Inleiding

Voorbij de waan van de dag!

Eric Corijn

Het is al een tijd aan de gang. Vlaanderen is in de ban van het nationalisme. Het zoekt eigenheid, zelfbeschikking, wil de toekomst niet met anderen overleggen, ‘wat we zelf doen, doen we beter’. Het heeft problemen met overlapping, wil duidelijke grenzen, vindt de aanwezigheid van niet-Vlamingen niet leuk, wil niet geregeerd worden door Waalse politici… Het wil kiezen tussen België barst, confederalisme en onafhankelijkheid. En het vecht voor splitsing, van het arrondissement BHV, van de ziekteverzekering, van de sociale zekerheid, van de belastingen, van de kinderbijslag, van de sport of zelfs van justitie en pensioenen. Tenminste, die fascinatie wordt tentoongespreid in de politieke partijen, in de media en bij verkiezingen. Bijna achter de schermen voltrok zich de grootste financiële crisis sinds 1929. De banken werden verkocht aan multinationale groepen. Of er was een energiedebat en men gaf Electrabel en EDF langer kernenergie, als het van de N-VA afhangt zelfs tot 2065. En dan is er de notionele interest om buitenlands kapitaal aan te trekken. En in diezelfde tijd scoort Vlaanderen slecht in de klimaatpolitiek of inzake de wachtlijsten. Terwijl BHV is gesplitst, heft VOKA-Brussel zich op om op te gaan in VOKA... Brussel-Halle-Vilvoorde en investeren de patronale organisaties in Brussels Metropolitan!

De ondernemers organiseren zich op de reëel bestaande metropolitaanse schaal, terwijl men de politiek in institutionele dwangbuizen propt. Aan de ene kant probeert men de kiezers te overtuigen dat splitsing en de kleine schaal beter is voor beleidsvoering, terwijl men aan de andere kant de economie steeds grootschaliger maakt en steeds verder onderwerpt aan mondiale particuliere belangen. Daar zit de grote tegenstelling. Daar zit ook de ‘onmacht van de politiek’. Het is alsof de samenhang tussen mensen en ook de democratie op kleinere territoria moeten worden samengebald, terwijl de economie steeds meer de gehele wereld omvat en verder wordt geprivatiseerd. Het is alsof politiek beperkt wordt tot onder de kerktoren, terwijl de wereld wordt overgelaten aan ratingbureaus en mondaine conferenties van de captains of industry op het World Economic Forum in Davos.

Kijken in verwondering

We waren met een aantal om met stijgende verbazing te kijken naar de verschuiving van het publieke debat in Vlaanderen, waarover het wel ging en vooral waarover het niet ging. We hebben verbijsterd gekeken naar hoe er steeds meer konijnen naar dezelfde lichtbak staarden. Verblind. Want het politieke toneel is inderdaad veranderd. Het Vlaams Blok/Belang is niet langer de enige separatistische partij, nu ook de N-VA voor onafhankelijkheid opteert. En daarmee is dat radicaal nationalisme ook uit de racistische extreemrechtse hoek gehaald en ‘salonfähig’ geworden. Daardoor wordt een radicaal rechtse coalitie ook binnen het democratische kamp mogelijk. Een Forza Flandria zonder het VB. De ondernemerswereld getrokken door VOKA kantelde opportunistisch naar het nationalisme. De neoliberale politici zoeken hun heil in het zelfbestuur. En als de macht verschuift dan zie je meteen ook artiesten, journalisten en academici uit de kast komen. Een heel veld, van extreemrechts tot rechtsliberaal, wordt opengetrokken en positioneert zich tegenover een charismatisch leider als Bart De Wever. Die profileert zich niet alleen als een Vlaams-nationalist, maar tevens als een neoliberaal in economische termen en als een conservatief in morele termen. En daarmee bakende hij in zijn eentje het speelveld af voor een nieuwe Vlaamse hegemonie, die de afkalvende christendemocratie zou moeten vervangen. Eenzelfde sociale basis, met een fikse ruk naar rechts en vooral zonder dat – voor de ondernemerswereld – belastende sociaal overleg. Duidelijk het ACV aanvallend en kiezend voor het VOKA. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog wordt er echt gezocht naar een nieuw ‘centrum’, dat niet langer afhankelijk is van een ‘sociaal contract’ en van een ‘standenevenwicht’. De nieuwe N-VA is politiek nog eerder te vergelijken met de oude vooroorlogse Katholieke Partij dan met de CVP. In deze tijden van crisis trekt men opnieuw lijnen naar de vooroorlogse Vlaamse Beweging, zeker wanneer men op zoek gaat naar ethisch conservatieve waarden.

