Eerste druk maart 2017

© Sandra Dekker | Uitgeverij Lucht BV

Ontwerp omslag en binnenwerk

Hermen Grasman Ontwerp

Foto auteur: Hester Doove

ISBN 978 94 91729 83 6

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

UITGEVERIJ LUCHT BV, HILVERSUM

VOOR IEDEREEN DIE DENKT IN MOGELIJKHEDEN

DE MAGIE VAN EEN HOND

“Kijk, woef”, met hun vingertjes wijzen veel peuters naar honden die ze onderweg tegenkomen. “Aai, aai, ikke aaien.” Al vroeg hebben deze peuters door hoe geweldig het is om contact te hebben met deze vriendelijke viervoeters. Dat gevoel blijft als ze groter worden en is de reden dat er regelmatig honden worden gebruikt voor reclamedoeleinden. Een hond maakt de meubels van een woonkamer net wat aantrekkelijker door het huiselijke gevoel dat de hond oproept, een gezinsauto verkoopt makkelijker als er een ‘gezellige’ hond in de achterbak springt en natuurlijk wil je naar Schotland, als je die mooie hond in een prachtige omgeving ziet staan. Een hond is pure emotie en dat verkoopt. Ook de tv- en filmindustrie speelt daar handig op in. Ongetwijfeld ken je de tv-hit Lassie en de Disney-klassieker 101 Dalmatiërs. Mocht je voetballiefhebber zijn, dan is teckel Messi vast en zeker niet aan je aandacht ontsnapt in de huiselijke setting van Studio Brasil bij de NOS. Hij werd de grootste held van het WK 2014 genoemd en had veel fans op Facebook en Twitter.

Een hond maakt ook verschil in verdrietige situaties. In Amerika is het al een bekend fenomeen: de troosthond, een viervoeter die in tijden van rouwverwerking bij je langskomt om even lekker te knuffelen en je een beetje op te vrolijken. Uitvaartverzorger Monuta heeft sinds juli 2016 de eerste uitvaarttroosthond in Nederland in dienst. Onlangs las ik over een docent die zijn eigen hond meeneemt naar een lagere school. Zodra er sprake is van een verdrietige situatie wordt deze hond ingezet als troosthond. Het zal me niet verbazen als er meer voorbeelden van troosthonden gaan volgen.

De inzet van honden als speurhonden wordt eveneens steeds meer uitgebreid. Een hond gebruikt zijn geweldige reukvermogen om mensen te helpen bij hun werk. Dat ze kunnen speuren naar drugs, voeding, explosieven en de geur van een levend of overleden persoon is al langer bekend, maar dat een hond ook geweldig werk verricht bij het opsporen van ziektes is minder bekend. Inmiddels worden er honden ingezet om een levensbedreigende bacterie in ziekenhuizen op te sporen die diarree en ernstige darmontsteking kan veroorzaken. Hierdoor is minder tijdrovend en kostbaar laboratoriumonderzoek nodig. Hoopgevende resultaten zijn er daarnaast bij het opsporen van onder meer baarmoeder-, huid-, prostaat-, borst- en longkanker. Uit verschillende studies blijkt dat de hondenneus ziektes kan detecteren met een nauwkeurigheid van 98-100%. Hoe geweldig is dat!

Zelf werd ik al vroeg gegrepen door het hondenvirus. Een virus dat uiteindelijk mijn hele leven op zijn kop heeft gezet. In werkende zin, maar ook in de manier waarop ik in het leven sta. Intuïtief en ‘in het moment’ leven zijn hiervan voorbeelden. Werkend bezien ben ik van een verzekeringseconoom veranderd in een kynologisch gedragstherapeut. Ik ben gestopt als manager bij een multinational en als zelfstandige gaan werken onder de naam Puur Honden. Ik help mensen om het gedrag van hun hond te begrijpen en ongewenst gedrag positief te veranderen. Ik begeleid mensen met fysieke en/of psychische beperkingen om kwaliteit van leven te krijgen of terug te vinden middels hun hond. Vooral door dit laatste is de magie van een hond voor mij alleen maar groter geworden.

