verstild water

Karin Bijl

Auteur: Karin Bijl

Redactie: Susanna Florie

Correctie: Peerreview – Reneé Peereboom

Opmaak, zetwerk en eindredactie: Leessst

Vormgeving cover: Robin Florie

Foto cover: Karin Bijl

ISBN: 9789491863431

NUR: 332

© Copyright augustus 2020: Karin Bijl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch mechanisch of door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en Leessst. 

Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, kan voor de afwezigheid van eventuele (druk)fouten en onvolledigheden niet worden ingestaan en aanvaarden de auteur, redacteur en uitgever deswege geen aansprakelijkheid voor de gevolgen van eventueel voorkomende fouten en onvolledigheden. 

Lieve mam...

Stel je dat het toch zo is dat...

En je zit daar wolkerig te zitten met een doos koekjes en mijn boek...

Als je het wat vindt...

Stuur je dan wat dikke verdwaalde druppels op zo’n mooie zomeravond?

Please tell me why do birds

Sing when you are near me

Sing when you’re close to me

They say that I am a fool

To love you so deeply

Loving you secretly

(Saybia; the day after tomorrow)

1

16-2-2017

16.00

Sanne trekt de dekens over haar hoofd. Even niets. Alleen het gevoel van dat warme dons over je heen en het geritsel van de veertjes. Ze voelt dat meneer Jansen over het bed wandelt. Ze draait zich om, nestelt zich wat verder onder de dekens. Hij kruipt vast wel tegen haar aan. Ze heeft geen zin om haar hand boven het warme dekbed uit te steken om te kriebelen. Haar voeten zijn koud en ze zoekt op de tast de warme kruik die ze net gemaakt heeft. Ze is moe. Haar hoofd is vol. De kruik ligt nog iets te ver naar achter, ze moet hengelen met haar voeten voor ze hem heeft. Als de kruik eindelijk op de goede plek ligt, voelt ze dat meneer Jansen tegen haar rug aan kruipt en zich omkrult. Op het ritme van zijn geruststellende gesnor zakt ze langzaam weg.

19.00

Ze schrikt wakker als haar telefoon gaat. Hij bibbert bijna het nachtkastje af. Ze graait naast zich en hoort het schemerlampje naar beneden stuiteren. Het is haar schoonmoeder. Ze laat zich teleurgesteld op haar rug terugvallen en laat haar schoonmoeder een heel verhaal afsteken voordat ze inbreekt met een antwoord.

De andere kant ratelt door. Ze probeert door de monoloog heen te praten, die over post gaat en over vragen over nieuws waar ze geen antwoord op heeft, maar ze komt er niet tussen. Pas bij een eerste adempauze aan de andere kant van de lijn kan ze iets zeggen.

‘Ik heb niets meer gehoord.’ Het is meteen stil.

’Nee.’ Marjan schraapt haar keel, de stem nasaal.

‘Ja.’

‘O.’ Opnieuw zwijgen, alsof ze hoopt dat Sanne nu met een oplossing komt. Sanne zucht en neemt een besluit.

‘Ok. Weet je wat? Ik kom straks wel even een bakkie doen, dan kijk ik ernaar.’

‘Ja dat is goed.’ Marjan vraagt iets over eten.

‘Nee, ik eet thuis. Dag, Marjan. Tot straks.’

Sanne gooit haar telefoon weer terug op het nachtkastje en draait zich om naar de andere kant van het bed, waar meneer Jansen rechtop is gaan zitten en haar verontwaardigd aankijkt. Hij rekt zich uit en springt van het bed. Ze duwt zichzelf omhoog en zwaait haar benen uit bed. Ze raakt de weegschaal en duwt hem met haar voet geërgerd verder onder het bed. Ze schiet een joggingbroek aan en vindt in de kast een oude trui van Max die ze over haar hoofd trekt. Haar hoofd past niet in één keer door de iets te krappe opening van de trui. Met grof geweld trekt ze harder, en ze hoort dat er ergens iets knapt. Met haar vingers glijdt ze langs de naden, maar ze vindt niet wat ze zoekt. Ze haalt haar schouders op en zoekt haar gympen in de gangkast, waar alle schoenen door elkaar liggen. Ze heeft nog steeds niet alles opgeruimd nadat de spullen zijn doorzocht door de politie. Een puinhoop was het toch al. Letterlijk en figuurlijk.

De politie had meer informatie nodig. Ander materiaal. Kleding. Schoenen. DNA. Toen ze de vraag kreeg of ze mochten zoeken in het huis had ze haar deur wagenwijd opengezet. Graag. Zoek. Niet dat het tot vandaag enig effect heeft gehad.

Ze loopt naar beneden en trekt de koelkast open. Ze moet iets eten, maar ze heeft geen zin om iets te maken, laat staan om het op te eten. Eieren. Dat is wel wat. Maar eigenlijk moet ze ook iets met groente eten. Er ligt een verschrompelde komkommer. Hij is zo oud dat het vocht eruit loopt. Ze hengelt hem met twee vingers voorzichtig uit de koelkast en gooit hem met een vies gezicht snel buiten in de container.

Meneer Jansen draait intussen rondjes tussen haar benen door. Ze zucht. Ze is vergeten zakjes voer te halen en ze heeft ook geen brokjes meer. Dan moet hij maar snoepjes eten. Ze gooit wat in een bakje waar meneer Jansen een paar hapjes van eet. Dan miauwt hij weer. Ze bukt en haalt haar vingers door de kattensnoepjes heen, maar de truc werkt niet, hij gaat niet eten. Hij geeft kopjes. Ze gaat rechtop staan en voelt haar rug kraken.

