DE SCHARLAKEN ZEILEN

Aleksander Grin

Aangeboden en opgedragen aan Nina Nikolajewna Grin, de auteur, St.Petersburg, 23 november 1922

© Uitgeverij Nobelman, Groningen 2015

All rights reserved

ISBN 978-94-91737-15-2

De scharlaken zeilen van Alexander Grin is oorspronkelijk in een gedrukte hardcover versie met stofomslag en kleurenillustraties verschenen bij Amstel Ark Press (2013), als imprint van Uitgeverij Nobelman (ISBN 978-94-91824-02-9).

Amstel Ark Press bedankt het literair-memoriaal museum A.S. Grin, Feodosija, de Krim, Oekraïne, en vooral Jelena Svetlitsjnaja en Irina Panaioti.

Vertaald uit het Russisch door Margaretha H.M.Bücking

Omslagontwerp: Designdays, Nynke Visser
Omslagillustratie: Savva Brodskij (1963-1964), © het literair-memoriaal museum A.S. GrinI

Conversie e-book: Alderlane Digital Publications

www.nobelman.nl

I DE VOORSPELLING

Longren was tien jaar lang matroos op de Orion geweest, een flinke brik van driehonderd ton, waar hij meer aan was gehecht dan menig zoon aan zijn eigen moeder, maar nu moest hij dan toch de dienst verlaten.

Dat gebeurde als volgt: op één van zijn zeldzame terugtochten naar huis, zag hij vanuit de verte dat er iets aan de hand was. Zijn vrouw Mary stond niet, zoals altijd, in de deuropening. Zij klapte dan in haar handen en kwam hem buiten adem tegemoet rennen. In plaats van Mary stond er een bedroefde buurvrouw naast een nieuw kinderbedje in de kleine woning van Longren.

‘Drie maanden verzorg ik haar al, ouwe,’ zei ze. ‘Kijk maar eens goed naar je dochter!’

Verdoofd van schrik boog hij naar voren en zag een mensje van acht maanden, aandachtig kijkend naar zijn lange baard. Toen ging hij zitten, boog het hoofd en begon aan zijn snor te draaien. Zijn snor was vochtig alsof het geregend had.

‘Wanneer is Mary dan gestorven?’ vroeg hij.

De vrouw vertelde het droevige verhaal, tussendoor brabbelde ze wat liefs tegen het meisje. Ze verzekerde Longren dat Mary naar het paradijs was gegaan. Toen Longren uiteindelijk alles had aangehoord, leek het paradijs hem niet veel meer dan een houten schuur toe, en hij bedacht dat het schijnsel van hun eenvoudige lamp, waar ze dan met z’n drietjes onder zouden zitten, voor haar waarschijnlijk veel fijner zou zijn.

De financiële toestand van de jonge moeder was een maand of drie geleden heel slecht. Meer dan de helft van het geld dat Longren had achtergelaten was na een moeilijke bevalling besteed aan haar genezing en aan de kosten voor het kind. Uiteindelijk moest ze geld te leen vragen aan Manners, ze moesten immers leven. Manners had een klein hotel en een winkeltje en had dus wel wat geld.

Mary was om zes uur ‚s avonds naar hem toe gegaan. Tegen zevenen was de buurvrouw haar tegengekomen op de weg naar Liss. Ze huilde en was in de war en ze zei dat ze naar de stad ging om haar trouwring in pand te geven. Ze voegde er aan toe dat Manners haar wel geld had willen geven, maar dat hij daarvoor met haar naar bed wilde. Ze was toen weer weggegaan.

‘We hebben echt niks eetbaars meer in huis,’ zei ze tegen de buurvrouw. ‘Ik ga naar de stad, we
halen het wel op de een of andere manier tot mijn man terugkomt.’

Het was een koude avond met een stevige wind. De buurvrouw probeerde Mary tevergeefs over te halen niet tegen de avond naar Liss te gaan. ‘Je wordt doorweekt Mary. Het regent nu nog niet zo hard, maar die wind, dat weet je, straks gaat het stortregenen.’

Het kostte minstens drie uur met flink lopen, om van het dorpje aan zee naar de stad en weer terug te komen, maar Mary luisterde niet naar de raadgeving van de buurvrouw.
‘Ik heb al zoveel gezeurd bij jullie,’ zei ze, ‘er is bijna geen familie waar ik niet ben wezen vragen om brood, thee of meel. Ik breng mijn ring weg en basta.’ Ze ging en kwam terug, maar de volgende dag kreeg ze hoge koorts. Door het slechte weer en de ijzel in de avond had ze een dubbele longontsteking gekregen. Dat zei de arts uit de stad, die door de aardige buurvrouw was geroepen. Een week later was het tweepersoons bed van Longren leeg en was de buurvrouw verhuisd naar zijn huis om het kleine meisje te verzorgen. Dat was voor haar, als alleenstaande weduwe, niet moeilijk.

‘Bovendien,’ zei ze, ‘is het wel gezellig met zo’n onschuldig kleintje’.

Longren ging naar de stad, haalde zijn salaris en nam afscheid van zijn kameraden. Hij zou zich voortaan wijden aan de opvoeding van de kleine Assol. Zolang het kindje nog niet goed kon lopen verzorgde de weduwe haar als een tweede moeder en woonde ze bij de matroos. Maar zodra Assol niet meer over de drempels viel, was Longren van plan om zelf voor het meisje te zorgen, wat hij dan ook vastberaden aankondigde. Hij bedankte de weduwe voor haar medeleven en haar behulpzaamheid en begon zijn eenzaam weduwnaarsleven, waarin al zijn gedachten, hoop, liefde en herinneringen om het kleine meiske draaiden.

