Van dezelfde auteur verschenen ook:

Hells Angels, motorclub of misdaadbende? (i.s.m. Henk Schutten)

De Endstra tapes (i.s.m. Bart Middelburg)

De oorlog in de Amsterdamse onderwereld (i.s.m. Bart Middelburg)

De strijd tegen de Amsterdamse onderwereld

PAUL VUGTS

Doorgeschoten

De nieuwe generatie onstuitbare

criminelen

Meer lezen over deze auteur?

Zie www.uitgeverijdekring.nl/paul-vugts

© 2014 Paul Vugts

Alle rechten voorbehouden

Omslagfoto: © Thomas Schlijper,

oorlogsgeweld in de Staatsliedenbuurt (Schaepmanstraat)

Ontwerp omslag en binnenwerk: Mulder Van Meurs

ISBN 978-94-91567-71-1

e-ISBN 978-94-91567-72-8

NUR 339 (true crime)

www.uitgeverijdekring.nl/doorgeschoten

Voorwoord

Een ov’tje. De term die in straattaal wel voor een overval wordt gebezigd, is op een beklemmende manier veelzeggend. Een ov’tje. De makkelijkste weg als je snel geld nodig hebt, net als je kennissen aast op een Moncler-jas of een Canada Goose-parka, een Armani-overhemd, een exclusief, iets te groot horloge, Dolce & Gabbana-patta’s, Prada-, Royaums- of Gucci-gympen of, helemaal mooi, een auto waarin je gezien kunt worden. Om een beetje status op straat en in de coffeeshop of shishalounge. De schade, de verwoeste levens, zeker als het helemaal misgaat? Niet iets om lang bij stil te staan. Een pistool regelen, een gestolen scooter om snel weg te komen, een vluchtauto om in over te stappen, een beetje verkennen en hop, op pad.

De ramkraak op herenmodezaak Oger in de Amsterdamse PC Hooftstraat in augustus 2009, ook zo’n verhaal. Beveiligingscamera’s aan de gevel van de zaak registreren hoe drie jonge jongens rond half vier ’s nachts passeren. Eentje, capuchon over zijn petje, gluurt door de etalage. Minuten later rijdt een gestolen bestelbus een pui uit het pand. De jongens springen de winkel in, laten de peperdure pakken in de rekken en schappen voor wat ze zijn en ontvluchten de ravage met negen glimmende Moncler-jassen, de meeste met bontkragen aan de capuchon, een jas van Woolrich en als bijvangst vier Brunello-kostuums. Dit is De Buit waar het om te doen is. Tien jassen. De politie herkent op de beelden twee jongens uit de Diamantbuurt, dan achttien jaar oud. Eentje wordt in diezelfde periode gelinkt aan een gewapende overval op een juwelier in Aalsmeer. Buit: twintig zonnebrillen.

Het zijn nog zaken waarin de persoonlijke schade beperkt blijft en waaraan dit boek verder voorbij gaat. De rode draad: (heel) jonge mannen pakken wat ze pakken kunnen en ontzien daarbij niets of niemand. Is dat nieuw? In zekere zin niet. Dat ook jonge criminelen grof geweld gebruiken, is van alle tijden. Ook de inmiddels bekende figuren uit de Amsterdamse onderwereld waren soms (heel) gewelddadig in het begin van hun bedenkelijke loopbaan. In zekere zin ook wel. Het aantal jongens dat heel jong in hoog tempo steeds zwaardere misdrijven pleegt in een stad als Amsterdam is nieuw en beangstigend. De machteloosheid van de samenleving is verontrustend. Vooral omdat het allemaal gebeurt in de hitte van de schijnwerpers die al langer dan vijftien jaar op de probleemgroepen zijn gericht. Meer dan vijftien jaar waarin ondanks de beste bedoelingen niet is voorkomen wat zich liet voorspellen.