‘Echt, ik ga straks onderweg boodschappen doen, ik beloof het plechtig.’

Meneer Jansen draait zich om en steekt zijn neus door het kattenluikje. Hij blijft halverwege hangen omdat het regent en komt in zijn achteruit terug naar binnen. Ze zakt door haar benen heen en aait de rode kater.

‘Het is echt waardeloos, meneer Jansen, het is niks en het wordt voorlopig niks.‘

Nadat ze twee eieren heeft geklutst en gebakken en een half broodje naar binnen heeft proberen te werken, stopt ze er mee. Het voedsel smaakt als cement en het lijkt wel alsof ze geen speeksel meer kan produceren om het weg te krijgen. Ze giet een half pak frisdrank naar binnen om het broodje weg te krijgen, proeft dat er ineens iets meekomt wat niet mee moet komen en spuugt de frisdrank weer uit. Ze zet de kraan aan om het weg te spoelen en draait haar hoofd weg om te voorkomen dat ze ziet wat erin zat, maar ze moet uiteindelijk haar vingers gebruiken om uit het putje een groene drab te halen die niet weg wil spoelen. Ze rilt. Ze trekt doelloos het ene na het andere kastje open zonder dat ze weet wat ze zoekt, denkt vervolgens na, trekt dan een plastic tas uit het kastje en pakt haar autosleutels.

20.30

In de keuken bij Marjan is het een nog grotere puinhoop dan in haar eigen keuken. Er staan overal aangekoekte pannen en stapels met borden die bijna vanzelf weglopen van het vuil dat weer tot leven is gekomen. Ze staan in de gootsteen te wachten tot iemand besluit er werk van te maken. Het was al een troep bij zijn moeder voor Max verdween en het is alleen maar erger geworden. Sanne roept richting de woonkamer of ze thee moet zetten. Geen reactie.

Tussen de borden, de grote vuile pannen en zelfs een complete lade met nog wat restanten bestek ziet ze de theepot staan. Ze haalt het deksel eraf om hem om te spoelen. Ze hapt naar lucht. Vies. Een bedompte vieze lucht komt haar tegemoet. Deze thee is wel heel bruin. Ze ruikt aan de theepot en haalt haar neus op. Ze drinken allebei graag speciale kruidenthee, maar dit is wel een heel bijzondere. Ze gooit er een laag afwasmiddel in en zet hem in de week. Onder in een kastje vindt ze nog een schone theedoek en een schoonmaakdoekje. Hier is een fles schoonmaakmiddel leeggelopen. Alles plakt. Het ruikt wel fris, maar daar is dan ook alles mee gezegd.

Resoluut stapelt ze eerst alles op de grond en sorteert ze de afwas. Dan maakt ze het aanrecht schoon. Uit de kamer komt wat geluid, ze hoort dat Marjan iets zegt maar verstaat niet wat. Ze loopt met de theedoek in haar handen naar de deur van de huiskamer en duwt deze open met haar voet.

‘Ik wil graag thee, lieverd, wat fijn dat je er nu bent en dat vast voor me wil zetten. Ik ben zo moe.’ Haar schoonmoeder kijkt theatraal met haar ogen naar boven en legt haar hand op haar voorhoofd. ‘Het gaat helemaal niet goed met me, ik voel me zo slecht. Ik heb de huisarts maar weer gebeld voor nieuwe medicijnen. Ik heb de hele middag op bed gelegen.’

Ze trekt haar fleecedekentje nog wat verder over zich heen en nestelt zich in haar stoel.

Sanne knikt even dat ze het gehoord heeft, maar trekt haar wenkbrauwen omhoog. Hypochonder. Ze gromt inwendig en antwoordt dat ze blij is dat Marjan wel goed eet, maar de cynische ondertoon ontgaat haar schoonmoeder. Marjan praat ondertussen gewoon door, totaal niet gehinderd door de deur die is dichtgevallen. Sanne hoort flarden van wat ze zegt, maar ze heeft geen zin om te reageren. Na een paar minuten voelt ze zich schuldig. Ze opent de deur opnieuw en zet een schoen tussen de deur, zodat ze door kan gaan met afwassen en kan antwoorden als Marjan echt een antwoord wil. De stapel die nu op het aanrecht staat slinkt langzaam. Als ze toe is aan het derde teiltje schoon sop en moet wachten tot er voldoende water in staat om verder te kunnen gaan, verstaat ze zowaar een hele zin.

‘Kind, kind, kind, wat moet ik toch zonder jou? Al die berichten die binnenkomen over of voor Max, ik weet niet wat ik ermee moet doen.’

Sanne droogt af en loopt naar de deur. Marjan wijst met haar hand naar een bepaalde plek, alsof ze het doodnormaal vindt dat Sanne in huis is en alles in de gaten houdt.

‘De belangrijkste post ligt op de plank, wil je daar even naar kijken? Ik heb nog wat kaarten gehad van mensen. En o ja, er is iets binnengekomen van zijn werk, ja, dat is ook wat, hoor. Die zullen toch eens moeten beslissen wat ze gaan doen met zijn functie. Ze kunnen niet eeuwig zijn plek vrijhouden. Wil jij even kijken? Ik heb zo’n hoofdpijn, ik kan me er niet toe zetten. Ik blijf het zo dom vinden dat hij zich niet inschreef op jouw adres. Nu blijf ik natuurlijk al dit soort dingen binnenkrijgen, maar ja, dat is niet anders.’

