David Scherpenhuizen

Het mysterie van Bugarach

Uitgeverij de Rode Kamer | Haarlem

1. De Stervende Zon

Een SUV reed een kleine parkeerplaats op, diepe sporen achterlatend in het stof en grind. De auto stopte bij een laag, stenen muurtje, dat moest voorkomen dat auto’s het diepe dal instortten. Een man stapte uit en stond even stil om het adembenemende uitzicht tot hem door te laten dringen. Het was hoogzomer in de Languedoc en de zon ging langzaam onder. De hemel kleurde paars, rood en oranje. Grote wolken hingen in de lucht en leken in vuur en vlam te staan. De man liep naar het muurtje en keek naar het ontzagwekkende spektakel. In de verte zag hij de scherpe contouren van de Pyreneeën en in het zuidoosten herkende hij de karakteristieke omtrek van de berg Bugarach. De Audevallei ontvouwde zich onder hem als een soort maanlandschap. Alles was woest en dor. De kale bodem was koperkleurig en schaars beplant met taai struikgewas, plukken verdord gras en af en toe een cipressenboom. Het onherbergzame landschap werd doorkruist door een enkele weg, maar verder waren er weinig sporen van bewoning. Zover het oog reikte was de ongebreidelde schoonheid van de Languedoc, wild en ongetemd.

Het is mooi om terug te zijn, dacht de man tevreden.

De rode hemel weerkaatste in zijn zonnebril die op zijn lange neus rustte. Onder de donkere glazen tuurden zijn ogen de horizon af. Ze gaven blijk van zijn snelle geest en passie, de twee tegenpolen van zijn persoonlijkheid; rede en emotie die constant met elkaar in tweestrijd waren. Met zijn donkerblonde haren en sterke, vierkante kin werd hij vaak als slechts een knap koppie afgedaan, maar hij liet niet met zich sollen. Met zijn lange, pezige lijf bewoog hij met de kracht en souplesse van een getrainde atleet.

Hij hoorde een portier openen en dichtklikken. Zijn mooie vriendin kwam lachend achter de grote auto tevoorschijn. Hij greep haar kleine hand terwijl zij naast hem kwam staan.

‘Oh Phillip, ’t is hier adembenemend mooi!’ zei ze vol bewondering.

‘Ja, dat zei ik je toch. Nou begrijp je waar ik de afgelopen weken zo over leegliep. Daarom kon ik het ook niet laten om even naar boven te rijden, ook al is alles al dicht.’

De ogen van Margo fonkelden van plezier en ze zuchtte tevreden: ‘Het is zo mooi en rustig.’

‘Niet alles is wat het lijkt, schat,’ antwoordde Phillip. ‘Er is hier door de eeuwen heen veel gebeurd en er is heel veel bloed vergoten. Ze zeggen dat de bodem niet voor niets zo rood is.’

Hij pauzeerde zodat de stilte zijn dramatische woorden kon onderstrepen en zei plagerig:

‘Ik denk dat het eerder te maken heeft met alle ijzererts in de bodem, maar ja, wat weet ik nou?’

Margo rolde met haar ogen en trok een pruilmondje met haar dikke, sensuele lippen.

‘Phillip toch,’ tutte ze. Ze was inmiddels op het muurtje gaan zitten. De vuurzee aan de horizon accentueerde haar slanke figuur dat goed te zien was door haar licht doorschijnende zomerjurk. Haar grote bos rode haar en groene ogen suggereerden een Ierse afkomst maar ze hield altijd tegenover Phillip vol dat ze van Franse origine was, geboren in Louisiana en getogen in Baton Rouge. Hoe het ook zij, met haar hoge jukbeenderen en grote, levendige ogen was ze een prachtige vrouw.

Het was mooi geweest als ze ook nog grote tieten had gehad maar je kunt niet alles hebben, dacht Phillip maar hij zei: ‘Ik weet niet wat mooier is, schat, jij of de omgeving.’

Margo trok een gezicht en sloeg Phillip zachtjes op zijn bovenarm.

‘Hou toch op met je flauwe opmerkingen, idioot.’

Hij lachte zijn grote Amerikaanse tanden bloot en strekte zijn hand naar haar uit.

‘Kom, laten we snel even naar het kerkje gaan kijken. Het wordt hier snel donker ’s zomers als de zon eenmaal weg is.’

Ze liepen hand in hand naar het aangrenzende parkje. Het was meer een grasperkje dan een park met een paar kale boompjes en krakkemikkige bankjes. Het strekte zich uit over een meter of dertig tot een eigenaardige, gedrongen toren met kantelen. Het stel liep richting toren en voor het eerst zag Phillip een silhouet op het stenen muurtje dat langs de afgrond liep. Het was een oude man, maar hij kon zijn gezicht niet goed zien door de stervende zon achter hem. Hij droeg een grote witte zonnehoed en alles wat Phillip kon zien was zijn dikke grijze baard die op een bos staalwol leek. Hij zag er een beetje uit als een eigentijdse Claude Monet. Phillip stopte even.

‘Wat is er?’ vroeg Margo en zij trok aan zijn hand. Phillip had het gevoel dat hij de man ergens van kende en dat hij hen nauwlettend in de gaten hield.

‘Niets,’ mompelde Phillip. ‘Kom, laten we verdergaan.’