De rellen in de wijk Overtoomse Veld in Amsterdam-West halen op donderdag 23 april 1998 groot het nieuws en alarmeren de media, de lokale en de landelijke politiek, deskundigen, hulpverleners en wie zich maar over de materie wenst te bekommeren. Wat begint met iets futiels, een brandje in een prullenbak op het August Allebéplein, loopt door een explosief mengsel van factoren uit de hand. De wijkagent, in de buurt bekend als Jerry Springer (naar de gastheer van de luidruchtige Amerikaanse talkshow die dan populair is), is berucht onder de jongeren vanwege zijn rigide optreden, ook omdat het korps een tandje heeft bijgezet in de strijd tegen de toegenomen overlast op straat. De eerste toegesnelde agenten, onder wie de wijkagent, gebruiken volgens omstanders te veel geweld tegen de verkeerde jongens van Marokkaanse komaf die zich in de buurt van de brandende prullenbak ophouden en weigeren te vertrekken. In de wijde omtrek storen velen in de Marokkaanse gemeenschap zich al tijden aan hun achtergestelde positie, het ‘opjaagbeleid’ van de politie en de discriminatie die ze op veel vlakken voelen. De jongeren bellen elkaar – de mobiele telefoons zijn net in opkomst en werken als katalysator. Het loopt uit de hand. Heel snel komen enkele honderden jongeren en omwonenden naar de buurt rond het August Allebéplein en de Postjesweg. Sommigen gooien stenen en rotzooi naar de politie, die tot diep in de avond charges uitvoert met zo’n honderd agenten, ook van de mobiele eenheid, de bereden politie en hondengeleiders. Het handjevol arrestanten en het aantal gewonden aan beide kanten vallen uiteindelijk wel mee, maar de plotselinge geweldseruptie trekt niettemin de volle aandacht en gaat symbool staan voor een probleem dat ineens boven aan de agenda staat: het gaat mis met grote groepen jeugd, voor een belangrijk deel van Marokkaanse komaf. Als er niets gebeurt, kan die ene rel weleens het begin zijn van meer ellende. Hier dreigt een hele generatie jongeren te ontwortelen en af te glijden. ‘Buurtvaders’ gaan surveilleren door de wijken, de politie zet een speciale ploeg op poten, het Amazoneteam, allerlei instanties gaan samenwerken in ‘een ketenaanpak’ om de problemen gezamenlijk te bestrijden en ‘zelforganisaties’ en andere hulpverleningsclubs floreren.

Het blijft niet bij Amsterdam-West. In december 1998 zijn ook rellen op het Museumplein en in Oost en in de jaren erna krijgt de Diamantbuurt in De Pijp landelijk een bedenkelijke reputatie.

De probleemjeugd verdwijnt niet meer uit de media, uit de maatschappelijke discussies en van de politieke agenda. De Amsterdamse politie legt lijsten aan van duizenden ‘hardekernjongeren’ met wie ze zich intensief wil bezighouden.

Toch: juist jongens uit de groepen waarover het hier gaat, jongens die al die jaren in het brandpunt van de belangstelling staan, maken de razendsnelle, vrijwel onstuitbare criminele carrières waarover dit boek gaat. Het betreft overigens zeker niet alleen Marokkanen. Die zijn wel zwaar oververtegenwoordigd in de oneervolle statistieken.

Voor de Amsterdamse stadskrant Het Parool volgde ik de groepen jonge criminelen al die tijd – vanaf de straat tot in de rechtszaal en terug. De groepen en cases die ik in dit boek beschrijf, staan voor mij symbool voor de manier waarop jongens-van-de-straat uitgroeiden tot zware criminelen die hét grote hoofdpijndossier zijn geworden voor de opsporingsdiensten, de rechtspraak, het stadsbestuur en de hulpverlening. Voor dit boek heb ik vanzelfsprekend gebruikgemaakt van artikelen die ik voor Het Parool schreef, maar vooral van informatie die ik vergaarde in achtergrondgesprekken met een bont palet van betrokkenen, uit strafdossiers, requisitoirs, pleidooien, vonnissen en rapporten.

De achternamen van verdachten en veroordeelden die nog leven heb ik tot één letter afgekort – omdat het veelal jonge mannen betreft die nog een toekomst voor zich zouden moeten hebben.