Ze hoort haar schoonmoeder doorbazelen en besluit nog even niet te reageren. Ze loopt terug naar de keuken en zet de kopjes en borden in de kast. Ze kijkt zo wel naar de post.

Max trok een jaar geleden bij haar in en had zich niet over laten schrijven van zijn moeder naar haar. Vergeten. Net als zijn rekeningen. Ze hadden wel samen een rekening geopend waar ze allebei geld op stortten; die stond op naam en adres van Sanne. Officiële brieven van de overheid of in dit geval van Max’ werk of de politie komen nog steeds binnen op het adres van haar schoonmoeder. Ze veegt haar handen af aan de handdoek. Inmiddels heeft ze het keukenblad redelijk leeg. Ze moet alleen nog de vloer opruimen en het kastje schoonmaken.

Ze zet de fluitketel op het gas voor thee en ruimt de schone vaat in. Als ze de pannen heeft weggewerkt kijkt ze tevreden naar haar werk. De keuken lijkt weer een beetje zoals hij hoort te zijn en is bijna zo wit als hij was. Tijd voor thee. Tien minuten later zit ze eindelijk met een theepot vol kruidenthee en een half rolletje Mariabiscuitjes aan de kleine tafel vol met post.

Er zitten rare vlekken op het tafelkleed. Ze ruikt eraan en trekt een vies gezicht. De franjes die eraan zitten horen ecru te zijn maar zijn bijna bruin. Er zitten gaten in die verraden dat er ooit aan de tafel gerookt is, door iemand die rookte als een ketter. Max heeft weleens verteld dat zijn moeder vroeger de ene met de andere sigaret aanstak. Alles wat ooit wit was, werd permanent bruin. Nu rookt Marjan niet meer binnen, maar schoon is het er nog steeds niet. Marjan ziet haar gezicht en kijkt verontwaardigd. Ze kijkt Sanne aan en verontschuldigt zich daarna voor het feit dat ze zo beroerd was. Sanne knikt alleen maar. Natuurlijk.

Sannes maag knort nu behoorlijk, veel heeft ze uiteindelijk niet gegeten. Knabbelend aan een biscuitje trekt ze de enveloppen, die op een stapel voor haar klaar liggen, een voor een open. Ze herkent het logo op een van de enveloppen. De brief is inderdaad van Max’ werk, ze willen overleggen en afspreken. Ze kijkt naar Marjan.

‘Je zult wel mee moeten, want jij ben de officiële contactpersoon.’ Marjan reageert niet.

‘En zijn erfgenaam.’ Sanne kijkt onder haar wimpers door naar hoe Marjan reageert. Die pakt het kopje thee. Een verstikte snik verlaat haar keel.

‘Hou op. Stil.’ Ze wappert met haar hand, alsof ze een vervelende vlieg wegwappert.

Na drie maanden blijft het lastig voor Sanne om een gesprek over Max te voeren. Max verdween op 11 november 2016. Sinds die datum ontbreekt ieder spoor. Volgens Sanne is het nog steeds niet mogelijk dat iemand gewoon verdwijnt, al bewijst elke dag waarop ze verder moeten zonder hem het tegendeel.

Sanne staat op, drinkt haar theekopje leeg en stopt de post in haar tas.

‘Vind je het goed als ik bel of mail naar zijn werk en de rest van de post thuis bekijk? Als er iets bijzonders tussen zit, kom ik in de lucht.’

Marjan duwt zichzelf moeizaam omhoog en gaat staan. Ze maakt zich lang, legt haar handen onder in haar rug, alsof ze wil laten zien dat ze ook daar heel veel last heeft, en geeft Sanne daarna een knuffel, die ze gelaten over zich heen laat komen. Max had ook zo’n hekel aan dat theatrale gedoe van zijn moeder, en zijn verdwijning heeft het er niet beter op gemaakt. Nu heeft ze echt een reden om te klagen, maar dat maakt haar er niet aardiger op. Sanne slaat, met tegenzin, toch haar armen om haar schoonmoeder heen en aait haar even over haar rug. Marjan pakt haar even bij haar ribben.

‘Je eet niet. Je moet beter voor jezelf zorgen. Je wordt broodmager. Ik mag dan een zeikwijf zijn, maar jij moet eten.’

Sanne schiet ondanks haar irritatie in de lach. Ze knikt.

‘Je hebt gelijk. Over beide dingen.’ Nog voordat Marjan iets kan zeggen drukt ze een kus op haar rimpelige wang en vertrekt ze naar huis.

Ik weet niet wat ik hiermee aan moet.

Ik moet goed nadenken voordat ik stappen zet die ik niet meer ongedaan kan maken. Ik doe een pas terug en haal adem.

‘Voeten stevig in de grond en eerst tot rust komen voordat je domme dingen doet,’ zeg ik tegen mezelf.

2

23.00

Meneer Jansen heeft zich al geïnstalleerd. Hij is onrustig, omdat ze natuurlijk toch vergeten is langs de supermarkt te rijden. Hij heeft nauwelijks gegeten. Ze heeft geprobeerd hem te lijmen met snoepjes en een beetje vlees dat ze uit een potje had gezeefd. Dat vlees was bedoeld om snel een stoofpot mee te kunnen maken en het is natuurlijk veel te zout, maar hij moest toch iets eten. Meneer Jansen heeft het vlees op zijn bordje bijna niet aangeraakt en ligt nu met zijn poten uitgestrekt. Hij raakt net het kussen dat Sanne in haar rug heeft gezet om te lezen met zijn pootjes. Ze is benieuwd wat er in de andere brief staat die ze meegenomen heeft bij Marjan vandaan. Het is de afrekening van de zorgverzekering van afgelopen jaar. Ze bekijkt ook Max’ bankrekening, die sinds een paar weken bevroren is. Niemand kan er meer bij.

