Het Vlaanderen van De Wever

Bij EPO verschenen ook:

N-VA. Analyse van een politieke ideologie

Ico Maly

De Vlaams-Waalse fictie. Over België, Europa en het etnoliberalisme

Paul Dirkx

Hoe durven ze? De euro, de crisis en de grote hold-up

Peter Mertens

Belastingparadijs België

Marco Van Hees

Opgelicht. De energiezwendel van Electrabel & co

Tom De Meester

Een paradijs waait uit de storm. Over markt, democratie en verzet

Thomas Decreus

Kleine revoluties. Of willen we de barbarij?

Rik Pinxten

De heruitvinding van de samenleving

Jan Blommaert

De 360°-werknemer. De nieuwe arbeidscultuur en de eindeloze concurrentie

Jan Blommaert, Paul Mutsaers en Hans Siebers

Straf de armen. Het nieuwe beleid van de sociale onzekerheid

Loïc Wacquant

Paria’s van de stad. Nieuwe marginaliteit in tijden van neoliberalisme

Loïc Wacquant

Wegwerpmens. Lief en leed van een interimmer

Tuur Viaene

Dankwoord

Opgedragen aan Norbert ‘Bolle’ Van Overloop,

overleden op 14 december 2012,

advocaat voor het volk.

Norbert Van Overloop, ‘Bolle’ voor de vrienden, nam me tijdens mijn studentenjaren mee naar stofferige archieven om er de geschiedenis van de Vlaamse Beweging te bestuderen. Hij introduceerde me ook in de klassiekers van het marxisme en hielp me op jonge leeftijd de smaak van de politiek te pakken te krijgen.

Toen op 24 november 1991, Zwarte Zondag, de extreemrechtse partijen Vlaams Blok en Front National hun doorbraak kenden, zette Bolle samen met andere progressieven ‘Objectief 479.917’ op, een massacampagne voor gelijke rechten. Doel: evenveel handtekeningen ophalen als extreemrechts stemmen haalde op Zwarte Zondag: 479.917. In één jaar tijd haalden 12.000 vrijwilligers een half miljoen handtekeningen op; de campagne klokte uiteindelijk af op 1 miljoen handtekeningen. Meer nog dan die score waren de duizenden discussies en gesprekken over racisme, discriminatie en gelijke rechten belangrijk.

In 2006 bracht Bolle het boek Wiens Belang? uit waarin hij haarfijn en in klare mensentaal de visie van het Vlaams Belang op inkomen, werk en pensioenen blootlegde.1 In de daaropvolgende jaren ging hij de boer op met zijn boek: in parochiezalen, bij vakbonden en middenveldorganisaties, bij anarchisten, socialisten en ecologisten. In het bijzonder binnen het ABVV en het ACV wist hij het debat over het sociaaleconomisch programma van het Vlaams Belang los te trekken.

Om Het Vlaanderen van De Wever te kunnen schrijven, had ik in de eerste plaats tijd nodig, veel tijd. Mijn dank daarom aan iedereen die mij de afgelopen maanden heeft kunnen ‘missen’. Dat zijn Tom De Meester en Lydie Neufcourt, die ervoor zorgden dat mijn engagementen binnen de Genste afdeling van de PVDA tot een minimum herleid konden worden, maar ook de vele militanten, groepsvoorzitters en leden die mijn werk hebben overgenomen.

Ook Rosette S’Jegers van de VLIR verdient mijn dank, voor haar oprechte steun en omdat ze voor mij de mogelijkheid creërde om tijdelijk deeltijds te gaan werken. Ook al mijn collega’s die geregeld in de bres mochten springen tijdens mijn afwezigheid op het werk, verdienen mijn dank.

Ik dank ook mijn cafémakkers, de vrouwen van mijn leven, mijn ouders en opnieuw mijn fijne collega’s, die me de morele steun boden om maandenlang door te werken aan dit boek, zin na zin, voetnoot na voetnoot en bladzijde na bladzijde.

Ik mocht tijdens het schrijven van dit boek een beroep doen op (ervarings-)deskundigen uit de brede sociale beweging. Zij hebben stukken van het boek nagelezen en van commentaar voorzien. Soms hebben ze ook mijn bureau volgeladen met grote stapels nieuwe stof. Ik dank in het bijzonder Stijn Gryp, Luc Impens, Ilse Hackethal, Luk Groffy, Joris Van Gorp, Jos D’Haese, Mie Branders, Stephen Brigitta, Romain Dierckx, Peter Mertens, Ruud Martens, Dirk De Block, Steve Bracke, Rita Van de Velde, Peter Verniers en Manu Claeys. Ik dank ook Herwig Lerouge van de PVDA-studiedienst, die me op weg hielp doorheen de doolhof van de interregionale transfers, taalgrenzen, faciliteitengemeenten en bijzondere financieringswetten.

