DAN NIET

Roman | Margriet Veldhuis

Uitgeverij Nobelman

© 2020 Margriet Veldhuis

Alle rechten voorbehouden

Vormgeving omslag en binnenwerk Elles Ontwerpt

Foto omslag © Elles Veldhuis

Foto auteur © Suhaila Sahmarani

ISBN 9789491737589

NUR 301

www.nobelman.nl

Voor Marina L, mijn Texel

I suppose we are all the products of our parent’s joy and suffering. Their emotions are written into us, as much as the inscriptions made by their genes.

Siri Hustvedt, What I loved

De afstand naar je binnenste is groter dan je denkt. Bijna net zo groot als de afstand naar de maan.

Jens Christian Grøndahl, Veranderend Licht

een

Het is de heetste julidag van de eeuw, zeggen ze op het nieuws. Maar dat hoor ik later pas. Nu voel ik alleen maar hoe warm het nog is. Ook al is het na middernacht en staan alle ramen en balkondeuren in huis wijd open. Met z’n drieën liggen we op bed onder een klamboe, op de derde etage van ons huis in Amsterdam. Geen dekbedden, geen lakens. Het is voor alles te warm. Buiten is het stil. Geen gepiep meer van de tram langs het Oosterpark. Ook geen vliegtuigen meer op dit uur. Maar ik kan niet slapen. Ondanks de immense vermoeidheid kan ik alleen maar kijken naar het bundeltje naast me. Ik kan het bijna niet geloven. We hebben een zoon!

Het is vroeg in de ochtend als de telefoon gaat. Ik was net een beetje weggedommeld. David staat op om de telefoon op te nemen. Ik hoor hem door de dunne muren heen in de huiskamer heen en weer lopen. Zijn stem klinkt steeds luider. Even later stormt hij de slaapkamer binnen: ‘Je moeder. Ze was boos dat ze het via het antwoordapparaat moest horen. Ik heb nog uitgelegd dat we wel tien keer hebben geprobeerd haar te bereiken. Hoe moe we waren. Dat we het nieuws tegen middernacht dan toch maar hebben ingesproken. Dan kon ze als eerste hier zijn vanochtend. Zoals ze had gevraagd. Maar nee hoor. Ze feliciteerde me niet eens! Afijn. Ze is onderweg. Ze zou meteen in de auto springen zei ze.’

Mijn moeder. Onderweg met de auto. Nu. Naar mij. Naar hier. Ik huiver. Ondanks de hitte die zelfs op dit vroege uur alweer bijna tastbaar in huis hangt.

Maar lang tijd om te piekeren krijg ik niet. De bel gaat. De kraamverzorgster komt zich voorstellen. Heel jong en onervaren is ze. Maar ze ziet er wel lief uit. Ze wil weten wat ik wil eten. Maar ik heb geen trek.

Ik heb een half uurtje geslapen, schat ik, als David zijn gezicht om de hoek van de slaapkamerdeur steekt. ‘Kijk eens wat ik vond, beneden op de stoep!’ zegt hij lachend. Achter hem verschijnt het hoofd van Anna, mijn schoonzus. ‘Ik ging even de vuilniszakken weggooien. Zit zij daar, voor de deur! Maar ze wilde niet binnenkomen. Je moeder heeft gezegd dat iedereen moest wachten tot zij er was! Ik heb gezegd dat ze dan in elk geval maar even boven kon wachten en niet op de stoep.’ Hij draait met zijn ogen. Ondanks onze protesten is Anna niet te bewegen de slaapkamer binnen te komen. Ze durft nauwelijks een blik op Levi te werpen. Ze gaat in de huiskamer zitten.

Dan gaat weer de bel. Driftige voetstappen klinken vervolgens op de trap in het portaal. Komen snel dichterbij. De slaapkamerdeur zwaait open. De houten deur slaat tegen de muur. Mijn moeder. Ze is er.

Ik zoek haar ogen. Ik ben zo trots. We delen iets nu, toch? Ik heb iets doorstaan wat zij met mij ook… Maar ze kijkt langs me heen. Naar het bundeltje naast mij, naar Levi, haar eerste kleinkind. Ze blijft aan het voeteneind staan. Dat kan ook nauwelijks anders, want het tweepersoonsbed vult de hele kamer. ‘Ach wat jammer. Hij slaapt’, zegt ze, ‘Nu kan ik zijn ogen niet zien.’ Ze strekt haar armen uit: ‘Geef maar even hier.’