Van zijn tien jaar rondzwerven had hij niet veel geld overgehouden. Hij moest werken. Niet lang daarna kon je in de winkel in de stad zijn speelgoed vinden: kunstig gebouwde bootjes in mini-atuur, kotters, zeilboten met één of twee dekken, kruisers, stoomboten, kortom, de boten die hij kende. Dit werk was voor hem een herinnering aan het lawaai in de haven en het bruisende zee-mansleven. Met deze verdiensten kon Longren een bescheiden leven leiden. Hij was altijd al een tamelijk gesloten mens geweest, maar na de dood van zijn vrouw werd hij nog stiller en nog meer op zichzelf. Op feestdagen kwam hij wel eens in de kroeg, maar hij ging nooit gezellig bij de mensen zitten. Haastig gooide hij aan de bar een glaasje wodka achterover en vertrok weer, vluchtig ‘ja’ en ‘nee’, ‘hallo’, ‘tot ziens’ en ‘gaat wel’ zeggend als antwoord op de vragen en knikjes van zijn buren aan de bar.

Hij had een hekel aan bezoek. Hij gooide ze er niet meteen uit natuurlijk, maar hij gaf met opmerkingen en rare voorwendsels duidelijk aan dat hij er geen zin in had en de gasten bedachten dan maar snel een reden om ervandoor te gaan.

Zelf kwam hij ook nooit ergens anders en daardoor vervreemdden hij en zijn dorpsgenoten van elkaar. Als het werk van Longren - zijn speelgoed - meer met het dorp te maken had gehad, dan had hij de gevolgen van die afstandelijkheid meer gevoeld. De spullen die hij nodig had voor zijn werk en de levensmiddelen kocht hij allemaal in de stad. Bij Manners kocht Longren nooit iets, nog geen doosje lucifers. De hele huishouding deed hij alleen en hij leerde zichzelf geduldig de kunst van het opvoeden van een meisje aan.

Assol was al vijf toen haar vader voor het eerst een beetje glimlachte als hij naar haar vrolijke, mooie gezichtje keek, als ze bij hem op de knie zat en zijn vest probeerde los te maken of grappige zeemansliedjes zong. Eigenlijk waren dat schunnige liedjes, maar gezongen met die kinderstem en af en toe zonder de ‘r’ hadden die liedjes het effect van een dansende bruine beer met een blauwe strik.
In die dagen gebeurde er iets waardoor vader én dochter getroffen werden. Het was een vroege lente, guur als de winter, maar toch anders. Al zo’n drie weken lang joeg er een sterke noordenwind over het koude kustland.

De vissersboten die op het strand getrokken waren, vormden in het witte zand een lange rij donkere kielen. Het leken wel de graten van een reusachtige vis. Niemand waagde zich naar buiten om te werken in dit weer. In de enige straat van het dorpje kwam je nauwelijks iemand tegen. Iedereen zat thuis. Een koude wervelwind, die van de duinen naar de leegte van de horizon snelde, maakte van de buitenlucht een ware kwelling. Uit alle schoorstenen in Kaperna wapperde rook over de steile daken,van ‚s ochtends vroeg tot ‚s avonds laat.

Maar deze noordenwind lokte Longren vaker zijn warme huisje uit dan de zon die met helder weer de zee en Kaperna bedekte met een gouden gloed. Longren ging dan helemaal naar het eind van de houten pier en stond daar heel lang zijn pijp te roken, die door de wind steeds weer opgloeide. Hij stond te kijken hoe aan de kust het blootgelegde zand met grijs schuim werd bedekt, achterna gezeten door hoge golven, wiens razende vlucht naar de zwarte, stormachtige horizon de lucht vulde met vluchten langharige droomfiguren, die in losgeslagen wilde wanhoop naar een verre troost snelden. Het steunen en kreunen, het loeiende geluid van de enorme massa’s water, en de wind die bijna onzichtbare strepen door de lucht trok met zijn sterke,gelijkmatige kracht, gaven de uitgeputte ziel van Longren die afstomping en verdoving die het grote verdriet verkleinden tot een vaag gevoel van droefheid, zo’n soort gevoel als na een diepe slaap.

Op één van deze dagen zag Chin, de twaalfjarige zoon van Manners, dat het bootje van zijn vader tegen de palen onder de pier sloeg, waarbij de zijkant vernield werd. Hij liep terug naar huis om zijn vader te roepen. De storm was nog maar net begonnen, Manners was vergeten zijn bootje op het strand te trekken. Hij liep direct naar de waterkant, waar hij Longren, die met zijn rug naar hem toe stond en een pijp rookte, aan het eind van de pier zag. Behalve de twee mannen was er niemand. Manners liep tot halverwege de pier, sprong van daar in het woest klotsende water en maakte het touw los. Staande in het bootje probeerde hij naar de kant te komen door zich met zijn handen langs de pier te trekken. Roeispanen had hij niet bij zich en toen het bootje begon te schommelen, miste hij de volgende paal en een rukwind duwde de neus van het bootje van de pier af, richting de oceaan. Manners kon nu geen enkele paal meer te pakken krijgen, zelfs niet als hij zich helemaal uitstrekte. De wind en de golven duwden het schommelende bootje naar de verte, het noodlot tegemoet. Manners schatte de situatie in en wilde in het water springen om naar de kant te zwem-men, maar eigenlijk kwam dat besluit te laat. Het bootje dreef al bij het eind van de pier, waar het water diep was en de hoge golven hem zeker zouden verzwelgen. Tussen Longren en Manners was misschien twintig meter afstand. Manners werd weliswaar de stormende verte ingesleept, maar redding was nog mogelijk, want onder Longren hing een reddingslijn aan de pier die aan één kant was verzwaard en bij slecht weer zo in het water kon worden gegooid.