Er staat nog een bedrag op de rekening van ongeveer tien-duizend euro. Er zijn nog drie maandsalarissen gestort nadat Max is verdwenen. Het bedrijf waar Max werkte heeft dat heel netjes en sociaal gedaan, ze hadden dit niet hoeven doen. Er is van af het begin veel contact geweest met zijn werkgever en ze weet dat al zijn overuren en vakantiedagen opgemaakt worden, en dat hij daarom zijn salaris alsnog uitbetaald krijgt. Ze gaat er nu van uit dat er gesproken gaat worden over het stilzetten of opheffen van zijn functie, zodat er iemand anders aangenomen kan worden. Ze kan dat het bedrijf niet kwalijk nemen, ze kunnen niet eeuwig wachten of Max wel terugkomt.

Ze zucht. Haar Max. Hij zorgde voor rust en stabiliteit en juist dat, die rust, dat stille… ze mist hem ontzettend. Die moeder van hem… Ze schudt haar hoofd, ze wordt nooit een grote fan van Marjan. Ze kan zich nog steeds niet voorstellen dat Max na zijn verbroken relatie weer zes jaar bij zijn moeder op de Zeemanstraat heeft gewoond. De lange, mooie, donkere maar stille Max, met zijn enorme behoefte aan ruimte, licht en rust, inwonend bij dat nerveuze, kleine vrouwtje, dat altijd op zoek is naar een vorm van aandacht: het is bijna niet voor te stellen, maar hij heeft het wel gedaan en ze hebben elkaar niets aangedaan. Tenminste, toen niet. Ze grijnst, ondanks haar neerslachtige gevoel. Ze gelooft niet dat Marjan iets met zijn verdwijning te maken heeft, daar is ze veel te lui voor.

Een geluid achter haar maakt dat ze zich omdraait. Meneer Jansen heeft net zijn maaginhoud op het dekbed gegooid en ze ruikt de weeë lucht van het blikje Smac. Ze zucht nog maar een keer en haalt uit de badkamer toiletpapier en een doekje om de rommel op te ruimen. Ze gooit het papier beneden weg, doet het raam open en kruipt haar bed in.

Meneer Jansen heeft zich op zijn rug gedraaid en zijn zachte gesnor brengt Sanne bijna in slaap. Ze gaapt en geeft meneer Jansen een kriebel over zijn buik. Hij draait zich zo dat ze nog beter kan kriebelen, maar ineens bedenkt ze dat ze nog een afspraak moet maken met Max’ werk. Ze is weer klaarwakker en klapt haar laptop open, stuurt meteen een mailtje. Dit gaat sneller dan bellen. Het kan maar klaar zijn. Ze doet gelijk een voorstel met een aantal data.

Ze is onlangs weer begonnen met werken en haar werkgevers zijn geweldig. In overleg kan ze altijd weg. Ze hadden er alle begrip voor dat ze niet meer in staat was om op een vrolijke manier koffie en tosti’s te serveren. Ze dacht dat het wel ging, maar het ging niet. Maar thuis blijven hangen, hopend op berichten die niet komen, maakt je ook geen blijer mens. Na twee loodzware en eenzame maanden, waarin ze laveerde tussen hoop en vrees, gaf ze zichzelf een schop onder haar kont en ging ze weer aan het werk. Maar ze deed het wel rustig aan. Stapje voor stapje. Een bijkomend voordeel: ze eet ook op haar werk. Soms wordt ze door haar collega’s op een stoel gezet en verplicht om te eten.

Ze voelt de vermoeidheid opkomen en wil de brieven naast het bed leggen als ze bedenkt dat ze nog niet verder heeft gekeken naar het overzicht van de zorgverzekering. Misschien moet er nog iets betaald worden. Ze zoekt de brief en leest hem nu met iets meer aandacht. Ja toch. Een naheffing voor iets wat niet binnen de verzekering viel. Er staat een code bij die haar niet zoveel zegt. Alternatieve geneeswijze, ziet ze als ze het opzoekt. Ze trekt haar wenkbrauwen op. Ze probeert de datum, ergens in oktober, terug te halen en piekert of er iets was wat Max nodig had in die periode, maar ze kan het niet bedenken. Als ze doorbladert ziet ze dezelfde post ook in augustus, en als ze alle bladen naast elkaar legt, ziet ze dat deze post bijna een halfjaar lang elke maand terugkomt. Ze legt de brieven achter elkaar. Wat raar. Wat zou het zijn geweest? Ze heeft hem nooit iets horen zeggen over pijn, of zo. Max zei sowieso niet veel als hij iets had of mankeerde, maar dit zou ze zich toch herinneren. Het voelt raar, alsof ze iets gemist heeft. Ze legt de enveloppen naast haar bed en knipt het licht uit.

3

18-2-2017

11.00

Sanne brengt koffie en broodjes tonijn naar de twee dames die aan tafeltje twee bij het raam zitten. Het zijn vaste gasten van Baristorant op de Dam en ze knikken haar vriendelijk toe. Ze ziet aan hun gezichten dat ze willen vragen hoe het met haar gaat, maar ze omzeilt het behendig door de bordjes met een elegante zwaai neer te zetten en ze ‘smakelijk eten’ te wensen, terwijl ze zich snel weer omdraait en naar de koffiebar terugloopt. Ze heeft de verdwijning van Max niet aan de grote klok gehangen, maar de meeste mensen weten heel goed wie ze is en wat er om haar heen speelt.

