“Een inspirerend en praktisch boek met een diepe spirituele basis: hoe is Christus present in onze wereld, in ons leven en in onze kerken en wat betekent dat voor onze manier van leven en present zijn. Mooi hoe een boek enerzijds zo kan uitdagen en scherp kan zijn en tegelijk een verademing.”

- Ingeborg Janssen, regiocoordinator Unie van Baptisten, docent Baptisten Seminarium, initiator en bewoner Stadsklooster Arnhem

“Ik ben blij met de Nederlandse vertaling van dit boek! In plaats van het stimuleren van programma’s en activiteiten is David Fitch onze gids voor het oefenen van een houding, een manier van leven.”

- Oeds Blok, gemeentestichting Unie van Baptistengemeenten en Urban Expression, docent Evangelisch Theologische Faculteit Leuven

“Hier is een bezielde pionier en kerkplanter aan het woord die inspireert en aanspoort: zoek en herken als Gods familie de transformerende tegenwoordigheid van Christus, en deel die gastvrij met buren en vrienden.”

- Hans Wulffraat, kerkplanter en voorganger CAMA Zoetermeer (Chinees), docent Christelijke Hogeschool Ede

“De kerk van morgen zal er anders uitzien dan de kerk van vandaag. De kracht van het boek van David Fitch is dat hij de werkelijke waarden van het christelijk geloof laat bestaan en de lezer uitdaagt om deze in de eigen context toe te passen. Zo zijn deze zeven disciplines geen quick fix voor het teruglopend aantal kerkbezoekers, maar nuttige bouwmaterialen voor de volgende fase van de kerk van Jezus Christus.”

- Jan Wolsheimer, voorganger CAMA Woerden

“Ik verlang naar Christus merkbare aanwezigheid in onze levens en buurten. Ik worstel met overgave, evangelisatie, afleiding, stress, gerechtigheid, conflicten, leiderschap, gebrek aan wijsheid en (last but not least) kinderen in een missionaire context. Fitch helpt koers te houden.”

- Bert van Maaswaal, onderdeel van kerkplantingsteam Licht! Breda

©2016 Origineel

Faithful Presence

ISBN 978 0 8308 4127 1

David E. Fitch

InterVarsity Press

P.O. Box 1400,

Downers Grove, IL 60515-1426

www.ivpress.com

© 2018 Nederlandse vertaling

CLC Publicaties

Asselsestraat 58

7311EN Apeldoorn

www.clcpublicaties.nl

Nederlandse vertaling: Evelyn van Bilsen & Hanna Bruin, Mooivertaald

Redactie: Aukje van Kampen-Zijlstra

Grafische productie: Quality Dots B.V.

ISBN 978 94 91935 18 3

NUR 707

De Bijbelteksten in deze uitgave zijn ontleend aan de Herziene Statenvertaling, tenzij anders aangegeven.

© 2010 Stichting HSV

Alle rechten voorbehouden, met uitzondering van korte uittreksels voor boekrecensies. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor McKnight ; )

Voorwoord

De Grote Opdracht (Mattheüs 28) is een passie voor elke christen. Waarom? Omdat de aanwezigheid van Christus niet beperkt is, maar juist bestemd is voor alle volken. God is een God van dichtbij, niet van veraf. Juist als we Jezus volgen zullen we Zijn nabijheid ervaren.

Op een inspirerende manier onderscheidt Fitch zeven disciplines voor de missionaire kerk, waarin Jezus belooft nabij te zijn. Naar Zijn belofte is Hij aanwezig aan Zijn tafel, in verzoening en verkondiging, in de omgang met kinderen en met armen, in leiderschap en in gebed. Zowel voor gemeenteopbouw als het missionaire karakter van de gemeente zijn de zeven disciplines essentieel.

De kerk in Nederland zit vast in activisme en raakt uitgeput, of is alleen maar gericht op interne zorg en vergeet missionair te zijn. Dit boek is een welkom voorstel om hier verandering in te brengen. Het brengt niet een nieuw programma, maar het herinnert ons aan disciplines waar de kerk al eeuwenlang gebruik van maakt. Het houdt een goede balans tussen de interne zorg voor de gemeente en het uitreiken naar de wereld.

Het is David Fitch toevertrouwd om aandachtig naar hem te luisteren. Zijn grootvader diende nog met A.B. Simpson, stichter van de Christian and Missionary Alliance (CAMA). Simpson leefde om Christus ten volle te kennen en hem bekend te maken. Fitch toont zijn DNA door de natuurlijke manier waarop hij het beleven van Christus missionair maakt en het missionair zijn ziet als een beleving van Christus. De schrijver is theoloog, professor, voorganger, en stichter van vijf gemeenten. Dit boek is het resultaat van intensieve theologische overdenking en jarenlange ervaring uit de praktijk.

We zien uit naar de vele christenen en nog-niet-christenen die Christus gaan beleven: opdat alle volken discipelen van Jezus worden en gaan leven in de belofte dat Jezus dichtbij is.