‘Longren!’ schreeuwde Manners in doodsangst. ‘Wat sta je daar nou? Zie je niet dat ik wegdrijf?

Gooi dat touw!’

Longren zweeg en bleef rustig kijken naar Manners die in paniek heen en weer liep in het bootje.

Er kwam alleen wat meer rook uit zijn pijp, die hij langzaam uit zijn mond haalde om beter te kunnen zien wat er gebeurde.

‘Longren!’ schreeuwde Manners. ‘Je hoort me toch, ik ben in nood. Help me!’

Maar Longren zei niks, het leek net of hij het wanhopige geschreeuw niet hoorde. Hij bleef doodstil staan tot het bootje zover was afgedreven dat het geluid van Manners geschreeuw nauwelijks meer tot hem doordrong. Manners brulde en smeekte hem de vissers te hulp te halen, hij beloofde geld, bedreigde en vervloekte hem. Longren kwam alleen een beetje dichter bij de rand van de pier om het heen en weer schommelende bootje niet uit het oog te verliezen.

‘Longren!’ het klonk alsof je binnen in huis zat en bovenop het dak iemand stond te schreeuwen. ‘Help!’

Toen haalde Longren diep adem, hij wilde niet dat er een woord verloren ging in de wind, en schreeuwde:

‘Zo heeft zij ook gesmeekt! Denk daar maar aan zolang je nog leeft, Manners. Vergeet het niet!’
Toen hield het geschreeuw op en Longren ging naar huis. Toen Assol wakker werd, zag ze haar vader bij het laatste schijnsel van de lamp in diep gepeins verzonken. Ze riep hem en hij kwam bij haar om haar een liefdevolle kus te geven en haar weer lekker in te stoppen.

‘Ga maar lekker slapen, meiske,’ zei hij, ‘het is nog lang geen tijd om op te staan.’

‘Wat was je aan het doen?’

‘Een duister spelletje, Assol, ga jij maar slapen!’

De volgende dag sprak men in Kaperna alleen maar over de vermiste Manners. Op de zesde dag brachten ze hem terug, meer dood dan levend en vol wrok. Alle dorpjes in de omgeving kenden al snel zijn verhaal. Tot aan de avond had hij rondgedobberd, met gebroken ledematen door het stoten tegen de zijkanten en de bodem van het bootje, in zijn vreselijke strijd tegen de woeste golven, die in een voordurende dreiging voor de gek van angst geworden winkelier, hem steeds overboord probeerden te gooien. Hij was uiteindelijk opgepikt door het stoomschip Lucretia, op weg naar Kasset. Onderkoeld en in shock leefde hij niet lang meer. Nog geen achtenveertig uur later overleed hij, maar niet voordat hij Longren alle mogelijke ellende die iemand maar kan bedenken, had toegewenst. Het relaas van Manners over hoe de matroos zijn ondergang had gadegeslagen en hem niet te hulp kwam, verbaasde de inwoners van Kaperna, meer nog omdat hij met moeite uit zijn woorden kwam en steunde en kreunde. Om maar niet te spreken van het onbegrip over de houding van Longren; slechts een enkeling herinnerde zich de belediging (en het andere) van toen, en dat hij nog steeds zo treurde over Mary. Ze vonden het afgrijselijk, onbegrijpelijk en verbijsterend dat hij had gezwegen. Zwijgend was hij daar blijven staan, tot de laatste woorden die hij Manners achterna geschreeuwd had. Hij stond daar, onbeweeglijk, streng en stil, als een rechter die een diepe verachting voor Manners toonde. Zijn zwijgen was erger dan haat geweest, ze hadden het allemaal gevoeld. Als hij had geschreeuwd, met gebaren of op andere wijze zijn leedvermaak had geuit, of met wat dan ook zijn vreugde over de wanhoop van Manners had getoond, dan hadden de vissers het wel begrepen. Maar hij reageerde anders dan zij, op zijn eigen manier, onbegrijpelijk. Daarmee had hij zich boven de anderen verheven, oftewel, hij had iets gedaan wat niet vergeven kon worden. Hij werd van nu af aan buitengesloten van alles wat er gebeurde in het dorp. Niemand keek hem verder meer aan, niemand begroette hem, stak hem een hand toe of gaf een blijk van herkenning. De kleine jongens uit het dorp riepen hem na: ‘Longren heeft Manners laten verzuipen!’ Het deed hem niets. Ook het feit dat de vissers in de kroeg of op het strand tussen de bootjes niets zeiden als hij er bij stond en hem uit de weg gingen, alsof hij een besmettelijke ziekte had, deerde hem kennelijk niet. Hij was altijd al een buitenbeentje geweest, maar door dit voorval met Manners lag hij er helemaal uit. Hierdoor ontstonden grondige, wederzijdse haatgevoelens die ook aan Assol niet voorbijgingen.