Een bijzondere dank ook aan Ico Maly, wiens doctoraat N-VA. Analyse van een politieke ideologie in 2012 in boekvorm verscheen.2 Ik heb er letterlijk op gezweet, in de zomer van 2013, om me tot driemaal toe door zijn dikke turf te worstelen. Ico heeft een écht basiswerk geschreven waarin wetenschappelijk uit de doeken wordt gedaan hoe de N-VA naar de maatschappij kijkt en invulling geeft aan haar politiek project. Elk boek dat nadien verschijnt over de N-VA dient daarop verder te bouwen. Dit boek is daarop geen uitzondering.

Tot slot gaat mijn dank uit naar de vrienden van drukkerij en uitgeverij EPO, voor de soms hoogoplopende maar altijd constructieve en aangename discussies, de warme sfeer en het vele werk dat zij leveren voor de realisatie, druk en promotie van dit boek. In het bijzonder wil ik Hugo Franssen bedanken. Hij heeft me geholpen bij het overwinnen van mijn academische schrijfstijl. Vele dagen heeft hij besteed aan het op muziek zetten van mijn archaïsche schrijfsels. Ik dank hem ook voor de vele lessen in schrijfkunst, politiek, stijl en tactiek, die hij me op zijn geheel eigen en charmante manier heeft bijgebracht.

Koen Hostyn

Gent, 19 januari 2014

1 Norbert Van Overloop, Wiens Belang? Het Vlaams Belang over inkomen, werk en pensioenen, EPO, Berchem, 2006.

2 Ico Maly, N-VA. Analyse van een politieke ideologie, EPO, Berchem, 2012.

Deel 1. De partij van de hardwerkende Vlaming?

1. Kloppen op de vakbond

‘Ik koesterde als twaalfjarig ventje met eerder rechtse sympathieën, wel een heimelijke bewondering voor haar.’

– Bart De Wever

Bij het overlijden in 2013 van Margaret Thatcher – met voor het eerst in de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk een ceremoniële uitvaart met militaire eer voor een niet-zetelend staatshoofd – werden in Liverpool, het hele Noorden en de Midlands en zeker in de voormalige mijngebieden menige stevige pints gedronken en geklonken op haar dood. Een feestvierder zei het in één korte zin: ‘Ze mag nu de hel gaan privatiseren.’ Iemand anders haakte daarop in dat zij de hele ceremonie algauw uitbesteed zou hebben aan de privé. t’ Allen kant hoorde je het liedje ‘Ding Dong, The Witch is Dead’ uit De Tovenaar van Oz. Het piekte in de Britse hitlijsten tot de BBC het uit de omroep verbande.1

In een interview over haar dood laat Bart De Wever zich omzichtig uit over de icoon. Toen Thatcher de oorlog verklaarde aan Argentinië vond hij dat naar eigen zeggen ‘geweldig fascinerend’. ‘De leidster van een West-Europees land die haar armada uitstuurde naar een paar godvergeten eilandjes in Zuid-Amerika! Hoe ze dat Argentijns vliegdekschip kelderde! Hoe haar troepen langs onherbergzame wegen oprukten! Ik volgde dat, als ik zelf niet aan het risken was, op de voet.’2

Maar Thatcher voerde bovenal een binnenlandse oorlog: tegen de vakbonden en de arbeiderswereld. Over de grote nationale mijnstaking schreef ze: ‘We moesten een vijand van buitenaf bestrijden in de Falklands. Maar we moeten ons altijd bewust blijven van de vijand van binnenin (the ennemy within), die veel moeilijker te bestrijden is en veel gevaarlijker is voor onze vrijheid.’3

Het was het begin van de jaren 1980. De gevolgen van de structurele crisis van 1973 lieten zich voelen, vooral door de massieve afbouw van traditionele sectoren zoals het staal, de mijnbouw, de textiel- en glasindustrie. De golden sixties waren voorbij. Sluitingsplannen van staalbedrijven en mijnen gingen gepaard met de eerste grote aanslagen op de sociale zekerheid en de lonen. In 1979 was Margaret Thatcher aan de macht gekomen en in de VS werd Ronald Reagan president in 1980. Zij waren de herauten van een agressief liberaal-conservatief beleid. Om die agressieve politiek te kunnen voeren, moesten ze de vakbonden breken.