Het debat heeft dan ook een uitgesproken links-rechts spanning ingevoerd. Jarenlang is het bon ton geweest om te beweren dat die oude tegenstellingen voorbij waren, uit de tijd. Dat nu iedereen voor de vrije markteconomie was en voor het overlegmodel en voor minder overheid en… De Vlaams-nationalisten hebben die pensée unique doorbroken. Zij hebben uitdrukkelijk gekozen tegen de Belgische federale staat, tegen de grootste partij in het zuiden én tegen de sociale zekerheid die in de Belgische welvaartsstaat was uitgebouwd. Het zelfstandige Vlaanderen zou een rechts beleid voorstaan met minder herverdeling en meer concurrentie. De groei van de N-VA tussen het Vlaams Belang en de CD&V in heeft een echte politieke herverkaveling ingezet. Vanuit vakbondsmiddens werd eind 2007 dan ook de petitie Red de solidariteit gelanceerd, die snel duizenden handtekeningen kreeg, waaronder enkele van vedetten uit de sportwereld. Deze campagne kreeg in 2008 de Prijs van de Democratie. Vanuit de kunstensector ontstond de beweging Niet in onze naam, met als hoogtepunt een druk bijgewoonde avond in de Brusselse KVS op 21 januari 2011. Delen van het Vlaamse middenveld voelen de verrechtsing als een reële bedreiging aan.

In het voorjaar van 2008 werd in Gent de Gravensteengroep opgericht. In een eerste manifest positioneerde de groep zich in het kamp van de Vlaamse Beweging tegenover de Belgische federatie en beweerde daarin een linkerzijde te willen vormen. De uitgesproken hoofdbekommernis was ertoe bij te dragen dat een aantal rechtmatige Vlaamse eisen niet uitsluitend in de rechtse of extreemrechtse hoek werden gesitueerd. Op het sociaaleconomische vlak nemen ze afstand van het radicale neoliberalisme. Vanaf het eerste manifest in februari 2008 zou de Gravensteengroep een strikt territorialiteitsbeginsel herhalen en een confederale staatshervorming bepleiten. Daarbij zou de interpersoonlijke solidariteit, zeg maar de eenheid van de werkende bevolking in een Belgische context, worden vervangen door afspraken tussen deelstaten, door politieke verdragen dus. De solidariteit van een sociale groep wordt aldus ondergeschikt gemaakt aan de volksaanhorigheid. En de sociale zekerheid verschuift van een op sociale bijdragen gesteund systeem naar een verstaatst budget. In plaats van in tijden van neoliberale vermarkting op zoek te gaan naar een groter draagvlak voor sociale solidariteit, koos de groep voor een kleiner territorium. Daardoor leverden de in het totaal tien gepubliceerde manifesten vooral intellectuele steun aan de nieuwe nationalistische hegemonie in Vlaanderen met argumenten over de institutionele rechten van een volk. Over de sociaaleconomische kwesties in het debat heeft men zich verder nauwelijks uitgelaten. En nu het nieuw rechts beleid op bepaalde plaatsen al in de praktijk wordt gebracht, lijkt er toch geen linkse kritiek vanuit de Gravensteners te komen. Daarover ondervraagd verklaarde de groep dat er geen eensgezindheid was en dat niet iedereen zich in het linkse kamp situeert. Meer nog, groepsleden zitten nu echt in het zog van de N-VA-machine en als groep is de stem nog nauwelijks hoorbaar.

Het moet gezegd dat ook de andere politieke formaties, noch de media dat sociaaleconomische debat voeren. Het gehele politiek-mediatieke complex in Vlaanderen is immers doorheen de opeenvolgende staatshervormingen gevat in een tunnelvisie waarin zowel ‘Vlaanderen’ als de ‘concurrentiekracht’ kritiekloze basisconcepten blijken. Maar terwijl in dit stukje Europa negentiende-eeuwse politiek-filosofische debatten worden gevoerd – over hoe een natie recht heeft op een eigen land en op een monocultuur – houdt de mondialisering alle landen in de greep en heeft het casinokapitalisme net de grootste economische crisis sinds de krach van 1929 geproduceerd.

