Francesc Trabal

Wals

Roman

Uit het Catalaans vertaald met nawoord door Frans Oosterholt

2015

Menken Kasander & Wigman Uitgevers

Leiden

Flaptekst

Wie o wie is Zeni? Zeni is de zoon van een minister. Zeni is charmant, welbespraakt en fijngevoelig. Zeni is het grote idool van de zomerkolonie. Zeni is een onbeschreven blad, een jongen zonder eigenschappen. Zeni is een honingzuchtige vlinder, verliefd op zijn verliefdheid, dronken van bekoring. Zeni is een explosieve cocktail: één deel Don Juan, twee delen Sebastiaan en drie delen Icarus. Zeni is Zeni’s grootste gevaar.

Wals (1935) is een avant-gardistische ontwikkelingsroman waarin de kinetische held Zeni tot op het bot wordt ontleed door de hipste Catalaanse schrijver in de jaren voorafgaand aan de Spaanse Burgeroorlog.

Wals is een kolkende compositie waarin de verwarrende leerjaren van de jonge Zeni worden bezongen op een wijze die zijn weerga niet kende in de Catalaanse letteren van de eerste helft van de vorige eeuw.

Francesc Trabal i Benessat (Sabadell 1899 - Santiago de Chile 1957) begon als jongeman te schrijven voor de krant van zijn geboorteplaats. Zijn zeven romans worden gekenmerkt door een anarchistische en absurde humor die van grote invloed is geweest op de generatie Catalaanse schrijvers die debuteerde na de dood van Franco. Voor Wals ontving hij de prestigieuze prozaprijs Joan Creixells. In 1939 vluchtte hij samen met onder andere Mercè Rodoreda naar Frankrijk, en vandaaruit naar Chili.

voor Antoni Vila Arrufat

1 Prelude

‘Waarom verscheur je die kaarten?’

En nog woester versnipperde Silda’s echtgenoot de paar wenskaarten die hij van de stapel op tafel had gepakt. Ongewoon fel verklaarde hij zijn minachting voor degenen die ansichten of visitekaartjes gebruikten om hem te feliciteren.

‘Of je doet het in persoon, of als je niet kunt, schrijf dan op z’n minst een brief,’ foeterde hij, elk woord beklemtonend. En toen sprak hij welluidende zinnen tegen zijn vrouw om deze theorie te ondersteunen en hij maakte briljante vergelijkingen waarin hij haar met duivels genoegen een rol gaf, zoals in dit pareltje van retoriek:

‘Wat zou je zeggen als ik voordat ik naar kantoor ga Eulàlia zou roepen en tegen haar zou zeggen dat ze jou een kus moet geven om je te laten weten dat ik wegga?’

Zonder dat de kenmerkende halve grijns van haar gezicht verdween – een tic waarmee al haar vrienden vertrouwd waren – voerde Silda de beweeglijkheid van haar pupillen tot het uiterste op, alsof in plaats van haar hoofd haar ogen duizelden van het spektakel van haar echtgenoot, die niets liever deed dan ‘poseren’. Núria had gelijk om hem in zijn gezicht uit te lachen telkens als ze bij hen kwam eten en het was vreemd dat Agustí nog nooit kwaad was geworden en haar nog nooit een vernietigende blik had toegeworpen of een snauw had gegeven. Tja: Núria kon zich deze en alle andere vrijheden veroorloven, want sommige mensen hebben die gave: ze kunnen alles maken. Maar misschien ging ze wel te ver, al lachte Silda zelf ook om deze zwakheid van haar echtgenoot, en hoewel ze best goede vriendinnen waren en veel met elkaar gemeen hadden, had ze zich om het fatsoen best een keer kunnen inhouden, al was het alleen maar om een aanval van innerlijke schaamte te voorkomen, een darmkramp die een dergelijke situatie, hoe kortstondig ook, onvermijdelijk veroorzaakte. Nu ook weer: zou Agustí haar wijs willen maken dat hij die kaarten niet had gelezen? Toen zij binnenkwam begon hij gelijk de brieven te scheiden van de kaartjes en de ansichten, en meteen daarop begon hij ze te verscheuren. Nou, ze geloofde er niets van. En hij wist ook dat zij er niets van geloofde; maar hij moest het gewoon doen, omdat hij consequent wilde zijn. En vooral om zichzelf te bewijzen tegenover haar, naar wie hij vanuit zijn ooghoek had gekeken – daar was ze van overtuigd! – toen pater Rodés zijn geste aan tafel had toegejuicht en hem op een voetstuk had geplaatst in het bijzijn van zijn kinderen. Maar zag haar man dan niet dat Ricard geen kind meer was en dat hij niet op zijn achterhoofd was gevallen? Op Víctor en de kleine meid kon hij nog indruk maken, maar als Ricard zijn vader zou horen zeggen dat hij de kaarten had verscheurd omdat hij dit soort felicitaties haatte, dan zou hij haar – dat wist ze zeker! – stiekem een blik van verstandhouding toewerpen! Hij zou zijn verstrooide gezicht trekken, waar hij zo goed in is als het hem uitkomt, maar hij zou haar – vast en zeker! – bespieden om te kijken welk effect de woorden van zijn vader op haar hadden. Ze was het niet eens met zijn manier van opvoeden waarbij hij de kinderen karakter en persoonlijkheid trachtte bij te brengen met dit soort flauwekul. Zo, dat was eruit. Flauwekul, niets dan flauwekul. Hij mocht het noemen zoals hij wilde, maar toen ze klein was, had ze het altijd gehoord van Roseta, de oude dienstbode die haar ouders zo lang hadden gehad: flauwekul. Grappig was ze, als ze uit haar slof schoot. Als ze kon raaskallen, had Roseta het naar haar zin. Hoe vaak had haar moeder haar niet tot de orde moeten roepen! Als ze van wal stak, vergat ze dat rang en stand bij hen thuis nog in acht werden genomen en dat opa aanvallen had. ‘Hij gooit de snippers niet weg. Zul je net zien!’ En inderdaad, ze kon haar lachen niet houden toen ze haar echtgenoot de verscheurde stukjes netjes op een hoopje zag schuiven. Hij was trotser op die snippers dan op de hele stapel brieven waar hij zogenaamd zo blij mee was! Ze waren zijn overwinningstrofee. Als hij gedurfd had, had hij ze ingelijst.

‘Zal ik ze dan maar verbranden?’

En Silda lachte, ze lachte luidruchtig alsof ze haar echtgenoot wilde prikkelen tot een kwinkslag. Maar dit keer liet hij het afweten. Misschien kon hij niet op het juiste woord komen, misschien zei hij het zo zachtjes dat alleen hij het kon horen, en met een klap verstrooide hij de snippers en hij greep de andere gelukwensen vast in zijn hand, zodat hij straks een tijdje bezig zou zijn om ze glad te strijken.

