar Jezus geboren wordt.)

Dit deel van Hispania is voor Rome minder belangrijk dan het zuiden van Spanje met de zilvermijnen van Carthago Nova (Cartagena) en de handelscentra Gador (Cádiz) en Hispalis (Sevilla). Tarragona heeft niet veel meer te doen dan te zorgen voor het onderhoud en de beveiliging van de grote verkeersader naar het zuiden, de Via Augusta.

De Romeinen die er blijven wonen, en hun cultuur op de plaatselijke bevolking overdragen, zijn meestal onderofficieren of soldaten die aan het eind van hun diensttijd een lapje grond toegewezen krijgen. Ze steken scherp af bij de ‘hoge’ Romeinse cultuur die in Sevilla opbloeit; de voertaal in Barcelona en omstreken is het ‘vulgair Latijn’. Dat verklaart ook de verschillen tussen het huidige Spaans/Castiliaans en het Catalaans.

Bijvoorbeeld, waar het ‘nette’ Latijnse werkwoord comedere (‘eten’) in het Spaans comer wordt, levert de vulgair Latijnse uitdrukking manducare (‘de kaken bewegen’) in het Catalaans menjar op. En waar zuid-Spanje de deftige auteur Seneca produceert, een boegbeeld van de klassieke Latijnse literatuur, pakt Tarragona uit met een natuurtalent voor het volkse schotschrift, Marcus Valerius Martialis. Marcus zal 35 jaar lang in Rome verblijven, want als goede Catalaan weet hij waar Abraham de mosterd haalt; maar hij heeft lak aan zijn rijke patroons.

Hij blijft altijd heimwee voelen naar zijn stadje in Noordoost-Spanje, zo blijkt uit een van zijn latere teksten:

At cum December canus et bruma impotens Aquilone rauco mugiet, aprica repetes Tarraconis litora tuamque Laietanum... Lunata nusquam pellis et nusquam toga olidaeque vestes murice; procul horridus liburnus et querulens cliens, imperia viduarum procul.

‘Wanneer de kille December en de harde winter uit het noorden brullen, zal je Tarragona’s kust opzoeken, je Laietanum-geboortegrond; bevrijd van puntschoenen, toga’s en kledij die naar purper stinkt, zonder boodschappers, mekkerende klanten en arrogante weduwen.’

Wat zijn mekkerende opdrachtgevers en veeleisende weduwen van hem vragen (en bij de vleet krijgen), zijn schotschriften om hun buren mee te pesten; zoals deze:

Et delator es et calumniator, et fraudator es et negotiator, et fellator es et lanista, miror quare nos habeas, Vacerra, nummos.

‘Je bent een verklikker en een lasteraar, een oplichter en een pooier, een lullenpijper en een messentrekker; het verbaast me, Vacerra, dat je nog niet stinkend rijk bent!’

Triginta tibi sunt pueri totidemque puellae; una est nec surgit mentula. Quid facies?

‘Je hebt dertig jongens en even zoveel meisjes om het mee te doen; maar je hebt maar één pik en die komt niet overeind. Wat nou?’

Het vinnige/vunzige vernuft van Martialis was en is diep in de Catalaanse ziel verankerd. Ook vandaag de dag genieten de meeste Barcelonezen enorm van dit soort humor; ze zijn er gek op om met alles en iedereen de draak te steken.

Logisch, want Barcelona heeft iets met draken. Ze zijn hier op de gekste plekken te vinden. Ruim genoeg om een interessante ‘drakentocht’ door de stad te maken, en een lijstje op te stellen van de onverwachte plaatsen waar de voorbijganger wordt ‘overvallen’ door een Barcelonese draak. Mijn favoriet valt te bewonderen op de Ramblasboulevard. Hij was ooit het uithangbord van een atelier, Casa Bruno, waar kunstzinnige ‘Japanse’ waaiers en paraplu’s werden vervaardigd. Als u bij nummer 82 van de Ramblas even omhoogkijkt, ziet u aan het balkon van de eerste verdieping een paraplu hangen, en daarboven een draak die met waaiers op zijn rug is uitgedost.