Het is tegenover deze eenzijdige visie dat de Vooruitgroep is ontstaan. In De Standaard van 26 februari 2008 publiceerden we, ondertekend door twaalf academici, een reactie tegen het eerste Gravensteenmanifest. Die bijdrage verzette zich tegen de pseudopolitiek neutrale behandeling van het Vlaams-nationalisme dat tegenover een francofoon Belgicistisch bourgeois-kapitalisme werd afgezet. De oude metafoor van het progressieve Vlaams-nationalisme werd nogmaals uit de kast gehaald. Alsof het Vlaams-nationalisme van nature uit vooruitgang produceert, zonder oog te hebben voor de belangen van een nieuwe Vlaamse burgerij die in een zelfstandig Vlaanderen een rechts sociaal beleid wil invoeren. In onze eerste tekst werd gewezen op het belang van de sociale zekerheid die verankerd zat in de Belgische welvaartsstaat, en op de risico’s die op de kleinere schaal te willen verderzetten. Men zou integendeel moeten op zoek gaan naar ruimere schalen, naar een Europees sociaal beleid.

In een tweede bijdrage op 2 mei 2008 hebben we ons verzet tegen het Vlaams-nationalisme als rechtse strategie in een neoliberale mondialisering ingebed in een bredere analyse. We hebben gewezen op het fundamentele belang van de herschaling van de wereldpolitiek en hoe die vele oude politieke opvattingen op de helling zet. Een progressieve gemeenschap moet dus denken aan een beleid met meerdere grenzen en mag haar bewustzijn niet laten bepalen door administratieve instellingen en afbakeningen, die altijd in het belang van de machthebbers zijn getekend. In het totaal publiceerde de groep tot nog toe 22 collectieve manifesten en opiniebijdragen in een poging het politieke debat in Vlaanderen te verrijken (http://www.vooruitgroep.be/). Intussen is de kleine denktank uitgegroeid tot een heuse groep.

Een denktank

De Vooruitgroep is een informele denktank van academici, kunstenaars en publicisten die zich zorgen maken over de toenemende verrechtsing van het politieke klimaat en de daarmee samenhangende verschraling van het democratische besef, vooral in Vlaanderen.1 De groep ijvert met eigen teksten en standpunten voor het herstel van een democratische cultuur gebaseerd op geïnformeerd en betrokken burgerschap, in de lijn van het verlichtingsdenken. De Vooruitgroep definieert zich als links en wil bijdragen aan de heropbouw van een linkse, democratische tegenkracht in België, in Vlaanderen en Europa. Vanuit de overtuiging dat de financiële en materiële middelen van mensen bepalend zijn voor hun sociaal-culturele ontplooiingsmogelijkheden, pleit de groep voor een beleid dat maximaal herverdelend werkt en minder gegoede en gemarginaliseerde groepen in de samenleving ondersteunt en helpt macht te verwerven. De groep gelooft dat solidariteit tussen Wallonië en Vlaanderen, deel van een nog breder uitgetekende samenhang, een links project kan versterken en voelt zich verbonden met Brussel als wereldstad met een grote diversiteit aan talen en culturen.

In die laatste vijf jaar heeft de groep over een aantal kwesties vooral intern van gedachten gewisseld en dat via een soms zeer intens e-mailverkeer. Geregeld werden ook opiniebijdragen in de pers gepubliceerd. Deze waren ofwel het product van intern overleg en dan meestal een reactie op standpunten van het nationalistische kamp, ofwel bijdragen van leden of enkele leden samen over onderwerpen in hun expertisegebied. Op die manier zijn er tientallen bijdragen aan het publieke debat geleverd. Niet dat de massamedia daar veel aandacht voor hadden en openstonden voor een verbreding van de discussie in Vlaanderen. Zo heeft de N-VA nooit moeten antwoorden op onze tien uitgebreid beargumenteerde vragen over de tegenstellingen en onmogelijkheden in hun confederalisme-programma (december 2012 en januari 2013, cfr. http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2012/12/21/de-n-va-en-haar-slag-om-belgie-in-2014). Vooral de nieuwe media als DeWereldMorgen.be en de sociale media zijn breed ingegaan op onze stellingen. Het werd tijd, zo dachten we, om op het moment dat iedereen het over de ‘moeder aller verkiezingen’ heeft, over het kruispunt der wegen, nu dat de N-VA haar omwentelingsplannen heeft ontvouwd, deze andere analyse nogmaals in het maatschappelijk debat naar voren te schuiven. Vandaar het project van dit boekwerk. We stellen hier nogmaals een andere visie voor. Niet zomaar enkele accentverschillen of eigen prioriteiten binnen de algemeen gedeelde visie in de pers, de media, bij partijen en commentatoren. Onze stellingen volgen uit een nogal fundamenteel verschillende inschatting van de toestand.