Silda riep Eulàlia door het raam dat op de tuin uitkeek, en toen ze in de serre kwam waar ze haar nagels zat te verzorgen, zei ze tegen haar dat ze de snippers van het delict bij elkaar moest vegen en netjes op de rand van het buffet in de eetkamer moest leggen. En ze vroeg of ze de timmerman had gebeld om hem te zeggen dat hij de schommelbank onder de acacia’s in orde moest komen maken. Voor geen goud bleef Silda er langer dan vijf minuten in zitten. Haar hele leven had ze zich onbehaaglijk gevoeld in schommelstoelen en het ontbrak haar alleen nog aan een dubbele schommelstoel zonder bewegingsvrijheid zoals het ding dat haar man had uitgezocht, louter omdat de familie Casanellas er een had laten plaatsen voor Penèlope. Wat een naam! Echt een naam voor Agustí Casanelles. Hij deed haar terugdenken aan die anekdote van de zoon van meneer Flors, toen hij een keer op de Gran Via liep en zag dat ze de naam van De Pinacotheek schilderden toen die winkel geopend werd. Er loopt een dunne scheidingslijn tussen lariekoek en humor! Deze gedachte bracht haar Calvet in herinnering, de golfer. Hoeveel dames snakten niet naar zijn gezelschap en zij was er als de dood voor. Wat een zeveraar! Wat een ongelofelijke zeveraar! Ze haatte zijn ‘moppen’. Hels werd ze ervan. En Calvet was een moppenmachine. Voor elke geslaagde grap, een week lang onuitstaanbaar gezwam. En vaak verloor hij de betamelijkheid uit het oog. ‘Is dat niet Elvira? Elvira! Elvira!’ en nadat ze met haar arm uit het raam had gezwaaid, stoof ze weg zonder te kijken of ze haar gehoord had. Waar gaat die naartoe op dit uur? Ze komt nooit voor twaalven haar huis uit... Wat voor wonder zou er gebeurd zijn in huize Ribes dat zij om tien uur ’s ochtends... en ik loop er vast bij als een del. ‘Elvira!’ Ja, ze had me wel gezien. En wat heeft ze bij zich... wat draagt ze toch onder haar arm? Ik zou zweren dat het een paraplu is. Met deze zon? Een parasol?

‘Ben je bang dat het gaat regenen? Heb je het weerbericht gelezen?’

Het kon niet missen! Ik zei toch, gisteren toen ik terugkwam van het jagen: jullie moeten een andere badjas voor me klaarleggen, want ik heb er per ongeluk mijn schoenen aan afgeveegd, en ja hoor!, de vieze is er niet en ook geen andere. En als ik er nu over begin, doet Silda de scène over. En dan heeft ze er nog meer plezier in dan gisteren om keer op keer te herhalen dat ze maar niet begrijpt hoe iemand zijn voeten kan afvegen aan een badjas. En het mooiste is dat ze de vieze hebben weggehaald en er geen schone voor in de plaats hebben gelegd. Hoe moet ik nu naar buiten? En als ik roep of bel loop ik het risico dat zij in alle staten komt aanrennen. Agustí Assens kreeg kippevel en hij schudde zich om droog te worden, maar daarna besloot hij toch de meid te roepen, die zo vriendelijk was hem te horen en te hulp te schieten. ‘Een badjas!’ zei hij met gedempte stem vlak achter de deur. ‘Een badjas of een handdoek, wat u maar bij de hand hebt, maar snel.’ De dag dat hij echt kwaad zou worden, zou hij een hangslot kopen en de badjassen aan de ketting leggen en alleen hij zou een sleutel hebben. Hetzelfde overkwam hem met het wc-papier. Hij had de pech – en hij was vast de enige – dat hij ik weet niet hoe vaak had moeten bellen om daarna met een sip gezicht te roepen: ‘Papier!’ Hij stelde zich een prent voor op de voorpagina van Le Rire, met een karikatuur van deze houding en die ene kreet. Papier! Bijna lachte hij bij zichzelf. Maar hij werd afgeleid door een klop op de deur: ‘Dank u.’ En hij hulde zich snel in de droge zachtheid van de badstof, waarna hij Lluïsa opnieuw riep en vroeg om de schaar voor zijn snor. ‘Is de timmerman gekomen?’ Hij zat in over de schommelbank. Uitgerekend vandaag kon hij er niet op ontbijten, juist nu er waarschijnlijk mensen langskwamen om hem te feliciteren. De persoon die hij er bovenal op had willen ontvangen was Casanelles, die meende dat zekere luxeartikelen alleen hem waren voorbehouden. Als hij had gezien dat hij niet alleen net zo’n schommelbank had als hij maar bovendien een tafeltje met een mechaniek waarmee het op de gewenste hoogte versteld kon worden... O, en Sally! Als Miss Sally nu eens zou komen! Dat zou de klap op de vuurpijl zijn! Als Silda wist dat hij gisteravond met háár gebiljart had en niet met Claveria zoals gewoonlijk. Wat stak daar voor kwaad in? Natuurlijk was het biljart een dekmantel. Hoe dan ook, het zou hier bij blijven. Miss Sally zou na de zomer verdwijnen: misschien zou ze teruggaan naar Sidney, misschien zou ze gaan trouwen met die sukkel van een Jack, met wie ze altijd de spot dreef maar die ze stiekem misschien wel dolgraag aan de haak wilde slaan. Assens besefte dat Sally’s naam zijn intieme gedachtegang overhoop had gegooid. En dat was heel vreemd! Wat voor belangstelling, nieuwsgierigheid, nervositeit zou die Engelse bij hem kunnen opwekken? Natuurlijk zag ze er goed uit, was ze blond – ho even, haar platinablond was niet echt! maar ze was wel blond! – had ze een interessante romantische tic; maar was dat alles? Als hij haar was tegengekomen in een music-hall, in een dancing, was ze hem niet eens opgevallen; en zou hij, nu ze met deftige lui uit de kolonie omging en iedereen haar met egards behandelde, zo nodig achter haar aan moeten lopen? Hij was er met de dag meer van overtuigd dat de invloed die Miss Sally op hem uitoefende te maken had met haar naam. Sinds hij een kleurenfilm had gezien met die naam als titel. Wie was ook al weer de hoofdrolspeelster? Sally Eilers? Nee, die was het niet: Sally Eilers ziet eruit als een tbc-patiënt. Wie was het dan? Ruby... Ruby... Ik heb het! Marilyn Miller, een lange, magere blondine met een magnifieke boezem. Wat zou er van dat meisje geworden zijn? Ik heb nooit meer een film van haar gezien, sinds die ene, en meer dan de film, meer dan dat meisje was het de naam Sally die hem had aangetrokken. Ja: uiteraard, het was de bekoring van de naam. Sally. Sally. Als ze Pepeta had geheten of Silda, waarom niet?, dan was ze me vast niet opgevallen. Het beste voorbeeld daarvan was zijn vriend Romà, die was getrouwd met die danseres van het Pigalle, louter omdat ze Ady heette. Krek! Hetzelfde geval. Wat een idioot! Nu wordt ze Romana genoemd. Evengoed zal mijn vrouw zich vandaag moeten verbijten. Ze verfoeit mijn teerbeminde snor, maar met een knevel à la Hitler krijg ik haar echt op de kast. Ik moet er zelf om lachen. Als ze kon zou ze hem van mijn lip afrukken. Ik zie haar al met een vies gezicht zeggen: ‘Kijk nou, wat schattig. Waar heb je die gekocht, ventje?’ Ha ha! Laat ik maar net doen of mijn neus bloedt en als ik plof, plof ik van binnen, dat staat beter...