Thatcher had in 1984-1985 een jaar nodig om de weerstand van de mijnwerkersbond tegen het privatiserings- en sluitingsprogramma te kraken. ‘Stakende mijnwerkers en werkwilligengroepen werden geïnfiltreerd door de MI5. Grote aantallen politieagenten moesten de mijnen openhouden, wat leidde tot oorlogstaferelen zoals bij de slag van Orgreave’, schreef de BBC. Thatcher overwoog een paar maal het leger in te zetten, ze wankelde, maar won.4

De nederlaag van de mijnwerkers had drastische gevolgen. Want nu kon Thatcher voorgoed met de hakbijl aan de slag gaan. Ze legde de vakbonden aan de leiband en vestigde de hegemonie van haar neoliberale opvattingen en waarde-oordelen in de samenleving. Gevraagd naar haar grootste verwezenlijking, was haar antwoord even simpel als kort: ‘Tony Blair’.

In haar memoires schreef ze: ‘Je land erbovenop helpen, dat kan maar door de macht van de vakbonden uit te schakelen. We moesten wachten op de revolte van Scargill en zijn 140.000 mijnwerkers om deze aanval te kunnen lanceren.’5 Wie naar Engeland vaart, weet welke ravage ze heeft aangericht in de arbeiderswijken.

Vakbondbashen in België

‘Het sociaal overleg is hier gewoon één groot

blokkeringsmechanisme geworden, je krijgt niets hervormd.’

– Bart De Wever

Bij ons hing de geest van Thatcher begin 2012 als een zwaar mistdeken boven het land. CD&V-voorzitter Wouter Beke noemde de nationale staking van 30 januari 2012 tegen de spaarpolitiek van de regering op voorhand al nutteloos – de regering zou toch geen jota aan haar plannen veranderen – en Bruno Tobback zei dat de vakbonden een atoombom gebruikten. Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) en Voka, het Vlaams netwerk van ondernemingen, verweten de bonden ‘alleen maar’ dat ze ‘met vuur speelden’, maar de werkgeversorganisaties organiseerden wel aanhoudend aanvallen tegen de bonden. Soms in bewoordingen die zo aan de Iron Lady deden denken. Thatchers offensief was ongetwijfeld groter en forser geweest, maar de tijdsgeest en het opzet waren perfect vergelijkbaar.

Hugo Camps, de columnist van De Morgen, schreef dat ‘de huidige politieke klasse in de strijd tegen de economische crisis niets beters kan bedenken dan de kille Thatcher-logica. Niet eens in de nuances van sociaal misprijzen en hardvochtigheid.’6

In een helse agitatie werden de vakbonden gebasht als een anachronisme, als verstarde en geprivilegieerde organisaties die enkel hun eigen belangen verdedigen en nu eens voor nodeloze bureaucratische rompslomp, dan weer voor onverantwoorde herrie zorgen, kortom als een obstakel voor de vooruitgang.

Maar de staking van 30 januari bewees dat wie zegt dat de bonden organisaties uit het verleden zijn, zijn wensen voor werkelijkheid neemt. Het is niet misplaatst er de criticasters hier even aan te herinneren wat een staking is. De mensen die alle dagen instaan voor de productie van de rijkdom, die de economie doen draaien, weigeren te werken omdat ze niet akkoord gaan met de voorwaarden waarin ze moeten werken. Staken is een elementaire vorm van democratie, want in het parlement is bijna iedereen het eens: over langer werken, over besparingen op de rug van de werkende mensen… en die parlementariërs weigeren allemaal in te grijpen tegen kapitaal- en fortuinbezitters. Staken is het fundamentele recht van de werkende bevolking. Een ‘Halt!’: geen productie, geen vervoer, geen dienstverlening, geen meerwaarde, geen winst. Vanuit die optiek bekeken was de algemene staking van 30 januari een ongemeen succes, sterker dan de gedeeltelijke stakingen van 2005 tegen het Generatiepact. De Belgische vakbonden zijn nog altijd alive and kicking.