Boudewijn van Schoonhoven

Directeur CAMA Zending

Inleiding op de vertaling

Het moet ergens in 2012 zijn geweest. Ik was net begonnen aan mijn traject tot ordinatie binnen de ABC-gemeenten. Om me te verdiepen in zowel de geschiedenis als de wereldwijde familie die we via de CAMA zijn, ging ik te rade bij de toenmalige president van ons wereldwijde verband, Arie Verduijn. Ik vroeg hem naar boeken van auteurs uit onze wereldwijde familie, en hij kwam met “Die Fitch, die moet je eens lezen”. En zo geschiedde…

Via ‘The Great Giveaway’ volgde ook de rest en Fitch en ik werden vriendjes op Facebook. Hij greep me in zijn schrijven en zat op een pad wat ik zelf ook al wat langer aan het verkennen was, maar er eigenlijk geen woorden voor vinden kon. Ik noem dat ‘Deeper Life Ecclesiology’ - in het Nederlands: Een kerkvorm waarin het diepere en vollere leven van Christus zelf in te vinden is. Dat wat voor mij het eigene wat de CAMA zo bijzonder maakt. Maar wat is kerk-zijn ingewikkeld in een tijd die sneller verandert als dat we bij kunnen houden… Ik geloof dat we met dit boek een baanbrekend antwoord gevonden hebben, en ik ben de HEER bijzonder dankbaar dat we dit boek in het Nederlands kunnen presenteren.

Maar ... wat een ingewikkeld proces is het soms geweest. Het begon met de organisatie rond Missie.nu. En hier begon het: Wat zou het een idee zijn als Fitch zou komen? Jij hebt toch contact met hem?” Contacten via Facebook intensiveerden en we besloten daarbij om ook dit boek op dat moment te presenteren. Er kwam hulp van allerlei hoeken en daar zijn we dankbaar voor. ‘Mooi Vertaald’ willen we hier speciaal even noemen. Zij hebben baanbrekend werk in een snikhete zomer verricht. Dikke pluim, dames! Ook hebben we veel hulp gekregen van CLC die het boek voor ons in versneld tempo konden uitgeven. Ook hier is een dikke pluim op z’n plaats! Verder veel dank voor al die vrijwilligers die samen hieraan meegewerkt hebben en het CAMA-kantoor die er uren in heeft gestoken. Ik vergeet vast heel veel mensen, maar dat neemt onze dankbaarheid niet weg.

Het ingewikkelde zat hem in de vertaling van de titel. Faithful Presence - hier kun je heel veel kanten mee uit. Faithful kan zoveel betekenen als gelovig, trouw, betrouwbaar, getrouw en nog wel meer. Dan om over Presence maar te zwijgen. Het mooie is dat Fitch met de term zowel God - die getrouw Aanwezig is en door zijn presentie Zichzelf aan een verloren wereld bekend wil maken, als voor het volk wat Hem toebehoort gebruikt, als mede voor hun presentie in de wereld. We hebben samen gezocht en zijn er uit gekomen en zeggen: “Het heeft de Heilige Geest en ons goed gedacht om ... hier Merkbaar Aanwezig aan u te presenteren.” En het is ons verlangen dat we Hem beter mogen leren kennen en merkbaar aanwezig zullen worden en dat dit boek daar aan bij mag dragen. Dan was dit alles ‘All for Jesus’.

Met een almaar groter wordend verlangen en zicht op de merkbaar Aanwezige, de hoop op een volk wat door Hem merkbaar aanwezig wordt, en zicht op de oogst die het voor Hem opleveren mag,

Rocco Rausch

CAMA Netwerker

Inhoudsopgave

Inleiding

Deel I : Gods merkbare aanwezigheid

Gods merkbare aanwezigheid

De wereld veranderen

Deel II : De zeven disciplines

De discipline van de Tafel van de Heer

De discipline van verzoening

De discipline van het verkondigen van het evangelie

De discipline van zijn met de “minsten”

De discipline van zijn met de kinderen

De discipline van de vijfvoudige bediening

De discipline van het Koninkrijksgebed

Deel III : Hoe God de wereld verandert

Epiloog

Dankwoord

Bijlage 1 :

Bijlage 2 :

Bijlage 3 :

Bijlage 4 :

Bijlage 5 :

Noten

Inleiding

Zoeken naar de ware kerk

Toen ik zeventien was, zette mijn vader me af bij een kleine christelijke universiteit in het Midwesten van de Verenigde Staten. Toen hij wegreed en ik hem uitzwaaide, besefte ik dat ik er voor het eerst in mijn leven helemaal alleen voor stond. Ik kon nu bijvoorbeeld zelf kiezen naar welke kerk ik wilde gaan en of ik überhaupt wel naar een kerk wilde gaan. Tot die tijd werd dat allemaal bepaald door mijn familie.