‘Mevrouw is de deur uit. Ze heeft gezegd dat ze meteen terugkomt. Ik geloof dat ze met mevrouw Elvira mee is, van de weegschalen, weet u wel?’ Ja; hij wist wie ze was. Haar echtgenoot kende hij ook. Wat een zwijnenstal. Misschien wist zij nog wel beter dan haar man wie de jongen van Forcades was. We zijn wel wreed, stuk voor stuk. Je zou zeggen dat we niets leuker vinden dan een ander voor aap zien staan. Mur krijgt ervanlangs zodra hij zijn bed uitkomt. Is het zelfs op mijn naamdag te veel gevraagd om bijtijds op te staan? Waarom zijn kunstenaars zo lui en moeten ze altijd slaap inhalen? Zijn de tijden soms niet veranderd? Is de moderne tijd soms niet voor iedereen? Is de tijd van sjaaltjes en lange haren niet voorbij? Waarom kunnen ze niet op een normale tijd opstaan? Daarom vind ik ze zo irritant. Alsof zij de dienst uitmaken. Ik moet er niet aan denken dat Ricard verder wil met dichten. Die zijn nog erger dan schilders. Ik heb nog nooit een dichtbundel in handen gehad en ik denk niet dat ik er ooit behoefte aan zal hebben. Als het klopt wat Pater Rodés heeft gezegd, dat Ricard me vandaag een gedicht wil opdragen, dan verscheur ik het voor zijn neus, al krijg ik boze blikken van Pater Rodés en leest hij me later de les. Ik wil hem duidelijk maken dat ik niet in ben voor die onzin en ik wil jongelui leren geen tijd te verdoen. Zou ik zijn wie ik ben als ik me ook had beziggehouden met praten over de zon en de wolken en of de volgels zingen of ronken? Daarom mag ik Sally: wat een verschil, haar romantisme! Men moet het beestje bij zijn naam noemen. In plaats van verzen willen de vrouwen dat we andere dingen doen. Dat is romantiek. Dat is positief. Het is afgelopen met... Daar zul je de Tarruells hebben. Ze zijn onuitstaanbaar maar ze komen wel op tijd. Moet ik ze gaan ontvangen? Zal ik doen of ik ze niet gezien heb?

En met zijn hand in het haar, een kort kuchje, een ruk aan zijn colbert, stak Agustí Assens zijn kin naar voren alsof hij een sik droeg en hij richtte zijn schreden naar de zijgang om later met enige ceremonie het toneel te betreden. Alle portretten in olieverf aan de wanden geeuwden langdurig met wijd open mond en strekten hun armen alsof ze stijf waren. De gordijnen huiverden alsof ze het eerste zuchtje ochtendwind voelden. De kop van het opgezette everzwijn deed zijn ogen langzaam open. De stoelen gingen moe zitten en de divan ging plat liggen. Alleen de ijsberehuid lag er roerloos bij, afwezig, zonder een teken van leven te geven, als van papier-maché en met dat air van het kan me niet schelen dat hem aankleeft sinds ze zijn buik hebben opengesneden en hem daar hebben neergelegd om de beschadigde vloertegels te bemantelen.

‘Het is geen verwijt maar toen ik het half elf hoorde slaan heb ik bij mezelf gezegd: Waar blijft Maria? Hoe gaat het? Ik maak maar gekkigheid, hoor. Ga zitten, gaat u zitten. U bent allemaal heel aardig. Hoe maakt u het, Tarruell? En jij, Joan? Wat ben ik blij jullie te zien!’

Agustí kon het niet aan. Hij legde het gefleem er te dik op en iedereen leek zich ongemakkelijk te voelen. Maria Fàbregas was de eerste die van wal stak: ‘Je hebt gelijk, dat is mijn zwakheid. Ik geloof dat persoonlijkheid wortelt in traditie. Stipt in alles. Je weet dat Joan en ik er een cultus van hebben gemaakt. Bij het opstaan, aan tafel, op het werk, als het gaat om het feliciteren van vrienden die het waard zijn, en dat laatste zou ik niet om jou moeten zeggen... zo heb je gisteren onze bridgeavond verpest.’

Op dat moment verscheen Silda met haar handen vol piepkleine bloempotjes, en in het midden van elk daarvan leek een haardosje te verwaaien in de wind. Die cactussen fungeerden als reddingsboot voor Agustí, die zich al gedwongen zag een smoes te bedenken voor de afgelasting van het potje biljarten met ‘Claveria’, een goede vriend van Tarruell, het alibi dat Assens gebruikt had om tegenover zijn vrouw te rechtvaardigen dat hij niet naar huize Fàbregas was geweest om te bridgen. Toen Assens Silda had zien binnenkomen, had hij op het punt gestaan te roepen: Sally. Maar Maria was haar tegemoet gerend onder uitroepen vanwege die zwerm planten, terwijl Joan mevrouw Tarruell toebeet dat Apa die planten ‘misbaksels van de natuur’ noemde en dat hij daarmee instemde ondanks de protesten van zijn vrouw, die ook besmet was met deze verzamelwoede; en hij voelde zich een beetje beschaamd toen mevrouw Tarruell terugzei dat ze al jaren cactussen verzamelde en dat ze vierhonderdzeventien verschillende had. ‘Was je niet bij Elvira?’ vroeg Agustí om maar iets te zeggen, waarop zijn vrouw reageerde met een lichte beweging van haar hoofd die scheen aan te duiden dat hij daar niet op moest doorgaan, en meteen schoot hem te binnen dat de Ribesen sinds de verkiezingen overhoop lagen met de Fàbregassen. Deze gedachte bracht hem zijn broer Antoni in herinnering, wiens aankomst voor die dag was aangekondigd, en hij haastte zich Fàbregas hiervan in kennis te stellen: ‘Weet je wie er vandaag aankomt? Antoni.’ ‘Je broer?’ ‘Ja, hij komt met Helena en de jongen.’ ‘De minister?’ vroeg Tarruell ten overvloede terwijl hij naar zijn vrienden liep, die zich van de tafel verwijderd hadden waaraan de dames met de cactussen in de weer waren. Agustí was plotseling opgeblazen. Sinds zijn broer Minister van Financiën was, had hij een buikje gekregen. Het deed hem meer plezier een broer te hebben die minister was dan het zelf te zijn. Zo kon hij profiteren van het prestige van de ander zonder gebukt te gaan onder zijn werk en zijn verplichtingen. Het enige wat hem uit zijn vel deed springen was dat hij een Amerikaanse schoonzus had. En dit louter omdat hij geen Engels sprak, en al sprak Helena Catalaans (ze had zelfs haar naam gecatalaniseerd), hij barstte in tweeën als hij bedacht niet nu en dan te kunnen geuren met zijn Engels, vooral tegenover bepaalde lieden, want dan had hij zich het air kunnen geven dat anderen zich tegenover hem gaven. Daar stond tegenover dat hij een zwak had voor hun zoon, zijn neef, die al een man leek, ook al was hij maar twee jaar ouder dan Ricard, en met wie hij kon praten als met een volwassene in plaats van met een puber. En als hij zelfkennis had gehad, had hij de diepere reden voor de sympathie die hij dat joch toedroeg, een sympathie die aan bewondering grensde, gevonden in een waarlijk uitzonderlijk feit: de sympathie die zijn neef uitstraalde onder vrouwen. Waar hij ook ging, hij won de vriendschap en de glimlach van de dames. En het mooie is dat hij er bijna niets voor deed. Alleen zijn aanwezigheid maakte iets los wat moeilijk te benoemen viel, een soort aangename gewaarwording van welzijn, optimisme, vreugde. Soms zat hij stil te spelen met een sigaret tussen zijn vingers, zonder te ‘verlokken’, en, het kon niet missen, de meisjes leken hun adem in te houden tot het moment dat hij zijn mond zou opendoen. Agustí had het nooit durven zeggen tegen zijn broer of zijn schoonzuster, maar hij had het wel heel vaak tegen Silda gezegd, die het steevast en schalks beaamde met de woorden: ‘Dat is jaloezie! Jaloezie! Wat dacht je dan? Dat een mooie jongen van twintig geen indruk maakt?’