Meestal gaat het goed als iemand iets vraagt over Max, maar soms komt de vraag zo onverwacht en is het medeleven zo oprecht dat ze haar tranen nauwelijks kan inhouden. Het is fijn om gewoon weer te werken en iets anders aan haar hoofd te hebben. Ze kijkt op haar telefoon hoe laat het is. Het is bijna zover, ze moet naar haar afspraak. Eerst Marjan ophalen. Haar buik borrelt bij de gedachte dat dat vast weer een heel toneelstuk zal worden.

13.00

Sanne loopt terug naar het huis van Marjan en sjokt de trap op om te kijken waar ergens een roze shawl hangt. Marjan zit al in de auto te wachten. Het blijkt kouder te zijn dan ze had verwacht, wat misschien niet heel vreemd is, aangezien ze bijna nooit buiten komt en het nieuws niet volgt. Ze denkt dat het ‘vergif van het nieuws je opeet’. De wereld zou kunnen vergaan zonder dat Marjan dat weet. De boodschappen van de supermarkt worden gebracht, want wandelen is niet bepaald haar hobby en er is weinig dat niet via internet te bestellen is. Ze gaat dus niet naar buiten als het niet strikt noodzakelijk is. Onder de kapstok staan meerdere dozen opgestapeld en Sanne voelt of de shawl achter de dozen is gevallen, maar ze graait in niets dan karton. Ze pakt een krukje uit de kamer en voelt of er boven op de kapstok iets ligt wat ze misschien niet goed kan zien. Niets. De moed zakt in haar schoenen. Het is 13.00 uur geweest en ze hadden er al moeten zijn.

Ze heeft de afgelopen maanden geleerd hoe ze met Marjan om moet gaan. Je gaat niet ineens weg. Eerst rustig binnenkomen. Koffietje. Praatje pot. En er dan langzaam op aansturen dat de jassen aangetrokken worden. Negen van de tien keer is Marjan gewoon nog niet aangekleed om weg te gaan, laat staan dat ze make-up op haar rimpelige huid heeft gedaan. En dat ze als een amoebe haar leven verslijt op de bank en er als een vogelverschrikker uitziet bij onverwacht bezoek maakt haar niet uit, maar als ze de deur uitgaat moet ze kennelijk wel tiptop zijn. Sanne schopt het krukje terug naar de plek in de kamer waar het ongeveer stond.

Ze pakt de andere jassen om te zien of de shawl in een mouw is gepropt. Niets. Maar er zit wel iets anders in. Verbaasd trekt ze twee jassen naar voren om er beter bij te kunnen. Ze tast opnieuw, ze kan niet thuisbrengen wat ze voelt. Ze voelt nog eens goed, nu met twee handen, en trekt er een lege fles uit. Hoger in de dichtgenaaide mouw zit nog een fles. Stomverbaasd zet ze de lege sherryflessen op de grond. Ze voelt in de andere mouw: nog eens twee flessen. Ineens begrijpt ze waar de vreemde geur van de theepot vandaan kwam. Ze is boos. Uiteindelijk vindt ze de gewraakte shawl op de stapel schoon wasgoed in de slaapkamer. Ze kalmeert zichzelf door haar ogen te sluiten en rustig in en uit te ademen. Marjan heeft kleding gewassen. Dat is een goed teken. Terwijl ze de trap af stuitert met de shawl in haar hand denkt ze na over haar vondst en of ze het aandurft om het hierover te hebben.

15.30

Pas in de auto durven Sanne en Marjan de overal van het krat af te halen. Ze zijn toch een beetje bang om te zien wat erin zit. Ze zijn zwaar teleurgesteld als er alleen maar een lege broodtrommel in lijkt te zitten, wat rare draden en een hoop rommel. Er zitten papieren in waar ze snel doorheen bladeren; het zijn vooral reglementen en interne post van het bedrijf. Het gesprek was vriendelijk maar zakelijk. Het salaris wordt gestopt, maar dat is begrijpelijk. Iemand die niet werkt, kan ook niet betaald krijgen.

Sanne is teleurgesteld. Ze laat haar handen rusten op het krat. Ze had zo gehoopt dat Max’ werkgevers iets konden vertellen wat ze nog niet wisten. Ze draait zich om en zet het krat op de achterbank. Marjan draait haar shawl door haar handen heen. Sanne start de auto. Ze rijdt achteruit en raakt bijna een paaltje als ze de bocht iets te strak neemt. Ze vloekt binnensmonds, maar het gaat net goed.

Onderweg stoppen ze om wat boodschappen voor Marjan te halen. Ze lopen al bijna de supermarkt uit als Sanne bedenkt dat ze nog steeds geen eten heeft gehaald voor meneer Jansen, dus lopen ze terug. Schuldgevoel maakt dat ze veel meer meeneemt dan ze nodig heeft, maar voorlopig kan ze dan even vooruit.

‘Moet je nog iets anders hebben?’

Sanne kijk naar de drankzaak naast de supermarkt en ze wijst met haar hoofd. Marjan volgt haar blik maar knikt nee.

‘Niet nog wat flessen sherry?’

Vals kijkt ze opzij om te zien hoe Marjan reageert. Ze ziet dat ze verkleurt in haar hals, maar door de dikke laag make-up blijft haar gezicht ogenschijnlijk kalm. Ze schudt nee.