Ze liepen het pad af en gingen rechts een smal grindweggetje in. Phillip wierp nog een blik over zijn schouder maar de man was al weg. Het was inmiddels schemerig in het steegje. Ze liepen tot het einde van de weg die uitkwam bij de ingang van een kerkje. Het ijzeren hek was afgesloten met een roestige ketting en een groot slot. Bezoekers waren kennelijk niet welkom na zonsondergang. Ze tuurden over het hek naar het binnenplaatsje. Door de invallende duisternis konden ze weinig details onderscheiden behalve een Madonnabeeld links van het hek. De portiek van het kerkje was omlijst met felle gele tegels die een vreemd contrast vormden met de sobere omgeving. De ingang verdween voor de rest helemaal in het donker. Midden op de binnenplaats stond een ijzeren beeld van Jezus aan het kruis te midden van een eilandje met hoge bomen, die het pleintje overdag van schaduw voorzagen. Het gezicht van Jezus was gehuld in duisternis maar zijn immense verdriet was bijna voelbaar in de mini-Calvarie in de Languedoc. Ondanks de schemering zagen ze de ingang van een begraafplaats, die gelegen was achter het kruis. Boven de ijzeren toegangspoort, die ook voorzien was van een enorm slot, prijkte een onheilspellende doodskop met gekruiste beenderen.

‘Het lijkt zo niet veel,’ zei Phillip met een beetje opwinding in zijn stem, ‘maar geloof me; je wordt hier smoorverliefd op. Als je hier eenmaal bent geweest, laat het je nooit meer los.’

‘Dat zal wel,’ zei Margo een beetje twijfelend. Ze vond het eigenlijk maar een mistroostige bedoening, vooral die grote, macabere schedel en beenderen. Het bezorgde haar rillingen.

‘Waarom is hier alles zo zwaar op slot?’ vroeg ze.

‘Jaaa,’ antwoordde Phillip geheimzinnig, ‘het is niet de bedoeling dat Jan en alleman op de begraafplaats dingen gaat zitten opgraven.’

‘Dingen opgraven op een begraafplaats?’ zei Margo met een trilling in haar stem. ‘Probeer je me nou bang te maken?’

Phillip lachte mysterieus en zei: ‘Kom, laten we maar eens teruggaan naar ons hotelletje. Dan kunnen we nog een hapje eten. Ik weet wel een leuk tentje. Pizza, goed?’

‘Phillip,’ zei Margo dwingend, ‘vertel nou, wie gaat wát opgraven?’

Phillip lachte en zei plagerig: ‘Ik vertel het je morgen als we terugkomen.’

Het stel keerde terug naar hun auto en daalde af langs de steile slingerweg van Rennes-le-Château naar het dal. Ze hadden een chambre d’hôte in het nabijgelegen Rennes-les-Bains, op zo’n tien kilometer van het mysterieuze bergdorpje. Phillip probeerde zich op de smalle, slingerende wegen te concentreren maar hij moest steeds denken aan de vreemde, oude man.

’s Avonds zaten Phillip en Margo op het terras van een Italiaans restaurant op het dorpsplein van Rennes-les-Bains. Het pleintje werd sfeervol verlicht door gekleurde lampjes die als een soort kerstlichtjes in de grote platanen hingen. Het kwam een beetje goedkoop over, maar het was wel gezellig. In tegenstelling tot toeristische centra als Carcassonne en Limoux, had Rennesles-Bains de knusheid van een dorp weten te behouden en toch kwamen er elk jaar duizenden bezoekers. Zachte zigeunermuziek mengde zich met het geanimeerde gekeuvel van toeristen en dorpelingen, die gebroederlijk naast elkaar zaten op de terrassen aan beide zijden van het plein. Er werd volop wijn en bier gedronken, terwijl mensen zich ontspanden na een hete dag. Phillip en Margo aten pittige pizza’s, die ze wegspoelden met een heerlijke Merlot uit het nabijgelegen Maury. Ze waren inmiddels al aan hun tweede fles bezig. De dikke, fluweelachtige drank bevatte minder tannine dan rode wijn uit het noorden en het was zoet en klokte makkelijk weg. Het restaurant was niet bepaald haute cuisine maar het stel genoot volop van de uitgelaten ambiance.

Margo keek over haar kelkje wijn naar Phillip. Haar dikke haardos hing losjes over haar sierlijke schouders.

‘Het is hier heerlijk, Phillip. De mensen zijn zo ontspannen en gezellig.’

Ze was al een beetje tipsy en de zwoele lucht maakte haar loom. Phillip was bezig een taai stukje pizza weg te werken. Hij kauwde flink en hielp het op weg met een slokje wijn.

‘Ja, het is hier altijd relaxed, zeker op zo’n avond. De mensen kunnen soms een beetje stug overkomen, maar dat is schijn en als ze loskomen zoals vanavond zijn ze oergezellig.’

Hij zat nog een beetje met zijn wijsvinger tussen zijn tanden te pulken om de laatste restjes pizza weg te krijgen.

‘Het is trouwens niet zo gek dat ze hier een beetje beducht zijn voor vreemdelingen als je weet wat hier allemaal is gebeurd.’

‘Oh wat dan? Vertel.’

Phillip schonk nog twee glazen in en wreef in zijn handen. Hij vond het heerlijk om te vertellen over zijn geliefde Languedoc.