‘En komt je neef ook?’ vroeg Maria op zoetklinkende toon aan haar vriendin, die ook gewag had gemaakt van de aankomst van haar zwager en schoonzus. ‘Natuurlijk, hij ook. Ze eten met ons mee, maar mijn neef blijft nog een aantal dagen. Kijk eens wie we daar hebben!’ En inderdaad arriveerden op dat moment de Durans, eerwaarde Romeu en de dokter... Agustí zwol op, zwol op als een kikker die een brandende sigaar in zijn mond niet kan uitspuwen. ‘Vandaag gaat de wandeling na de mis naadloos over in het aperitief, meneer Assens,’ zei Pach terwijl hij het feestvarken de hand drukte. En het vertakkende gesprek vulde het vertrek met dynamisch geroezemoes, dat Muntaner met zachte stem afroomde voor doctor Vancells: ‘Wat geniet Assens hiervan! Anders had hij zijn buitenhuis allang verkocht. Zodra hij niet meer dik kan doen als kopstuk van de kolonie, is hij verdwenen. Laatst zeiden ze me nog iets en als het klopt, zijn we getuige van het laatste bedrijf van een tragedie. Ik hoorde van Guardiola (ik weet niet of je hem kent: die van de Kredietbank... ja precies, die) dat hij er met die elektrische strijkbouten van Pardell tachtigduizend duro bij in was geschoten. En dat, met die strop van afgelopen winter erbij, zijn situatie precair is, zo niet wanhopig.’ ‘Dat geloof ik niet: ik heb het ook gehoord, maar hoe verklaar je dan dat hij een Delage heeft gekocht met zeven deuren?’ ‘Zeven zitplaatsen!’ ‘Oké, zeven zitplaatsen.’ ‘Dat zegt niets. Wist je niet dat de Maluquers er vorige maand een gekocht hebben?’ ‘Maar al doet hij het enkel uit pronkzucht, als hij niet bulkte van het geld, had hij hem niet...’

‘...ze had nu eenmaal geen zin!’ ‘Maar je had haar niet alleen moeten laten. Straks denkt haar moeder nog dat het aan je vader ligt. En wij doen gewoon of we niet wisten dat zij zouden komen. Lola heeft me niets laten merken; en wat moet Roser wel niet denken als ze tegen haar heeft gezegd dat ze met ons naar de mis ging en hoort dat we haar daarna in de steek hebben gelaten? Je zou achter haar aan moeten gaan en een stukje wandelen over de Rambla tot ik er ben.’ ‘Maar mama, ik krijg haar nu niet meer te pakken!’ ‘Wie zegt dat? Zo lang is ze nog niet weg.’ ‘Maar mama, ik loop haar eerder in de weg!’ ‘Ga nu maar en spreek me niet tegen, Isabel! Ik weet heus wel wat ik zeg.’ ‘Maar mama, ze is niet in haar eentje!’ ‘Met wie was ze dan toen je wegging?’ ‘...Met Ricard, mama.’ ‘Met Ricard? De zoon van... Dus... niet...?’ ‘Hè hè, u hebt het eindelijk door!’ ‘Nou zeg, je hoeft me niet de les te lezen. Had dat dan meteen gezegd...’ ‘U ook altijd, mama...’

‘Laatst droeg hij er een op aan Isabel, mijn dochter, prachtig was dat.’ ‘Hij doet het heel goed, die jongen van jou. Mur had me over hem verteld, maar ik had niet gedacht dat hij op zijn leeftijd al zo ver was. Wat ik die dag op het festival van hem hoorde, was pico bello.’ Hoe meer zijn vrienden, met de beste bedoelingen, de loftrompet staken over de verzen van zijn zoon, hoe nerveuzer Assens werd. Hij had hun willen zeggen dat ze wat hem betreft juist zijn kruis waren. Hij had hun zijn theorieën over het kunstenaarschap willen meedelen, ware het niet dat Poses tegenover hem stond, wiens vrouw zich ook onledig hield met min of meer poëtische uitingen. Hij had... maar hij koos ervoor met de stroom mee te gaan, en hij sloeg een olijke toon aan tegen de vader van Isabel, terwijl hij zijn hoofd neeg naar de plek waar de dames stonden: ‘Dat die jongen van mij verzen opdraagt aan jouw dochter, wat zal ik zeggen?, ik geloof dat we binnenkort de hoge hoed uit de kast moeten halen!’

Hij kon bij geen enkel gesprek meer aanknopen: het huis was propvol. Het tumult zwol zozeer aan dat het leek alsof de hele kolonie, het hele dorp was samengekomen in het huis van de familie Assens. Alleen de gierende uithalen van Silda klonken boven alles uit, en een beweging als van woeste baren voerde de mensen van hot naar haar, van de de serre naar de woonkamer, van de woonkamer naar de gangen, van de gangen naar de hall, totdat de eerste klappen van het dichtslaande tuinhek klonken, het klokje boven de voordeur een en andermaal over de kop ging, groepen uitgelaten afscheid namen, echtparen wegliepen met een compacte persoonlijkheid die de volgende zomer misschien al zou lubberen, jongelui uiteengingen zonder een spoor van afscheid achter te laten... en op het bordes stond Silda plotseling naast haar echtgenoot, van wie ze verstrooid afscheid wilden nemen, en wiens geprikkelde bevreemding ze afkapte met een schelle lach, en hem bij de arm nemend en vluchtig over zijn wang aaiend: ‘Jij blijft toch, hè, lieverd van me? Ben je tevreden? Ben je gelukkig, heel gelukkig? Hebben ze erg aan je kop gezeurd? Zullen we alleen met z’n tweetjes op de schommel?’ En Silda lachte schril terwijl ze haar hand op Agustí’s lippen legde uit vrees voor een reprimande, al voelde ze aan dat die fideel en vol esprit zou zijn geweest.

‘Meisje, Lluïsa, en Mur? Heb je Mur gezien?’ ‘Hij zal nu wel opstaan, meneer. Hij heeft me geroepen en me gevraagd een beetje water warm te maken om zich te scheren.’ ‘Het is één uur!’

