Bert Vegelien & Rian Visser

Digitaal
publiceren

Alles over apps en e-boeken

voor schrijvers en uitgevers

Derde herziene uitgave, oktober 2012
© juni 2010 Tekst Bert Vegelien en Rian Visser
Dit is een uitgave van uitgeverij Books2download,
Haarlem, Nederland.
www.books2download.nl
info@books2download.nl

ISBN 978 949164 704 8 

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op een andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbenden.

Hoe werkt dit e-boek?

Dit boek is gemaakt als e-boek (ePub 2) en heeft daarom geen vaste inhoudsopgave. Dat komt omdat de inhoud vloeiend is. U kunt de tekst van dit boek vergroten en verkleinen en dat bepaalt hoeveel pagina's dit boek heeft en op welke pagina een hoofdstuk begint.

De inhoud van een e-boek wordt daarom automatisch gegenereerd. Op de iPad kunt u linksboven op het inhoudssymbool klikken.

Als u dit e-boek op een computer leest, bijvoorbeeld met het programma Calibre, dan kunt u in de linkerkolom op het inhoudssymbool klikken. De inhoudsopgave verschijnt dan in een kolom naast het boek.

Verder kunt u in een digitaal boek zoeken op een woord. Dit maakt e-boeken erg geschikt voor studiedoeleinden. Ook is het mogelijk om een digitale bladwijzer te plaatsen bij de pagina waar u gebleven bent. In sommige programma’s zoals iBooks kunt u tekst selecteren, markeren en notities maken.

Wij hebben er voor gekozen dit boek als e-boek uit te brengen, omdat we op die manier regelmatig een update kunnen uitbrengen. Het is met InDesign gemaakt, geëxporteerd als ePub en met Sigil nog wat nabewerkt (stylesheets aangepast en metagegevens toegevoegd.)

Inleiding

Er verandert veel in de boekenwereld. Nieuwe publicatieplatvormen zoals ereaders, tablets, smartphones en digiborden bieden nieuwe mogelijkheden om boeken digitaal te publiceren. Daarnaast verschijnt er regelmatig nieuwe software voor het maken van digitale boeken en ontwikkelen de boeken zich. Met Digitaal publiceren willen we schrijvers en uitgevers een overzicht geven van de mogelijkheden op het gebied van apps, (enhanced) e-boeken en in the cloud reading. We geven ook informatie over POD (printing on demand). Hoewel dit strikt genomen geen digitaal publiceren is, heeft het veel raakvlakken. Net als bij digitaal publiceren is er geen voorraad nodig en is de verkoop en distributie relatief eenvoudig.

Dit boek is zowel bedoeld voor schrijvers, illustratoren, fotografen en andere mensen die een boek willen uitgeven als voor uitgevers die meer willen weten over digitaal uitgeven.

Voor schrijvers zonder uitgever hebben met deze nieuwe technieken de kans om zelf een e-boek uit te brengen en te verkopen. Schrijvers die wel bij een uitgever publiceren hebben vaak een backlist. Dit zijn boeken die niet meer leverbaar zijn. Als de uitgever ook niet van plan is om deze boeken te herdrukken kan de schrijver de rechten terug claimen en er zelf weer over beschikken. Daarnaast is het voor schrijvers handig om te weten welke mogelijkheden er zijn voor publicatie zodat ze, als het boek nog wel beschikbaar is, met de uitgever afspraken kunnen maken over het uitgeven van een e-boek, app of in the cloud reading.

Wij, Bert Vegelien en Rian Visser, hebben de afgelopen jaren tal van mogelijkheden op het gebied van digitaal publiceren onderzocht en adviseren ook uitgevers op dit gebied. Books2download produceert apps en e-boeken in opdracht en helpt uitgeverijen bij de promotie. We willen u met dit boek laten zien wat de mogelijkheden zijn, u helpen om keuzes te maken en de weg wijzen naar verdere informatie en uitgebreide handleidingen.