Het meisje had geen vriendinnen. De algemeen geldende moraal dat de basis van een gezin vader én moeder moet zijn, was er in Kaperna ingegaan als water in een spons. De twintig à dertig kinderen van haar leeftijd hadden zich onmiddellijk daarbij aangepast, zoals alle kinderen in de wereld dat kunnen, en ze sloten de kleine Assol voor altijd buiten hun wereld. Dat gebeurde natuurlijk niet van de ene op de andere dag, het proces werd ook door de volwassenen gevoed. Het leek bijna op een zwaar verbod en het groeide in de kinderhoofdjes door geklets en geruchten uit tot angst voor het huis van de matroos.

Er kwam ook nog bij dat de teruggetrokken manier van leven van Longren nu aanleiding tot onzinnige roddels gaf. Er werd over Longren gezegd dat hij ooit iemand had vermoord, dat hij daarom waarschijnlijk niet meer op het schip werkte, dat hij zo somber en mensenschuw was omdat zijn ‘misdadig geweten gekweld werd door wroeging’. Als Assol te dicht bij spelende kinderen kwam, werd ze weggejaagd, of ze gooiden modder naar haar en riepen dat haar vader mensenvlees had gegeten en nu vals geld maakte. De ene na de andere naïeve poging van haar om toch vriend-schap te sluiten, eindigde altijd in een hevige huilbui, blauwe plekken, schrammen of andere blijken van de openbare mening. Uiteindelijk liet ze het maar zo, hoewel ze af en toe toch aan haar vader vroeg:
‘Zeg eens, waarom houdt niemand van ons?’
‘Hè, Assol,’ zei Longren, ‘dat kunnen ze toch helemaal niet. Je moet dat kunnen en zij zijn daar
niet toe in staat’.
‘Hoe moet je dat dan doen?’
‘Kijk, zo!’ Hij tilde haar op en drukte een kus op haar droevige ogen. Ze kneep haar ogen dicht van geluk.

Het liefste klom Assol, ‚s avonds of op een vrije dag, bij haar vader op schoot, nadat hij zijn potten met lijm, zijn materiaal en zijn onafgemaakte werk opzij legde, zijn schort afdeed en zijn pijp aanstak. Als hij zijn armen beschermend om haar heen deed, pakte zij de stukken speelgoed op en vroeg wat het voorstelde. Op deze manier kreeg ze prachtige, originele lessen over het leven en over de mensen. Dankzij de voormalige levenswijze van Longren gingen die lessen meestal over toe-vallige dingen, over iets wat er was gebeurd, over vreemde zaken, wonderlijke en ongewone dingen. Longren leerde haar hoe ze de touwen moest noemen, de zeilen en andere dingen uit het zeemansleven. Hij wisselde de lessen af met verhaaltjes, waarin bijvoorbeeld een braadspil, een stuurwiel, een mast, verschillende soorten bootjes of iets dergelijks voorkwam. De afzonderlijke voorwerpen liet hij een rol spelen in grote verhalen over zeereizen, waarbij hij bijgeloof, werkelijkheid en fantasie door elkaar haalde. Zo had hij het bijvoorbeeld over de tijgerkat, die schipbreuken kon voorspellen. En de sprekende, vliegende vis, die ervoor zorgde dat je uit de koers raakte als je niet deed wat hij wilde. En de Vliegende Hollander met zijn krankzinnig geworden bemanning. Hij had het over voortekenen, visioenen, zeemeerminnen en piraten, kortom, alle fabels die een matroos weleens vertelde als hij niets te doen had omdat het schip niet uit kon varen, of als hij in zijn stamkroeg zat. Longren vertelde ook over schipbreukelingen, over verwilderde mensen die niet meer konden praten, over geheime schatten, over muitende gevangenen en over nog veel meer. Het meisje luisterde misschien wel met meer aandacht dan Columbus destijds kreeg toen hij vertelde over het nieuwe continent.
‘Hè, vertel nog eens wat?’ vroeg Assol, als Longren, in gedachten verzonken, niets meer zei. Dan
viel ze in slaap tegen hem aan, met haar hoofd vol wonderlijke dromen. Ook vond ze het geweldig als de verkoper van de speelgoedwinkel uit de stad langskwam om Longrens werk te kopen. Die nam altijd iets lekkers voor haar mee: appels, een lekker gebakje, een handvol noten. Dat deed hij eigenlijk om haar vader te paaien, om dan wat van de prijs af te kunnen dingen. Longren vroeg eigenlijk altijd de reële prijs, want hij hield niet van sjoemelen. Maar de verkoper bleef maar zeuren. Dan zei hij:
‘Ach man, ik heb er een hele week aan gewerkt.’ Zo’n bootje was tweeëntwintig centimeter lang.
‘Kijk eens hoe stevig, kijk eens naar de diepgang! Het is kwaliteit, man. Daar kunnen wel vijftien
mensen in zitten onder alle weersomstandigheden!’ Maar als hij dan het stille genieten van het meisje zag als ze knabbelde aan haar appel, verdween zijn vastberadenheid en zijn zin in kibbelen meteen. Hij gaf toe, en de verkoper kon dan gniffelend weggaan met een mand vol prachtig, goed gemaakt speelgoed.