Ik krijg het koud. Zo ontzettend koud. Ik ga hem niet aan haar geven. Niet nu al. Hij is er nog maar net. Ik heb haar altijd alles willen geven. Zelfs de sleutel van mijn kamer kon ze krijgen, omdat ze zelf zo graag gestudeerd had. Maar niet mijn kind. Dat kan ik niet. Ik wil het niet. Ook al staat ze daar, verbaasd dat ik niet meteen reageer.

‘Laat hem maar slapen’, zeg ik tegen haar. ‘Hij is moe, van de bevalling.’ Ik pak Levi op en houdt ’m dicht tegen me aan.

Het bezoek lijkt uren te duren. Iedereen praat door elkaar heen; Sebastiaan, mijn broer, is er inmiddels ook. Allemaal in die kleine slaapkamer van ons. Het is heel warm nu. Ik kan het gesprek niet volgen. Houd alsmaar mijn zoon vast, die zwaar wordt in mijn armen. Ondanks de kussens in mijn rug en onder mijn arm. Ik ben zo duizelig. Hoop dat iedereen het nu wel genoeg vindt, dat ik snel weer alleen ben, met David, en Levi. Maar mijn moeder roept tegen mijn broer dat hij geld in de parkeermeter moet gooien voor haar auto. Ze wil nog lang niet naar huis.

Opeens fluistert de kraamhulp, die het voor elkaar heeft gekregen in de smalle ruimte tussen het bed en de muur naast me te komen staan, in mijn oor: ‘Ik wil me er niet mee bemoeien. Maar het is joúw kraamtijd. Niet de hare…!’ En het is net of ik plotseling wakker word geschud uit een lange, lange slaap van jaren. En dan kan ik het. Zomaar. Zeggen dat ik wil rusten; de hele nacht niet geslapen heb. Haar vragen of ze een andere keer kan terugkomen.

‘Morgen dan’, zegt mijn moeder. Ik schrik.

‘Nee morgen is niet handig. Dan komen de ouders van David.’

Met haar erbij komen mijn schoonouders er niet aan te pas. En ik wil een arm om me heen. Iemand die zegt hoe mooi Levi is. Iemand die het opvalt dat hij naar mijn vader is vernoemd. Iemand die trots op me is. Mijn schoonmoeder kan dat. Misschien.

‘Een andere keer’, zeg ik daarom nu. Ik weet niet waar ik de moed vandaan haal, maar ik weet het ineens heel zeker: ‘Overmorgen, of over-overmorgen, of wanneer je wil. Maar morgen niet.’

‘Dán niet’, zegt ze. En vertrekt. Ik hoor de deur beneden in het slot slaan. Levi wordt er wakker van, en begint te huilen.

VIJFTIEN JAAR LATER

twee

Ik geef flink gas en rijd overal de maximale snelheid met onze oude Volvo station, de achterbak vol koffers en tassen. Ik moet en zal de boot van halftwee in Den Helder halen; heb ineens geen tijd meer te verliezen.

Het appartement is van de moeder van een vriendin. Ik mag er een maand gebruik van maken, voor een vriendenprijs. Vier hele weken, achtentwintig dagen, zeshonderdtweeënzeventig uur. Die tijd heb ik mezelf gegeven om ‘dingen uit te zoeken’, zoals ik het ietwat vaag uitdruk als mensen me vragen wat nou precies mijn bedoeling is, daar op Texel.

Na die dag in juli, nu bijna vijftien jaar geleden, heb ik mijn moeder nooit meer gezien. Dat ze uit mijn leven zou verdwijnen op de dag nadat ik zelf moeder was geworden, had niemand zien aankomen. Ik ook niet. En toch moeten er tekens zijn geweest. Daar wil ik naar op zoek, op het eiland. Misschien dat ik het dan eindelijk ga begrijpen: mezelf, mijn moeder, vroeger, nu.

Sinds de ouders van David zijn overleden, een jaar geleden, vrij snel na elkaar, houden de gebeurtenissen rondom de geboorte van Levi me weer bezig. Misschien omdat hun dood me met de neus op dat ene feit drukte dat ik al jaren probeerde te negeren: ergens op de wereld loopt nog een oma van de kinderen rond, een levende; eentje die ze nog nooit hebben gezien. Levi wordt binnenkort vijftien. En Laura is alweer twaalf.

Ik heb geprobeerd het te vergeten, háár te vergeten. Soms lukte dat best aardig, soms niet, maar het leven greep me hoe dan ook bij de haren; ik was nodig, er was een baby, daarna nog een, werk, vrienden.