Deel 1 is bedoeld voor schrijvers, illustratoren, fotografen of andere zelfstandigen die zelf willen uitgeven. In 7 stappen wordt behandeld hoe u van het materiaal dat u heeft tot de juiste publicatievorm kunt komen.

In deel 2 worden de publicatieplatvormen, zoals App Store, Google Play, iBookstore, webwinkels e.d. behandeld.

In deel 3 wordt nader ingegaan op een aantal soorten boeken. Wat is een app, (enhanced) e-boek en met welke software worden deze gemaakt?

Tot slot bevat dit boek een paar bijlagen met extra informatie, zoals voorbeeldcontracten.

Uw hulp

De ontwikkelingen gaan snel. Vragen, opmerkingen en aanvullingen zijn welkom op ons emailadres info@books2download.nl. Wij zullen deze gebruiken om dit e-boek up to date te houden.

Voorwoord
Bert Vegelien

In december 2009 vertelde kinderboekschrijfster Rian Visser mij over haar plannen en ideeën met betrekking tot digitaal uitgeven. Ik ben niet afkomstig uit de boekenwereld, maar door mijn marketingachtergrond in bredere zin en ervaring bij tijdschriftenuitgeverijen in het bijzonder, is de problematiek mij niet vreemd. Het fenomeen ereaders en tablets had al mijn warme belangstelling en er zijn veel parallellen te trekken tussen het boekenvak en andere branches. Of, zoals Roeland Stekelenburg, destijds hoofd digitalisering van de NOS, in een speech zei: ‘Daar waar digitalisering zijn intrede doet, gaat de wereld op zijn kop. De vraag is hooguit wanneer.’

Het bovenstaande schreef ik twee jaar geleden, toen Rian Visser en ik dit boek voor het eerst publiceerden. We zeiden toen ook al dat we nooit alle ontwikkelingen zouden kunnen beschrijven. Er gebeurt teveel om daar uitputtend over te zijn. En Roeland had natuurlijk gelijk, de wereld is behoorlijk op zijn kop gegaan. Het gaat snel. Daarom kreeg dit boek vorig jaar al een update.

Dit jaar kunnen we niet alleen spreken van een update, maar ook van een grote uitbreiding. We hebben zorgvuldig getracht om alle verouderde informatie aan te passen, maar vooral om alle relevante nieuwe ontwikkelingen te noemen. En dat zijn er vele.

Het CB (voorheen Centraal Boekhuis) heeft bijvoorbeeld haar diensten enorm uitgebreid, de iBookstore is er in het afgelopen jaar bijgekomen als belangrijk verkooppunt van e-boeken. Ja, pas geleden lazen we dat de groei in het laatste jaar in e-boek verkoop in zijn geheel te danken was aan de komst van de iBookstore en aan Kobo - ook al zo'n belangrijke nieuwe speler.

Toch is de grootste verandering in deze uitgave de hoeveelheid informatie over het kúnnen publiceren via de diverse verkoopkanalen. Wat moet men concreet doen? Hoe moet u iets aanleveren? Hoe zien de computerschermen eruit om een iBooks of apps commercieel te beheren? Waar kunt u iets vinden, in de echte wereld en online?

Kortom, nog veel meer dan eerder het geval was, is dit een uitgebreide praktische gids over de terreinen waarmee u te maken krijgt als zelf publicerende schrijver én ook als bestaand uitgever; of dat nu technisch, juridisch, commercieel of artistiek inhoudelijk is.

Oktober, 2012

Bert Vegelien

Voorwoord
Rian Visser

Ik heb afgelopen jaren als kinderboekenschrijfster ruim zestig kinderboeken gepubliceerd bij verschillende uitgeverijen. Daarnaast werk ik als boekvormgever voor o.a. uitgeverij Gottmer. Ik doe de vormgeving van bekende series zoals De Grijze Jager en Gossip Girl en heel veel andere boeken. Ik denk niet dat papieren boeken zullen verdwijnen, maar nieuwe media zullen wel steeds belangrijker worden. Ik vind het leuk om hierin voorop te lopen en te experimenteren met nieuwe boeken.