‘Ik ben niet van de Sherry, dank je wel.’

Sanne, die net op het punt staat om de auto te starten, verslikt zich bijna en laat haar hand weer zakken. Ze kijkt Marjan ongelovig aan.

‘Jij wil dus zeggen dat die vier flessen die jij hebt verstopt in de mouwen van je jas daar zomaar in zijn beland?’

Marjan verschiet en Sanne spuugt het er bijna uit van boosheid. Ze schrikt zelf van haar eigen felheid, voelt dat ze haar lippen stijf op elkaar klemt. Marjan barst in tranen uit. Sanne zegt niets. Ze vouwt haar armen voor haar borst en laat het beslagen raampje van de auto naar beneden zakken.

Ze zet haar stoel naar achteren, zodat ze beter opzij kan kijken. Marjan kijkt niet op.

Sanne klapt in haar handen in de hoop dat ze opkijkt.

‘Je kunt niet alles aangrijpen om maar te blijven janken en om excuses te vinden voor je eigen gedrag. Ik ben mezelf soms al zo beu, laat staan dat ik voor jou moet gaan nadenken.’

Het blijft stil in de auto. Marjan snuft.

‘Ik heb een voorstel.’

Opnieuw doodse stilte.

‘Hallo. Kijk me aan.’ Marjan kijkt na een paar seconden eindelijk naar Sanne. Ze blijft met haar ogen ergens hangen op Sanne’s armen die nog steeds demonstratief over elkaar gevouwen zijn. Sanne wijst op haar ogen.

‘Hier ben ik. Ik ben hels. Ja, inderdaad. We rijden nu naar mijn huis, ik geef meneer Jansen eten en dan rijden we naar jouw huis. Dan gaan we jouw huis helemaal omkeren en schoonmaken. Er moet een frisse wind doorheen. Letterlijk en figuurlijk. Bij mij ook, daar is het ook een puinzooi. Maar jouw huis is nog een stukje erger. Vies, smerig, alles plakt: je kastjes, je vloer, je keuken en zelfs je slaapkamer. Dat gaan we samen doen. Ik weet dat je van alles mankeert maar het gaat je helpen. Een schoon huis betekent een schoon hoofd. Daarna eten we samen, dan eet ik ook weer eens gezond. En morgen, of overmorgen, of weet ik wanneer, ga je je fiets naar de fietsenmaker brengen zodat je weer kunt fietsen, en ga je hulp zoeken. Anders zie je me niet meer en zoek je het allemaal maar zelf uit. Zo. Denk hier maar even over na. Ik rij naar mijn huis. Het is aan jou.’

Sanne schuift de stoel weer naar voren en start de auto, de spanning is om te snijden. Ze zeggen allebei niets meer en Sanne voelt dat ook Marjan woedend is. Thuis aangekomen trekt ze de achterbank leeg en knalt het boodschappenkrat de gang van haar huis in. Het schuift door over de vloer. Ze pakt de boodschappentassen uit de auto en loopt in het halletje bijna meneer Jansen omver, die van schrik meteen op de tweede traptrede gaat zitten. Sanne kalmeert en pakt een blikje.

‘Kom maar, vriendje, jij kunt er ook niets aan doen.’

Ze geeft de kater wat te eten, aait over zijn rug en kijkt of er water staat. Buiten in haar kleine tuintje staan altijd bakken waar hij water uit drinkt, maar het is koud buiten en ze weet niet zeker of het bevroren is. Ze kijkt in hoog tempo alles na wat ze moet doen, ruimt een beetje de rommel op en probeert te bedenken of ze echt niets vergeet. Langer uitstellen kan niet, ze moet terug naar de auto. Als je A zegt, moet je ook B zeggen.

Ze treuzelt en draait zich om vanaf de deur. Ze ziet Marjan inderdaad nog in de auto zitten. Als ze dichterbij komt, ziet ze haar verbeten gezicht. Ze kijkt naar de grond, haar jas nog helemaal dicht, de roze shawl om haar hoofd geknoopt. Sanne trekt haar portier open en laat zich vallen op de stoel.

‘Goed.’ Ze draait naar Marjan en kijkt haar aan.

‘Vertel.’

Ze schuift haar stoel opnieuw naar achteren, zodat ze Marjan makkelijker kan aankijken.

Die schudt onwillig haar schouders.

‘Jij gaat mij niet vertellen wat ik moet doen. Jij begrijpt niet hoe het is voor mij.’ Ze haalt haar neus op. Sanne voelt meteen vlammende boosheid opkomen. Ze haalt diep adem, telt tot tien, zet haar stoel naar voren, start de auto en zet de radio zachter.

‘Nee, dat is waar. Ik weet niet hoe het voor jou is. Maar jij weet ook niet hoe het voor mij is. Ik weet alleen dat we na drie maanden weer moeten proberen ons leven op te pakken. Ik ben begonnen met werken. Dat kost me ongelooflijk veel moeite en energie, maar ik doe het. Ik kan niet tot Sint Juttemis blijven hangen in gejank. Het leven gaat door. Hoe erg ik het ook vind dat ik dat nu alleen moet doen. Ik mis Max ontzettend, maar ik wil ook weten wat er gebeurd is. Misschien ga ik er nooit achter komen, maar dat gebeurt zeker niet als ik me opsluit en niets meer doe.’ Ze schakelt en rijdt naar voren.