België blijft in de neoliberale golf die heel Europa overspoelt een beetje een geval apart. De kern van de welvaartsstaat bleef ondanks de talrijke hervormingen en de afbouw van de sociale zekerheid toch min of meer overeind. Het specifieke van ons land is dat vakbonden en mutualiteiten een belangrijke rol spelen, een stem in het kapittel hebben. Zij hebben niet alleen een dienstverlenende rol – ze betalen uitkeringen van de sociale zekerheid uit – maar hebben ook nog altijd hun zeg in de vele overlegorganen van de sociale zekerheid en in instellingen zoals de Nationale Bank, de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven, de arbeidsrechtbanken en de Nationale Arbeidsraad. Ze hebben reëel iets te betekenen in dit land en door die in Europese context ongewone, specifieke rol van de vakbonden en hun plaats in de samenleving is hun ledenaantal ook altijd blijven stijgen. Dat systeem zorgt ervoor dat de afbouw van de sociale zekerheid, die kenmerkend is voor het neoliberale tijdperk sinds Thatcher en Reagan, hier trager verloopt en op veel meer tegenstand botst.7

Bart De Wever: helemaal Thatcher achterna

De N-VA staat anders tegenover de vakbonden en het sociale overleg dan andere partijen. Voor Bart De Wever zijn de vakbonden, bijna zoals voor Thatcher, de ware vijand. Voor het ‘politieke immobilisme’ in ons land wijst hij voortdurend met een beschuldigende vinger naar die ‘oerconservatieve vakbonden’, die tal van ‘noodzakelijke hervormingen’ tegenhouden. Voor de tv-camera’s van Terzake zegt hij giftige dingen: ‘Een derde van de vakbondsleden heeft geen werk, dat zijn de interessantste leden, want die brengen het meeste op. (…) Dat leidt ertoe dat als je met een Belgische vakbond gaat onderhandelen, het belang van de passieven dikwijls vooropstaat. Als je met een Duitse vakbond onderhandelt, gaat het maar over één ding: behoud van jobs, creatie van jobs. Daar zie je dat je belangrijke sociaaleconomische hervormingen onderhandeld krijgt. Duitsland is dan ook competitief, terwijl hier het sociaal overleg gewoon één groot blokkeringsmechanisme is geworden. Je krijgt niets hervormd, en het grote deficit wordt naar de staat doorgeschoven. Zo stapelt onze staatsschuld zich op, en die wordt als een molensteen rond de volgende generatie gehangen.’8

Kamerlid Zuhal Demir, de N-VA-voorzitter van het district Antwerpen, volgt in het voetspoor van haar voorzitter. Onder de titel ‘Hoe conservatief kun je zijn?’ valt ze de wettelijke bescherming van de vakbondsafgevaardigden aan: ‘Een werkgever die een afgevaardigde wil ontslaan, moet een hallucinant omslachtige procedure volgen. (…) Mijn suggestie zou zijn dat het parlement het debat naar zich toetrekt, zich buigt over de vraag van de superbescherming van de vakbondsafgevaardigden en voorstellen doet die beantwoorden aan de moderne tijden. Er zijn voor minder parlementaire commissies opgericht.’9

Het zindert door allerlei teksten en verklaringen van de partij en haar kopstukken: de N-VA wil van de huidige vakbonden af. Journalist Christophe Callewaert merkte op: ‘De andere partijen hebben gemeen dat ze zich allemaal inschrijven in de Belgische context. Daarmee bedoel ik niet dat broze samenwerkingsmodel tussen Nederlands- en Franstaligen maar wel de Belgische welvaartsstaat die lijkt op andere Europese staten, maar die toch enkele specifieke kenmerken heeft. Guy Verhofstadt was in de tijd van zijn Burgermanifesten in het begin van de jaren 1990 de enige die de Belgische welvaartsstaat ooit radicaal in vraag stelde. Toen hij premier kon worden, heeft Verhofstadt dat pad al snel verlaten.’10 Christophe Callewaert schrijft dat de N-VA ‘die revolutionaire spirit’ gemeen heeft met Thatcher en Reagan. ‘Enkele voorstellen uit het sociaaleconomische luik van de ontwerp-congresteksten van de N-VA hebben precies de ontmanteling van dat Belgische overlegmodel tot doel.’11

Zo is het voor de N-VA onaanvaardbaar dat vakbonden en mutualiteiten nog werkloosheidsuitkeringen en invaliditeit uitbetalen. Dat schreef de partij al in 2002, vlak na haar oprichting en ze herhaalt dat nog eens in de ontwerp-congresteksten Verandering voor vooruitgang van 2014. Ze wil de vergoeding die de vakbonden ontvangen om de werkloosheidsdossiers te verwerken, van hen afnemen. Vakbonden en mutualiteiten wordt ook verweten ‘rechter en partij’ te zijn bij de uitbetaling van de zorgverzekering en de uitkeringen.12

Zowel de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) als de Rijksdienst voor Pensioenen (RVP) hebben een zogenaamd ‘paritair beheer’. Het beheerscomité van beide openbare instellingen bestaat uit een gelijk aantal vertegenwoordigers uit werkgevers- en werknemersorganisaties. Dat ‘paritair beheer’ wil de N-VA ontmantelen. Door de rol van de vakbonden en mutualiteiten terug te dringen uit de beheersorganen van de sociale zekerheid, hoopt de partij de weg voor te bereiden voor een snelle en grondige hervorming van onze sociale zekerheid.