‘Tja,’ zei hij in gedachten verzonken, ‘waar zal ik eens beginnen? Deze streek heeft zo’n enorme geschiedenis. Wist je bijvoorbeeld dat de Languedoc pas in de 13e eeuw deel is geworden van Frankrijk? Daarvoor was het nog een zelfstandig land. Het heette toen Occitanië en besloeg de huidige Languedoc en Roussillon en strekte zich zelfs uit tot delen van Italië en Spanje.’

Hij nam een slok en keek of Margo zich niet verveelde. Zij lachte zwoel naar hem en knikte dat hij door moest gaan. Zijn penis kwam meteen in beweging maar hij probeerde daar even geen aandacht aan te schenken.

‘Nou, in de 12e en 13e eeuw floreerde het gebied economisch en cultureel. Hier is de hele traditie ontstaan van de troubadours en hoffelijke liefde en queestes en dat soort dingen. Je weet wel, Parzival en zo.’

‘Tuuuurlijk,’ zei Margo maar aan haar vage blik zag hij dat ze niet echt wist waar hij het over had. De avond was te mooi en broeierig om zich daar druk over te maken.

‘Het maakt niet uit. Ik ga je straks wel toezingen, schat. Enfin, Occitanië was destijds met zijn rijke steden als Toulouse en Carcassonne een machtscentrum van betekenis. Een beetje vergelijkbaar met Toscane tijdens de renaissance met Florence en Siena. Capiche?’

Ze lachte om zijn grapje en knikte, ze was weer een beetje bij.

‘Tegelijkertijd,’ vervolgde Phillip, die helemaal in zijn sas was met zijn rol van ietwat pedante verteller, een rol die hij overigens maar wat graag speelde, ‘waren er andere ontwikkelingen in het gebied gaande, die met argwaan werden bekeken, vooral door de Kerk.’

Hij haalde zijn wenkbrauwen op en keek veelbetekenend naar Margo.

‘Je moet niet vergeten dat Europa destijds streng katholiek was. Een nieuwe godsdienst begon zich door het gebied te verspreiden, maar het was niet iets totaal anders zoals de islam of zo. Integendeel, de mensen die dit nieuwe geloof aanhingen beschouwden zichzelf als de ware christenen. Ze noemden zichzelf simpelweg bons hommes of bonnes femmes; goed volk dus. Jij zou van ze houden, want ze waren feministen avant la lettre. Ze geloofden in gelijkheid en dat soort ongein.’

Margo glimlachte flauwtjes.

Wat is ze toch verdomd mooi, dacht Phillip terwijl hij nog een slok wijn nam. Hij schudde met zijn hoofd om zijn gedachten te ordenen. ‘Sorry, schat. Ik spring een beetje van de hak op de tak. Ik ben een beetje moe en de wijn begint goed te werken.’

Phillip kon aan Margo’s ogen zien dat ze zich in de gelukzalige toestand bevond tussen aangeschoten zijn en bewusteloosheid. Hij moest wel een beetje opletten, anders zou er alleen maar geslapen worden straks.

‘Enfin, deze mensen zal ik maar Katharen noemen, want zo staan ze tegenwoordig bekend, al hebben zij zichzelf nooit zo genoemd. Ze worden ook wel ‘Albigenzen’ genoemd, maar die term hebben ze nooit zelf gebruikt.’

Hij stopte even en schudde beduusd zijn hoofd. ‘Sorry. Ik zit te zwetsen. Maakt niets uit. De Katharen geloofden in de echte leer van Jezus en niet in de leer van Rome. Dat vonden ze maar bullshit, excusez-moi les mots.’

Margo keek hem vragend aan.

‘Ho, ho, wat bedoel je met de echte leer van Jezus? Ik weet niet veel van godsdienst. Ik weet nog niet eens het verschil tussen een islamiet en een moslim maar...’

Phillip onderbrak haar snel: ‘Schat, een islamiet is een moslim.’

Margo keek een beetje gegeneerd.

‘Oh,’ maar ze herstelde snel en haalde haar schouders op, wie kon het nou allemaal schelen. ‘Zie je nou,’ giechelde ze charmant. ‘Maar ga door, meesterbrein.’

Phillip keek even indringend naar haar. Ze kenden elkaar pas een jaar en hij had nog altijd het idee dat ze hem continu in de maling nam en zich anders voordeed dan ze in werkelijkheid was. Hij vroeg zich af of hij liever tieten of hersenen zou hebben, maar hij was inmiddels behoorlijk beschonken en Margo was verreweg de mooiste vrouw op het plein, dus wat kon het hem schelen of ze het verschil wist tussen een hindoe en een boeddhist.

‘Ik zal het even samenvatten, oké? De Katharen geloofden niet in de Bijbel of in de leer van Rome. Daarnaast verwierpen ze het zelfgepropageerde gezag van priesters en de paus.’

Phillip werd ruw onderbroken door Margo die een mondscheet maakte met haar wijnverkleurde tong. Phillip keek verbaasd op: ‘Wat is er?’

‘Oh Phillip, wat ben je toch een schatje.’ Ze lachte en deed hem na met een zware, zelfvoldane stem: ’Zelfgepropageerde gezag! Alleen jij kunt zo’n woord gebruiken.’

Phillip keek een beetje beduusd.

‘Nou goed dan. Zelfgepropageerd betekent...’

Margo onderbrak hem onmiddellijk met een ietsjes te harde schaterlach.