Het bureau Studentenzaken moedigde alle nieuwe studenten aan om op zoek te gaan naar een kerk, dus ik begon meteen uit te kijken naar een goede kerk. Ik luisterde naar de ouderejaars die me over een kerk vertelden waarvan de voorganger “hip” was, hij droeg gewone kleren en praatte met je alsof je een echt mens was. Stel je toch eens voor, dacht ik, een voorganger die je echt als mens ziet. Het was logisch dat velen van ons in die kerk terechtkwamen. Toch heeft deze hele ervaring me geschokt. Ik was jarenlang naar de kerk gegaan, zonder me af te vragen waarom. Ik werd ermee geconfronteerd dat er, op mijn familie na, weinig was dat me bond met de kerk. Ik zag niet in waarom ik er een nodig zou hebben. Nu stelde ik mezelf niet alleen de vraag: “Waarom zou ik naar de ene kerk gaan en niet naar de andere?”, maar ook “Waarom zou ik de moeite nemen om naar de kerk te gaan? Heb ik de kerk wel nodig om invloed te hebben op de wereld om me heen?”

Bij veel christenen komen dezelfde vragen op hun pad. We zijn de programma-gerichte kerk zat geworden, die elk jaar harder zijn best doet om onze aandacht op alle mogelijke manieren vast te houden. In de hectiek van het leven zijn velen van ons al blij dat we het redden om op zondag in de kerk te zitten. En dan komen we erachter dat het niet aansluit bij de rest van ons leven en worden we alleen maar moe van de kerk. Waarom zouden we de moeite nemen?

Toch gaan veel christenen nog steeds naar de kerk. Oude gewoontes laat je niet makkelijk los. We voelen ons nog steeds verbonden met God wanneer we Hem op zondag aanbidden. Maar wanneer we na de zondagochtenddienst weer ons dagelijkse leven instappen, begeven we ons opeens in een heel andere wereld. In de preek op zondag worden we aangespoord deze week dingen anders te doen en proberen we een betere christen te zijn. Maar zodra het gewone leven weer van start gaat, vervliegt die inspiratie. Wanneer het nieuws en de sociale media ons weer luidkeels informeren over de grote ongerechtigheid in onze wereld, de etnische ongelijkheid en de seksuele verwarring, wordt het voor ons onmogelijk om ons leven op zondag te verbinden met deze worstelingen waarmee we geconfronteerd worden.

Heeft de kerk iets te bieden aan een wereld vol ongerechtigheid? Kan de kerk zich uitstrekken naar de wereld om me heen, zonder de mensen daarin te veroordelen, van zich te vervreemden, of van hen te verlangen dat ze naar ons toekomen? Kan de kerk een rol spelen in de levens van de gekwetsten, de armen en de gebrokenen, met iets anders dan foldertjes? We kennen de programma’s, de missionaire kerk, de teams die zich inzetten voor gerechtigheid, de kerk in een koffiebar of café, en alles lijkt bij hetzelfde te blijven. Kunnen we dit alles niet beter doen zonder de kerk?

Ik probeer in dit boek om deze vragen te beantwoorden met de uitdrukking merkbare aanwezigheid.

Merkbare aanwezigheid staat voor de realiteit dat God aanwezig is in de wereld en dat Hij een volk gebruikt dat getrouw aanwezig is, om Zichzelf tastbaar en echt te maken midden in een wereld vol moeite en pijn. Wanneer de kerk deze merkbare aanwezigheid gestalte geeft, wordt Gods Koninkrijk zichtbaar en wordt de wereld uitgenodigd aan te sluiten bij God. Merkbare aanwezigheid is niet alleen cruciaal voor ons leven als christenen, God heeft ervoor gekozen om de wereld langs deze weg te veranderen. In dit boek wil ik beschrijven hoe deze merkbare aanwezigheid eruitziet.

Maar nog veel meer dan beschrijven hoe deze realiteit eruitziet, wil ik haar praktisch maken. Ik draag aan dat bepaalde disciplines die ons door Christus gegeven worden, ons zo vormen dat we op deze manier aanwezig worden in de wereld. Het gebeurt niet vanzelf. We moeten bepaalde gewoonten aanleren waarmee we een gemeenschap van zijn merkbare aanwezigheid worden. Daarom gaat het in het grootste deel van dit boek over het verkennen van zeven disciplines waarmee christenen door Christus gevormd worden om Zijn merkbare aanwezigheid in deze wereld te zijn. Dit boek draait om het hervinden van deze disciplines. Dat is, volgens mij, wat het betekent om kerk te zijn.

