STRANDVOGEL

Voor Marijke, Jim en Sven

Reinier Bresser

Strandvogel

Eerste druk 2018

Copyright © tekst: Reinier Bresser en Gibbon Uitgeefagentschap

Vormgeving omslag: Karin van der Meer

Copyright foto omslag: Folio Images / Doris Beling

Copyright foto auteur: Marijke Bresser

Vormgeving binnenwerk: Asterisk, Amsterdam

ISBN 978 94 91363 93 1

NUR 301

http://www.gibbon.nl

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Gustaaf Vogel had de voeten van zijn moeder – slank, bijna poezelig – en de handen van zijn vader: kort en breed. Ieder kind krijgt iets mee van zijn ouders, maar bij hem waren de erfelijke eigenschappen wel heel netjes verdeeld. Alsof zijn vader en moeder dolgraag een kind hadden gewild in wie ze zich in gelijke mate konden herkennen en hij gekruist was zoals dat bij honden gebeurt. Niemand die het ooit was opgevallen, trouwens. Zelfs Martha, de vrouw met wie hij twintig jaar het bed had gedeeld – en die hem na drieduizend gemiste avondmaaltijden had verlaten – had deze eigenaardigheid nooit gezien. Alleen hijzelf had er weet van.

Gustaaf keek naar de zee en vroeg zich af waar precies het gebeurd was. Zijn drang naar precisie liet hem ook nu niet los. Het liefst had hij gezien dat óp het water de plek met wit krijt was afgetekend, zoals bij een koelbloedige afrekening in een verlaten steeg. Maar aan het water van de Noordzee was helemaal niets te zien.

Vlak bij strandpaal 93, hadden de jongens van de Wassenaarse Reddingsbrigade gezegd.

Daar zat hij nu, in zijn krijtstreep maatkostuum, kijkend naar de golven die langzaam kwamen aanrollen om precies voor zijn blote voeten tot stilstand te komen. Hij had zijn broekspijpen opgerold, zijn glimmend gepoetste schoenen stonden naast hem in het zand. Dit was het spel dat hij vroeger speelde, zo dicht mogelijk bij de vloedlijn gaan zitten, maar dan zo dat de golven zijn voeten net niet zouden raken.

Het zand was nog warm. Het was maandag 23 september, een dag die geschiedenis in zou gaan als een van de warmste herfstdagen sinds het begin van de metingen. Een enkeling genoot nog van de mooie dag, maar de meeste badgasten waren al vertrokken. Of misschien waren ze helemaal niet komen opdagen, volgens de kalender was de zomer immers voorbij.

Hij stond op en sloeg het zand van zijn pak. De zon stond op het punt om onder te gaan, maar door de zeevlam, de mist die plotseling boven zee opkomt, werd het een uitgebleekte zonsondergang, totaal ongeschikt voor ansichtkaarten. Het gekwetter van de strandvogels stierf weg. De dikke mist werkte als een soort demper en veranderde de onbegrensde ruimte in een geluiddichte kamer.

Hij droogde zijn tranen met de bovenkant van zijn handen en wierp nog een blik op de zee, die nu zo glad was als een idyllisch bergmeer. Gisteren was hier, tijdens de zonsondergang van zondag 22 september, zijn zusje verdronken.

EEN

Altijd als hij de bank overdag verliet was er een moment van desoriëntatie, de verwarring die je ook ervaart als je op klaarlichte dag na een aangrijpende film de bioscoop uitloopt.

Maar nu was de verwarring compleet. Het voelde of hij via een wormgat in een geënsceneerde werkelijkheid terecht was gekomen. De geluiden klonken anders, harder, gedetailleerder. De voorbijgangers bewogen als figuranten door Fleet Street. Kinderen in schooluniform hielden hun pas in en staarden hem aan. In de weerspiegeling van het Daily Express-gebouw zag hij een man met een baard in een Chelsea voetbalshirt voorbij rennen, achternagezeten door een vrouw in een rood mantelpakje.

Een uur geleden had hij het telefoontje gekregen. Niet van zijn vader, maar van zijn zoon Alexander, die hem vertelde dat Fanny was verdronken. De mededeling van zijn vijfentwintigjarige zoon, die al zijn jeugdige moed bijeen had moeten rapen, was als een dood beest op zijn desk neergeploft. De kolossale dealing room had opeens een benauwd hok geleken en hij had zich betrapt gevoeld. Het telefoontje van zijn zoon had hem bang gemaakt. Wie hem op dat moment in de ogen had gekeken – maar er was niemand die dat deed – had geen verdriet gezien, maar angst.