Voor mensen met een zorgvraag blijkt een hond steeds meer van onschatbare waarde. Een hond is een op ieder moment beschikbare knuffeltherapeut. Hij is een kwispelend antidepressivum en een hela-hola-houd-de-moed-er-maar-in-middel. Hij laat je genieten, zelfs tijdens de moeilijkste dagen in je leven. Hij geeft zelfstandigheid terug die je om wat voor reden dan ook bent kwijtgeraakt. Hij geeft structuur en lichaamsbeweging, en heeft een positief effect op je gezondheid. Hij leert wat vertrouwen, hechting, verbondenheid en onvoorwaardelijke liefde is. En niet alleen wat het is, maar ook dat het bestaat en hoe het voelt.

Toch is dit nog bij velen onbekend. Zo is het idee ontstaan om dit boek te schrijven. Om te vertellen dat een hond een fantastisch wezen is, wat hij allemaal kan betekenen en voor wie. Om je te helpen bij je overweging of een (hulp)hond iets voor jou of voor een van je dierbaren kan betekenen. Om meer bekendheid en begrip te creëren voor hulphonden.

Om zorgverleners een idee te geven van de mogelijkheden en te laten zien hoezeer kwaliteit van leven kan toenemen. Maar vooral ook om geraakt te worden door de persoonlijke verhalen, en de bijzondere band tussen mens en hond te ontdekken.

De persoonlijke verhalen in dit boek zijn geschreven door mensen die ik heb begeleid met hun hond. Om de kracht van hun eigen verhaal te behouden is er voornamelijk controle geweest op spelfouten. Uit ieder verhaal heb ik een stuk tekst gekozen dat passend is bij wat ik vertel. De complete verhalen zijn opgenomen achterin het boek.

DE BIJZONDERE GAVEN VAN EEN HOND

Ieder huisdier heeft een toegevoegde waarde voor de mens. Wat een hond uniek maakt, is dat hij in staat is om een emotionele band met jou aan te gaan. Een paard komt het dichtst in de buurt wat emotionele band en gevoelsherkenning betreft, maar is zeer kostbaar, lastig in huis te houden en niet vierentwintig uur per dag beschikbaar om allerlei taken te verrichten. Ook bij een kat is vaak sprake van een emotionele band, maar een kat komt wat samenwerking betreft bij lange na niet in de buurt van een hond.

Een hond laat gedrag zien dat afhangt van de situatie, de mensen en andere honden of dieren om zich heen. Om zich te kunnen handhaven gebruikt hij communicatieve vaardigheden en doet hij een beroep op zijn onvoorstelbaar groot leervermogen. Verder heeft een hond een zeer ontwikkeld reukvermogen. Veel van het gedrag van een hond komt voort uit een waarneming van geur. Je bent daarom niet altijd in staat om te begrijpen waarom een hond bepaalde keuzes maakt.

Wanneer een hond snuffelt, kan de frequentie van het in- en uitademen oplopen tot 200 keer per minuut of meer. Dankzij beweegbare neusvleugels kan een hond in 0,1 seconde waarnemen uit welke richting een geur komt en deze meteen correct analyseren. Een hond kan tevens verschil in geursterkte waarnemen. De reukzin van de hond is ongeveer een miljoen maal meer ontwikkeld dan de onze. Voor het herkennen van geuren zijn in de hersenen van een hond veertig keer zoveel cellen gereserveerd als bij de mens. De reukhersenen van een hond zijn in vergelijking ook veel groter: 10% van de hersenen in tegenstelling tot 1 % bij ons. Een echte aanrader is het YouTube-filmpje ‘How do dogs “see” with their noses?’ van Alexandra Horowitz. Dit filmpje geeft heel duidelijk weer hoe de neus van een hond het verleden, de toekomst en zelfs onzichtbare dingen kan ruiken.

Daarnaast is het gehoor van een hond veel beter dan dat van ons. Een hond heeft een frequentiebereik dat minstens twee keer zo groot is. Hij kan trillingsfrequenties waarnemen die voor jou niet hoorbaar zijn. Vandaar dat hij bijvoorbeeld zo goed reageert op de hoge tonen van een hondenfluitje. Je noemt deze geluiden ‘ultrasoon’, omdat ze een te hoge frequentie hebben om opgevangen te worden door het menselijke oor. De oren van een hond pikken deze hoge geluiden echter met gemak op en zijn hierdoor veel gevoeliger voor geluid dan jouw oren. Dit is niet altijd een voordeel. Een hond kan daardoor angst vertonen bij het horen van geluiden die jij doorgaans als doodgewoon beschouwt, zoals stofzuigers of bepaald elektrisch gereedschap.