Maar nu. Ik kan geen moeders met baby’s meer tegenkomen of mijn hart gaat in galop. Ik zie ze naderen, die moeders; wil mijn ogen dicht doen, er niks van weten, en tegelijk het liefst achter ze aanrennen, alles weten. Als bij een ongeluk in de stad, een fiets onder een tram, benen onder een bus: je wilt niet zien wat daar gebeurd is, maar wordt er tegelijk naartoe gezogen, huiverend.

Een programma over een bevalling op tv brengt me de laatste maanden in tranen. Buggy’s, draagzakken, zwangere vrouwen. Alles herinnert me ineens weer aan die dag, die een breuk zou betekenen met mijn moeder.

Ik moet er iets mee.

Ik slaap weer slecht. Slechter dan anders. Voel me voortdurend opgejaagd, erger dan anders. Ik moet het ongeluk nu maar eens onder ogen zien.

En om even helemaal los te komen van alles en iedereen kan ik me geen betere plek voorstellen dan een eiland. Daar ben ik op mezelf aangewezen, komt er geen bezoek, ben ik even vrij van de wereld. Is er geen agenda waar ik door geregeerd word. Geen werk, geen was, geen klussenlijst van hier tot Tokio. Leegte. Ruimte. Rust. Geen kans meer om te vluchten.

Maar nu ben ik dus bijna te laat voor de boot. Het regent al de hele dag pijpenstelen. De ruitenwissers zwiepen onafgebroken heen en weer over de voorruit, alsof ik onder hypnose gebracht moet worden. Van de opwinding heb ik vannacht ook nauwelijks geslapen. Zal het goed gaan, met de kinderen thuis, met David? Is het niet egoïstisch om je zo terug te trekken? Eva, mijn beste vriendin, beweerde gisteren over de telefoon van niet: ‘Het is net als in een vliegtuig: eerst zelf je zuurstofmasker opzetten, daarna kun je pas je kinderen redden.’ Dat hielp wel, een beetje.

Ze redden zich ook wel even zonder mij. En David gunt me deze maand alleen, ziet ook wel dat er iets moet gebeuren. ‘Beter naar Texel, dan een opname’, grapte hij vanmorgen nog. Maar hij keek er toch bezorgd bij. Tegen de kinderen heb ik gezegd dat ik een grote opdracht heb, waar ik me even heel goed op moet concentreren. Ze zijn wel gewend dat ik als freelancejournalist onregelmatig werk doe. En het is niet ver van de waarheid: dit is een grote opdracht aan mezelf.

In Den Helder stuit ik op stilstaand en langzaam rijdend verkeer. Wil iederéén vandaag naar Texel? Weliswaar staat het eiland sinds kort in de Lonely Planet, maar het zal toch nog wel even duren voor de hele wereld deze kant op komt? In stilte bid ik dat het gaat lukken. Het is 13.28 uur als ik de weg naar de boot oprijd. Een man in oranje hesje gebaart: doorrijden, snel! Ik geef gas. De wagen een paar meter achter mij houdt hij tegen. Ik ben de laatste die erop mag. Ik heb het gehaald! Ik ben gered. Alsof ik me net op tijd heb weten te ontworstelen aan de greep van de vaste wal. Uitgelaten zet ik de auto stil, stap uit en loop naar het dek. Dit is een goed begin. Ook al regent het nog steeds onophoudelijk.

drie

Daar sta ik dan, op het voordek van de boot. Het is koud, al is het dan eind mei. Er waait een harde westenwind over zee die dwars door mijn jas heen snijdt. Maar naar binnen is geen optie. Ik heb geen zin in gezinnen en andere gezelschappen in de rij voor koffie, bier, koude appeltaart en lauwe saucijzenbroodjes. In losgeslagen kinderen, de geur van natte hond in paraplu’s en regenjassen.

Ik wil de meeuwen horen, het water zien opspatten, de duinen in de verte dichterbij zien komen. In twintig minuten ben je aan de overkant. In een andere wereld. Dan zijn die gezinnen met gillende kinderen en die honderden toeristen zo snel uitgewaaierd over het eiland, dat je ze niet meer hoeft tegen te komen. En dat wil ik. Niemand tegenkomen. Alleen zijn. Nadenken, de tijd nemen, alles opschrijven. Kijken of het dan wel lukt me meer te herinneren. Waarom liep een schijnbaar onbenullig meningsverschil over het tijdstip van een volgend bezoek zo uit de hand? Wat ging er vooraf aan die dag?

Alles zit tot nu toe onder een dikke laag stof.

Op een eiland waait het altijd. Dat helpt vast.

De intercom meldt dat we er bijna zijn. Ik loop snel het dek af richting de auto in het benedenruim. Nog even en ik ben er. Eindelijk.