Het liefst had hij meteen al zijn schermen op zwart willen zetten, maar bij het werk dat hij deed ging dat niet zomaar. Hij had die ochtend een positie van een paar honderd miljoen op de kapitaalmarkt ingenomen, die hij niet even kon annuleren als was het een hotelovernachting op booking.com. Deed hij dat wel dan zou hij een enorm verlies moeten incasseren. Hij zou een van de andere traders kunnen vragen zijn positie te beheren. Maar daar had hij slechte ervaringen mee. Iedereen op de handelsvloer zat er voor eigen gewin, met andermans positie viel er weinig te winnen. Dit was niet een afdeling waar een maandbeker voor collegiaal gedrag werd uitgereikt.

Er was slechts één trader aan wie hij de positie kwijt kon, die zijn ‘boek’ tijdelijk zou kunnen overnemen. Ashok Kapoor, een goedlachs rekenwonder uit New Delhi. Gustaaf had de Indiër ook weleens uit de brand geholpen. Hij had zich ontfermd over Ashok, een jongeman die weliswaar razendsnel kon rekenen, maar minder snel wist te acclimatiseren in deze onwerkelijke arena. Er liepen relatief veel Indiërs rond op de handelsvloer van Goldstein & Kahn – de Indiërs hebben het getal nul uitgevonden! – maar Ashok zocht zijn heil liever bij de zwijgzame Hollander. Hij wist dat Gustaaf met zijn gezin door India had gereisd en meer van het land had gezien dan Ashok zelf. De jonge Indiër, opgegroeid in een welvarende colony in Zuid-Delhi, was nauwelijks buiten de poorten van de stad geweest.

De Taj Mahal kende hij alleen van een verbleekte prent in het kamertje van een van de bedienden.

Gustaaf besloot de plotselinge dood van zijn zusje niet te gebruiken voor meer betrokkenheid bij Ashok. Privédrama’s werden hier zelden bekendgemaakt. Hij kon zich niet één handelaar herinneren die tijdens werkuren een persoonlijk verlies had gemeld. Het enige drama dat op de handelsvloer telde, speelde zich af op de duizenden beeldschermen.

Hij werkte nu ruim twintig jaar bij Goldstein & Kahn, een uitzonderlijk lange periode voor een trader. Maar hij was een laatbloeier en het zou kunnen dat die langer doorbloeien.

Trading is een moeilijk vak, of misschien is vak niet het juiste woord. Het is eerder een vorm van behendigheid, waarbij je in staat moet zijn om te schaken op meerdere borden tegelijk. Je hebt eigenschappen nodig die onverenigbaar zijn: aan de ene kant jeugdige overmoed, de onbevangenheid van een beginneling die zonder angst grote risico’s durft te nemen. Die als een kind roekeloos in een boom klimt. En aan de andere kant inzicht en kalmte, kwaliteiten die je pas krijgt als je veel hebt gezien, weet hoe gevaar ruikt en bloedbaden hebt overleefd. Gustaaf, de jongen met de handen van zijn vader en de voeten van zijn moeder, wist het onverenigbare te verenigen.

Het verdienmodel van Goldstein & Kahn was zo vanzelfsprekend, zo dwingend en zo aanstekelijk, dat het al snel een levenshouding werd. Alles draaide om het grote spel: risico’s nemen, de randen opzoeken, kijken wie het langst zijn adem kon inhouden. En buiten kantooruren ging dat spel gewoon door.

Hij kon zich nog herinneren dat tijdens het Europees kampioenschap voetbal in 1992 – hij was toen net bij Goldstein begonnen – drie jonge gasten een dag voor de finale tussen Duitsland en Denemarken een duur vliegticket hadden gekocht. Niet naar Göteborg, waar de finale plaatsvond, maar naar Kopenhagen, daarbij als volgt redenerend: de prijs van de tickets was het ‘risicodragend kapitaal’ dat ze moesten inzetten. De ‘speculatie’ was: Denemarken kon de finale tegen Duitsland winnen dan wel verliezen. Als de Denen verloren, jammer, dan dronken de traders een paar flesjes Carlsberg in Nørrebro en vlogen weer terug naar Londen. Maar als de Denen zouden winnen? Dan stond heel Kopenhagen op zijn kop! En doorredenerend (doorredeneren was ook een kwaliteit), stonden ook alle meisjes op hun kop. Dan waren alle meisjes in Wonderful Copenhagen uitzinnig van vreugde, dronken en geil als Deense boter. Dus wat was het winstoogmerk van deze positie? Meisjes.