Verder kan een hond geluid op vier keer grotere afstand waarnemen dan jij dat kan. Zijn vermogen om te bepalen uit welke richting het geluid komt, is eveneens vier keer beter. Een hond kan zijn oorschelpen onafhankelijk van elkaar draaien, kantelen en omhoog en omlaag bewegen. Door supersnelle complexe berekeningen in het brein kan een hond ontdekken waar het geluid vandaan komt. Hierbij maakt het brein gebruik van het volume en het tijdverschil tussen beide oren. Als een hond zijn kop richting het geluid beweegt, gebruiken zijn hersenen dit als extra informatie om de afstand te bepalen. Het schuin houden van zijn kop geeft ook nog extra informatie over de locatie, als het lastig te bepalen is waar het geluid vandaan komt.

Hoe goed een hond hoort, wordt ook bepaald door de grootte en vorm van zijn oorschelp. Honden met grote rechtopstaande oren kunnen hun oren goed richten. Hierdoor kunnen ze het geluid beter opvangen en lokaliseren dan honden met hangoren. Hondenoren zitten wel lager bij de grond dan onze oren. Hierdoor klinken veel geluiden harder voor een hond. Het kan dus zijn dat een hond weg deinst voor een vuilniswagen, omdat het geluid gewoonweg te hard is. Dit doet pijn aan zijn oren.

Uit recent wetenschappelijk onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Science, blijkt dat honden niet alleen luisteren naar de intonatie waarop je iets zegt, maar ook naar het woord zelf. Honden lijken de betekenis van woorden te verwerken in hun linkerhersenhelft en de intonatie in hun rechterhersenhelft. Dit is vergelijkbaar met wat menselijke hersenen doen. Een hond kan ook woorden of geluiden filteren die alleen voor hem van belang zijn. Zo kan een hond schijnbaar liggen te slapen, maar als hij zijn naam midden in een gesprek hoort, kan hij opeens kwispelend voor je staan. Net zoals onze hersenen er heel goed in zijn om in een druk restaurant onze naam te filteren uit een irrelevant gesprek twee tafels verderop.

WEL OF GEEN HOND?

Om een weloverwogen beslissing te kunnen nemen of een hond kan bijdragen aan een zorgvraag, is het belangrijk om zowel de positieve als de minder positieve kanten van een hond te bekijken. Laat ik eerst de mindere kanten belichten.

Iedere hond brengt zand, blaadjes en andere ‘aardse’ rommel in huis. Veel honden verliezen daarnaast haren. Dit betekent geregeld schoonmaken en soms zelfs dagelijks. Ook moeten er soms handelingen worden verricht die vanuit hygiënisch oogpunt niet altijd wenselijk zijn. Ik weet nog als de dag van gisteren dat ik zo’n charmant pantykousje uit het achterste van mijn hond kon trekken, omdat deze zijn stoelgang belemmerde. Ook het verplicht opruimen van poep is niet altijd een feest. En wat te denken als een hond ziek wordt? Ik zal nooit vergeten dat de hond van vrienden last had van diarree en besloot om zijn ongemak boven de convectorverwarming te lozen. Op zo’n moment zou je willen dat je nooit een hond had genomen.

En heb je enig besef hoe tijdrovend een hond is? Het is voor iedere hond goed om deze gemiddeld gezien tenminste anderhalf uur per dag uit te laten, verspreid over drie tot vier keer. Bij voorkeur zo veel mogelijk onaangelijnd en in een wisselende omgeving. Dit betekent dus iedere dag eropuit. Zeker als je een zorgvraag hebt, kan het voorkomen dat je een bepaalde periode niet in staat bent om persoonlijk voor je hond te zorgen. Je moet dan voor een oppas zorgen. Verder is er tijd nodig om je hond te laten spelen of hem te trainen. Een hond heeft namelijk niet alleen een fysieke behoefte, maar ook een mentale uitdaging nodig. Niet alleen als hij jong of in opleiding is, maar zijn hele leven lang.

Ook de verzorging van een hond neemt de nodige tijd in beslag. Afhankelijk van het ras kan een hond geregeld een borstel of kamsessie nodig hebben en uiteraard een wasbeurt als hij smerig is. Zelf moet ik vaak mijn golden doodle Isa drogen en/of schoonmaken met een waterblazer. Ik ben gemiddeld een uur per week kwijt aan de verzorging van Isa. En natuurlijk hoop ik dat ze geen vlooien heeft opgelopen of dat er andere ongewenste gasten in huis komen, zoals teken. Laatst was ik in het duingebied gaan wandelen. Bij terugkomst liepen er welgeteld achttien teken over Isa’s lijf.