‘Maar jij…’ ze knikt opzij naar Marjan. Jij werkt niet, je mankeert van alles en zaagt en zeurt maar door. Je zwelgt in je zelfmedelijden. Je mag verdrietig zijn en hebt alle recht daartoe. Maar Max komt daar echt niet mee terug. Ik wil dat je in ieder geval gaat proberen je huis op orde te houden, anders zie je mij niet meer. Als dat is wat je wil, zet ik je zo meteen thuis af en dan wens ik je een gelukkig leven verder. En ja, ik realiseer me heel goed dat ik dan ook niet meer hoor of er nog nieuws is over Max. Dat zou ik vreselijk vinden. Maar ik geloof niet dat hij nog terugkomt. Ik geloof niet dat hij in een land ver weg is; hij zou dat nooit doen. En als hij dat wel zou doen: ik wil geen relatie met iemand die zo egoïstisch is.’

Ze is door de lange zin en de boosheid die ze in probeert te houden buiten adem en ziet kleine sterretjes. Ze zet de auto weer stil omdat ze zo niet durft te rijden. Ze haalt een paar keer diep adem om de sterretjes kwijt te raken en zwijgt. Marjan zit al die tijd stil voor zich uit te staren. De raampjes beslaan weer. Sanne zucht.

‘Marjan, hoe dan ook, het maakt mij allemaal niet, uit hoor, als je zo blijft doen, maar ik geef er de voorkeur aan dat we ons leven gewoon weer een keer oppakken.’ Ze snuift. ‘Hoe moeilijk ik dat ook vind.’

Als ze naast zich kijkt ziet ze dat Marjan de tranen wegveegt die over haar wangen stromen. Ze opent haar mond om iets te zeggen en slikt. Ze blaast bellen met haar neus.

‘Ik heb geen hulp nodig. Ik ga het zelf redden,’ zegt ze stellig. Ze veegt met de rug van haar hand de snottebellen weg. Sanne ademt sissend uit. Dit heeft geen enkele kans van slagen.

Maar ze zegt niets en haalt haar schouders op. Marjan kijkt opzij, schokschoudert en vouwt haar handen tussen haar benen. De snottebel zit nu waarschijnlijk op de stoel.

‘Maar ik ben blij als je me wilt helpen met schoonmaken.’

Sanne knikt alleen en zegt niets. Ze wil niet blijven drammen.

Ze start de auto en even later rijden ze de Zeemanstraat in. Met zijn tweetjes zetten ze de boodschappen in de keuken en ruimen ze wat bederfelijk is op in de koelkast, die groen is uitgeslagen bij de groentelades. Met elke kritische blik komt er meer werk bij, maar het is niet anders. Bezig zijn is prima, want dan denk je in ieder geval niet na. Sanne vult een emmer met sop en geeft die aan Marjan.

Ze verdelen het werk. Sanne maakt de keuken af, ook de koelkast, en Marjan begint in de slaapkamer. Dan komen ze elkaar wel ergens tegen. Sanne vraagt of het goed is dat ze de muziek hard aanzet; schoonmaken is één ding, maar als dat kan met muziek gaat het toch wel het fijnst. Het is een van de dingen die ze echt met Max deelde: de liefde voor muziek, festivals en concerten. Marjan vindt het goed, al houdt zij meer van Nederlandstalige muziek, en even later schalt stevige rockmuziek door het huis.

Het huis is gelukkig niet heel groot en ze zijn met twee uurtjes hard werken door de grootste klussen heen. Alleen de slaapkamer waar Max ooit heeft geslapen en de gang moeten nog gedaan worden. En dat is wel even een berg die beklommen moet worden. Marjan heeft nooit zijn kamer opgeruimd en Max heeft flink wat spullen laten staan toen hij bij Sanne introk. Ze besluiten om eerst het halletje leeg te halen. De jassen met de flessen haalt Sanne van de kapstok af. Ze kijkt naar Marjan als ze de mouwen van de jas leeghaalt. Ze pakt een schaartje en knipt de stiksels los. Ze voelt dat Marjan naar haar kijkt. Ze haalt de draadjes uit de mouwen, zet de flessen op tafel en ziet aan de reactie van Marjan dat ze zich schaamt. Ondanks haar eerdere irritatie slaat ze een arm om haar schouder.

‘Je hebt hulp nodig, Marjan, niets om je voor te schamen.’

Sanne heeft een maand na Max’ vermissing hulp gezocht. Het was te moeilijk, te zwaar in haar eentje, en ze heeft er wat aan gehad. Een nuchtere vrouw die haar met simpele tips de structuur en regelmaat teruggaf en bij wie ze af en toe stoom kon afblazen. Het haalt het verdriet en de vragen niet weg, maar het helpt wel. Marjan haalt haar schouders op.

‘Ik zie wel, het is al heel fijn dat je me hiermee helpt.’

De gang is weer schoon en fris. Hij is weer netjes opgeruimd, en als ze de lege flessen sherry buiten op het balkon hebben gezet om naar de glasbak te brengen en Marjan zelfs nog wat oude kleding in vuilniszakken heeft gepropt, stoppen ze ermee. Sanne biedt aan om te koken. Ze heeft in geen maanden gekookt voor zichzelf; ze realiseert zich dat ze prima een ander kan vertellen hoe het moet, maar ze weet dat ze zelf ook niet heilig is. Ook haar huis is een puinhoop, ze kookt niet en eet slecht.