Longren deed zelf het hele huishouden: hij hakte hout, haalde water, maakte de kachel aan, verstelde kleren, deed de was, streek het wasgoed, en dan had hij ook nog tijd om de kost te verdienen. Toen Assol acht jaar was, leerde hij haar lezen en schrijven. Soms nam hij haar mee naar de stad. Later liet hij haar zelfs alleen gaan, om geld te halen van de winkel of om speelgoed te brengen. Dat gebeurde niet zo vaak, hoewel Liss maar vier kilometer van Kaperna af lag. De weg liep door een bos en in het bos kon een kind bang worden. Er kon van alles gebeuren, hoewel dat natuurlijk op zo’n korte afstand niet zo ernstig hoefde te zijn, maar je moest het toch niet vergeten.

Daarom liet Longren haar alleen op mooie dagen naar de stad gaan, als ‚s ochtends de bosjes langs de weg vol in het zonlicht stonden, de bloemen bloeiden en het vredig was, zodat geen spook-beelden de gevoelige Assol konden bedreigen.

Op een keer, toen Assol op de helft van de tocht was, ging ze aan de kant van de weg zitten en pakte haar mandje om een stuk koek te eten voor het ontbijt. Al etend legde ze het speelgoed wat recht en ze zag een paar bootjes die nieuw waren voor haar. Longren had deze in de nacht gemaakt. Een daarvan was een miniatuur wedstrijdjacht, een wit scheepje met scharlakenrode zeilen van stukjes zijde. Longren gebruikte die zijde voor de bekleding van de kajuiten van speelgoedbootjes voor iemand met heel veel geld. Toen hij dit scheepje maakte, kon hij kennelijk geen geschikte stof vinden voor de zeilen en had toen deze restjes scharlakenrode zijde gebruikt. Assol vond het prachtig. De vrolijke, vlammende kleur brandde in haar hand, het leek wel of ze vuur vasthield. De weg waar ze liep werd onderbroken door een beek met een wankel houten bruggetje erover. De beek verdween zowel links als rechts in het bos. Als ik het bootje nou een beetje laat varen, bedacht Assol, het wordt toch niet erg nat en ik kan het dan weer afdrogen. Ze ging bij het bruggetje het bos in, liet zich langzaam tot bij het water zakken en zette het bootje in het water. Het scharlakenrood van de zeilen weerkaatste direct in het heldere water en het licht dat door de stof scheen, trilde met een roze schijnsel over de witte stenen op de bodem.

‘Waar kom je vandaan, kapitein?’ vroeg Assol deftig aan de denkbeeldige man en ze zei zelf: ‘Ik kom uit......ik kom uit......uit China kom ik. Wat heb je meegebracht? Wat ik meegebracht heb? Dat zeg ik niet. Ach, jij kapitein! Nou, dan leg ik je terug in de mand.’ Net toen de kapitein zich bedacht en bedeesd wilde zeggen dat hij een grapje had gemaakt en de olifant wel wilde laten zien, draaide het bootje met de boeg naar het midden van de beek. Het was in een zijstroompje terecht gekomen en als een echt jacht voer het nu in volle vaart in het midden van de beek stroomafwaarts. Nu veranderde plotseling alles: de beek werd een brede rivier, het bootje een groot schip, ver weg, wat ze verschrikt en verbouwereerd probeerde te grijpen, waarbij ze bijna in het water viel. De kapitein is geschrokken, bedacht ze, en rende achter het wegdrijvende speelgoed aan in de hoop dat het ergens tegen de oever zou stoten. In de haast sleepte Assol de mand mee, die was niet zo zwaar maar wel lastig, en ze riep maar:

‘O God, hoe kan dat nou....’ Ze probeerde al struikelend, vallend en weer verder rennend het mooie, wegdrijvende driehoekje van de zeilen in het oog te houden.

Assol was nog nooit zo diep het bos in geweest als deze keer. Ze wilde zo graag het speelgoed te pakken krijgen dat ze niets anders meer zag. Op de oever waar ze rende lagen allerlei hinder-nissen,waar ze eigenlijk op moest letten. Bij iedere stap was er wel een omgevallen, met mos bedekte boomstam, een kuil, een hoge varen, een rozenstruik, een jasmijn of een notenboom.

Bij die inspanningen verloor ze langzaam haar krachten, ze moest steeds vaker stoppen om op adem te komen of om een kleverig spinneweb van haar gezicht te vegen. Iedere keer als het bos wat meer open werd en de zegge en het riet hoog opgegroeid waren, verloor ze het rode schijnsel van de zeilen helemaal uit het oog. Een bocht verder zag ze ze weer statig en vastberaden verder vluchten. Als ze omkeek, schrok ze van het dichte woud met zijn kleurschakeringen, van de dampende zuilen van licht tussen de bladeren en de donkere spleten in de aankomende schemering. Een momentje van onzekerheid was het maar, dan dacht ze weer aan het speelgoed en na een paar keer een diepe zucht geslaakt te hebben rende ze weer uit alle macht verder.

Na ongeveer een uur met deze onrustige en vruchteloze jacht bezig te zijn geweest, zag Assol met verbazing en opluchting dat de bomen voor haar opeens verder uit elkaar stonden en de blauwe baai zichtbaar werd, met daarachter de wolken en een heuvelrand met geel zand. Ze rende ernaartoe, van vermoeidheid viel ze bijna. Hier was de monding van de beek niet zo groot en niet diep, zodat ze nog wel het flikkerende blauw van de stenen kon zien, tot de beek verdween in een aanspoelende golf. De heuvel was niet zo hoog, maar wel bezaaid met boomwortels. Assol zag beneden bij de beek op een grote, platte steen een man zitten, met de rug naar haar toe. Hij had het ontsnapte scheepje in zijn handen en bekeek het van alle kanten, zoals een olifant een zojuist gevangen vlindertje zou bekijken. Wel een beetje opgelucht, omdat het scheepje nog heel was, klom ze naar beneden tot vlak bij de vreemde man. Ze bekeek hem met een onderzoekende blik en wilde wachten tot hij haar zou zien. Maar de onbekende was zo verdiept in de verrassing uit het bos, dat het meisje tijd genoeg had om hem van top tot teen te bekijken en ze kwam tot de conclusie dat ze nog nooit zo iemand had gezien.