Een hond is een spiegel en hoewel juist dat aspect zeer nuttig blijkt als je een zorgvraag hebt, kan dit in eerste instantie confronterend en niet altijd even leuk zijn. Honden reageren op onze emoties. Als onze emoties niet in balans zijn en/of onze intenties niet duidelijk zijn, dan vertellen honden ons dit met ongewenst gedrag; ze worden onrustig, gaan blaffen of de grenzen opzoeken met vervelend (sloop)gedrag. Tot slot moet je goed nadenken over de kosten van een hond. Naast de aanschafkosten van je hond zijn er nog vele andere kosten. Je moet in ieder geval eenmalig spullen aanschaffen zoals een mand, een bench, kleedjes en niet te vergeten speelgoed. Ook met eenmalige kosten voor een castratie of sterilisatie moet je rekening houden. Verder zijn er maandelijkse kosten voor het voer en de verwennerijen. Afhankelijk van de vacht zal er een trimsalon op het kostenlijstje staan. Een dierenarts zal er ook op staan.

Een gezonde hond heeft in ieder geval kosten voor zijn inentingen, teken- en vlooienpreventie en ontwormingskuren. Bij de meeste dierenartsen kun je hiervoor een service afsluiten met een vast bedrag per maand. Als een hond gezondheidsproblemen krijgt, lopen de kosten snel hoog op. Voor dit laatste kun je een verzekering afsluiten, maar veel ziektekosten worden niet gedekt. In een aantal gemeenten betaal je jaarlijks hondenbelasting, waarvan de hoogte uiteenloopt. Om een idee te geven; aan mijn eigen gezonde hond ben ik gemiddeld € 60-70 per maand kwijt aan kosten.

Ben je bereid en in staat om alle tijd, moeite en kosten voor lief te nemen, dan krijg je daar wel je allerbeste maatje en onvoorwaardelijke vriend voor terug. Een hond leeft in het hier en nu en is zonder oordeel of verborgen agenda. Iedere dag is een nieuwe dag voor hem. Hij staat vrolijk voor je klaar, ongeacht wat er de dag ervoor is voorgevallen. Een hond neemt je zoals je bent, ongeacht de gemoedstoestand waarin je je bevindt. Juist als je kwetsbaar bent, is dat heel belangrijk. Want hoe heerlijk is het om een levende knuffel te hebben, waarvan iedereen het doodnormaal vindt dat je die op welk moment dan ook knuffelt? Of deze knuffel nu als ontspanning of als troost dient, een hond geeft het gewenste resultaat.

En wat te denken van alle gezondheidsvoordelen? Het is wetenschappelijk bewezen dat een hond cholesterol- en stressverlagend werkt. Door een hond te aaien en ermee te spelen wordt niet alleen je bloeddruk verlaagd, maar ook je hartslag. Tevens worden er gelukshormonen aangemaakt, waardoor je beter in je vel komt te zitten. Omdat je iedere dag, weer of geen weer, buiten komt met een hond, wordt er voldoende vitamine D aangemaakt en adem je ook nog eens een portie verse zuurstof in. Een hond geeft lichaamsbeweging en kan, bijvoorbeeld als je in een rolstoel zit, een motivatie zijn om gebruik te gaan maken van een handbike. Door deze lichaamsbeweging kom je zowel letterlijk als figuurlijk weer beter in je vel te zitten. Daarnaast vermindert lichaamsbeweging de kans op diabetes, hart- en vaatziekten, botontkalking en kanker van borst en dikke darm. Verder is aangetoond dat lichaamsbeweging angst, stress en depressieve gevoelens vermindert. En hoe leuk is het om samen met een hond oefeningen te doen die je motoriek verbeteren? Een hond kan net het verschil maken tussen wel of niet gemotiveerd zijn om deze oefeningen te doen.