De tafel was gedekt, Silda was zich op haar kamer aan het opknappen om naar de eetkamer te gaan, iedereen was de deur uit, en Assens nam plaats in een fauteuil bij het raam alsof hij moe was. Maar hij was meteen weer bij de les en sprong op. En de jongens? En het meisje? Waar waren die naartoe? Hij had ze niet meer gezien sinds ze op waren gestaan. Nadat ze hem goeiemorgen hadden gezegd had hij hen uit het oog verloren. Dat Ricard versjes schreef voor de meisjes, dat zou hij hem wel afleren. De dochter van Llor nog wel. Wat een grap! Voor geen goud zou hij medeschoonvader willen worden van die bietebauw van een openbaar aanklager. Bah! Openbaar aanklagers zijn het schuim van de rechtspraak. In Amerika hebben openbaar aanklagers nog enig prestige, in ieder geval op het witte doek; maar hier is een openbaar aanklager een armzalige vogelverschrikker. En door iedereen met de nek aangekeken. Dan kan hij nog beter met de dochter van een beul trouwen. Wat denken ze wel niet? Bovendien snap ik niet wat hij in haar ziet: ja, heel romantisch is ze, die Isabel, met haar ogen van een dooie vlieg die vast nog geen emmer kan leeggooien, en zoals ze haar zullen hebben opgevoed! ‘Hé, blijf daar van af. Luister, dat is niet netjes. Niet met je vingers in je neus!’ Ze hebben geen karakter, die lui. Geen karakter en geen levenservaring. Zelfs in de huwelijksnacht kunnen ze het niet alleen af. Nou ja: zij dan, want Ricard, ik weet niet waarom, maar volgens mij is hij een kampioen. Zoals laatst, toen hij thuiskwam met die oleografie! En maar stug volhouden dat het kunst was. Hij had alleen Mur er nog bij moeten betrekken om zijn gelijk te halen. Die idioot is nog steeds niet naar beneden gekomen! Het is te gek voor woorden. Hij zal maar de helft van zijn leven geleefd hebben. En maar pitten. En dan zegt mijn vrouw nog dat Pater Rodés hem niet de hand boven het hoofd houdt. Allicht, omdat hij om zes uur op moet om de mis te lezen, vindt hij van de weeromstuit dat Mur er goed aan doet uit te slapen. Kon ik dat maar, zal hij wel denken. Maar zo lang zou hij niet blijven liggen. ‘Meisje, Lluïsa! Waar is de kleine meid?’

‘Ik kan niet wachten om te zien of hij weer zo goed gekapt gaat.’ Silda stelde zich alsmaar de verschijning van haar neef voor, die er al had moeten zijn met zijn ouders. ‘Vreemd, zo laat. Misschien is hun iets overkomen.’ Snel legde ze de laatste hand aan haar make-up en ze haastte zich naar haar echtgenoot om te vragen: ‘Hoe komt het volgens jou dat ze er nog niet zijn?’ ‘O, ik weet niet meer wat ik moet denken. Zij zijn er niet, de jongens zijn er niet, het meisje is er niet, Mur is er niet...’ ‘Hé, wacht even, ik ben er. En al een hele poos. Maar vandaag moest ik me extra mooi maken. Goeiemorgen en nog vele jaren, jongen.’ ‘Dank je.’ ‘Dat je nog vele jaren gelukkig mag zijn.’ ‘Dank je.’ ‘En dat is het. (Stop.) Nee: zeg maar niets meer: ik weet wat je wil zeggen: dat ik nu pas op ben.’ ‘Het is aardig dat je mijn gedachten probeert te raden. Maar het is jammer dat je je de moeite hebt gegeven zo vroeg naar beneden te komen. Je had net zo goed...’ ‘Wat?’ ‘Je had me telefonisch kunnen feliciteren en nog wat langer kunnen blijven liggen.’ ‘Goeiemorgen, meneer Mur!’ En alsof er niemand anders was, liep Ricard de gang door naar de wc terwijl hij schreeuwde om gehoord te worden: ‘Pater Rodés komt niet eten!’ Agustí gromde. Silda liep haar dochter tegemoet, die het hek net achter zich had dichtgeslagen, en ze riep Víctor, die met een groepje kleine meisjes om hem heen de betekenis van de handlijnen stond te ontcijferen. ‘Wanneer u maar wilt, de tafel is gedekt.’ Dat was de druppel die Agustí op de kast joeg. Zijn naamdag, voor hem een feestdag bij uitstek, en iedereen ging zijn eigen gang. Zijn autoriteit aan diggelen. Gelukkig was Pater Rodés er niet, want anders had hij zich niet goed weten te houden. Pater Rodés was het zenit waar zijn voorbeeldigheid als gezinshoofd steevast naar streefde. Als hij er was duldde Assens geen enkele inbreuk op geen enkel attribuut van zijn vaderlijk gezag. Als Pater Rodés er niet was, kon hij nog wel eens net doen alsof hij iets niet gezien had: maar in zijn aanwezigheid had hij het nooit gepikt een slecht figuur te slaan. En een slecht figuur kon die dag misschien nog vermeden worden, want hij had zojuist een claxon gehoord. Inderdaad sprong de hele familie een paar seconden later de treden voor de deur af om de enigen die nog ontbraken te onthalen: uit een elektrisch blauwe auto kwamen een handschoen en een een wandelstok met gouden handvat: Antoni, lang, jong nog, met een fel gekleurde stopdas die zijn front bedekte en een onberispelijke vouw in zijn broek; Helena, die bedolven werd onder de kussen van Silda’s dochter, die haar volledig in beslag nam, en een sleutelbos die op de grond viel en die Víctor schielijk opraapte. ‘Dank je wel, Víctor.’ Het was Agustí’s neef, die vanachter het stuur glimlachte naar zijn oom, die hem reeds had staan opnemen voordat Zeni hem gezien had.

Waren ze eindelijk begonnen met natafelen? Antoni was al een hele tijd zichtbaar onrustig. Hij had de punt afgebeten van de kolossale Bismarck die zijn broer speciaal voor die dag had laten smokkelen, en het enige waar hij zich mee bezig hoefde te houden waren de stukjes tabaksblad die tussen zijn kiezen waren blijven steken. Was het de rook, het monotone geroezemoes aan het einde van een nogal rumoerige maaltijd, de drang om de benen te strekken? Ricard had de oplossing gevonden toen hij verlegen voorstelde om met de Delage naar Sant Carles te rijden, waar ze van die worst hadden waar oom Antoni zo van hield. Inderdaad liep de feestelijkheid ten einde. Terwijl het doek viel kon het publiek dat thuis achterbleef perfect het geluid horen van de claxon die vrolijk tetterde. En de twee broers konden gemakkelijk wegglippen naar de bibliotheek om rookkringen te blazen. Herdachten ze misschien hun ambitieuzere jeugdjaren? Nee: ze schuilden voor een bui: Antoni had de dwingende behoefte die uit te storten; Agustí om die zo snel mogelijk achter de rug te hebben. Agustí wist al dat dat middagmaal een staartje zou krijgen. Hij zat te wachten op dat moment en hij was willens en wetens onder het witte tafellaken gekropen om het zo lang mogelijk te ontduiken; er nochtans van overtuigd dat die ontlading moest komen: ‘Agustí, je zult wel hebben verwacht dat ik zin heb om met je te spreken.’ ‘Jij zegt het. En ik zal je de moeite besparen: Berta.’ ‘Nee... ik bedoel, Berta ook; maar ik wilde de kwestie niet van die kant benaderen. Nu je een naam hebt laten vallen, zal ik je imiteren: Winterthur.’