Marjan knikt dankbaar. Ze gaat op de bank zitten met een dekentje over zich heen en zet de tv aan. Sanne doorzoekt de kasten en flanst een simpele groentesoep in elkaar met de vers gekochte groenten, een bouillonblokje en een verdwaalde, ietwat sneue vergeten tomaat die ze nog vindt. Die mag meedoen met het gezonde feestje. Daarna eten ze een hamburger met wat verse uien en champignons, en ze als ze elkaar aankijken grijnzen ze allebei. Wat eten al niet kan doen.

‘Tja,’ zegt Sanne, ‘en hier zit mijn uitdaging. Ook ik moet een schop onder mijn kont hebben, hoor, heb niet het idee dat je de enige bent.’ Ze proosten met een warme kop muntthee op de goede voornemens.

Doe ik hier goed aan? Moet ik het doen? Wat haal ik me op de hals? Wil ik alles overhoopgooien? Het zal nooit meer worden zoals het was. Alles raast voorbij als een trein die het station alleen maar wil passeren. Het is een oorverdovend kabaal, waardoor ik mijn oren wil dichtdrukken. Het is als een donderbui die los gaat barsten, terwijl je niet weet waar de bui gaat vallen. Ik twijfel en druk de telefoon uit.

4

19-2-2017

10.00

Ze zit op de grond in de gang, haar benen gestrekt naar buiten en het krat waar de spullen van Max in zitten tussen haar benen. Ze ziet niets bijzonders. Een overal, een handdoek, roosters, wat elektriciteitsdraden waarvan ze geen idee heeft waar ze bij horen… De twee directeuren hebben netjes aangegeven dat Max’ plek altijd beschikbaar blijft voor als hij terugkomt. Ze hoopt in het krat iets te vinden wat haar vertelt waarom hij op zijn laatste werkdag vrij nam. Ze moest die dag van zijn verdwijning zelf werken tot zes uur en normaal gesproken zouden ze rond zeven uur eten, maar hij kwam niet thuis. Niemand heeft hem nog gezien of gesproken. Ze zocht een paar weken geleden contact met Peter, een jeugdvriend met wie hij een heel enkele keer contact had, maar ook dat leverde niets op. Het was al een zoektocht naar de gegevens van Peter, want ook Max’ telefoon is verdwenen met alle contactgegevens.

Ze gooit de overal in een hoek, hij ruikt naar diesel. De rest van het krat is niet bijzonder. Ze kiept het om om te zien of er echt niets meer in zit. Teleurgesteld vouwt ze het krat in elkaar en zet het achter de koelkast. In de gang ligt de overal. Ze kijkt ernaar. Moet die niet terug naar het bedrijf? Ze weet niet goed wat ze ermee moet doen, maar uiteindelijk legt ze hem op de trap om straks mee naar boven te nemen en te wassen. Vals sentiment? Met een opgetrokken neus kijkt ze om zich heen. In haar eigen huis kan schoonmaken ook geen kwaad. Commentaar geven is makkelijk, maar je moet je geen boter op je hoofd hebben als je er zelf ook een puinhoop van maakt.

Ze staat net op de trap om haar plafond te ragen als de deurbel gaat. In een reflex stapt ze meteen de trap af, bijna in de emmer sop die daar staat. Ze gilt naar degene die ongeduldig op het raam staat te tikken.

‘Ja, ja, ik ben er, ik kom eraan!’ Ze stapt de gang in. Haar buurvrouw. Ze kreunt. Niet nu. Geen zin in en geen tijd voor. Ze is zo lekker bezig. Het halve huis is al schoon en het ruikt lekker fris. Ze wil doorgaan. Maar door het matte raampje is ze al gezien, en haar buurvrouw zwaait. Ze doet de deur met tegenzin open.

‘Heb je tijd voor koffie?‘

Met een vrolijk gezicht stapt Renske naar binnen.

‘Nee ik heb geen tijd.’ Een beetje bozig kijkt ze naar de glimlach van Renske, die nog breder wordt. ‘Ik ben letterlijk schoon schip aan het maken, en daar kan ik jou niet bij gebruiken.’ Renske schatert het uit van het lachen. Haar donkere ogen schitteren van pret.

Sanne schiet ondanks haar gemopper ook in de lach.

‘O, wat heerlijk om dit antwoord te krijgen, wat goed dat je dit aan het doen bent. Ik ben echt trots op je. Het is nog steeds zwaar klote allemaal, maar wat goed.’

Ze loopt zonder aarzeling door naar de keuken, waar ze het koffieapparaat zelf aanzet en melk in een pannetje doet en warm maakt. Ze maakt twee cappuccino’s klaar en trekt de achterdeur open. Het is maar een klein tuintje, maar er is een zonnetje, en ze manoeuvreert de twee stoeltjes tegen de muur in de zon. Sanne haalt haar schouders op. Het heeft geen zin om tegen haar in te gaan.. Ze laat zich vallen op een van de stoeltjes en knikt als dank naar Renske voor de koffie. Die ploft naast haar in het stoeltje en houdt haar koffie omhoog. Ze klinken tegen elkaar alsof ze proosten met champagne.

‘Op ruimte in je hoofd.’

Renske kijkt hoe Sanne reageert, maar die trekt haar mond-hoeken alleen omhoog in een klein lachje.

‘We drinken onze koffie op, en dan moet je weer gaan, hoor, ik wil doorgaan nu ik gestoken ben.’ Renske kijkt niet-begrijpend.

‘Door een werkbij,’ verduidelijkt Sanne. Ze lepelt ondertussen het schuim van haar cappuccino op en roert het laatste streepje melk door haar koffie heen. Renske knikt tevreden naar haar.