Doordat je met een hond naar buiten gaat, wordt je wereld groter - bewust of onbewust. Een hond maakt het makkelijk om sociale contacten aan te gaan. Je komt negen van de tien keer iemand tegen tijdens de wandeling. Er is altijd een onderwerp waarover gesproken kan worden; de hond. Of je kan een activiteit ondernemen zoals fly-ball, behendigheid of speuren, waarbij contact vanzelf ontstaat. Zo kan je uit een sociaal isolement komen of voorkomt de hond dat je in een isolement raakt. Of je sluit je aan bij een rasvereniging. Daarvanuit kunnen dan weer allerlei activiteiten volgen, zoals kamperen op clubweekends. De wereld wordt letterlijk vergroot door een hond. Mooi voorbeeld hiervan is het verhaal van Miranda. Zij heeft een spierziekte en reist veelvuldig met haar hond. Miranda is een inspiratiebron voor wat er allemaal mogelijk is met een beperking.

“Een grote passie van mij is altijd al reizen geweest. In het begin ging Chanel niet mee, maar naarmate we steeds langer een team waren ging dit aan mij knagen. Waarom ging ze niet mee? Ik had steeds meer moeite om weg te gaan en dit terwijl reizen zo’n passie is. Dus ik besloot dat ze mee moest.

Haar eerste reis was een kerstcruise van zeventien dagen naar de Middellandse Zee. Elke dag langs de buffetten op de boot of in de restaurants uit eten, ‘s avonds naar het theater en overdag wandelen in de stad of relaxen bij het zwembad. Chanel deed het allemaal geweldig en ik genoot met volle teugen. Voor het eerst van mijn leven had ik een hut ‘alleen’.

In een vliegtuig is er minder zuurstof en daardoor voel ik me bij stijgen en landen vaak niet lekker worden in mijn hoofd. Blijkbaar voelt Chanel dit en gaat ze voor mij zitten. Ze kijkt me aan en begint mij te likken. Eerst dacht ik ‘o, ze vindt het niet fijn dit vliegen’, maar nu weet ik na mijn derde vlucht zeker dat ze dit doet om mij af te leiden en bij de les te houden. Ik ga haar dan automatisch aaien waardoor ik minder focus op het feit dat ik bijna flauwval. Reizen zonder Chanel is dus niet meer aan de orde. Want hoe lief het is van bijvoorbeeld mijn moeder om tegen me te blijven praten, het is niet zo effectief als wat Chanel doet.

Chanel is echt mijn maatje en ik voel me alleen als ze eens een keer niet met me mee kan. Daarnaast vind ik het nog steeds heel moeilijk om hulp te vragen aan mensen. Hulp vragen aan Chanel is anders. Zij vindt het leuk om te helpen. Ze staat vaak al klaar als er iets gedaan moet worden en voelt aan wanneer ik een slechte dag heb.”

•••

Een ander voordeel van een hond is dat er focus ontstaat op de hond in plaats van op een beperking. Dat is voor iedereen met een beperking belangrijk, maar zeker als je een kind hebt met een beperking. De focus op de hond, in plaats van op hun beperking, kan een belangrijk psychologisch effect hebben. De hond maakt dat je kind zich op positieve wijze bijzonder voelt, in plaats van op negatieve wijze door zijn beperking. Daarnaast kan een hond helpen om je kind uit zijn isolement te krijgen of om meer zelfvertrouwen te ontwikkelen.

Niet alleen als je kind een handicap heeft, maar ook bij kinderen zonder handicap is een hond van grote waarde. Dat kan ik zelf regelmatig ervaren bij mijn eigen kinderen. Als ze verdrietig zijn, is onze hond Isa een grote steun en ideaal om tegenaan te praten. Zonder mening, zonder oordeel; om lekker je hart tegen te luchten. Op de vraag op school wat hen echt blij maakt, staat als eerste met koeienletters ISA geschreven.

Een mooi voorbeeld is ook het verhaal over Bliss. Zij is de gezinshond van René, Mariska en hun kinderen Zoe en Noah.