Merkbare aanwezigheid als roeping van de kerk

Een aantal jaar geleden begon ik naar een McDonald’s in mijn buurt te gaan. Daar dronk ik ’s morgens vroeg koffie, keek ik huiswerk na, was ik bezig met research, had ik afspraken en deed ik de andere dingen die voorgangers en professoren doen. Een vriend daagde me op een gegeven moment uit om deze lokale McDonald’s te zien als een plek waar Gods Heilige Geest aan het werk was. Ik werd uitgedaagd om deze plek niet alleen maar te zien als de plek waar ik mijn eigen werk deed. En zelfs niet om de honderden mensen die ik voorbij zag komen als kandidaten te beschouwen voor mijn “geef-je-over-aan-Jezus”-evangelisatiepraatje, maar om deze plek te zien als een bruisende plek waar God werkelijk aanwezig was. Ik werd aangespoord om deze plaats vol vrede binnen te stappen en aandacht te hebben voor iedereen die mijn kant op kwam, om te letten op alles wat om me heen gebeurde en me hier te richten op Gods aanwezigheid. Ik begon dat regelmatig - elke ochtend een paar uur - te doen.

Na verloop van tijd kreeg ik verrassende gesprekken met mensen van allerlei pluimage. Ik leerde mensen kennen die moeite hadden met het behouden van een baan, die werden mishandeld door hun echtgenoot of onheus bejegend door de politie. Ik leerde ook een aantal politieagenten kennen. Ik deelde regelmatig een tafel met mensen die in auto’s of busjes woonden. Ik kwam in contact met een netwerk waarin God aan het werk was in de levens van mensen en ik werd erin opgenomen. Nooit eerder hadden zo veel mensen me in hun leven uitgenodigd als in deze McDonald’s gebeurde - zelfs niet in de kerk. We ontmoetten samen God. Ik zag Gods merkbare aanwezigheid voor mijn ogen plaatsvinden - over een aantal daarvan zal ik in dit boek vertellen. Ik raakte verbonden met mensen in gebed, verzoening en genezing en mocht vertellen over de hoop van het evangelie. Ik werd deelnemer aan het werk van God. Ik leerde hoe ik getrouw aanwezig kon zijn, gericht op Zijn aanwezigheid. Ik ving een glimp op van hoe merkbare aanwezigheid eruit zou kunnen zien in de wereld.

Hoewel die McDonald’s in veel opzichten een tweede kerk voor me werd, heeft mijn eigen kerk – Life on the Vine Christian Community Church – me gevormd om op die plek aanwezig te zijn en Gods werk te herkennen. Een paar Viners - de bijnaam voor mensen uit mijn kerk - begonnen me op te zoeken in die McDonald’s. Zonder dat ik het echt door had werd iets dat onderdeel uitmaakte van mijn dagelijks leven, mijn kleine McDonald’s, een kanaal voor de aanwezigheid van Christus zoals ik die ervaarde bij Life on the Vine. Ik ben er nu van overtuigd dat elke wijk, koffiebar, buurthuis, protestmars voor gelijke rechten, jeugdclub, werkplek, ontmoetingsavond met asielzoekers in een verenigingsgebouw, gevangenis, gemeentehuis, daklozenopvang, zwangerschapsgym, vakbondskantoor en ziekenhuis, een plek kan zijn waar God merkbaar aanwezig is, net als in de McDonald’s. Dit soort plekken - vul zelf maar aan - zijn gebieden waar God Zijn aanwezigheid kenbaar wil maken door de christenen heen die er zijn en zich openstellen voor Zijn aanwezigheid. Ik durf wel te stellen dat zij de oriëntatiepunten vormen voor het veranderen van de wereld, een revolutie van het Koninkrijk.

Deze grote revolutie begint ermee dat een groep mensen in Gods aanwezigheid komt. Het begint wanneer we samenkomen om te aanbidden en strekt zich uit tot elk gebied van ons leven. Het is een en hetzelfde leven. Wanneer we samenkomen, gebeuren er verbazingwekkende dingen en wanneer we aanwezig zijn voor anderen, dan gebeuren er onder de mensen om ons heen dingen die nog verbazingwekkender zijn. Mensen verzoenen zich met God en met elkaar. Bolwerken van het kwaad worden blootgelegd en gestopt. Het Koninkrijk wordt zichtbaar in onze wijken. De wereld om ons heen ziet het en we nodigen de mensen daarin uit zich bij ons te voegen en het samen met ons te bekijken. Zijn Koninkrijk breekt door en verspreidt zich. En dit proces gaat door totdat onder Zijn heerschappij “alles aan Hem onderworpen is” (1 Kor. 15:28) en de nieuwe hemel en de nieuwe aarde gekomen zijn (Openb. 21:1).

Volgens mij begint dit alles met een groep mensen die door Jezus Christus hersteld worden en dan in de wereld merkbaar aanwezig zijn voor Hem. Deze merkbare aanwezigheid vormt de kern van wat het betekent om het volk van God te zijn. Dat is wat we doen en wat we kerk noemen. Dat is hoe God de wereld verandert.