Geamuseerd en ook wel met een zekere bewondering had hij gekeken naar de drie handelaren – hoe oud waren die gasten helemaal, vijfentwintig, zesentwintig? – die de maandag na het weekend met een grote grijns de vloer op liepen. Ze hadden gegokt en ze hadden goed gegokt.

Zelf liet hij zich door het verslavende risicoklimaat niet al te veel meeslepen, misschien omdat hij al wat ouder was toen hij bij Goldstein & Kahn in dienst kwam. Misschien ook omdat hij op de handelsvloer van de zakenbank een wandelend anachronisme was. Hij hield eigenlijk helemaal niet van risico’s nemen, was in de kern zelfs een risicomijdend persoon. Hij speelde het spel en kon het spel goed spelen omdat hij de risico’s ervan goed kon overzien. Hij was de zoon van zijn vader. Een handelaar met de inborst van een boekhouder. Voorzichtig, calculerend, saai. Juist daarom had hij het bij Goldstein & Kahn veel langer volgehouden dan de meesten.

Hij voelde zich thuis op de handelsvloer van Goldstein. De werksfeer was los en informeel, om niet te zeggen amicaal. Iedereen zat bij elkaar, allemaal in hetzelfde schuitje, zo kon je het ook zien. Hiërarchie was niet zichtbaar, al was die er natuurlijk wel: de hiërarchie van het geld. De man naast je kon zomaar een miljoen pond per jaar meer verdienen dan jij.

Toch was die amicale sfeer grotendeels gezichtsbedrog. Maar dat merkte hij pas later. Onder de misleidende vacht van rumoer, jovialiteit en opwinding ging een andere werkelijkheid schuil. Dit drong pas tot hem door op de momenten dat hij vast kwam te zitten. Als hij, en met hem ook anderen, niet snel genoeg had ingezien dat er als de sodemieter uit de markt moest worden gestapt. De traders werden stiller en zaten verstijfd naar hun schermen te staren, als wilden ze de prijzen de goede richting op kijken. Op die momenten kon je het zweet van de angst ruiken in de dealing room; de enorme zaal rook dan naar de kleedkamer van een rugbyteam.

Ook Gustaaf verloor in die eerste jaren bij de bank nog weleens zijn koelbloedigheid. Hij had gewoon nog te weinig ervaring om te kunnen inschatten waar de bodem lag. Hij kon de wedstrijd nog niet lezen. Maar na verloop van tijd wist hij in zulke situaties meestal zijn kalmte te bewaren. De eenzelvige figuur uit Nederland had big balls, werd op de vloer gezegd. Maar het was helemaal geen kwestie van ballen hebben. Rustig blijven en het overzicht houden, dat waren volgens hem de wapens om te overleven.

Het was hem nooit gevraagd partner te worden bij Goldstein & Kahn. Zijn prestaties hadden daar zeker aanleiding toe gegeven, hij had de firma ieder jaar vele miljoenen rijker gemaakt, maar hij paste waarschijnlijk niet in het ‘partnerprofiel’. Hij werd gewaardeerd om zijn nuchterheid en directheid, maar de low context van de Dutchman, de Hollandse gewoonte om te zeggen wat je dacht, bleek vaak toch iets te direct voor het geraffineerde Angelsaksische machtsspel. Hij praatte weinig, maar als hij zijn mond opendeed, waren het zinnen als pootaardappels.