Hier loont het de moeite er de Beginselverklaring van de partij bij te halen. Daar staat in paragraaf 4: ‘Als unieke ongebonden partij, los van drukkingsgroepen, zuilen of financiële machten, is de Nieuw-Vlaamse Alliantie het syndicaat van het algemeen Vlaams belang. Sociale, economische en ecologische vraagstukken worden beantwoord vanuit het gemeenschapsbelang, zónder vernauwende “linkse” of “rechtse” ideologische oogkleppen.’13

Met de verwijzing naar ‘het algemeen Vlaams Belang’ koestert de partij de mythe dat alle Vlamingen dezelfde belangen hebben, dat er geen grote maatschappelijke tegenstellingen zijn, alleen het ‘gemeenschapsbelang’. Je zou je zelfs kunnen afvragen of deze N-VA, die zich in paragraaf 4 van haar Beginselverklaring ‘het syndicaat’ noemt, en dat linkt aan ‘sociale, economische en ecologische vraagstukken’, zich daarmee niet opwerpt als een soort rivale van de werkelijke vakbonden.

De felle aversie voor de vakbonden deelt de N-VA met de meest agressieve patroonsorganisaties. Zo was er al in 2007 de brochure KICK van Voka, die ondernemingen wilde helpen bij het opzetten van een efficiënte communicatiestroom ‘zodat uw personeel niet op de barricade staat maar samen aan hetzelfde zeel trekt’. In die brochure stond al te lezen: ‘Syndicale Fremdkörper in kmo’s zijn echt niet vereist, integendeel. Bij de vorige sociale verkiezingen is ternauwernood een putsch van de vakbonden afgehouden. Hun poging om de drempel voor de ondernemingsraad naar 50 te halen is een oorlogsverklaring aan de kmo’s. Het zal leiden tot een inflatie aan beschermde werknemers, zoals de niet-verkozenen die hun kandidatuur misbruiken louter om van die ontslagbescherming te genieten. Misschien moet voor dat laatste in syndicale traditie maar eens een meldpunt worden opgericht.’14

We treffen hier uitdrukkingen aan als ‘syndicale Fremdkörper’, die Jo Libeer, de gedelegeerd bestuurder van Voka, later heeft hernomen in zijn essay De visie van Voka op het sociale overleg.

1 ‘BBC defends decision to ban “Ding, Dong, The Witch Is Dead” song after Lady Thatcher’s death’, The Independent, 3 december 2013.

2 ‘Bart De Wever en Guy Verhofstadt over Margaret Thatcher’, De Standaard, 4 februari 2012.

3 Margaret Thatcher, geciteerd in: S. Milne, The ennemy within: the secret war against the miners, Verso, Londen, 1994.

4 ‘National archives: Margaret Thatcher wanted to crush power of trade unions’, The Guardian, 1 augustus 2013.

5 Margaret Thatcher, The Downing Street Years, HarperCollins, Londen, 1993.

6 Hugo Camps in De Morgen, geciteerd in: ‘Aanval tegen vakbonden. De geest van Reagan en Thatcher’, Solidair, 6 februari 2012.

7 Christophe Callewaert, ‘N-VA is wel degelijk een revolutionaire partij’, DeWereldMorgen.be, 29 oktober 2013.

8 Bart De Wever, geïnterviewd door Lieven Verstraete in: Terzake, VRT, 17 april 2013.

9 Zuhal Demir, column: ‘Hoe conservatief kan je zijn?’, N-VA, 24 november 2010.

10 Christophe Callewaert, ‘N-VA is wel degelijk een revolutionaire partij’, DeWereldMorgen.be, 29 oktober 2013.

11 Ibidem.

12 Ontwerp-congresteksten ‘Verandering voor Vooruitgang’, N-VA, 28 oktober 2013, p.28.

13 Beginselverklaring: ‘Manifest van de Nieuw-Vlaamse Alliantie. 21 haakse ankerpunten voor een nieuw beleid bij het begin van de 21ste eeuw’, N-VA, 13 oktober 2001.

14 Brochure, ‘KICK - Kmo ondernemers Informeren en Communiceren met Kmo medewerkers’, Voka, 2007.

meer info: www.epo.be