James Davison Hunter over getrouwe aanwezigheid

In 2010 schreef James Davison Hunter van de Universiteit van Virginia een bekend boek over getrouwe aanwezigheid met de titel To Change the World.1 In het boek stelt Hunter dat christenen overgaan op een andere tactiek om met de omringende cultuur om te gaan en de wereld te veranderen. Hij vraagt christenen zich af te keren van het grijpen van de macht in de bredere samenleving door middel van traditionele middelen. Hij roept christenen op om niet langer te proberen de ideologische strijd te winnen door middel van actievoering, het ritselen van stemmen, het aangaan van culturele confrontaties en het overhalen van mensen in kerken en op fora. Laat christenen zich toewijden aan een “nieuwe gezamenlijke samenleving” zonder machtsstrijd en culturele oorlogen. Om opnieuw gevormd te worden door de alternatieve verbondsgemeenschap van het Koninkrijk van God en op een nederige manier hun plaats in te nemen op de plekken waar ze werken en wonen. En op een nieuwe manier, met beide voeten op de grond, aanwezig te zijn en het gesprek en contact aan te gaan met degenen om ons heen en de instellingen waar we deel van uitmaken. Het Koninkrijk van God werkt op een subversieve manier [het komt van onderop en van binnenuit, red.] en door getrouw aanwezig te zijn, brengen christenen volgens hem dit Koninkrijk op alle plaatsen van hun leven. We scheppen een nieuwe cultuur. We oefenen op een andere manier invloed uit. Voor Hunter is dit de manier waarop God op zijn eigen voorwaarden echte verandering tot stand brengt. De visie en oproep van Hunter en die van dit boek overlappen elkaar op veel manieren.

Maar naar mijn mening komt Hunter in zijn boek ruimte te kort om uit te werken hoe de praktijk van merkbare aanwezigheid vorm zou kunnen krijgen. Zeker, hij heeft het conceptueel over het belang van de vorming van elk individu binnen een gemeenschap, binnen haar aanbidding en discipelschap. Hij roept op tot de verwerping van de Constantijnse houding [de kerk die in het middelpunt van de macht staat en van bovenaf de lakens uitdeelt, red.] van het Christendom en tot een belichaming van een directe betrokkenheid in relaties in de geest van Jeremia 29:4-7 (thema’s die in dit boek terugkomen).2 Hij dringt er bij christenen op aan om shalom te brengen binnen de omstandigheden van ons dagelijks leven. Hij roept christenen op zich in te zetten voor het scheppen van een nieuwe cultuur binnen onderwijs, de kunsten en gezondheidszorg – altruïsme dat gebaseerd is op wie we zijn als christen en dat zich inzet voor het gemeenschappelijk belang van de wereld. Maar naar mijn mening gaat Hunter te snel wanneer hij aanneemt dat zo’n samenleving kan bestaan zonder een nieuw soort vorming.3 Als hij de kerk oproept om te veranderen en een merkbare aanwezigheid te zijn in onze samenleving, gaat Hunter voorbij aan de vraag hoe onze kerken zelf zouden kunnen veranderen zodat die merkbare aanwezigheid mogelijk wordt.

Ik vrees dat kerken die de oproep van Hunter tot getrouwe aanwezigheid willen volgen, erop gericht zijn om mensen zo te trainen dat ze in hun invloedssfeer dat ding gaan doen dat getrouwe aanwezigheid heet. Dan wordt het een doel op zich om mensen uit te zenden om een getrouwe aanwezigheid te zijn op hun werk, de plek waar ze hun dag doorbrengen en binnen hun invloedssfeer. Maar ondertussen sluit dit proces mensen af van de wereld. Ze lopen het risico dat ze opgaan in de bredere maatschappelijke structuren en niet meer onderscheidend zijn. De machtsstructuren in de wereld worden niet ter discussie gesteld. Tijdens dat proces wordt de realiteit van een kerkgemeenschap die als een sociale realiteit een getuige is van het Koninkrijk van God in de wereld, bij Hunter aan de kant geschoven. Als gevolg daarvan is het niet de wereld die verandert, maar zijn het, zoals zo vaak gebeurt, de christenen. En dan gebeurt steeds opnieuw precies datgene dat Hunter tegen wil gaan.

Daarom ben ik van mening dat merkbare aanwezigheid een gemeenschappelijke realiteit moet worden voordat het de wereld kan aansteken. Het moet vorm krijgen als een manier van leven in een volk. Vanuit deze sociale ruimtes wordt de wereld veranderd. Hier krijgt het Koninkrijk vorm en nodigen we de wereld uit om zich daarbij aan te sluiten. Maar om dit mogelijk te maken, hebben we een aantal disciplines nodig die ons als christenen vormen tot dergelijke gemeenschappen in de wereld.

Om die reden beschrijft dit boek een stel disciplines, van Jezus zelf, om gemeenschappen van merkbare aanwezigheid vorm te geven. Ik ben van mening dat deze disciplines kerken in staat stellen om het Koninkrijk van God op een levende manier een plaats te geven binnen hun wijk, werk, vrije tijd, cultuur en familie. Hoewel ik me niet volledig kan vinden in Hunters analyse van de kerk, hoop ik dat wat ik beschrijf zijn oproep tot merkbare aanwezigheid een stap verder kan helpen.