Het was dan ook niemand minder dan de rondreizende Egl, een bekende verzamelaar van liedjes, legendes, verhalen en sprookjes. Van onder zijn strohoed kwam golvend grijs haar tevoorschijn; met zijn grijze bloes in een blauwe broek en lange laarzen leek hij meer op een jager. De witte kraag, de stropdas, de riem afgezet met zilverwerk, de wandelstok en de tas met het nieuwe nikkelen slotje verraadden dat hij uit de stad kwam. Zijn gezicht, als je een neus, lippen en ogen tenminste een gezicht kunt noemen, leek lusteloos en zonder expressie, maar zijn zandgrijze ogen glinsterden als staal en zijn blik was dapper en krachtig. Rondom dat gezicht zat een wilde baard en op zijn bovenlip een weelderige, woeste, puntig naar boven stekende snor.

‘Geef hem nu maar aan mij,’ zei het meisje een beetje bang. ‘Jij hebt er al genoeg mee gespeeld.

Hoe heb je het kunnen pakken?’

Egl keek op en liet het jacht uit zijn handen vallen, zo schrok hij van het onverwachte, opgewon-den stemmetje van Assol. De oude man keek haar aandachtig aan, glimlachte en langzaam draaide hij zijn baard in zijn grote, pezige vuist. Het meisje had magere, bruine benen en haar vaak gewassen, katoenen jurkje kwam maar net tot de knieën. Haar donkere, dikke haar was in de war, het kanten hoofddoekje was bijna afgegleden en het haar hing los op haar schouders. Haar hele verschijning was buitengewoon licht en zuiver, als de vlucht van een zwaluw als het ware. Haar donkere ogen met een zweem van droefheid leken een beetje ouder dan haar gezicht; over dat zachte, onregelmatige gezichtje lag een prachtige bruine gloed, precies zoals dat bij een gezonde, blanke huid hoorde. Een klein glimlachje brak door om haar half geopende mond.

‘Ik zweer bij de gebroeders Grimm, Aesopus en Andersen,’ zei Egl, terwijl hij om beurten naar het meisje en het scheepje keek. ‘Dit is iets bijzonders. Luisters eens, liefje! Is dit van jou?’

‘Ja, ik heb er de hele tijd achteraan gerend langs het water. Ik dacht dat ik dood ging. Lag het hier?’

‘Precies bij mijn voeten. Na de schipbreuk kan ik je, omdat ik een kustpiraat ben, deze prijs overhandigen. Een dertien centimeter hoge golf heeft het jacht op het zand geworpen, de bemanning was er al uit. Precies tussen mijn linkervoet en de punt van mijn stok.’ Hij tikte met zijn stok. ‘Hoe heet jij, kleintje?’

‘Assol,’ zei het meisje, terwijl ze het speelgoedbootje, wat Egl haar aangaf, in de mand stopte.

‘Goed.’ De oude man ging verder met zijn onbegrijpelijk gepraat en bleef haar aankijken. Diep in
zijn ogen blonk een grijns van vriendelijkheid. ‘Ik hoefde jouw naam eigenlijk helemaal niet te weten. Het is maar goed dat hij zo vreemd en eentonig is en zo muzikaal als het gesuis van een pijl of het geluid van een zeeschelp klinkt. Wat zou ik gedaan hebben als jij zo’n mooi klinkende, maar supervervelende gewone naam had gehad, die in werkelijkheid echt niet zo mooi is als een Prach-tige Onbekende? Daarom wil ik ook niet weten wie je bent, wie je ouders zijn en waar je woont. Waarom zou ik de betovering verbreken? Toen ik net op deze steen zat, was ik bezig Finse en Japanse sprookjes te vergelijken... Toen dook plotseling dit jachtje op uit de beek en daarna kwam jij... Precies zoals je daar staat. Liefje, ik ben een dichter in hart en ziel, hoewel ik nog nooit zelf iets heb geschreven. Wat heb je in je mandje?’
‘Bootjes,’ zei Assol, zwaaiend met de mand, ‘en een stoomschip en nog drie van die huisjes met vlaggen, waar soldaten in wonen.’

‘Geweldig. Ze hebben jou gestuurd om ze te verkopen en onderweg ben je gaan spelen. Je hebt het bootje laten varen en toen ging hij er vandoor. Zo was het toch, hè?’

‘Heb je het soms gezien?’ vroeg Assol aarzelend, terwijl ze zich probeerde te herinneren of ze dat nou zelf verteld had of niet. ‘Heeft iemand je dat verteld? Of heb je het geraden?’

‘Ik wist het gewoon.’

‘Maar hoe dan?’

‘Dat komt omdat ik de allerbeste tovenaar ben.’
Ze raakte nu een beetje in de war. Na deze woorden van Egl ging de spanning over in schrik. Het verlaten strand, de stilte, het vermoeiende avontuur met het jachtje en het onbegrijpelijke gepraat van de oude man met zijn twinkelende ogen, zijn enorme baard en zijn wilde haardos maakten dat ze de werkelijkheid en het bovennatuurlijke bijna niet meer uit elkaar kon houden. Als Egl nu een raar gezicht zou hebben getrokken, of geschreeuwd zou hebben, zou het meisje huilend en buiten zichzelf van angst zijn weggerend. Maar toen Egl haar wijd opengesperde ogen zag, ging hij zich anders gedragen.