“Bliss, onze border collie, houden we lichamelijk maar zeker ook mentaal in beweging. Zij is een lieve, grappige, slimme, leergierige, gezellige gezinshond die het leuk vindt om bij ons te zijn en dingen voor je te doen. In de periode dat wij Bliss kregen had Zoe het zwaar; ze had faalangst en kreeg bijvoorbeeld training om zelfverzekerder te worden. Zoe is (net als Noah) vaak meegegaan naar de hondencursus en heeft zich de omgang met Bliss eigen gemaakt. Ze gaat ook wel (als het huiswerk het toelaat) een stukje wandelen voor ontspanning. Zoe knuffelt veel met Bliss en zeker als ze emotioneel is (blij of verdrietig) zoekt ze Bliss op (of is het andersom?). Zoe zegt nog steeds en vaak dat ze maar één vriendin heeft waar ze blind op kan vertrouwen en die haar nooit in de steek zal laten of teleurstellen en dat is Bliss. Noah is geboren met een afwijking aan zijn hersenstam en kleine hersenen. Hij is rolstoelafhankelijk, volledig doof en heeft problemen met zijn zicht. Noah is vaak erg alleen en het is moeilijk om zelfstandig te spelen en te communiceren. Hij is helemaal hotel-de-botel op Bliss. We hebben Bliss getraind met gebaren uit de Nederlandse Gebaren Taal (NGT) zodat zij gebaren van Noah kan opvolgen. Zij is voor Noah ook echt zijn grootste vriendin. Noah kon nooit goed een bal gooien, maar nu hij met Bliss speelt kan hij gericht en met kracht gooien, de bal op tijd loslaten en weer aanpakken van Bliss. Noah heeft zich dankzij Bliss beter leren aankleden, dingen aanpakken en geven, gerichter leren kijken, ervaringsgericht geleerd.”

•••

Als je een zorgvraag hebt, kan je moeite hebben met een gezonde dag- en nachtstructuur. Je ervaart je leven als chaotisch of je houdt er juist een dwangmatige structuur op na. Waar je een gezonde structuur niet voor jezelf kan opbrengen, kan je dit vaak wel voor je allerliefste maatje. In eerste instantie ontstaat deze structuur uit verantwoordelijkheid en plichtsbesef voor je hond. Gaandeweg ontdek je ook zelf de voordelen van een gezonde structuur en ben je in staat, ook zonder hond, om dit na te leven. Je wil en kan nu wel deze structuur voor jezelf opbrengen.

De algehele zorg en verantwoordelijkheid nemen voor een hond, draagt bij aan betere zorg voor jezelf, meer verantwoordelijkheid nemen en opkomen voor jezelf. Ik heb eens een heel verlegen jongeman met een lichamelijke beperking begeleid, die niet voor zichzelf durfde op te komen. Op een dag stond hij in de rij voor de kassa van een supermarkt. De meneer achter hem was ongeduldig en reed het boodschappenkarretje tegen zijn hond aan. Hij werd terecht boos en heeft deze meneer op zijn gedrag aangesproken. Dat had hij een paar maanden daarvoor, zonder hond, echt niet gedurfd.

Tot slot wijs ik graag op het onvoorstelbaar aanpassingsvermogen van een hond en zijn grote natuurlijke talent om samen te werken. Hij voelt situaties haarfijn aan en handelt op natuurlijke wijze als hij happy is en een goede band heeft met jou.

Bo is hiervan een goed voorbeeld. Haar baasje gebruikt ’s nachts een zuurstofapparaat. Bo weet van pup af aan niet beter en is gewend aan het geluid. Op een nacht was haar baasje erg verkouden en besloot zij, in verband met haar benauwdheid, haar zuurstoftoevoer stop te zetten. Hoewel het leek alsof Bo in een diepe slaap was, sprong zij na stopzetting van het apparaat onmiddellijk op het bed van haar baasje en likte haar in het gezicht. Dit was haar niet geleerd. Toen het baasje aangaf dat het goed was, sprong ze weer van het bed af en ging verder slapen alsof er niets was gebeurd. Voor het baasje een prachtig moment en een boost in het vertrouwen in hun samenwerking en haar zelfstandigheid; haar hond is er voor haar als ze hulp nodig heeft.

Of het verhaal van Bailey. Zijn baasje kwam op de hei vast te zitten met de rolstoel. Bailey vloog ervandoor en zijn baasje hoorde hem een stukje verderop luid blaffen. Enige tijd later kwamen er een paar wandelaars. Die dachten eerst dat Bailey het op hun Nordic-Walkingstokken had voorzien. Bailey bleek echter hun hulp te halen. Dat was hem niet geleerd.

Een hond heeft dus absoluut een meerwaarde in activerende en/of therapeutische zin. In bijlage I heb ik hiervan een overzicht opgenomen.