‘Oh gekkie, ik weet heus wel wat het betekent maar niemand gebruikt zo’n term behalve jij. Ik ben niet helemaal lijp. Het klinkt een beetje vunzig net als zelfbever-, zelfbevro-, zelfbevree-.’ Ze fronste en stopte alsof ze het juiste woord zocht.

‘Zelfbevrediging?’ opperde Phillip behulpzaam.

‘Nee, sufferd!’ gilde Margo ondeugend. ‘Beffen!’ En ze lachte volmondig om haar eigen grap.

Phillip proestte, beseffend dat Margo hem erin geluisd had en zo de draak stak met zijn pretenties.

‘Het is wel goed zo met jou, lekker ding!’

Hij glimlachte van oor tot oor.

Toen ze weer uitgelachen waren, zei Phillip: ‘Wil je dat ik doorga of niet?’

Margo antwoordde zelfvoldaan: ‘Je mag doorgaan totdat de wijn op is. Dan gaan we terug naar onze kamer en dan wil ik met je propageren.’

Haar ogen fonkelden. Phillip trok zijn wenkbrauwen ondeugend op, lachte en schonk meteen theatraal twee flinke glazen wijn in. Margo nam een grote slok. Ze keek niet meer moe. Haar ogen waren plotseling vol vuur. Phillip voelde een erectie opkomen. Hij probeerde zijn gedachten te verzetten. Daar is straks genoeg tijd voor.

‘Nou we het toch over seks hebben,’ zei hij geamuseerd door zijn non sequitur. ‘De Katharen waren tegen seks.’

‘Nou, dan vind ik ze helemaal niet leuk!’ zei Margo en trok haar neus op.

‘Schat. Mag ik nu mijn verhaal afmaken of niet?’

Margo keek weer guitig: ‘Nee hoor, propageer er maar een eind op los.’

‘Verdorie,’ zei Phillip quasiverontwaardigd, ‘nu heb ik dankzij jou geen idee waar ik ben gebleven.’

Margo wilde wat zeggen, maar hij snoerde haar met een opgeheven vinger de mond.

‘Nee, nee, geen woord meer van jou. Ik word alleen maar opgewonden van je sexy mondje.’

Hij dacht even na, terwijl de zwelling in zijn broek een beetje wegzakte.

‘Nu weet ik het weer. De Katharen waren tegen seks en procreatie omdat ze de wereld als een bron van kwaad zagen. Ze waren dualisten en gnostici.’

Margo kreunde luid en haar hoofd viel naar voren. Ze keek weer omhoog en rolde met haar mooie ogen:

‘Het is wel goed met jou. Dualisten en gnostici. Ik kijk t.z.t. wel naar de filmversie.’

‘Oké, ik geef het op,’ zei Phillip. ‘Drink je glas leeg. We gaan.’

Met overdreven spijt in haar stem zei Margo: ‘Nou ja, goed dan. Ik vond het juist net zo interessant over die dualisten en gnostici.’

Phillip trok een gezicht en riep de ober.

Het stel liep hand in hand over het plein terug naar hun hotelletje. Ze hadden niet in de gaten gehad dat ze de hele tijd nauwlettend gadegeslagen werden door een oude man die gestaag absint zat te drinken. Hij had geamuseerd gekeken naar hun beschonken toestand en onhandige paringsritueel.

Terug op hun kamer schoten ze snel uit de kleren. Ze vreeën met opengeslagen balkondeuren. Een warme bries beroerde de vitrages en ver beneden stroomde de rivier Sals sputterend en gorgelend voorbij. Ze beminden elkaar als bezetenen, rollend en stotend op het bed. Dit was geen vrijen meer, dit was gewoon plat neuken. Phillip werd weer eens getroffen door de dierlijke passie en vurigheid waarmee Margo hem nam, want dat was het. Ze vreeën niet samen, zij nam hem. Margo was veel losbandiger en onverzadigbaar dan haar beschaafde voorkomen deed vermoeden. Ze was altijd wel een beest in bed maar elke keer keek hij er toch van op. Het was alsof haar remmingen verdwenen zodra de kleren uitgingen. Dan pas kwam de echte Margo tevoorschijn. Toen ze eindelijk uitgeraasd waren, lagen ze nahijgend op het bed. De koele lakens verzachtten de pijn op Phillips rug waar Margo hem had open gekrabd met haar scherpe nagels. Er zal wel weer bloed op de lakens zijn morgenvroeg, dacht hij. Het zweet op zijn borst begon op te drogen en hij werd langzaam door slaap overmand. Margo lag op haar zij met haar rug naar hem toe. Hij viel in slaap met het beeld van het zilveren maanlicht dat de ferme rondingen van haar billen accentueerde.