Maar deze waaier-draak is bij lange na niet de vreemdste in de stad. Zijn soortgenoten kunnen u verrassen onder het viaduct van een autoweg, op het dak van een herenhuis, aan de poort van een nonnenklooster, in de vorm van een roetsjbaan op een kindertuin, op het binnenplein van een regeringsgebouw, en natuurlijk aan de gevel van kerken.

Ik zeg ‘natuurlijk’, want Barcelona’s affaire met draken is ongetwijfeld een uitstulpsel van de katholieke traditie dat Sint Joris - Jordi, op z’n Catalaans - ooit een draak versloeg. Sant Jordi is de schutsheilige van Catalonië en staat elders in de streek dus overal op, aan en in kerken afgebeeld, compleet met verslagen draak.

Maar in Barcelona zelf begon die draak een eigen leven te leiden, zonder geharnaste heiligman. Of liever gezegd, eerst met een gewone sterveling in de rol van drakendoder; en ten slotte op zijn eentje, als lustobject voor het Barcelonese oog.

Het lang vervlogen moment toen de eerste stap op die weg werd gezet, kunnen we redelijk goed plaatsen. Het vormt deel van het wondere verhaal dat historie en traditie rond Barcelona’s eigenheimse held Guifré el Pilòs ofwel ‘Willem de Harige’ hebben gewoven.

Die vechtjas werd aan het eind van de 9e eeuw de eerste onafhankelijke Catalaanse machthebber. Dat alleen al zou hem vererenswaardig maken voor de Barcelonezen, die graag van de daken roepen dat zij sterk en goed genoeg zijn om op hun eigen benen te staan. Maar hun harige held heeft nog veel meer in z’n mars.

Op dit dubbele paneel, linksonder aan de ingangspoort van de kathedraal op het Sant Iu-pleintje, staat Barcelona’s eigenste ‘drakendoder’ vereeuwigd

Zijn vader, eveneens Willem genaamd, had hem een goede opleiding als ridder laten volgen bij vazallen van de Karolingische koning. Naar verluidt verdiende hij zijn sporen in de Lage Landen (en werd daar ook straalverliefd op de beminnelijke jongedame met wie hij na veel omzwervingen zou trouwen, maar dat is weer een ander verhaal). Welnu, in mistige legenden stond vader Willem opgetekend als ‘drakendoder’; maar de slimme Willem junior zorgde er spoedig voor dat die eervolle titel op hemzelf werd toegepast.

Het resultaat valt het best te zien in de Carrer dels Comtes, een straatje langs de zijkant van de kathedraal van Barcelona. Daar prijkt aan een 14e-eeuwse kerkpoort (Portal de Sant Iu) linksboven een beeldhouwwerk dat uit twee panelen bestaat. Op beide afbeeldingen wordt er een draak bevochten. Aan de rechterkant door een klassieke middeleeuwse ridderfiguur in harnas, gewapend met een vervaarlijk zwaard. Zijn schild vertoont een groot kruis, dus voor elke Barcelonees was en is het kinderspel de conclusie te trekken dat Sant Jordi hier zijn traditionele taak verricht als drakendoder.

Maar de man die op het linkerpaneel met eenzelfde huzarenstukje bezig is, ziet er veel ouderwetser uit. Het is duidelijk dat hij van lang vóór de 14e eeuw dateert. Hij bezit geen harnas en hij heeft niet eens een zwaard, maar gaat de draak dapper te lijf met een simpele knuppel. Zijn naakte torso, kuiten en blote voeten vertonen een opmerkelijke haardos.

Aha, u weet het al, net zoals elke rechtgeaarde Barcelonees: hier zien we hoe Guifré el Pilòs, Willem junior dus, voor eeuwig door de heilige roomse kerk wordt uitgeroepen tot waardige tegenhanger van Sant Jordi.

Aan een andere heldendaad van deze harige mannetjesputter dankt Catalonië bovendien zijn heraldisch wapenschild. Dat staat bekend als les quatre barres: vier bloedrode strepen op een gele achtergrond.