Nieuwe media interesseren me om twee redenen. Ten eerste voegt het iets toe aan een boek, zoals geluid, animatie en interactie, waardoor het boek een nieuw product wordt. Geanimeerde boeken zijn goed voor kinderen met een taalachterstand. Ze begrijpen de inhoud beter en kunnen het boek vaak beluisteren en bekijken, ook zonder hulp van een volwassene. Recent heb ik een paar meelees e-boeken gepubliceerd in de iBookstore. Hierin kunnen jonge lezertjes lezen en luisteren tegelijkertijd. Dit is ideaal voor zwakke lezers en voor kinderen met dyslexie. Ten tweede wordt het voor een schrijver makkelijker om zelf iets met zijn boeken te doen, bijvoorbeeld met boeken die niet meer uitgegeven worden of met verhalen die voor een tijdschrijft geschreven zijn en anders maar een kort leven hebben.

Digitaal publiceren biedt veel mogelijkheden voor heruitgave van boeken die eerder in papieren vorm verschenen zijn. Daarnaast kan het ook gebruikt worden voor de promotie van papieren boeken die nog leverbaar zijn. Zo heb ik gratis apps gemaakt bij mijn leeskoffertjes. In de app geef ik een boekje digitaal weg. Als de lezer meer wil lezen, moet hij mijn koffertje met fysieke boekjes kopen. Daarnaast heb ik tal van digitale lessen gemaakt voor scholen. Deze kunnen op het digibord klassikaal worden gedaan of individueel door een leerling worden bekeken op een computer. De meeste digibordlessen zijn bedoeld om meer over mijn boeken en mezelf te vertellen. Ook geef ik het onderwijs materiaal om zelf met de kinderen aan de slag te gaan: om een prentenboek te maken, een verhaal te bedenken, een animatie te maken, een gedicht te schrijven of een illustratie bij een verhaal te maken. In deel 3 van dit boek is een hoofdstuk aan digibordlessen gewijd.

In dit boek deel ik mijn ervaring in het maken van digibordlessen, (enhanced) e-boeken, luisterboeken en apps. Voor het maken van een boek moet u contracten afsluiten met bijvoorbeeld iBookstore, App Store en CB en samenwerken met andere professionals, zoals een programmeur, animator, illustrator, voice over en een geluidsstudio. En dat is pas het begin. U moet ook nadenken waar en hoe u uw boek gaat verkopen en promoten. Social media kan daarbij helpen, net als het geven van lezingen, scholen en bibliotheken bezoeken, bloggen en een nieuwsbrief opzetten. Ook over de promotiemogelijkheden zullen Bert Vegelien en ik in dit boek informatie verstrekken.

Ik wens iedereen veel succes met zijn/haar digitale publicatie!

Oktober 2012
Rian Visser

Deel 1

Zeven stappen om zelf een digitaal boek uit te geven.

Hoofdstuk 1: Van welke tekst wilt u een e-boek maken?

Hoofdstuk 2: Het manuscript

Hoofdstuk 3: Beeld, illustraties, foto's

Hoofdstuk 4: Kies een publicatievorm

Hoofdstuk 5: De productie

Hoofdstuk 6: De verkoop

Hoofdstuk 7: De promotie

Hoofdstuk 1
Van welke tekst
wilt u een e-boek maken?

Stel, u bent een gerenommeerde schrijver en één van uw boeken is niet meer leverbaar. Daar wilt u graag iets mee doen. Misschien wilt u het beschikbaar maken als geprint boek, zodat het voor belangstellenden nog te verkrijgen is. Of u heeft ideeën hoe dit boek als digitaal boek met extra's erbij beter tot zijn recht zou komen. Het kan ook zijn dat u een boek geschreven heeft, maar dat het u niet lukt om er een uitgever voor te vinden. Of u denkt dat u het boek beter in eigen beheer kunt uitgeven, omdat een uitgever voor dit boek weinig toegevoegde waarde heeft. Tot slot is er de mogelijkheid dat uw boek is uitgegeven door een uitgever, nog steeds beschikbaar is, maar de uitgeverij wil het succes van uw boek niet versterken door er iets digitaals mee te doen. Veel uitgeverijen zijn huiverig voor de kosten, de tijdsinvestering of ze weten gewoon niet wat er mogelijk is. Maar uw uitgever vindt het mogelijk wel goed dat u daarin zelf investeert. Het papieren boek en het gedrukte boek kunnen elkaar immers versterken.