‘Je hoeft voor mij niet bang te zijn, hoor,’ zei hij ernstig. ‘Ik wil juist graag leuk met je praten.’

Nu pas werd hem duidelijk wat hem nou zo boeide aan het gezicht van het meisje: het onbewuste verlangen naar iets moois, iets gelukzaligs. Ach, waarom was hij niet als schrijver geboren? Wat een geweldig verhaal.
‘Nou,’ Egl ging verder. Hij probeerde de rare situatie op te lossen. Zijn liefde voor sprookjes, een gevolg van zijn dagelijks werk, was sterker dan zijn vrees het zaad van een prachtige droom in onbekende grond te zaaien.
‘Nou, Assol, luister goed. Ik was in het dorp waar jij waarschijnlijk vandaan komt, ik bedoel Kaperna. Ik houd van sprookjes en liedjes, en ik was de hele dag in het dorp om misschien iets te horen wat nog nooit iemand heeft gehoord. Maar bij jullie worden geen sprookjes verteld. Bij jullie zingt niemand. En als er al wordt verteld of gezongen, weet je, dan gaat het over slimme kerels of soldaten, waarbij leugens en bedrog altijd mogen. Smerige leugens, net als ongewassen voeten, grof bedrog, onsmakelijk alsof je moet overgeven. Het zijn korte liedjes, vier regels, met een vreselijke melodie.... Wacht even, wat wilde ik ook al weer zeggen. Ik begin opnieuw’.

Hij dacht na en ging verder:

‘Er zal in Kaperna, ooit, maar ik weet niet hoe lang dat gaat duren, een sprookje gebeuren, waar nog heel lang over gepraat zal worden. Jij bent dan al groot, Assol. Op een morgen zie je in de verte, op zee, een scharlakenrood zeil schitteren in de zon. Een wit schip met een hele vracht blinkende scharlakenrode zeilen, komt door de golven klievend recht op jou af. Op dit wonderlijke schip is het stil, geen geschreeuw, geen kanonschoten. Op het strand staan heel veel mensen verbaasd te kijken en te roepen, en jij staat daar ook. Het schip komt statig aanvaren op prachtige muziek. Als het vlak bij het strand is, komt er vanaf het schip een mooi, klein bootje met tapijten, goud en bloemen erin. „Waarom bent u hier? Wie zoekt u?” vragen de mensen op het strand. En dan zie je ineens een mooie, dappere prins. Hij staat daar en steekt zijn handen naar je uit. „Hallo, Assol”, zegt hij, „ik kom van ver, ik heb je in mijn droom gezien en ik ben gekomen om je mee te nemen naar mijn koninkrijk. We gaan daar samen wonen tussen de roze bergen. Je zult alles krijgen wat je wenst. Met jou samen zal het zo vredig en vrolijk zijn, je zult niet meer weten wat verdriet en tranen zijn.” Hij zet je in het bootje en brengt je naar het schip. Je vertrekt voor altijd naar een prachtig land, waar de zon opkomt en de sterren van de hemel komen om je welkom te heten.’
‘Doen ze dat allemaal voor mij?’ vroeg het meisje schuchter. Haar ernstige ogen waren nu vrolijk en straalden vol vertrouwen. Een gevaarlijke tovenaar zou zoiets toch niet vertellen? Ze kwam wat dichterbij. ‘Misschien is dat schip er al?’

‘Niet zo snel,’ zei Egl vlug. ‘Ik heb toch gezegd dat je eerst groot moest worden, en dan ... Wat moet ik zeggen? Dan gebeurt het, punt uit. Wat zou je dan doen eigenlijk?’

‘Ik?’ Ze keek in de mand, maar vond daar kennelijk niets wat een waardige beloning zou kunnen zijn. ‘Ik zou hem heel lief vinden,’ zei ze haastig, maar voegde er onzeker aan toe: ‘Als hij me niet gaat pesten natuurlijk.’

‘Nee, hij gaat je niet pesten,’ zei de tovenaar met een geheimzinnige knipoog. ‘Dat doet hij niet, dat garandeer ik je. Ga nu maar gauw en vergeet niet wat ik je gezegd heb tussen twee slokken uitstekende wodka en mijn ideeën over liedjes van gevangenen. Ga nu maar. Dat al je zorgen uit je lieve hoofdje mogen verdwijnen!’

Longren was in zijn kleine moestuintje bezig met het omspitten van de grond rondom de aard-appelplanten, toen hij Assol halsoverkop aan zag komen rennen, blij en tegelijk ongeduldig kijkend.

‘Zeg...’ zei ze, met moeite haar adem in bedwang houdend. Ze greep met beide handen het werk-schort van haar vader vast. ‘Luister, ik moet je wat vertellen... Op het strand, daar, in de verte, zit een tovenaar....’

Ze begon met de tovenaar en zijn interessante voorspelling. Ze was zo vol van het verhaal dat ze het in de verkeerde volgorde begon te vertellen. Ze beschreef eerst het uiterlijk van de tovenaar en daarna pas hoe alles begonnen was, namelijk de zoektocht naar het verdwenen bootje.