Hij beschikte simpelweg niet over het gereedschap om elegant omhoog te kruipen. De jongen uit het gewone deel van Wassenaar, de boekhouderszoon die alles overzag en alle valkuilen in het veld kende, die marktbewegingen kon voorspellen als een buienradar, was op dit terrein niet handig genoeg. En hij vond het prima zo. Over de hoogte van zijn bonussen had hij nimmer te klagen gehad, voor Nederlandse begrippen verdiende hij een berg geld. Voor ieders begrip verdiende hij veel geld. En hij maakte weliswaar deel uit van deze wereld, maar hij was geen mede-eigenaar. Hij was een trader, volkomen inwisselbaar. Er liepen in Londen honderden traders rond. Misschien was het allemaal zelfbedrog, maar hij troostte zich met de gedachte dat hij na twintig dienstjaren nog steeds een vrij man was.

Gustaaf keek om zich heen. De desoriëntatie was verdwenen. De geluiden klonken weer gewoon als lawaai. De kinderen in schooluniform staarden niet naar hem, maar naar een Aston Martin die voorbijreed. De man in het Chelsea-shirt en de vrouw in het rode mantelpakje wisten nog net de bus te halen. En hij was weer de trader in een krijtstreep pak die zojuist een bankgebouw verlaten had. Maar de angst die het verdriet blokkeerde en de dood van zijn zusje op een ijzige afstand hield, die was er nog steeds.

Hij ging half op de weg staan om de taxi aan te houden die hem naar Heathrow zou brengen. Iedereen genoot van de nazomer, het gezicht naar de hemel gekeerd om nog een laatste straal zon te vangen. Nog even, dacht hij, en het sombere jaargetijde ging beginnen en dan zou je zweren dat het in Londen nooit zomer was geweest.

TWEE

Hij had nog even getwijfeld over de volgorde. Zou hij direct naar het mortuarium gaan, waar Fanny lag opgebaard? En vervolgens naar zijn vader? Of eerst naar de Noordzee, naar de plek waar het was gebeurd? Hij koos voor de zee. Door eerst de oorzaak te zien kon hij zich voorbereiden op het gevolg.

Strandpaal 93. Toen de reddingszwemmers hem hadden verteld dat Fanny daar gevonden was, wist hij genoeg. Hij kon er blind naartoe lopen, hij wist hoeveel stappen het was van de duinrand naar de verweerde paal, waarop in zwarte cijfers het nummer was geschilderd. Hij had ertegenaan geleund als hij naar de vrachtschepen aan de horizon keek. Hij had er een rondedans gemaakt toen hij voor zijn eindexamen was geslaagd. Het was zijn totempaal geweest.

Nergens ter wereld was hij meer geworteld dan hier. Niet in de achtertuin van zijn ouderlijk huis, waar zijn moeder hem leerde lopen. Niet op camping Sole di Mare waar hij zijn onschuld verloor. Niet in de dwarsstraten van Amsterdam, waar hij het einde van de nacht en het begin van de ochtend ontdekte. En ook niet op de handelsvloer van Goldstein & Kahn, waar hij nu min of meer woonde. Nee, het stuk strand tussen paal 92 en 93 was het landschap van zijn ziel.

Veertig jaar geleden, toen hij de eigenschap ontwikkelde op hetzelfde moment te spelen en weg te dromen, om zowel mee te doen als toe te kijken en als een jongleur in het leven te staan, was dit zijn plek geworden. In die periode van zijn leven waren alle mooie dagen dagjes aan het strand geweest. Geld om buiten Nederland de vakantie door te brengen was er niet. Pas toen het administratiekantoor van zijn vader een beetje begon te floreren, gingen de Vogels voor het eerst de grens over: met de Ford Bravo naar de Adriatische kust van Italië. Om op een familiecamping in Rimini de Alpenkreuzer uit te vouwen, een blik ravioli te openen en een glimp van het zoete leven op te vangen.

Maar tot die tijd was de Wassenaarse Slag de enig haalbare bestemming. Gustaaf was allang blij. Waarom zou je het land moeten verlaten als de beste plek in je eigen dorp lag? Het strand bevond zich op nog geen half uur fietsen van hun huis en alles wat hij nodig had was een oude Rudge met een Sturmey-Archer-versnelling, een geruite zwembroek, een kleine badhanddoek – het royale badlaken moest nog worden uitgevonden – en vier casinoboterhammen, door zijn moeder belegd met chocopasta en smeerkaas. Plus een kwartje om een ijsje of een sinas te kopen. Dat was het, dat waren de ingrediënten voor een vakantie waar geen eind aan kwam.