‘Als mevrouw Fàbregas komt, zitten we in de pergola, Cèlia.’ En Silda nam Helena bij haar middel om haar door de tuin te loodsen. ‘Wat heeft Cèlia vandaag?’ Silda antwoordde haar schoonzus met schouderophalen. Ze deden een paar stappen met de blik op de grond en Helena brak het ijs met een verpletterend openhartige uitroep: ‘Wat zonde! Zo goed als jullie het zouden kunnen hebben en...’ Silda stortte vaak haar hart uit bij Helena. Het feit dat ze die familie binnen was gekomen zonder andere wortels dan die van haarzelf had Silda wellicht aangemoedigd haar alles toe te vertrouwen. Ze waren meer dan zussen, meer dan vriendinnen: ze waren schoonzussen. Tussen hen in stonden geen hindernissen en geen herinneringen, ze hadden niets voor elkaar te verbergen en hoefden niet op hun woorden te letten uit vrees te kwetsen of ruzie te krijgen. Hun echtgenoten waren broers: het was alsof ze met dezelfde man getrouwd waren, maar dat ze zich allebei anders jegens hem gedroegen. Ze liepen niet rood aan van kritiek en lof maakte hen niet achterdochtig. Ze hadden elkaar leren begrijpen door een langdurige en nauwgezette observatie van de tekortkomingen van hun respectieve zwagers. Uitgaande van hun echtgenoot hadden ze zich een perfect beeld gevormd van de tekortkomingen van de broer van hun echtgenoot, ze konden zich allebei verplaatsen in de situatie van de ander en kwamen zodoende tot conclusies die getuigden van een buitengewoon zuivere berusting en erkenning. Bij voorbeeld: toen Hilda zei ‘Wat zonde!’, wist Silda al wat ze zonde vond. Ze wist al wat Helena bedoelde en ze kon gerust het spel van een paar vogels of een paar wolken bespieden terwijl haar schoonzus sprak, want ze kon haar betoog in haar binnenste volgen, met haar oren dicht. ‘Zo goed als jullie het zouden kunnen hebben...’ hoorde Silda nog. En zijzelf ontrolde in haar binnenste de paragraaf, het hoofdstuk: ‘en door deze inmenging...’ Nou ja, sprak Silda zichzelf tegen, inmenging was niet het goede woord. Dat Cèlia in huis was, was niet ‘uitsluitend’ aan hem te wijten, want Silda had haar zelf geselecteerd en gecontracteerd, en bij het eerste symptoom dat er een intiem conflict dreigde in haar eigen huis had ze (dat moest ze toegeven) niet de bijl aan de wortel gelegd, want ze had het eigenlijk wel grappig gevonden en ze nam het risico om het toen nog onbekende spel van ‘waar zou het op uitlopen?’ te rekken. Als zij, attent, geanticipeerd had, Cèlia gewoon bij zich had geroepen en gezegd had: ‘Luister eens, uw rol hier in huis is die van dienstbode, of niet? Stelt u zich eens voor hoe absurd, hoe belachelijk, hoe verschrikkelijk het voor u zou zijn als u zich op een dag illusies zou maken, niet waar?’ Maar dat had ze niet gedaan. Toen ze voorzag dat haar man zich gnuivend zou kunnen wennen aan de gewilligheid van dat meisje, zag zij, Silda, die wist dat haar man de vader van haar kinderen was, dat ze nooit redenen had gehad om hem ervan te verdenken zijn lusten buitenshuis te botvieren, als in een flits diep in haar binnenste een malicieuze farce, en ze vond het grappig zich het groteske avontuur voor te stellen dat ze zou kunnen bijwonen en dat ze zo vaak in boeken had gelezen of in theaters had gezien. Haar echtgenoot die verliefd werd op de dienstmeid. Ze kon zich niet meer herinneren hoe de schrijver heette van een boek dat ze bij toeval in handen kreeg en dat een heel lange titel had dat er ik weet niet wat zou gebeuren als de zon onderging. Het zou opmerkelijk zijn als Agustí in dezelfde ordinaire val zou trappen. Maar je hoefde alleen maar naar Cèlia’s handen te kijken, naar haar haren. Waarom was het destijds, dacht Silda, volstrekt ondenkbaar voor haar? En nu had Helena gelijk. Wat zonde! Dat was het woord. Ja: Silda koesterde geen wrok jegens Cèlia of haar echtgenoot. ‘Wij vrouwen zijn zo anders dan mannen!’ Ze voelde zich ook niet gekwetst. Ze kon zich al helemaal niet beroofd voelen van Agustí’s liefde. Dat was iets anders. Haar man kon niet van Cèlia houden. En zich ook niet aan haar verbonden voelen vanwege een of andere sentimentele kwestie. Goed dan: Was het iets anders dan een mysterieuze bevrediging? Was het iets anders dan het gevleugelde genot – want dat was het: gevleugeld genot – dat een man ervaart als hij bedenkt dat hij zijn vrouw bedriegt? Want Silda was ervan overtuigd – en Helena ook, dacht Silda stellig – dat het allemaal hierop neerkwam: haar echtgenoot had Cèlia vast op een dag geknepen, ze hadden er vast allebei om gelachen, ze hadden vast om zich heen gekeken of mevrouw hen niet had betrapt, en toen een paar zoenen, een paar tikjes op de bips, een paar vluchtige betastingen, en wat nog meer? Niets meer. Niets meer. Het zou idioot zijn om zich iets voor te stellen wat verder ging en wat domweg niet kon bestaan. En Agustí voelde vanaf dat eerste geflikflooi met dat meisje vast en zeker de trots, de ontroering, de bevrediging – ‘Laat me niet lachen: de be-vre-di-ging!’ – zich een hele bink te wanen. Wat had Agustí altijd enthousiast geklapt voor de vaudevilles over overspel waar hij zo graag naartoe ging! Hij herkende zichzelf er vast in. Hij zei ongetwijfeld bij zichzelf: Wat is dat raak getypeerd! Mijn vrouw moest eens weten! ‘Arme Cèlia! Zíj zou eens moeten weten!’ En het rustpunt dat Silda nam in haar innerlijke monoloog maakte dat ze hoorde waar Helena, gezeten op het uitkijkterras waar ze zich genesteld hadden, van haar kant was aanbeland: ‘...maar alle evenwichtstoeren in het circus worden op den duur saai, en ook blijven ze altijd gevaarlijk.’ (Helena had natuurlijk gelijk. Gevaarlijk. Maar wat was het gevaar?) ‘Je hebt het zelf niet door, maar dat meisje heeft in jouw huis een air aangenomen dat haar niet betaamt. En dat jou ook niet betaamt. En dat bovenal de indruk wekt, of je wil of niet, al maak je je geen zorgen, al “zie je niets” als jullie bij elkaar zijn, dat jij nerveus bent.’ ‘Wat?’ (Ja: wat? Wat moest Silda daar nu op zeggen? Wat moest ze dan doen? Moest ze soms opvliegen? Moest ze zich soms verlagen tot een drama met de meid? Moest ze soms de belachelijke rol spelen van gemalin die beschimpt wordt door haar personeel? Moest ze soms de strijd aanbinden met rode handen onder de blaren, met stinkende nagels, jazeker: stinkend naar bleek en naar stof? Dacht Helena soms dat het haar allemaal ‘geen moer’ kon schelen? Zou Helena in haar plaats niet beseft hebben wat zij beseft zou hebben in de plaats van haar schoonzus? Ze zag het heus wel, ze was er al een hele tijd van doordrongen dat het allemaal een beetje belachelijk, absurd, beklagenswaardig was; maar wat moest ze doen? Het meisje op straat zetten? Maakte ze het daarmee niet nodeloos ingewikkeld? Moest ze haar op straat zetten terwijl zij geen schuld droeg? Moest ze tegen haar man zeggen dat hij niet zo idioot moest doen, dat hij wel had kunnen bedenken dat zij alles doorhad? Alles? Hoezo alles? Het stelde toch niets voor? Zou hij haar niet uitlachen en smalen: ‘Ik geef de meid een paar petsen en jij wordt jaloers?’ En hij zou gelijk hebben. Natuurlijk zou zij kunnen zeggen dat hij haar een beetje voor gek liet staan. Een beetje. En dan zou hij zeggen: ‘Hoe kom je daar nou weer bij, mens?’ En dan had ze nog kunnen zeggen dat Cèlia haar soms onbetamelijk bejegende, en dat ze, als ze haar iets opdroeg, soms van binnen voelde dat haar stem ging trillen, niet uit angst, maar omdat ze zich opgelaten voelde bij de gedachte dat Cèlia juist vermoedde dat zij iets wist. Het was een heel schimmige situatie, vol subtiliteiten, vol nonsens ook; maar kon ze zich er niet beter buiten houden?)