SOORTEN HULPHONDEN

Volgens de indeling van het internationaal overkoepelend orgaan voor assistentiehonden zijn er drie soorten hulphonden:

Geleidehonden

voor de blinden en slechtzienden. Een geleidehond leidt een blinde of slechtziende veilig over straat. Die weet waar hij heen wil en geeft routeaanwijzingen aan zijn hond, zoals links of rechts. Hij moet dus wel zelf de weg weten. De hond omzeilt obstakels en stopt voor stoepjes en trappen. Op commando zoekt hij een deur, een bushalte, een treiningang, een lege zitplaats. De geleidehond werkt voor een deel zelfstandig, op eigen initiatief. Hij moet soms zelfs een commando weigeren, wanneer het opvolgen ervan leidt tot een onveilige situatie.

Signaalhonden

voor de doven en slechthorenden. Een signaalhond attendeert op belangrijke geluiden, zoals een deurbel, rookalarm, passerend verkeer, het roepen van de naam, gehuil van een baby, de telefoon of een wekker.

Een signaalhond waarschuwt als volgt:

•De hond hoort een geluid;

•de hond loopt naar de dove of slechthorende toe en tikt deze aan;

•hij weet dan dat de hond een geluid heeft waargenomen waar hij op is getraind;

•hij volgt de hond, die hem naar de geluidsbron brengt.

Het voordeel van een signaalhond boven een technisch weken waarschuwingssysteem is dat een hond niet alleen thuis, maar ook op straat of andere plaatsen kan waarschuwen voor geluiden.

ADL-honden

voor mensen met een andere beperking die niet visueel of auditief is. ADL staat voor Algemeen Dagelijkse Levensverrichtingen. De diversiteit aan beperkingen waarbij een hond een rol vervult, wordt steeds groter. Ik kan dat alleen maar toejuichen. Ik ontdek steeds meer de kracht van een hond. Ik zie honden geregeld een rol vervullen die ik niet voorzag of getraind heb. Van deze intuïtieve gave van honden kan nog veel meer gebruik worden gemaakt. Een hond kan ook hulp bieden bij klachten waarvoor in eerste instantie niet aan een hond wordt gedacht, zoals burn-outklachten.

De laatste jaren ontstaat een steeds grotere groep van mensen die kampen met een burn-out. Een burn-out is een uitputtingsreactie van lichaam en geest, ten gevolge van overmatige stress. Het kan vergeleken worden met het leegraken van de accu, het voortdurend in een te hoge versnelling staan of het zo ver uitrekken van een elastiek dat het knapt. Voorheen ontstonden burn-outklachten vooral bij mensen in de leeftijd van 35 tot 45 jaar. Steeds meer blijken 25- tot 35-jarigen burn-outklachten te hebben. Dit vind ik persoonlijk niet zo gek.

In de huidige 24-uurswereld is er een constante informatieuitwisseling met de hele wereld mogelijk. Dit geeft veel mogelijkheden, maar heeft als nadeel dat het brein constant bezig is met filteren en het opslaan van deze informatie. Informatie die niet alleen belastend is, maar ook vaak onjuiste verwachtingen schept of een te rooskleurig beeld schetst. Door de toenemende invloed van sociale media komen jongeren nauwelijks meer tot rust en kan een gevoel ontstaan dat hun eigen wereld minder gelukkig en succesvol is. Hieruit vloeit onzekerheid en een te laag zelfbeeld, met uitputting en overbelasting als gevolg.

Om weer in balans te komen, is bewustwording de eerste stap. Een hond kan helpen om je weer sneller in balans te brengen en ervoor zorgen dat er een beroep gedaan wordt op je zintuigen en emoties, in plaats van alleen op je brein. Daarnaast functioneert een hond als begrenzer. Hij kan helpen om je eigen grenzen te bepalen, zodat je daar niet overheen gaat, en erger wordt voorkomen. Als honden meer preventief ingezet worden, zullen burn-outklachten of andere klachten, zoals eenzaamheid, minder ontstaan.

Op de volgende pagina’s geef ik een overzicht van beperkingen waarbij ADL-honden van onschatbare waarde kunnen zijn.

Lichamelijke beperking

Bij een lichamelijke beperking is de hulp van een hond in eerste instantie vooral praktisch van aard. De hond helpt met aan- en uitkleden, haalt en brengt allerlei dingen zoals de post, telefoon of schoenen, raapt voorwerpen op die zijn gevallen, bedient licht- of liftknoppen, maakt deuren en lades open en dicht en helpt bij boodschappen doen. De hond doet deze opdrachten uitsluitend op commando. Door deze praktische hulp word je veel zelfstandiger. Daarnaast is de hond vaak van grote emotionele waarde.