Paul Vugts, april 2014

1. De dubbel-vastgewigde Lux 569012

De Praxisbende uit Oost

Slachtoffers overrompelen met grof geweld. Het is al jaren een krachtige strategie, dus waarom ook niet vandaag? Redouan Boutaka (1980) en Mohamed I. (1981) uit Amsterdam-Oost rammen in de ochtend van 9 juni 2006 met een gestolen Fiat Punto de achtergevel van de ABN Amro aan de Stationsweg in Sliedrecht. Tussen de lamellen door springen ze door de gebroken ruiten naar binnen, een kantoor van de bank in. Zoals beoogd schrikken de bankemployés, net bezig zich voor de werkdag te installeren, zich rot. Een van de medewerkers vlucht het toilet in. De overvallers bonken op de deur. ‘Doe open! Geld! Anders ga ik schieten!’ Minuten later rennen I. en Boutaka de bank uit en springen op de gestolen Aprilla die ze in de buurt hebben klaargezet. Boutaka draagt de tas met acht geldcassettes met daarin 108.565 euro. Na een korte motorrit door het centrum van Sliedrecht bereikt het duo de zwarte Seat Leon waarin Mohamed H. (1981) staat te wachten. Ze gooien de buit in de kofferbak en manen hem te vertrekken. Zelf stappen ze in een twee weken voor de overval gestolen Dodge Ram Van en geven vol gas.

Getuigen omschrijven de beide vluchtauto’s in hun telefoontjes naar alarmnummer 112. Een van die typeringen komt de politie bekend voor. Eind maart is in de Alblasserwaard een zwarte Seat Leon aangehouden, waarin een verdacht gezelschap zat. Het bleken Amsterdammers met een reputatie als overvaller. Ze waren verdwaald, zeiden ze, en lieten zich de snelweg wijzen, maar hun nachtelijke belangstelling voor de omgeving werd niet vergeten. Nu een van de vluchtauto’s weer een zwarte Seat Leon betreft, rukken verscheidene politiewagens uit naar de uitvalswegen richting Amsterdam. Het is de juiste keuze. Op de A15 rijden beide auto’s. De Seat kan snel aan de kant worden gezet met de complete buit van de overval er nog in. De bestuurder van de Dodge maakt het de achtervolgers lastiger. Een dollemansrit eindigt pas op de A16 bij Rotterdam-Kralingen, waar de politie de overvallers klemrijdt.

De Fiat Punto die in de gevel van de bank is achtergelaten, blijkt een maand voor de overval gestolen in Rotterdam. Een speurhond herkent in de auto de geur van Mohamed I. Hij heeft ook schoensporen in de bank achtergelaten en in zijn schoenen zit glas uit de ruit van de bank.

Dat hij de overval heeft gepleegd, bevestigt hij onbedoeld zelf in een gesprek dat hij na 55 dagen complete afzondering voert met zijn eerste twee bezoekers in het Huis van Bewaring, dat met verborgen microfoons wordt opgenomen. Hij vertelt onomwonden over de overval, die ‘twee minuten werk’ had moeten zijn, maar niettemin de mist in is gegaan. Het eerste probleem was Redouan Boutaka, vertelt I. (‘Dat zwervertje met zijn kippenkracht hield die zware tas niet en het duurde lang voordat we bij de auto aankwamen.’) Dan richt zijn toorn zich op hulpje Mohamed H., die geen afstand nam toen de auto’s afzonderlijk vluchtten – wat de achtervolgers tot een keuze zou hebben gedwongen: ‘Gaat die sukkel vlak achter ons rijden.’