2. Een Reis Door de Tijd

Phillip en Margo waren een dag eerder aangekomen in Rennes-les-Bains. Nadat ze de auto op de hoofdweg hadden geparkeerd, liepen ze over een bruggetje boven een diep en breed dal dat het stadje doorkliefde. Ongeveer vijf meter lager kronkelde de ondiepe Sals zich een weg door het stadje. Hun pensionnetje was een fleurig, twee verdiepingen tellend wit gebouw met lavendelkleurige luikjes aan de muren. Bakken met fel gekleurde bloemen hingen aan de gietijzeren balkons en grote bloempotten stonden op de trap voor de ingang. Het huis zag er idyllisch uit met zijn oogstrelende kleuren en het felle zonlicht op de witte muren. Het keek uit op de rivier en de heuvels aan de overkant. Verderop waren een aantal elegante hotelletjes die via steile trappen hun gasten toegang boden tot de geneeskrachtige wateren van de Sals. Phillip en Margo klopten op de deur van het pensionnetje, maar er kwam niemand. De deur was open en een beetje onwennig liepen ze door het kralen gordijntje dat een speels, ritselend geluid maakte, waarna ze in een lange, smalle gang kwamen. Overal hingen religieuze iconen en foto’s van plekken uit de omgeving. Phillip herkende meteen een aantal locaties. De onheilspellende Montségur, het laatste bolwerk van de Katharen dat in 1244 ingenomen werd. De machtige berg Bugarach en de onmiskenbare torens van Foix. De beelden waren allemaal verbleekt alsof ze te lang in de felle zon hadden gehangen. Er hingen ook een paar amateuristische, maar charmante aquarellen. Zachte, zweverige muziek met voornamelijk cimbalen en harpen spreidde zich als een nevel door de gang. Er heerste een contemplatieve rust als in een klooster.

‘Bonjour,’ zei Phillip op fluistertoon omdat hij de sereniteit niet wilde verstoren.

Er verscheen nog altijd niemand. Phillip keek naar Margo, haalde zijn schouders vertwijfeld op en drukte voorzichtig tegen een deur. Ze kwamen in een grote eetkamer met een lange tafel. De muren waren druk behangen met dezelfde soort beelden als in de gang. De zweverige muziek zwol aan en mengde zich met de verrukkelijke geuren van olijfolie en knoflook. Het was bijna bedwelmend. Een andere deur ging open en een vrouw knalde naar binnen. Ze had een struik rossig haar en was klein en stevig, alsof ze was opgetrokken uit de plaatselijke koperkleurige bodem. Dit was Rose. Ze lachte breed alsof ze het stel al jaren kende, klapte in haar handjes en riep enthousiast: ‘Monsieur Howard, madame Zelle, vous êtes arrivés! C’est vraiment merveilleux!’

De volgende ochtend stikte Phillip bijna in zijn croissant met jam toen Margo in haar beste Frans de waardin bedankte met de woorden: ‘Merci beaucoup, madame Rose.’

Meestal liep de drukke pensionhoudster rond met een dromerige lach op haar mond en een gezichtsuitdrukking alsof ze in twee verschillende werelden verkeerde. Een eigenschap die ze overigens met meer streekgenoten deelde. Nu echter knikte ze alleen en haar meestal twinkelende ogen vernauwden iets. Toen de waardin weer naar de keuken ging en de deur achter zich dichtsloeg, rolde Phillip met zijn ogen en gaf Margo een zachte trap onder tafel.

‘Gewoon Rose zeggen, schat!’

Margo keek hem bevreemd aan. ‘Maar ik wilde beleefd zijn.’

‘Snap ik wel lieverd, maar Madame Rose, zo noemen ze hier hoerenmadammen!’

Margo sloeg haar hand voor haar mond.

‘Oeps.’ Ze haalde haar schouders verontschuldigend op en keek Philip schuin aan, terwijl ze guitig op haar onderlip beet.

Phillip keek geamuseerd en zei op zijn pedante toontje: ‘Het is ook niet zo verwonderlijk dat ze zo worden genoemd, want Rose is een anagram voor eros, de liefde.’

Maar Margo had geen zin in een lezing en zei snel: ‘Eet op! Laten we snel gaan voordat ze terugkomt!’

Phillip kon net het kontje van zijn croissant in zijn mond proppen, terwijl Margo zijn hand vastpakte en hem mee naar buiten trok.

‘Hoe weet jij trouwens zo goed wat een hoeren madam is in het Frans?’ vroeg ze plagerig.

Ze staken de brug over naar hun auto. Ondanks een paar bakken sterke Franse koffie voelde Phillip zich een beetje katterig. Vreemd, dacht hij, zoveel hadden ze ook niet gedronken. Hij had sowieso buitengewoon vast geslapen, bijna alsof hij gedrogeerd was.

Voordat ze de stad uitreden passeerden ze de grootste trekpleister van Rennes-les-Bains, een luxe hotel met een thermale spa en groot zwembad gevuld met het mineraalrijke water van de Sals. Phillip zat weer op zijn praatstoel en vertelde hoe Rennes-les-Bains al vanaf de tijd van de Romeinen beroemd was om zijn geneeskrachtige, warme bronnen. Ze reden de stad uit en volgden de kronkelige weg langs de rivier. Beneden zaten mensen te badderen in het kristalheldere water. De omliggende heuvels waren rotsachtig en bedekt met de kenmerkende lage, taaie begroeiing. Het was geen gebied voor tulpjes en madeliefjes, want het was er woest en dor. Overal zag je de felrode bodem tussen de beplanting alsof een reusachtig zwaard diepe snijwonden had gemaakt.

Margo was stil tijdens de rit en zat te genieten van de warme zon die door de smerige voorruit scheen.

‘Zal ik je nog wat vertellen onderweg?’ vroeg Phillip een beetje hoopvol.