‘Hou er maar over op, Agustí! Ik heb je toch gezegd dat ik alles weet?’ En Agustí hield zijn mond. Hij hield er over op, zoals zijn broer vroeg. Hij wist alles, maar wat wist hij dan? En sinds wanneer? Want de laatste keer dat ze elkaar zagen, wist hij niets, dat wist hij zeker. En van wie had hij het gehoord? Alleen Llames en Fontdevila wisten ervan, dus van wie zou hij het dan gehoord hebben? Llames had er te veel belang bij, dus van hem kon hij het niet gehoord hebben, en Fontdevila, die zat al drie weken in Duitsland. Per brief? Liep hij per post niet het risico dat hij erachter zou komen dat zijn broer op de hoogte was? En de achttienduizend peseta die hij misliep als hij zijn mond voorbijpraatte? Maar wie kon het dan zijn? Aan de andere kant was die toespeling van Antoni, en vooral dat wat hij over de vlaggen had gezegd, niet mis te verstaan. Het was een moment voor lef: ‘Oordeel niet voordat je mijn versie gehoord hebt, Antoni.’ ‘Ik oordeel niet: ik beschuldig je alleen maar, vooralsnog.’ ‘Ik hoef maar één ding te zeggen om je alles duidelijk te maken. Maar ik durfde niet, ik durf niet, eerlijk gezegd.’ ‘Waarom niet? Kwel jezelf niet met het bedenken van ingewikkelde smoezen.’ ‘Nee: het is heel eenvoudig, als je het echt weten wilt. Ik zit op zwart zaad.’

‘Ze zijn met meneer Mur naar Sant Carles, mevrouw Maria; maar gaat u alstublieft zitten, Helena.’

‘Dat was dus de auto die ik een poosje geleden voorbij heb horen komen. Ik zei al tegen Joan: Is dat niet de auto van de broer van meneer Assens? Ik ken die claxon: ik heb er maar één keer zo één gehoord, in die film met Brigitte Helm.’

‘Ja, dat klopt. Daar komt hij ook vandaan. Echt iets voor mijn zoon.’

‘Dus u hebt ze gezien?’

‘Nee, nee, nee. Ik hoorde ze tegen de helling oprijden.’

‘De helling?’

‘Ja. Ze kwamen waarschijnlijk van... wacht even... zei u niet dat naar Sant Carles gingen?’

‘Daarom.’

‘Dat is zo. Dan heb ik me misschien vergist. Maar de claxon klonk in ieder geval net als de uwe.’