Af en toe mocht hij blijven slapen in paviljoen Zuydwijk, een strandtent op het rustige, zuidelijke deel van de Wassenaarse Slag. Twee jongens uit zijn klas, de eeneiige tweeling Harry en Gabor Zuydwijk, woonden tijdens de maanden juli en augustus in het paviljoen. Hun vader Kees, een strenge man met pretogen, was de eigenaar.

Om ieder uur van het hoogseizoen te kunnen benutten, ieder flesje sinas te kunnen verkopen, geen portie poffertjes mis te lopen, bleef het hele gezin er in de zomer slapen.

In het achterste deel, vlak tegen de duinrand aan, waren twee eenvoudige slaapkamers gecreëerd. Houten chambrettes met niet meer dan een bed en een lamp aan het plafond, met overal het fijne zand van de Slag. Eén kamer was voor het altijd opgewekte echtpaar, de andere ruimte was voor de tweeling, drukke jongens die nu zonder enige twijfel de diagnose adhd hadden gekregen. Maar in die tijd bestond dat syndroom niet en konden Harry en Gabor op een gemiddelde zomerdag al hun energie met gemak kwijt. Een dag die ook zonder zomertijd tot diep in de nacht kon duren.

Gustaaf had, zelf te sloom om mee te doen, weleens geteld dat de jongens op één dag drieëntachtig keer de zee in sprintten, weer terug renden, zich op het strand lieten neervallen, om een seconde later het paviljoen in te stuiven voor een slok water uit de kraan. ‘Die kraan is geduldig,’ zei hun moeder Ilona Zuydwijk, dochter van Hongaarse ouders, in zo’n geval.

Hij benijdde haar zonen, voor wie het strand volkomen natuurlijk terrein was. Zelf lag hij nog op zijn badhanddoek, maar Harry en Gabor hadden zo’n lullig doekje helemaal niet nodig. Die wentelden zich als ongrijpbare krabben in het zand van de Wassenaarse Slag.

In het kamertje van de tweeling had hun moeder voor hem een extra matrasje neergelegd. Hij lag daar onder niet meer dan een laken, met zand in zijn bilnaad, zand tussen zijn tenen, in zijn haar en achter zijn oren. Het waren de jaren van het zand, een tijd zonder angst.

Ilona Zuydwijk was een mooie, slonzige vrouw met een lichte loens, die sterker werd naarmate het seizoen vorderde. Ze liet zich makkelijk meeslepen door de enorme drukte op hoogzomerse dagen. Aan het eind van een lange, uitputtende zomer kon ze je niet meer recht in de ogen kijken. Ilona had het temperament van haar ouders meegekregen, hetgeen het bloed in haar aderen voortdurend verhitte, en ook de jonge bloedsomloop van Gustaaf Vogel danig in beweging zette. Ilona noemde hem Strandvogel. Uit haar mond, met die grappige Hongaarse tongval, klonk het als een koosnaam.

Ze droeg altijd een flodderige bloemetjesjurk. Wanneer de laatste badgasten het strand hadden verlaten, liet ze die jurk achteloos zakken. En daar stond ze dan, met zo mogelijk nog meer achteloosheid, in haar bikini, een door de zon en het zoute water gebleekte roze bikini. Eigenlijk meer een tweedelig badpak, maar voor hem het meest minimale kledingstuk dat hij kende. Vervolgens rende ze samen met haar zonen als een uitgelaten meisje de Noordzee in om het opgedroogde zweet van die dag van haar lichaam te spoelen.

Gustaaf, die naar dit alles staarde met een vertragende factor, alsof hij door de zoeker van een Agfa-camera keek, rende er even later achteraan.

Nooit was het mooier dan wanneer na een tropische dag het onweer losbarstte, waarop het zoet van de regen zich mengde met het zout van de zee. Hoe Ilona Zuydwijk al het hemelwater over zich heen liet komen en haar dorst ermee leste. Ze streek het natte haar uit haar gezicht, keek met haar loensende blik naar Gustaaf, en verdween dan plotseling onder water om vlak voor hem lachend weer boven te komen. Daarbij raakte haar gezicht even zijn lijf, dat zelfs in de koele zee de warmte nog vasthield. En dan riep ze: ‘Strandvogel, je droomt!’

Zelfs in zee met de regen die op hem neerkletterde, kon hij wegdromen.