Een kleine glimlach speelde om haar mond en ze knikte. Ze was heerlijk loom van de warmte en de vloeiende bewegingen van de auto en luisterde aandachtig, terwijl Phillip haar terugvoerde naar de 13e eeuw. Hij vertelde hoe de Kerk van Rome en de Katharen onvermijdelijk met elkaar in botsing kwamen. Priesters werden door de plaatselijke bevolking gehaat om hun hebzucht en hooghartigheid. Daar tegenover stonden de geestelijke leiders van de Katharen, de zogenaamde parfaits, die geroemd werden om hun eenvoud, wijsheid en compassie. De Katharen verwierpen de materiële wereld als een product van de god van het kwaad, de Rex Mundi. Volgens de leer van de Katharen bezat elk wezen een goddelijke vonk gevangen in een cel van vlees. Ze streefden naar bevrijding uit de materie door zelfperfectie en onthouding.

Seks was vies omdat de wereld iets was wat ontstegen moest worden. Desondanks hadden ze ontzag voor alle vormen van leven, want ze geloofden in reïncarnatie. Daarom moesten andere levens ongemoeid worden gelaten zodat hun weg naar bevrijding niet verstoord werd. Ze waren vegetariërs en strenge asceten, die alle luxe schuwden, in tegenstelling tot de Kerk die berucht was om haar hebzucht en extravagantie.

Omdat ieder zijn eigen redding moest bewerkstelligen door het verkrijgen van wijsheid verwierpen ze de hiërarchie en dogma’s van de Kerk. Ze vereerden wel Jezus en Maria Magdalena, die zij als profeten van de liefde en het spirituele zagen. Voor de Katharen was het idee dat Jezus – het symbool van spirituele liefde – zich zou incarneren in een lichaam van vlees en bloed volkomen belachelijk. Daarom moesten ze weinig hebben van de Bijbel en verwierpen ze het kruis, het symbool van Jezus’ sterfelijkheid. Dit soort afwijkende ideeën waren heiligschennis voor de Kerk en in 1165 werden ze al als ketters veroordeeld.

Paus Innocentius III (‘What’s in a name?’ grapte Phillip) kreeg in 1208 zijn kans om het Katharisme uit te roeien toen zijn afgezant in de Languedoc vermoord werd. De Katharen kregen de schuld en de paus riep een heilige kruistocht tegen ze uit. Maar er was weinig heiligs aan. De kruisvaarders werden alle zonden vergeven, die uit het verleden maar ook in de toekomst. Het was een vrijbrief om te moorden en plunderen en dat met Gods zegen. De eerste grote confrontatie kwam in de zomer van 1209 in Béziers. De stad aan de rivier Orb werd belegerd door kruisvaarders. Op de feestdag van Maria Magdalena, 22 juli, wisten ze de stad binnen te dringen en vrijwel alle bewoners, Katharen en christenen, werden afgeslacht. De geestelijk leider van de kruisvaarders spoorde zijn manschappen aan met de verschrikkelijke woorden: ‘Dood allen, God kent de zijnen!’ Het werd een bloedbad waarin meer dan 15.000 onschuldigen stierven. De genocide in Occitanië was begonnen.

‘Oh Phillip, wat verschrikkelijk,’ zei Margo ontzet toen ze na een klim van vier kilometer de stoffige parkeerplaats van Rennes-le-Château opnieuw opreden.

De auto stopte bij het muurtje en Phillip keek haar een beetje bedrukt aan.

‘Ja, en het ergste moest nog komen.’

Hij stapte uit en wuifde het opdwarrelende stof weg. Margo voegde zich bij hem op de muur. Ze moesten toch even van het weidse uitzicht genieten. Het had iets ontzagwekkends, sacraals, alsof je in een kathedraal of moskee stond. Je voelde je klein en nederig maar ook verheven. Nog stil van het uitzicht, liepen ze door het parkje. Phillip keek even of de oude man van gisteren ergens te bekennen was maar dat was gelukkig niet het geval. ‘We gaan hier eerst om de hoek iets drinken en dan maak ik m’n verhaal even af.’

Halverwege het grindpad was rechts een ommuurde tuin met een schaduwrijk terras. Ze nestelden zich aan een tafeltje onder een grote boom en bestelden allebei ice tea.

‘Waar was ik gebleven?’ murmelde Phillip om te testen of Margo had opgelet.

Hij was zo doorzichtig, de schat!

‘Je was bij de slachting van Berkshire of zoiets,’ plaagde ze.

‘Béziers,’ zei hij, de correcte uitspraak benadrukkend met de klemtoon op de eerste lettergreep. ‘Juist. Dat was het beginsein van een golf van terreur en geweld door het hele gebied. Een maand later viel Carcas sonne. Alle inwoners werden de stad uitgedreven met niets, nog niet eens hun kleren. Wenend en tandenknarsend verlieten ze de stad,’ vertelde Phillip met zijn puberale hang naar drama.

‘Het was alsof het land vervloekt was. Oogsten en dorpen gingen in vlammen op en de Languedoc werd één woestenij. Precies een jaar na de slachting bij Béziers, de feestdag van Maria Magdalena dus, bereikten de gruwelijkheden een voorlopig hoogtepunt. In het bergdorpje Minerve werden meer dan 200 Katharen tot de brandstapel veroordeeld. Het was de eerste keer dat dit gebeurde en het zou helaas niet de laatste keer zijn.’

Phillip nam een slok ice tea en ging verder.