Om deze verschillende uitgangspunten te ordenen hebben we in enkele stappen drie groepen gemaakt, hierna genoemd A, B en C. Voor veel publicaties is het van belang of u een nieuwe tekst uitgeeft, een heruitgave wilt maken van een tekst die al eerder op een andere manier gepubliceerd is of een digitaal product wilt maken van een boek dat nog leverbaar is in gedrukte vorm. In dit onderscheid is het niet van belang of u amateur of professioneel schrijver bent. U kunt voor het ene e-boek in groep A en voor het andere in groep B of C thuishoren. Voor rechten en productiewijze is dit onderscheid meestal wel van belang.

A Nieuwe ongepubliceerde tekst

U heeft een tekst geschreven die nog niet in druk verschenen is. Het digitale boek is uw eerste publicatievorm. Het is van belang om na te gaan of u alle rechten heeft over uw teksten. Dat is het geval als u geen teksten en afbeeldingen heeft overgenomen van andere schrijvers, bijvoorbeeld delen van internet gekopieerd heeft. Of, indien u wel teksten van anderen gebruikt, heeft u hiervoor toestemming gevraagd. Check ook of de titel die u bedacht heeft nog niet door iemand anders gebruikt wordt.

B Backlist

Uw boek is in drukvorm verschenen, maar niet meer leverbaar. Uw uitgever is niet van plan uw boek te herdrukken. In dit geval kunt u de rechten terug claimen en het boek zelf opnieuw uitbrengen. In Bijlage 1: rechten en backlist vindt u een voorbeeldbrief die u hiervoor kunt gebruiken. Het is altijd handig om dit te doen, ook als u niet direct andere plannen met uw tekst heeft. Het is mogelijk dat uw uitgever het boek niet meer in druk wil uitbrengen, maar wel in digitale vorm. Als u uw rechten terug gevraagd heeft, staat u veel sterker om hierover te onderhandelen. Voor het maken van nieuwe afspraken is het altijd raadzaam een bepaalde periode af te spreken die voor de gemaakte overeenkomst geldt.

C Uw boek is nog leverbaar bij een uitgeverij

In dit geval zult u voor het maken en verkopen van een e-boek overleg met uw uitgever moeten voeren en uw contract moeten bestuderen. Er is tussen schrijvers en uitgevers veel te doen over de verdeling van de opbrengsten. In oude boekcontracten staat dikwijls dat de auteur zo’n 10% van de royalty’s krijgt van het fysieke boek en 50% van de nevenrechten. Bij kinderboeken worden de percentages gedeeld met de illustrator.

Veelal zijn contracten ondertekend in de tijd dat het e-boek nog niet bestond. Het modelcontract zoals dat nu is overeengekomen tussen de VvL (Vereniging van Letterkundigen) en de LUG (Literaire Uitgeversgroep) geeft hier duidelijkheid over. In 2010 werd al een speciaal e-boek addendum opgesteld. Dat is intussen opgenomen in het modelcontract en als zodanig opgehouden te bestaan. Bestaande overeenkomsten tussen uitgever en auteur met betrekking tot het papieren boek, waarbij intussen het addendum is getekend, blijven geldig gedurende de looptijd van het ‘hoofdcontract’. U leest hierover in Bijlage 1:
rechten en backlist.

Vlaamse auteurs

Vlaamse auteurs kunnen informatie inwinnen bij de Vlaamse auteursverenging. Ook zij hanteren een modelcontract, welke u op www.auteursvereniging.be kunt downloaden. Onder het kopje Kenniscentrum vindt u alle informatie.