Monique is geboren met korte armen zonder handen, en korte benen. Inmiddels is zij aan haar derde hulphond begonnen. Monique beschrijft hoe haar hulphonden alle drie van grote waarde zijn in haar dagelijkse leven. Voor mij is Monique het levende bewijs dat er van alles mogelijk is in je leven, zolang je positief blijft en er volledig voor gaat. In februari 2016 is Monique moeder geworden van haar dochter Serena. Ik heb diep respect voor de wijze waarop zij en haar honden de zorg voor Serena op zich nemen.

“Ik kan gebruikmaken – ook voor Serena – van de 24-uurs assistentie op afroep en aanwijzing van zorgorganisatie Fokus. Om het klaarmaken voor het voeden van Serena iets sneller te doen, piepte ik een ADL-assistent op. ‘Ik kan er met een kwartiertje zijn,’ was het antwoord. Ik kon en wilde Serena niet al die tijd laten huilen. Mijn hulphond Santi draaide om ons heen. Ik wiebelde met mijn schouder en zei ‘trek’. Ze trok mijn jurkje omlaag tot onder mijn borst. Het lukte me om met mijn mond de voedings-bh los te klikken en ik vroeg Santi deze verder naar beneden te trekken. Dit deed ze fantastisch en in alle rust. Ze haalde zelfs het anti-lekpadje (dat de lekkende melk opvangt) voorzichtig met haar tanden tussen mijn borst en bh vandaan.

Bij Serena rolden de tranen over haar wangen van ‘Ik heb honger!’. Bij mij van dankbaarheid voor de hulp van Santi op zo’n cruciaal moment. Snel tilde ik Serena op mijn bovenbeen, ik leunde iets naar voren en toen kon ze eindelijk drinken. Het was stil. De rust was wedergekeerd en de honden lagen om me heen. Ik werd overspoeld door emoties. ‘Het is me gelukt, het is óns gelukt!’”

•••

Posttraumatische stressstoornis

Een posttraumatische stressstoornis wordt veroorzaakt door een traumatische ervaring. Dit trauma kan opgelopen zijn in een oorlog, zoals bijvoorbeeld bij veteranen, maar ook door emotionele mishandeling, seksueel misbruik, verkrachting of fysiek (huiselijk) geweld. De symptomen van een posttraumatische stressstoornis zijn herbeleving, vermijding van herinneringen of emotionele uitschakeling hiervan, ernstige prikkelbaarheid, slaapstoornissen, extreme spanning door bepaalde prikkels, irritaties en hevige schrikreacties. Ook kan iemand in een depressie belanden, waardoor hij zijn levenslust verliest. Met een hond leert hij opnieuw deel te nemen aan het maatschappelijk verkeer en durft hij weer naar buiten. Het vertrouwen om dit te doen neemt langzaamaan toe, omdat de hond helpt bij bepaalde situaties. Zo kan de hond hem bij een paniekaanval wegtrekken uit stressvolle situaties of een buffer vormen tussen hem en andere mensen. Ook werkt de hond als een spiegel, zodat onrust en zenuwen snel worden herkend en vroegtijdig hiernaar wordt gehandeld. Verder kan een hond leren om te reageren op de eerste signalen van een nachtmerrie. Hij maakt zijn baasje dan wakker, waardoor hij niet in een heftige nachtmerrie belandt. Hij wordt gekalmeerd door het contact met zijn hond en kan daarna weer rustig slapen. Tot slot is het heel belangrijk dat er altijd een maatje is, die nooit een oordeel heeft, ongeacht wat voor gedrag wordt vertoond. Bij bijvoorbeeld bewuste verwonding (automutilatie), zal de hond geheel anders reageren dan een mens, zeker als het een partner of familielid betreft.

Dolores heeft een posttraumatische stressstoornis door heftige ervaringen in haar jeugd. Haar hond Suus is haar grote steun en toeverlaat. Ik ben dankbaar dat Dolores haar verhaal wil delen en weet zeker dat zij jou gaat ontroeren. Bij mij is dat in ieder geval gebeurd.

“Op Marktplaats kwam ik de advertentie voor Suus tegen. Haar foto’s spraken me enorm aan en er was een klein stemmetje dat tegen me zei: Dit is jouw hond. Ik vertrouwde dat stemmetje voor geen meter, maar reageerde toch op de advertentie. Suus is een prachtige labradoodle en was destijds anderhalf.