Een uitnodiging

In deel één van dit boek wordt Gods aanwezigheid beschreven en wat de term merkbare aanwezigheid inhoudt als manier om in deze wereld te wonen. Vervolgens wordt beschreven hoe de disciplines functioneren binnen Gods drie-enig werk om Zijn aanwezigheid echt, concreet en zichtbaar te maken op alle terreinen van ons leven. Het legt uit hoe de disciplines een ingang vormen naar de nieuwe realiteit die God is begonnen in de wereld door Jezus Christus: het Koninkrijk van God.

Deel twee van het boek, het belangrijkste deel, richt zich vervolgens op de disciplines zelf, waarin Christus belooft om merkbaar bij ons aanwezig te zijn en wij op onze beurt zijn merkbare aanwezigheid mogen worden. Ik nodig je uit om een wereld te ontdekken waarin ruimte ontstaat, met onze medewerking en door middel van deze disciplines. De aanwezigheid van Christus wordt op een verbazingwekkende manier concreet gemaakt. We worden op wonderlijke wijze deel van wat Hij doet in de wereld. Tijdens dit proces zullen we merken dat we in Zijn aanwezigheid als gemeenschap worden gevormd voor deze wereld. Wij worden Zijn merkbare aanwezigheid.

Dus kom en ontdek een wereld die voor velen in het westen verloren is gegaan. Tijdens deze reis zoeken we tussen de puinhopen van het Christendom en vinden we een manier van leven in het Koninkrijk die de drie-enige God mogelijk heeft gemaakt door Zijn Zoon te sturen. Ik hoop dat deze disciplines, die al zo’n tweeduizend jaar bekend zijn, opnieuw ontdekt zullen worden. Wanneer we deze discplines weer gaan beoefenen, zullen we de schatten die in de Bijbel liggen, elke keer opnieuw ontdekken. Het is de wereld waarin Jezus als Heer langzaam, geduldig en met liefde Zijn Koninkrijk vestigt door Zijn trouwe en merkbare aanwezigheid.

Deel I :

Gods merkbare aanwezigheid

Gods merkbare aanwezigheid

En Hij… heeft Hem als hoofd over alle dingen gegeven aan de gemeente, die Zijn lichaam is en de vervulling van Hem Die alles in allen vervult.

- Efeze 1 : 22-23

Er is iets dat we in het Westen al een tijdje missen. De meesten van ons is het niet eens opgevallen. We haasten ons van en naar ons werk, bijeenkomsten, winkelcentra en sportclubs van de kinderen. We willen presteren op ons werk, proberen een carrière op te bouwen en onze rekeningen te betalen. En de hele tijd gaan we eraan voorbij dat God om ons heen aanwezig en aan het werk is; het enige dat we hoeven te doen is er opmerkzaam voor te worden.

Voor de meeste christenen in het Westen betekent een leven met God een persoonlijk geloof, een persoonlijke relatie, een privé-ervaring, iets van onze binnenkamer dat we inpassen tussen alle andere aspecten van ons leven. De gedachte dat we aanwezig kunnen zijn voor God, en Hij voor ons, maakt geen onderdeel uit van ons bewustzijn. We kunnen ons niet voorstellen dat God buiten ons, of tussen ons en de ander met wie we samen zijn, aanwezig is, dat Hij ons midden in onze wereld ontmoet als we ons voor Hem openstellen en ruimte maken voor Hem.

Een paar jaar geleden zat ik op zondagmorgen in de samenkomst van mijn plaatselijke kerk. We waren met ongeveer tweehonderd mensen, en zoals we gewend waren, zaten we in een cirkel. Hoewel er een grote tafel in het midden van de cirkel stond, zaten we tegenover elkaar en konden we precies zien wat de anderen deden. Op die manier worden we gemakkelijk afgeleid. Op deze specifieke ochtend werd ik erdoor afgeleid hoe afgeleid de rest leek te zijn. We bereidden ons voor om de Tafel samen te vieren - of de Tafel van de Heer, zoals wij dat noemen. Het was de bedoeling dat het stil was, maar de mensen waren onrustig en schoven heen en weer op hun stoelen. Toen de voorganger naar de Tafel ging om het brood en de wijn aan te kondigen, stonden een paar mensen op om naar het toilet te gaan. Anderen waren in de weer met hun kinderen. Sommigen keken op de klok en wiebelden ongeduldig met hun benen.

Het viel me op dat George, die ik al een paar jaar kende, niet stil kon zitten. Hij was verslaafd geweest aan heroïne en vocht nog steeds tegen de greep die de verslaving op zijn leven had. Tijdens de samenkomst was hij een paar keer naar de hal gegaan en vervolgens naar de crèche waar hij zijn kleintje ophaalde. Daarna liep hij weg om wat water te gaan drinken. Het was duidelijk dat hij moeite had om aansluiting te vinden bij wat er in de samenkomst gebeurde en er met zijn aandacht bij te zijn. Maar hij was niet de enige. Velen vonden het moeilijk om te blijven zitten en er met hun hoofd bij te blijven. George worstelde waarschijnlijk met psychische problemen, anderen waren druk met hun kinderen - alle kinderen mogen bij ons tijdens de viering van de Tafel aanwezig zijn. Toch raakte het me hoe weinig onder de indruk iedereen leek te zijn van de Tafel. In de zaal was er weinig besef dat Jezus in ons midden aanwezig was.