De kronieken vertellen dat Willem eens de Moorse vijand een doorslaggevende nederlaag toebracht, maar bij die veldslag zwaar gewond raakte. In zijn tent bij Barcelona kreeg hij ijlings bezoek van de Karolingische koning. Helaas had de vorst in de haast vergeten een cadeautje mee te brengen. Geen nood: met zijn hand raakte hij vol bewondering de bloedende verwondingen van de held aan, en trok zijn vingers over diens gele schild zodat er vier rode strepen op achterbleven: ‘Dit is voortaan uw blazoen!’

(We zijn intussen een dikke elfhonderd jaren verder, maar nog steeds houden les quatre barres de Catalanen in de ban. Ja, natuurlijk zijn het nu moderne Europeanen; maar op de vier bloedrode strepen van die legendarische drakendoder reageren ze net zo uitbundig als feestvierende Nederlanders op een oranje-vaandel. Geen wonder dat les quatre barres ook op het blazoen van FC Barcelona schitteren.)

De figuur van de draak bleek al even bestendig. Dankzij de veelsoortige afbeeldingen met de helddadige acties van Sant Jordi en/of Willem de Harige tegen het magische beest, werden draken enorm populair in Barcelona. Zozeer, dat zij ten slotte net zo goed zónder vechtjas voor hun publiek konden verschijnen.

Hun gloriedagen vielen samen met een fraaie spurt van Barcelonees dynamisme in de tweede helft van de 19e eeuw. Toen ging Barcelona, na de nachtmerrie van de Napoleontische oorlogen en de tirannie van Ferdinand VII, een nieuwe periode van welvaart en daadkracht in.

Er begon een grootscheepse stadsvernieuwing. Barcelona gooide haar keurslijf van nauwe vestingmuren af en deinde uit in de vallei. Voor die uitbreiding, de Eixample, omarmde het gemeentebestuur het visionaire ontwikkelingsplan van een socialistische ingenieur, Ildefons Cerdà.

Het resultaat is een overzichtelijke stad met brede straten die elkaar rechthoekig kruisen, en vierkante huizenblokken waarvan de punten schuin zijn afgesneden. Want toen al (in 1859!) voorzag Cerdà dat het steeds snellere verkeer in zijn beminde stad akelige botsingen kon vermijden, als de chauffeurs een ruimer blikveld op de straatkruisingen kregen. In dit nieuwe stadsdeel verrezen tientallen herenhuizen die elkaar probeerden te overtreffen met fantastisch gedecoreerde gevels. Links en rechts speelden draken daarin een glansrol.

Uiteindelijk slaagde Barcelona er ook in om af te komen van het gehate garnizoensfort van de Spaanse koningen. Die Ciutadella-vesting werd platgegooid om plaats te maken voor een park. Daar hield de stad in 1888 haar eerste Wereldtentoonstelling. Het erfstuk van dat trotse feest staat er nog steeds. Het heet - jawel - het Paleis van de Drie Draken: een eigenaardig mengsel van (toen) hypermoderne bouwtechnieken, met een middeleeuwse versiering.

Een leerling-architect, kersvers van de universiteit, mocht meehelpen bij de vormgeving van het Ciutadellapark. Zijn naam was Antoni Gaudí, en hij zou de stad haar beroemdste bouwwerken geven (zie hoofdstuk III); compleet met draken, natuurlijk. Het dak van zijn beroemde Batlló-huis vertoont de ruggengraat en schubben van een draak; het ijzeren hek van het Güell-huis is één grote draak; en de fontein van het Güellpark wordt bewaakt door een veelkleurige draak in keramiek.

Terecht liet de cineast Woody Allen in zijn ode aan Barcelona, die hij in 2007 draaide, daar een sleutelscène plaatsvinden van zijn hoofdrolspelers Scarlett Johansson en Javier Bardem. De draak van Gaudí heeft zich opgewerkt tot een internationaal bekende icoon van de stad.

Op de voordeur van Santa María del Mar toont een bronzen plaquette de havensjouwers die de bouwblokken voor de kerk aandroegen