In de rechtszaal ontkennen de hoofdverdachten niettemin de overval te hebben gepleegd. Ze zijn die dag alleen wat ‘aan het joyriden’ geweest in die Dodge, waarvan ze wel wisten dat die ruim twee weken tevoren was gestolen. Ze hadden wat zitten blowen en kregen ineens de politie achter zich aan, waarvan ze zo schrokken dat ze op de vlucht sloegen om niet voor autodiefstal te worden gepakt. Medeverdachte Mohamed H. vertelt de rechters dat hij wel wist dat hij iets onwettigs ging doen en erkent dat hij speciaal voor de opdracht een gsm van een van zijn medeverdachten had gekregen, maar zegt dat hij dacht dat zijn vrienden twee zakken wiet in de auto zouden zetten – niet de buit van een bankoverval. Geëmotioneerd houdt hij de rechters voor dat net zijn eerste kind is geboren nu hij in de gevangenis zit. De rechters geloven niets van het verhaal over de wiet, ook omdat Mohamed I. zich in dat afgeluisterde gesprek hogelijk verbaasd toont dat H. bij de recherche dat verhaal over wiet heeft opgehangen, terwijl het om een bankoverval ging.

De rechtbank legt Redouan Boutaka en Mohamed I. na een eis van vijf jaar elk vierenhalf jaar celstraf op. Allebei hebben de midden-twintigers een fors strafblad dat de rechters meetellen. Mohamed I. is eerder veroordeeld voor diefstal en verboden wapenbezit. Hulpje Mohamed H., eveneens eerder veroordeeld, krijgt twee jaar celstraf plus een half jaar voorwaardelijk.

Redouan Boutaka heeft dan al negentien pagina’s aan ‘documentatie’ verzameld, met onder meer inbraken, diefstallen en openlijke geweldpleging.

De overval op de bank in Sliedrecht krijgt in de media veel aandacht vanwege het toegepaste geweld, maar dat is niet de voornaamste reden waarom deze bankroof interessant is voor de opsporingsdiensten. De recherche werkt dan al jaren aan een groot onderzoek naar bankovervallen in heel Nederland, waarbij steeds twintigers uit Amsterdam-Oost betrokken zijn, onder wie de verdachten die nu zijn gepakt. Inmiddels schrijft een team van de bovenregionale recherche in Zuid-Nederland onder codenaam BRZ-16 zeker 74 overvallen aan de groep toe, waaronder vijftig op banken. Sommige hoofdverdachten lijken al tien jaar bezig, stelt de recherche vast, en in totaal moeten tussen de vijftig en de honderd jonge mannen rollen of rolletjes hebben gespeeld. Redouan Boutaka, ‘Takka’ voor intimi, is een van de hoofdverdachten in de groep.

Hij is al in beeld als hij amper volwassen is.

Justitie verdenkt hem er tijdens een eerder onderzoek al van dat hij vanaf 1 april 1999 tot en met 1 april 2003 met vrienden een criminele organisatie van overvallers vormt. Boutaka is volgens de recherche een van de oprichters en leiders van die groep, aan wie ze dan al een hele trits overvallen in Amsterdam en omgeving toeschrijft, maar ook in Arnhem, Apeldoorn en Hilversum. De rechtbank ziet in die zaak wel volop aanwijzingen dat Boutaka, zijn vriend Saïd Fakir en hun groep zich ‘in wisselende samenstelling hebben schuldig gemaakt aan strafbare feiten’, maar vindt in het strafdossier ‘onvoldoende concrete aanknopingspunten’ dat de groep een zodanig ‘duurzaam en gestructureerd samenwerkingsverband’ vormt dat in juridische zin van een criminele organisatie is te spreken.

De losse dossiers over de reeks overvallen die justitie de verdachten aanwrijft, vinden de rechters ook steeds (nét) te dun.

Zo zien ze uiteindelijk te weinig bewijs dat het Boutaka en zijn vrienden waren die op 19 december 2002 enkele medewerkers van een filiaal van de SNS-bank in Arnhem met een vuurwapen bedreigden en een van die medewerkers op zijn achterhoofd sloegen, om er met negenhonderd euro vandoor te gaan.

Dat Boutaka en twee vrienden in de nacht van 28 op 29 november 2002 een brommer, een auto, een fiets, een hamer, een kogelwerend vest, mutsen en handschoenen en een vuurwapen hebben aangeschaft om een overval mee te plegen: het lijkt er sterk op, maar staat niet op overtuigende wijze vast.