Laten we die eerst in enkele lijnen samenvatten. Ten eerste denken we dat de wereld zeer grondig van structuur en werking is veranderd, zodat we in een nieuwe context aan politiek moeten doen. Het is daarbij nog maar de vraag in hoeverre principes en recepten uit de vorige eeuw, laat staan uit de negentiende eeuw, bruikbaar blijven. Die verandering speelt zich af op drie vlakken. Er is een verandering van schaal: de sociaaleconomische verhoudingen situeren zich niet langer vooral op binnenlands vlak en het is dus zaak elke verhouding op de juiste schaal te plaatsen. Daardoor is ook de ruimte van stromen en interacties (de space of flows) zo belangrijk geworden en die bewerkt de ruimte van plaatsen (de space of places). Zo worden plaatsen eerder knooppunten in netwerken, dan alleen plekken in een lokale ruimte. Vandaar dat de steden een centrale plaats bekleden in de nieuwe economie. En vandaar ook worden die plekken, door migratie, diversiteit en mobiliteit, meer dan stukken van een volk of een natie, stukken van een gehele wereld. De wereld alleen blijven denken als een verzameling landen is nu echt passé.

Ten tweede denken we dat die nieuwe geglobaliseerde wereld ons voor een aantal levensbedreigende uitdagingen stelt. Het systeem zit slecht in elkaar. Milieu, voedsel, water… de meest elementaire levensvoorwaarden zijn bedreigd. Die vraagstukken zijn stuk voor stuk ‘systemisch’, en dat is nog heel wat anders dan gewoon ‘inter-nationaal’. We moeten onze strategieën herzien en niet langer ons hoofd in het zand steken. En om greep te krijgen op die losgeslagen ontwikkelingen moeten we dus ook onze politieke kaders en structuren herzien. En wat ons betreft is het nationalisme een deel van het probleem en niet van de oplossing. Omdat het opdelen van de wereld in landen en landjes in een geglobaliseerde en geprivatiseerde competitieve economie juist oorzaak is van de onmacht van de politiek om de systemische crisis aan te pakken. Hebben de internationale verdragen en de tientallen topconferenties van regeringsleiders de klimaatcrisis, de voedselcrisis of de armoede al echt aangepakt? Daarom moeten we dus in Vlaanderen aan wereldpolitiek doen en dat op de juiste schalen verbinden met de lot- en bondgenoten elders. In de plaats van onafhankelijkheid komt het erop aan de interdependentie wederkerig, democratisch, duurzaam en sociaal te maken. Maar dat behoort niet tot het DNA van de politieke instellingen, partijen en het middenveld die hun eigen organisatie en programma afstemmen op de staatsstructuren.

We doen een poging die grondstellingen in dit boek te ontwikkelen door in een eerste deel het brede kader te schetsen. In het eerste hoofdstuk verduidelijken we de grondige ombouw van de nieuwe wereld in wording. De motor van die verandering is het openen van de globale economische ruimte onder een neoliberaal beleid, waarbij de markt en de grote economische groepen, vooral de financiële spelers vrij spel krijgen. Die mondialisering heeft in elk land de sociale en politieke verhoudingen grondig door elkaar geschud en de na de Tweede Wereldoorlog uitgebouwde instellingen onder druk gezet. Het ‘sociaal contract’ en de ‘verzorgingsstaat’ worden afgebouwd – welvaartsstaat en verzorgingsstaat zijn woorden die in het kader van dit boek datzelfde model aanduiden. Daardoor vallen massale werkloosheid en grote armoede ook de meest ontwikkelde landen ten deel. Op welke schaal kan deze wereldmarkt dan wel een beetje onder controle komen? Is Europa voor ons de aangewezen grotere schaal?