‘De Occitanen waren totaal ontzet door de barbaarsheid van de kruisvaarders. Het verzet groeide – en ik heb het nu over Katharen en christenen – maar veel haalde het niet uit tegen zo’n overmacht. De kruisvaarders kenden geen mededogen en ze voerden bewust een strategie van terreur en uitputting. Bijvoorbeeld in het dorpje Bram werden bij een honderdtal dorpelingen als represaille de ogen uitgeplukt, neuzen afgesneden en tongen uitgerukt. Ze lieten één kerel een oog houden zodat hij de meute door het land kon leiden als waarschuwing dat verzet geen zin had.’

Margo wuifde met haar hand alsof ze een vlieg probeerde te verjagen en zei:

‘Phillip, bespaar me alsjeblieft alle bloedige details. Het is allemaal vreselijk genoeg.’

Phillip knikte. ‘Sorry. Enfin, de vijandelijkheden duurden jaren totdat de Franse koning openlijk partij koos voor de paus. Hij wilde natuurlijk ook een graantje meepikken, dat snap je wel. De Occitanen hadden geen schijn van kans tegen zo’n overmacht en dus werd er in 1225 vrede gesloten. Het gebied werd door Frankrijk geannexeerd en hield vrijwel op te bestaan. Het Katharisme werd bijna totaal weggevaagd.’

Hij dronk zijn glas leeg en keek naar Margo. Ze was stil en haar ogen waren een beetje troebel.

‘Bah allemaal,’ zei ze zachtjes met een huivering in haar stem. ‘Bah, bah, bah!’

‘Zoiets stopt natuurlijk niet in één keer en er bleven wel wat verzetshaarden over. Schermutselingen vonden nog zo’n 25 jaar plaats. De zogenaamde laatste Kathaar werd zelfs pas in 1315 of zo tot de brandstapel veroordeeld.’

Het bleef nog even stil en toen zei Margo droogjes:

‘Lekker opbeurend allemaal, schat, op zo’n heerlijke zonnige dag. Komt er nog een requiem of zoiets?’

Phillip proestte terwijl Margo haar hoofd schudde van ongeloof.

‘Echt waar, lieverd. Waar komt die hang naar geweld en naargeestigheid vandaan?’

‘Tja,’ antwoordde Phillip schouderophalend, ‘mijn grootvader vertelde me vaak over de geschiedenis en dat heeft me altijd gefascineerd. Hoe bloediger, hoe beter. Daarnaast las ik als tiener veel verhalen zoals van Tolkien en Conan en zo. Ik kan er niets aan doen.’

‘Geeft niet hoor,’ zei ze liefkozend. ‘Ik vind je toch een schat, ook al ben je een uit de kluiten gewassen tiener.’

‘Nog één verhaaltje,’ smeekte Phillip. ‘Maak je geen zorgen, dit keer geen bloed of geweld. Alleen maar heel veel intriges.’

Het was heerlijk koel onder de lommerrijke boom, dus knikte Margo en bestelde nog twee ice tea.

Phillip vertelde hoe rond 1880 een jonge priester, Bérenger Saunière, naar het afgelegen Rennes-le-Château werd gestuurd. Zijn overplaatsing naar het bergdorpje was voor hem vergelijkbaar met verbanning naar Duivelseiland. Het gehucht telde slechts 300 inwoners en de weg ernaartoe was niets meer dan een veredeld geitenpad. Zijn detachering naar Rennes was een straf omdat hij de toorn van zijn superieuren over zich had afgeroepen met zijn onorthodoxe opvattingen over het ontstaan van het christendom. Zijn gedwongen verblijf in Rennes was bedoeld om de ambitieuze, arrogante, jonge priester een lesje in nederigheid bij te brengen. Behalve het zorgen voor zijn kleine congregatie had de priester weinig om handen om zijn rusteloze geest bezig te houden. Dus besloot hij tot het renoveren van zijn kerkje dat aan Maria Magdalena gewijd was.

‘Maria Magdalena?’ onderbrak Margo hem. ’Is dat niet een beetje raar? Zij was toch een hoer of zo?’

‘Hmm,’ antwoordde Phillip. ‘Dat denken inderdaad veel mensen maar zo’n gekke keuze was het niet. Ze werd sowieso door de Katharen vereerd maar ze wordt nog steeds in heel Frankrijk aanbeden, vooral hier in de omgeving. Ze zou in de Camargue aan land zijn gekomen nadat ze Palestina ontvlucht was. Er zijn hier talrijke kerkjes en kapelletjes aan haar gewijd, veel meer dan aan Jezus zelf. Dus echt gek was het niet.’

‘Maar...,’ begon Margo maar Phillip stak zijn hand omhoog.

‘Ssst nou, schat. Als ik over Maria Magdalena begin, zitten we hier morgen nog. We moeten nu eindelijk echt op zoek gaan naar locaties, want de filmmaatschappij betaalt onze reis niet voor Jan met de korte achternaam.’

Margo knikte instemmend en Phillip ging verder met zijn verhaal.