‘Maak je geen zorgen, Silda. Wie zegt dat ze niet een andere kant zijn opgereden?’ En de feestelijkheid van de naamdag leefde op: de acacia’s stonden in het gelid voor een kleine optocht: de Olivers, meisje Càceres met de Masolivers, meneer Andreu met Isabel Llor en de ouders van Isabel, Elvira, ‘kijk, Helena, je kent haar toch wel, Elvira!’ ‘En of!’ Mevrouw Claveria met Antoni, en oef, wat een boel mensen! ‘Hebt u mijn man soms gezien? Waar heb je hem gelaten, Antoni?’ ‘Hij is hier bij ons! Zonet tenminste wel. Ah, daar heb je hem! Hij staat te praten met Claveria.’ De hele kolonie had zijn toevlucht gezocht in de tuin van de familie Assens, en Muntaner kon het niet laten doctor Vancells lastig te vallen: ‘Ik weet het niet hoor, maar het is net alsof we naar een begrafenis gaan.’ ‘Hoezo?’ ‘Net alsof we staan te wachten op de priesters of op de wagen.’ ‘Voordat je het weet lijk je op Calvet.’ En doctor Vancells hield Masoliver staande door hem even aan zijn jasje te trekken: ‘Repetitie, repetitie om zeven uur!’ Meisje Càceres moest lachen om deze aanmaning: ‘Repetitie! Dat is het enige wat u bezighoudt! Is het niet genoeg dat u de hele winter beslag op ons legt? Kunt u zelfs in de zomer niet even stoppen met uw “culturele activiteiten”?’ ‘Je wilt toch niet beweren dat een komedie de sfeer van het klaslokaal oproept.’ ‘Nee, maar ik beweer wel wat Roser en Figuerola en ik altijd beweerd hebben, dat deze kolonie net een hoorn des overvloeds is; in plaats van een komedie had u beter...’ ‘Zeg maar niets meer: een tijdschrift kunnen maken!!!’ Een soort golf bracht die zweem van een menigte in een wieling: iemand had iets voorgesteld maar niemand wist precies wat; evengoed werd er een parade naar binnen georganiseerd: weldra fonkelden de glazen en de taarten en de likeuren op een glanzende tafel en champagnepijlen lieten stralen van schuim vallen op het tapijt, ‘vlekt niet!’ Weldra vulde in reepjes gesneden kout het hele huis – als zo’n reusachtige Japanse serpentine die uiteenvalt in dertig of veertig kleinere – en alleen Agustí merkte op dat Antoni zich plotseling op de lege divan in de erker had laten vallen. Een confuus moment, alleen zijn rechtervoet was begonnen aan een beweging, die werd afgekapt door Cèlia, die langsliep met een blad pasteitjes, waarop Helena, die de dienstbode met haar ogen had gevolgd, quasi verstrooid haar blik liet rusten. Niemand anders had iets door. Ook niet Antoni, die een losse schoenveter had, hetgeen een plichtpleging uitlokte van de kant van mevrouw Ribes, Elvira, wat Silda een glimlach deed inslikken, waarmee ze echter niet kon voorkomen dat haar lip op kenmerkende wijze binnenstebuiten klapte. En ze kon ook geen gil onderdrukken van schrik toen Mur vlak achter haar ‘ah!’ riep om haar te vertellen dat de jongens en de zoon van Helena, meteen nadat ze terug waren gekomen, de auto hadden achtergelaten en ervandoor waren gerend naar het clubhuis, omdat Víctor hun eraan herinnerd had dat er voorrondes werden gehouden voor het minigolftoernooi. Tevens aangekomen waren de Guarro’s, jongen Reynals, Pepa Muntades. Agustí leek met elke handdruk verder leeg te lopen. Hij sprak in een groep waarin Cassanelles het hoogste woord voerde, over dat hij het niet netjes vond ansichten te gebruiken om mensen te feliciteren, maar als zijn vrouw aan het gesprek had deelgenomen had ze staan kijken van de matheid waarmee hij zijn theorieën verdedigde. Zelfs kon hij daarvandaan, naast de schoorsteenmantel, nauwgezet zijn schoonzuster volgen, die tussen de diverse kringen door laveerde tot ze bij haar echtgenoot uitkwam, aan wie ze haar polshorloge liet zien terwijl Antoni zijn double-breasted colbert dichtknoopte. Double-breasted? Je moest gevoel voor humor hebben om in de zomer een double-breasted colbert te laten maken. Waarom niet sportief zoals... ‘Neemt u me niet kwalijk, ik geloof dat mijn broer vertrekt...’ En inderdaad, hij vertrok. Het was ondoenlijk van iedereen afscheid te nemen. Helena kwam handen te kort; mevrouw Oliver, die het niet kon afleren tegen haar te beginnen over haar verwanten de Casacuberta’s, die vroeger bij Helena over de vloer kwamen en met wie ze een tijd geleden ongenoegen had gekregen vanwege – hoe kinderachtig wilt u het hebben! terwijl we er part noch deel aan hadden – de verkiezingsoverwinning van Pociello en de nederlaag van Forradelles, alsof zij en haar echtgenoot, Oliver zoals ze hem noemde, iets aan de uitslag konden doen. Antoni, onder aan de trap, had gewild dat zijn vrouw iets meer geduld had gehad voor een gesprek over de verkiezingen of over om het even wat, zolang ze hem maar een paar minuten langer met zijn broer liet praten: ‘Nee, nu gaat het niet: we hebben het er wel over als je bij me langskomt, ik wacht op je. En niets uithalen voordat je bij me langs bent geweest. Ik wil alleen maar zeggen dat je me teleur hebt gesteld. Je had wel een krachtiger, “redelijker” reden kunnen bedenken. En nu,’ (Helena en Silda traden op een paar passen van Antoni tevoorschijn, hij versnelde, ging het tuinhek uit en deed het portier van de auto open) ‘wil ik zien of je mijn twijfel wegneemt: als je me wilt vermurwen met wat je zei, dan moet ik dus geloven dat je met Berta alleen op een flirt uit was?’ ‘Wat bedoel je?’ ‘Niets: ik geloofde, en ik geloof, ik geloof! dat Berta je een beetje het hoofd op hol heeft gebracht. Maar uit jouw woorden, dat wil zeggen, uit jouw houding moet ik dus iets anders opmaken.’ ‘Waarom draaf je zo door, Antoni?’ ‘Ik draaf helemaal niet door. Ik sluit mijn ogen voor een panorama dat ik niet wil zien en waar jij me alsmaar met mijn neus op drukt: officieel ben jij toch Berta’s advocaat? Je bent toch haar adviseur?’ ‘Nu beschuldig je me van...’

‘Wat is dat toch dat jullie op het laatste moment nog staan te kibbelen?’

‘Niets, liefje. Je man. Je echtgenoot, die vast gemist wordt door jullie gasten en die ik van hen wilde roven. Tot ziens, Silda. Tot ziens, jongen. Vergeet niet wat ik gezegd heb, de eerste dag dat je komt.’

En dat afscheid leek Muntaner gelijk te geven: de priesters waren er, de lijkwagen was er, maar zonder krans en met de paarden weggeborgen onder de kap, die hun briesen niet kon smoren, en met achterlating van de doodkist reed hij de weg op, een lichte stofwolk opjagend die Agustí met zijn hand over zijn voorhoofd deed strijken terwijl Silda in het duister tastte.

Teresa kuste Zeni’s lippen, en hun dikte, hun zachtheid, hun glans (Teresa had haar ogen woest gesloten) hadden haar ziel beroerd, en langzaam aan, met een soort lome wellust, remde ze haar hart stukje bij beetje af en liet ze de lippen die haar verhit hadden los: haar ogen gingen eensklaps open en het blauw van de hemel, een verblindend blauw blauw, verpletterde haar, en slechts een innerlijke schreeuw, zonder kracht om gehoord te worden, zelfs niet door Zeni, verscheurde dat ijzingwekkende moment: Raya! Maar waarom had ze Raya gezegd? Vanwaar deze vreemde aanroeping? O, ja, ja, wat gênant! O Zeni, lieve Zeni... nee, nee, wat een waanzin? Waarom zij en niet Raya? Waarom had Raya zijn lippen niet gekust?

‘O Zeni, Zeni, je zult nooit weten, nooit, nooit zul je weten..’

‘Wat is er?’

‘O Zeni! Sta op. Laten we gaan, Zeni. Zie je niet hoe ik eraan toe ben? Voel je me niet rillen? Zeni, denk hier nooit aan terug, o ja, nooit, zweer het, zweer het, Zeni... Wat ben ik dom. Wat moet je wel niet van me denken? Mijn God, wat heb ik gedaan?’

En Teresa realiseerde zich nog dat Zeni ook beefde: Hij wist niet wat hij moest zeggen. Hij wist zich niet te verroeren. Hij haalde een hand door zijn haar en het was alsof hij haar niet aan durfde te kijken. Instinctief bespiedde Teresa Zeni’s verwarring en ze vatte de tragedie. Ze wendde haar blik van hem af en begon te rennen, met haar handen voor haar ogen en ontsteld snikkend. Ze hoorde, ze zag, zonder om te kijken, zonder haar oren te openen, dat Zeni opstond, dat hij bloosde, dat hij ten slotte snel achter haar aanrende... Ze liepen naast elkaar over de weg, met gebogen hoofd, de mond dicht, totdat Teresa opnieuw bleef staan, zich op Zeni’s borst wierp en de hele voorraad tranen vergoot die even tevoren de uitgang hadden verstopt, zo dicht waren ze samengeperst.

‘Het is elf uur, Agustí.’

‘Elf uur?’

Feesten brengen je inderdaad uit je evenwicht. Hoe lang was het niet geleden, dacht Agustí, dat ik om elf uur opstond! Maar waarom vond hij dat eigenlijk zo vreemd? Was hij hier soms verplicht om vroeg op te staan? Had hij niet al zijn werk afgewikkeld? Was de vakantie niet bij uitstek geschikt om in bed te blijven liggen, niet tot elf uur maar tot de middag?

‘Waarom heb je me niet eerder wakker gemaakt?’

En Silda leek toen hardop zijn gedachten te volgen. Wie zei dat hij op moest? Was hij niet moe van de dag ervoor? Hij had juist rust nodig. Lukte het hem maar vaker om zo laat op te staan.

‘Trouwens, de jongens liggen ook nog te slapen.’