In hoofdstuk twee denken we verder na over schalen en actievormen. We proberen hier op zeer precieze en systematische wijze in te gaan op de vraag hoe een analyse en een kijk op de wereld van belang zijn in het ontwerpen van politiek. Daarbij is het nodig te weten wat met ‘politiek’ precies wordt bedoeld, waarover dat gaat. We gaan niet mee in de hoofdtrend van besturen en haalbare consensus, die alleen in de lijn kan liggen van de bestaande machtsverhoudingen. We kijken verder dan de toevallige organisatie van instellingen en bevoegdheidspaketten. Wil men de politiek opnieuw een plaats geven dan is het nodig het debat, het conflict, het meningsverschil opnieuw centraal te stellen. Niet elk meningsverschil is echter een politieke kwestie. Het is dus zaak de maatschappelijke keuze aan de orde te stellen en dat gebeurt door het aangeven van de breuklijnen, de inzet die ertoe doet. We geven dan ook een zo duidelijk mogelijke uiteenzetting over hoe breuklijnen samenhangen met de schalen. Ten slotte gaat dit hoofdstuk uitdrukkelijk in op de verschillende breuklijnen die ertoe doen en die het politieke meningsverschil moeten structureren.

Meerdere lagen en onderlinge afhankelijkheid

In het middendeel van het boek maken we dan expliciet hoe politiek op verschillende schalen moet worden gedacht. In de allereerste publieke tekst van de Vooruitgroep werd ons pleidooi voor een gelaagde politiek zeer duidelijk gesteld. In het derde hoofdstuk wordt duidelijk hoe die visie haaks staat op de onproblematische aanname van de in elkaar passende politieke doosjes: Vlaanderen, België, Europa, de wereld… Maar als de schalen niet noodzakelijk in elkaar passen, en als de politieke problematiek op elke schaal eigen breuklijnen produceert, hoe kan men dan nog over sociale samenhang en politieke organisatie denken? Dat is inderdaad een van de moeilijkste vraagstukken in deze nieuwe eeuw. Een uitdaging die nog zeer onvolledig is beantwoord, maar in elk geval niet met oude recepten en business as usual kan worden afgedaan. Wij doen hier ten minste een poging een discussieagenda voor te stellen.

In hoofdstuk vier stellen we de vraag naar een sociale ontwikkeling in Europa. Wat is dan nog een Europees project, als het meer moet zijn dan een bond van lidstaten of een congres met bevriende partijen? De Europese eenmaking is tezelfdertijd deel van en een reactie op de mondialisering. Na de Tweede Wereldoorlog waren er verschillende scenario’s, maar uiteindelijk groeide de Europese Unie uit de eenmaking van de markt en de integratie van munt en economie. Welke ook de nationale regering, het beleid werd in de neoliberale zin uitgewerkt en elk land zou de eigen economie meten aan het Europese kerngebied, zeg maar de Duitse economie. Daarentegen bleven het sociaal beleid, cultuur en onderwijs en welzijn nationale materies. Die onderhielden de verscheidenheid in talen en culturen, en dus ook de verdeeldheid in sociale en culturele standaarden. Zo kon de Europese diversiteit een element worden in de concurrentie tussen de Europese lidstaten zelf. Dit Europa draagt niet bij tot integratie van de burgers. Het is dus zaak na te denken over vormen van alternatief Europees beleid die een sociale en culturele integratie zouden mogelijk maken. De Vlaamse en Belgische politiek moet ook beoordeeld worden in functie van de Europese stellingnames, want de EU is uiteindelijk toch maar het resultaat van wat de lidstaten hebben beslist. Dat blijft een nogal schimmig spel dat buiten het nationale politieke debat wordt gehouden alsof dat Europa ergens ver weg boven de hoofden van onze politici wordt gemaakt. Meer openheid en meer discussie over de Europese strategie is noodzakelijk. Europa is een belangrijk niveau in onze meerschalige opvatting over een goede politiek.