Longren luisterde naar het hele verhaal van het meisje, zonder haar te onderbreken of te glimlachen. Toen ze klaar was, had hij al snel een idee van de onbekende, oude man met in zijn ene hand een fles dure wodka en in de andere het speelgoedbootje. Hij wilde zich omdraaien, maar bedacht toen dat je bij belangrijke gebeurtenissen in een kinderleven serieus en verwonderd moet zijn. Hij knikte plechtig en zei daarbij het volgende:

‘Ja, inderdaad, hij heeft alle kenmerken van een tovenaar. Ik zou hem wel eens willen zien... Maar eh, als je weer gaat, moet je wel op het pad blijven. In het bos kun je zomaar verdwalen.’

Hij zette de schop aan de kant, ging bij het lage, van takken gemaakte hek zitten en zette het meisje op schoot. Ze was doodmoe, toch probeerde ze nog meer dingen te vertellen, maar door de hitte, de opwinding en de vermoeidheid werd ze slaperig. Haar ogen vielen dicht en haar hoofdje liet ze zakken tegen de stevige schouder van haar vader. Nog even en ze was in dromenland, maar ineens kreeg een onverwachte twijfel haar te pakken. Assol schoot rechtop, en vroeg met gesloten ogen en een harde stem:

‘Wat denk je, komt dat tovenaarsschip me halen of niet?’

‘Natuurlijk,’ antwoordde de matroos rustig. ‘Als dat tegen je gezegd is, is het waar.’

Als ze groot is, is ze het vergeten, dacht hij, en voor nu is het niet nodig dit sprookje van haar af te pakken. Ze zal in de toekomst immers veel zeilen tegenkomen, geen scharlakenrode, maar vuile en lelijke: van veraf zijn ze mooi en wit, maar van dichtbij gescheurd en lelijk. Een rondreizende man heeft mijn dochter grapjes verteld. Nou en? Leuke grapjes toch? Een goeie grap! Kijk maar hoe het haar uitgeput heeft, een halve dag in het bos en in het struikgewas. En wat die scharlaken zeilen betreft moet ze net als ik denken: voor haar zullen er scharlaken zeilen komen.

Assol sliep al. Longren pakte met zijn vrije hand zijn pijp en stak hem op. De wind blies de rook door het vlechtwerk naar een struik aan de andere kant. Bij de struik zat een arme jongeman met zijn rug naar het hek een broodje te eten. Het gesprek van vader en dochter vond hij wel heel grappig, en door de geur van die goede tabak kreeg hij zin om te roken.

‘Meneer, wilt u een arme man ook eens laten roken?’ vroeg hij door de takken heen. ‘Mijn tabak is vergeleken met die van u geen tabak, maar, laten we zeggen, vergif.’

‘Voor mijn part,’ zei Longren zachtjes, ‘maar ik heb mijn tabak in mijn andere zak. Ik wil mijn dochter niet wakker maken, zie je.’

‘Wat geeft dat nou! Dan wordt ze wakker, ze slaapt wel weer in en een voorbijganger kan dan eindelijk eens roken.’

‘Nou,’ zei Longren een beetje boos, ‘je hebt toch zelf tabak. Mijn dochter is moe. Je kan later wel even langskomen.’

De arme man spuugde minachtend, hing zijn tas aan zijn stok en siste:

‘Dat is een echte prinses zeker. Dat heb jij haar wijsgemaakt, die schepen uit een ver land! Ach jij, mafkees, en ik zei nog wel meneer!’

‘Zeg, luister,’ zei Longren zachtjes, ‘ik wil haar wel wakker maken, maar alleen om jou een pak slaag te geven. Verdwijn!’

Een half uur later zat de bedelaar in de kroeg met een groep vissers. Achter hen zaten potige dames met dikke wenkbrauwen en handen als ronde keistenen. Soms trokken ze hun mannen aan hun mouw, soms reikten ze over hun schouders naar de wodka en dronken het dan zelf op. De bedelaar, die door de belediging kookte van woede, vertelde:

‘En hij gaf me geen tabak. „Als jij meerderjarig bent,” zegt ie, „dan,” zegt ie, „komt er speciaal voor jou... een rood schip. Jij bent nou eenmaal voorbestemd om met een prins te trouwen. Daarom,” zegt ie, „moet je die tovenaar geloven.” Ik zeg: „Maak haar nou wakker, dan kun je mij wat tabak geven”. En toen kwam hij mij de halve weg achterna rennen.’

‘Wie? Wat? Over wie gaat het?’ vroegen nieuwsgierige vrouwenstemmen. De vissers legden het hen grinnikend uit, bijna zonder hun hoofden om te draaien:

‘Longren en zijn dochter zijn gek aan het doen, misschien is het in hun bol geslagen. Deze man hier vertelt dat er een tovenaar bij hen is geweest, dat begrijpen we er uit. Ze wachten op - dames, zorg dat jullie het niet missen - een prins van overzee, jawel, op een schip met rode zeilen!’

Drie dagen later, toen ze terugkwam van de winkel in de stad, hoorde Assol voor de eerste keer:

‘Hé, stuk ongeluk! Assol! Moet je kijken, er komen rode zeilen aan!’

Het meisje schrok en automatisch bracht ze haar hand naar haar ogen en tuurde naar de zee. Toen draaide ze zich om naar waar het geroep vandaan kwam. Daar, twintig passen van haar vandaan, stond een hele groep kinderen rare gezichten te trekken en hun tong uit te steken. Ze haalde diep adem en rende naar huis.