De overval waarbij mannen met een vuurwapen op 3 september 2002 in Hilversum 145.500 en 83.650 euro meenamen uit een filiaal van SNS: het bewijs tegen Boutaka en twee medeverdachten is voor de rechters te gebrekkig.

Evenmin vinden ze dat justitie afdoende heeft aangetoond dat het Boutaka en anderen waren die op 29 mei 2002 een filiaal van ing in Amsterdam hebben overvallen en er met 185.715 euro vandoor zijn gegaan.

Ook het klapstuk in die oude strafzaak tegen Boutaka veegt de rechtbank van tafel: de overval op 8 juni 2001, waarbij juwelier Van Hell in Apeldoorn is beroofd van sieraden ter waarde van een slordige 1,8 miljoen gulden. De daders hebben de juwelier een pistool tegen het hoofd gezet en geroepen: ‘Je moet naar mij luisteren, anders schiet ik je door je poten!’ De overvallers sloegen de juwelier een gebroken kaak en losten enkele schoten die niemand raakten. Hoewel de rechtbank sterk het gevoel heeft dat Boutaka bij de overval betrokken was (hij had die dag steeds met zijn medeverdachten gebeld en had de bij de overval gebruikte motorscooter en een moker in zijn box opgeslagen, waaraan een speurhond zijn geur rook), vindt ze het bewijs ook hier te mager.

Wel krijgt Boutaka anderhalf jaar celstraf voor poging tot doodslag omdat hij op 28 december 2002 in Amsterdam op straat een rivaal van dichtbij heeft beschoten. Mis. Dát de kogel het slachtoffer miste, was ‘een gelukkige omstandigheid die niet te danken is aan de verdachte’, die duidelijk ‘geen respect heeft voor het menselijk leven’, oordeelt de rechtbank. ‘Met name het gemak en de achteloosheid waarmee hij zijn vuurwapen trekt en op een medemens schiet, is schrikbarend en verontrustend.’ Dat Boutaka al eerder is veroordeeld voor misdrijven omtrent vuurwapens en geweld, geeft de rechters te denken. Zoals vaker draagt hij tijdens de schietpartij een kogelwerend vest, dat de rechters samen met zijn Glock-pistool laten vernietigen.

Het beeld dat Boutaka als jongvolwassene met weinig anders bezig is dan met geweldsmisdrijven, lijkt te worden bevestigd door een tweede, wat overzichtelijker zaak waarin het Amsterdamse gerechtshof hem in oktober 2004 veroordeelt tot tweeënhalf jaar celstraf. Hij heeft op 23 maart 2003 samen met vrienden een kennis gegijzeld, mishandeld en bestolen. Boutaka is dan naar eigen zeggen kwaad op het slachtoffer omdat de jongen zijn zus heeft beledigd. Met drie vrienden lokt hij de jongen met een smoes een auto in. Boutaka en een vriend gaan aan weerszijden van het slachtoffer op de achterbank zitten, de auto rijdt naar een afgelegen plek in de buurt van Valkenswaard. Onderweg wordt de jongen aanhoudend geslagen en bedreigd. Hij krijgt stompen tegen zijn hoofd, wordt met een balpen in zijn gezicht geprikt en krijgt een vuurwapen te zien. ‘Als het aan mij had gelegen, zou ik je knieschijven eraf knallen. Eén verkeerde move en ik maak je af,’ krijgt het slachtoffer naar eigen zeggen te horen, in een verklaring die de rechtbank betrouwbaar vindt. En: ‘Je gaat slapen jongen. Ik ga je gezicht verkankeren. Als je aangifte doet bij de politie, ga je dood.’ De vier pakken zijn telefoon, jas en schoenen af. Aan het einde van de rit wordt hij zodanig geslagen en geschopt dat het volgens het gerechtshof ‘een toeval mag heten dat hij er zonder ernstig letsel vanaf is gekomen’. Gijzeling, poging tot zware mishandeling en diefstal, stelt het gerechtshof vast.