In het vijfde hoofdstuk komt onze kritiek op het nationalisme aan bod. Niet alleen is het Vlaams-nationalisme een hefboom voor een rechts sociaaleconomisch project in Vlaanderen, maar het verdedigt ook opvattingen over monocultuur en volkssoevereiniteit die uit de negentiende eeuw stammen en haaks staan op de nieuwe vormgeving van de wereld. De moderne staatsvorming en het ontstaan van een democratische politiek, zeg maar de strijd voor het algemeen stemrecht, werden in de negentiende eeuw gevat in de nationale gedachte. Staatsterritorium en burgerschap zouden idealiter samenvallen met een monoculturele volksgemeenschap. De staatsvorming ging dan ook gepaard met een zoektocht naar culturele eigenheid, met een artificieel verminderen van de interne diversiteit en het onderstrepen van de verschillen met het buitenland. Zo kwam men tot wat in de literatuur de multiple society assumption wordt genoemd, de opvatting dat er zoveel samenlevingen zijn als er landen zijn. In België is dat oorspronkelijke project, het maken van een monoculturele Franstalige christelijke natie, inderdaad mislukt en poogt men dat nu op te vangen in de opeenvolgende federale staatshervormingen. Maar die steunen nog steeds op dezelfde negentiende-eeuwse uitgangspunten, die van de eentalige territoria. De Belgische deelstaten worden voorgesteld als eentalige gebieden, met uitzondering van het enige tweetalige gewest Brussel. Die zuiverheid bestaat natuurlijk alleen maar op papier: Vlaanderen heeft een grote Franstalige minderheid, die niet als minderheid wordt erkend, en de Duitse gemeenschap ligt in Wallonië… Hoe beperkt de discussie in dergelijke context is om een progressief alternatief uit te werken toont zich in de tunnelvisie waarin de politiek en het maatschappelijke debat in Vlaanderen gevangenzitten. Ook diegenen die zich verzetten tegen het gevoerde beleid blijven binnen dezelfde institutionele context denken. Vele stellingen en argumenten verdienen dan ook de kwalificatie ‘pseudoprogressief’ omdat ze opgesloten blijven in een schaal waarop de beoogde veranderingen of verbeteringen gewoon niet zijn te verwezenlijken. Dat is een discussie die we moeten voeren met een aantal Vlaamse groepen en opiniemakers die zich in de feiten hebben neergelegd bij de kleine schaal en de markt verder de effecten van de mondialisering laten verwerken.

1 Patricia Basstanie, Luce Beeckmans (UGent), Kristel Beyens (VUB), Jan Blommaert (UTilburg), Koenraad Bogaert (UGent), Sarah Bracke (KULeuven), Christophe Callewaert (DeWereldMorgen.be), Bambi Ceuppens (Koninklijk Museum voor Midden-Afrika), Eric Corijn (VUB), An de Bisschop (Demos), Patrick Deboosere (VUB), Pascal Debruyne (UGent), Lieven De Cauter (KULeuven), Stefan De Corte (VUB), Thomas Decreus (KULeuven), Pascal De Decker (KULeuven), Herman De Ley (UGent), Ida Dequeecker (VOK, BOEH!), Chantal De Smet (KASK), Lydia Deveen-De Pauw (VUB), Aleidis Devillé (Thomas More), Patrick De Vos (politicoloog), Koen Dille (Masereelfonds), Pol Dockx, Ruddy Doom (UGent), Jan Dumolyn (UGent), Mohamed El Omari (Divers&Actief), Nadia Fadil (KULeuven), Eric Goeman (Attac, Democratie 2000), Jan Goossens (KVS), Paul Goossens (publicist), Anne Grauwels (HOGent, UPJB), Amir Haberkorn (UPJB), Omar Jabary, Dirk Jacobs (ULB), Anneleen Kenis (KULeuven), Chris Kesteloot (KULeuven), Matthias Lievens (KULeuven), Maarten Loopmans (KULeuven), Pieter Maeseele (UA), Ico Maly (Kif Kif), Francine Mestrum (Global Social Justice), Stijn Oosterlynck (UA), Chris Parker (UGent), Paul Pataer, Rik Pinxten (UGent), Mark Saey (filosoof), Piet Saey (UGent), Myriam Stoffen (Zinneke), Erik Swyngedouw (UManchester), Fernand Tanghe (UA), Jan Teurlings (UAmsterdam), Monika Triest (publiciste), Dirk Tuypens (acteur), Ilja Van Damme (UA), Peter Van den Eede (Vooruit vzw), Robrecht Vanderbeeken (VUB), Leen Van der Vorst (Victoria Deluxe vzw), Barbara Van Dyck (onderzoekster), Linus Vanhellemont (Università Milano-Bicocca), Bas Van Heur (VUB), Johan Van Hoorde, Anja Van Rompaey (ULB), Dominique Willaert (Victoria Deluxe vzw), Karim Zahidi (UA), Sami Zemni (UGent), Walter Zinzen (publicist). Eric Balliu, een van de eerste leden, is ondertussen helaas overleden.