Ik vroeg mezelf af hoe de gerichtheid in de zaal zou veranderen als we allemaal gegrepen werden doordat Gods aanwezigheid, in Christus, zich zou manifesteren rond de Tafel van de Heer. Hoe zouden we allemaal veranderen als we Christus daadwerkelijk zouden herkennen in ons midden? Zou er iets veranderen in de innerlijke worsteling van George? Wat als de mensen de Tafel van de Heer zouden benaderen zoals de Israëlieten de ark van het verbond benaderden in het Oude Testament, bang voor ziekte of zelfs de dood wanneer ze de ark op onwaardige wijze naderden (zie 1 Kor. 11:29-30)? Wat voor effect zou het besef van Gods aanwezigheid hebben op George en ons allemaal, wanneer we samen kwamen rond de Tafel? Natuurlijk wens ik niemand kwaad toe. Maar toen ik daar die morgen zat, drong de vraag zich aan me op: Hoe komt het dat we zo afgeleid zijn van zo’n tastbare realiteit als de aanwezigheid van Christus aan de Tafel?

“Gods aanwezigheid is het centrale punt in het christelijk geloof,” volgens de Amerikaanse voorganger A.W. Tozer. Het hart van de christelijke boodschap is “dat God erop wacht dat we ons bewust worden van zijn aanwezigheid.”4 Wanneer we de Schrift doorlezen vinden we talloze bewijzen dat Tozer gelijk heeft: God komt wonen onder zijn volk.

Het verhaal van Gods aanwezigheid

Bij de schepping heeft God de hemel en de aarde geschapen als de plaats waar Hij woont. “Zo zegt de HEER: De hemel is Mijn troon en de aarde de voetbank van Mijn voeten” (Jes. 66:1a). “De hof van Eden … is een plaats waar God verblijft en de mens Hem behoort te aanbidden”, volgens oudtestamenticus John Walton.5 De mensheid is geschapen om in Gods aanwezigheid te zijn en Eden was Gods tempel.6 Maar Adam en Eva eigenden zich Gods gezag toe en verbraken daardoor de gemeenschap met Hem. Toen ze de volgende dag het geluid hoorden van God die door de tuin wandelde, “…verborgen Adam en zijn vrouw zich voor het aangezicht van de HEER God…” (Gen. 3:8). Gods aanwezigheid bij de mensen was verbroken. Het geweld brak uit, de slechtheid van de mens op de aarde was groot (Gen. 6:5).

Na de zondvloed begon God met het herstel van Zijn aanwezigheid in Zijn schepping. God riep Abraham en uit hem kwam een volk voort dat een zegen zou zijn voor de volken. Door een reeks gebeurtenissen kwam dit volk terecht in Egypte, waar ze tot slaven gemaakt werden. Na vele jaren van lijden in Egypte, maakte God Zijn aanwezigheid bekend aan Mozes bij de brandende doornstruik en stuurde Hij Mozes om Zijn volk te bevrijden. In die opdracht, belooft God dat Hij met Mozes zou zijn (Ex. 3:10-12). Dit patroon van Gods aanwezigheid die bij degenen is die Hij zendt, komt terug in het hele verhaal van God in de Bijbel.

Zoals we weten leidt Mozes Gods volk vervolgens uit Egypte. Ze komen bij dezelfde berg waar God al eerder met hem gesproken heeft en God roept Mozes om met Hem te zijn. Terwijl Mozes bij God is, maakt het volk van Israël een gouden kalf en aanbidt dat. Dus stuurt God in zijn boosheid Mozes verder en trekt Hij zijn aanwezigheid terug uit Israël “…want jullie zijn een onhandelbaar volk en ik zou jullie daarom onderweg kunnen doden.” (Ex. 33:3, NBV). Maar Mozes pleit bij God: “...Als Uw aangezicht niet meegaat, laat ons dan van hier niet verder trekken... Is het niet daardoor dat U met ons meegaat? Daardoor zullen wij, ik en Uw volk, afgezonderd zijn van alle volken die er op de aardbodem zijn.” (Ex. 33:15-16). Gods volk is uitsluitend Zijn volk, wanneer Hij bij hen aanwezig is.

God geeft toe en belooft met Zijn volk mee te gaan. Kort daarna wordt de tabernakel gebouwd als woonplaats van Gods aanwezigheid onder het volk. De daaropvolgende beschrijvingen van Mozes leggen uit wat iemand moet doen, die in de fysieke nabijheid van God komt. Gods aanwezigheid is zo merkbaar dat ze allemaal moeten weten hoe ze God moeten benaderen. Zijn aanwezigheid vormt het hart van zijn werk onder zijn volk.