‘Tijdens de renovatiewerkzaamheden viel het enorme stenen altaar om. In een van de kleine steunpilaren bleek een houten buis te zitten. Daarin zaten twee oude perkamentrollen. Een bevatte Latijnse passages uit het Nieuwe Testament en de andere een soort code. Saunière ging met de documenten naar de aartsbisschop van Carcassonne. Daar brachten ze kennelijk heel wat teweeg, want Saunière werd helemaal naar Parijs gestuurd om de papieren te laten ontcijferen. Hij verbleef daar een tijdje en keerde toen terug naar Rennes. Niemand weet wat er precies in Parijs is gebeurd of wat in de documenten stond, maar de priester beschikte ineens wel over veel geld. Hij gaf meteen opdracht tot een veel omvangrijkere renovatie van zijn kerkje. Hij liet een nieuwe woning voor zichzelf bouwen en ook een landhuis voor gasten dat hij Villa Bethania noemde. Geld was geen punt meer. Sluitsteen van de renovatiewerkzaamheden was de bouw van een neogotische toren voor zijn uitgebreide en dure collectie esoterische boeken. Het werd de Tour Magdala genoemd, naar Maria Magdalena. Het was allemaal uiterst curieus. Waar zijn immense rijkdom vandaan kwam wist niemand. Sommige mensen zeiden dat de documenten hem naar een schat in de omgeving van Rennesle-Château hadden geleid. Anderen beweerden dat hij over informatie beschikte waarmee hij het Vaticaan chanteerde. Naast zijn geld beschikte de priester ook over een uitgebreid netwerk van rijke en machtige vrienden en kennissen, onder wie de neef van de Oostenrijkse keizer. Ze vonden allemaal de weg naar het afgelegen dorpje waar Saunière ze uitgebreid fêteerde in Villa Bethania. Het was zelfs zo druk dat de priester een nieuwe weg liet aanleggen naar zijn dorp.

‘Waarom kwamen ze allemaal naar Rennes?’ beëindigde Phillip zijn relaas op een dramatische toon. ‘Toch niet alleen voor het prachtige uitzicht?’

Margo fronste. ‘Maar hoe kwam hij nou aan zijn geld en wat stond er precies in die documenten? Vertel nou. Da’s niet eerlijk!’

Phillip tikte geheimzinnig met zijn wijsvinger tegen de zijkant van zijn neus en zei: ‘Ja schat, dat vertel ik je allemaal in het kerkje. Dat is juist het leukst. Ik wilde je eerst een beetje lekker maken. Kom, laten we gaan.’

Precies tegenover de binnenplaats wees Phillip Margo op de ingang van Villa Bethania. Daarboven in een nis torende een schitterend Jezusbeeld met uitgestrekte armen en een zachtaardig gezicht. Het stel liep verder het grindpad af naar de mysterieuze Église Madeleine. Het hek was nu wel open. Phillip wees meteen naar de in lichtblauw geklede Madonna die op een sokkel stond. Ze keek engelachtig met haar handen voor haar borst in gebed. Boven haar hoofd hing een soort kasteel of kerk met torens. In het felle daglicht kon Margo het kerkje beter bestuderen en ze vond het maar een kleurloze bedoening. De façade was saai: het dak had gewone rode pannen en de muren waren van kale steen, slechts onderbroken door een paar raampjes. De ingang vond ze een beetje smakeloos. De portiek werd versierd door opzichtige, gele tegels die niet zouden misstaan op een woonwagen en aan beide zijden van de ingang stonden suffe, gipsen duiven die meer op volgevreten meeuwen leken dan op de Heilige Geest. Het gebouw had meer weg van een tuinschuur van een ietwat excentriek ouder stel dan van een gebedshuis vol intriges. Alsof hij haar gedachten kon lezen, zei Phillip: ‘Het lijkt misschien niet veel zo, maar wacht maar tot je binnen bent. Kom.’

Voordat ze naar binnen stapten, wees Phillip haar op de zandstenen deurpost.

‘Zie je dat opschrift?’

Margo tuurde naar boven en knikte. ‘Wat staat er?’

‘Terribilis Est Locus Iste,’ antwoordde Phillip, terwijl hij naar binnen wilde stappen. Margo trok hem terug aan zijn dunne zomerhemd.

‘Wat betekent het?’ drong ze aan.

‘Ach sorry, schat,’ plaagde Phillip. ‘Ik dacht dat jij Latijn kon lezen.’

‘Ha, ha wijsneus. Nou vertel op, wat staat er?’

Phillips ogen twinkelden van plezier en toen fluisterde hij dramatisch: ‘Dit oord is verschrikkelijk!’

‘Dat had ik je ook wel kunnen vertellen!’ schoot Margo meteen terug met een lach in haar stem.

‘Quel drôle,’ antwoordde Phillip droogjes.

Margo zag zijn teleurstelling en zei snel:

‘Nee hoor, schat. Ik was je alleen aan het plagen. Maar waarom zou een priester zoiets boven de ingang van zijn kerk zetten?’

Phillip glimlachte mysterieus alsof hij de geheimen van het universum kende en stapte naar binnen, met Margo hijgend in zijn nek.

‘Doe niet zo flauw, Phillip. Vertel nou!’

Colofon

Ik draag dit boek op aan mijn vader en opa, omdat het over familie en heldhaftigheid gaat.

De manier waarop mijn vader met zoveel geduld en liefde mijn moeder jaren lang heeft verzorgd, maakt hem in mijn ogen een echte held.

En, als het goed is, vindt iedereen zijn opa een held.

Het mysterie van Bugarach

© 2012 Uitgeverij de Rode kamer, Haarlem

ISBN 9789491259814

Oorspronkelijke uitgave

© 2012 David Scherpenhuizen en Uitgeverij Conserve

ISBN 9789054293354

NUR: 305

Vormgeving omslag: Edd, Amsterdam

Foto auteur: Nathalie van Koot

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie. microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.