De Psalmen herhalen het thema van Gods aanwezigheid onder zijn volk keer op keer. Mijn favoriet is Psalm 46.

God is voor ons een veilige schuilplaats,

een betrouwbare hulp in de nood.

Een rivier, wijd vertakt, verblijdt de stad van God,

de heilige woning van de Allerhoogste.

Met God in haar midden stort zij niet in,

vroeg in de morgen komt God haar te hulp.

Volken roeren zich, rijken storten ineen,

zijn donderstem klinkt – de aarde siddert.

De HEER van de hemelse machten is met ons,

onze burcht is de God van Jakob.

Wereldwijd bant hij oorlogen uit,

bogen breekt hij, lansen verbrijzelt hij,

wagens verbrandt hij in het vuur.

‘Staak de strijd, en erken dat ik God ben,

verheven boven de volken, verheven boven de aarde.’

De HEER van de hemelse machten is met ons,

onze burcht is de God van Jakob. (Ps. 46:2, 5-8, 10-12, NBV)

Let op de woorden met ons, in haar midden en woning in deze tekst. Door de Bijbel heen zijn dit enkele belangrijke codewoorden voor Gods werkelijke aanwezigheid. En Psalm 46 maakt duidelijk dat Zijn aanwezigheid geweld uitbant; zij brengt vrede en maakt een eind aan alle strijd. Hij regeert als Heer. Hij regeert in en door Zijn aanwezigheid, die de rijkdom herbergt van liefde, verzoening en gerechtigheid. Hij zal zijn volk nooit dwingen. Israël veronachtzaamt zijn aanwezigheid vaak en God daagt hen uit om stil te zijn en in zijn aanwezigheid te komen (Ps. 46:11).

Jaren later, in het beloofde land, stond de tempel midden in Jeruzalem als de ontmoetingsplek waar het volk van het land in Gods aanwezigheid kwam. Dit is waar de mensen kwamen om met God verzoend te worden en te bidden in aanwezigheid van God. Wanneer Gods volk opstandig was en ze God aan de kant schoven voor afgoden, verliet God de tempel (Ez. 10). De tempel werd uiteindelijk vernietigd en het volk verstrooid in ballingschap. Ondanks dat belooft God dat Hij Zijn aanwezigheid onder het volk zal vernieuwen (Ez. 37:27). God zou opnieuw komen en de verbroken relatie herstellen, het volk zijn zonden vergeven, de macht van het geweld verbreken en onder hen wonen. God zal Israël en de wereld door Zijn aanwezigheid genezen.

De belofte is vervuld door Jezus Christus, God die mens werd, “God met ons”, vleesgeworden in ons midden. In het evangelie volgens Mattheüs, wordt Jezus geboren uit Maria om de profetie te vervullen: “zie de maagd zal zwanger worden en een Zoon baren, en u zult Hem de naam Immanuel geven”; vertaald betekent dat: ”God met ons” (Matth. 1:23). God is in het vlees gekomen om de aanwezigheid van God in ons midden te zijn. Het evangelie volgens Johannes beschrijft dezelfde dynamiek met behulp van woorden die bij de tabernakel in de wildernis horen. Hij zegt: “En het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond [getabernakeld].” (Joh. 1:14). De geweldige realiteit van de levende God die bij ons is komen wonen is onmiskenbaar in de aanwezigheid en missie van Jezus.

Wanneer Jezus aan het eind van het evangelie volgens Johannes afscheid neemt van Zijn discipelen, vertelt Hij hen: “Ik zal u niet als wezen achterlaten; Ik kom weer naar u toe.” (Joh. 14:18) en belooft dat de Heilige Geest in Zijn plaats zal komen. De Vader en de Zoon zullen in de Geest bij hen wonen (Joh. 14:23). “Blijf in Mij, en Ik in u.” (Joh. 15:4). Gods aanwezigheid is aan ons vernieuwd in Christus, door de Geest, wanneer Jezus vertrekt en de Geest in zijn plaats komt (Joh. 16:5-7). In het evangelie volgens Mattheüs lezen we Jezus’ afscheidswoorden en Hij belooft: “En zie, Ik ben met u al de dagen, tot de voleinding van de wereld.” (Matth. 28:20).

God vervult deze belofte door met Pinksteren (Handelingen 2) de Heilige Geest uit te storten op mannen en vrouwen, zonen en dochters, profeten en profetessen, zoals Petrus verkondigt in zijn preek op Pinksteren, waarin hij verwijst naar de vervulling van Joël 2:28-32. God is opnieuw gekomen om onder Zijn volk te wonen. Door Christus heeft God Zijn aanwezigheid onder ons hersteld, die begonnen is onder Zijn volk met Pinksteren. Volgens de apostel Paulus zijn wij de kerk, Gods eigen volk, zijn “tempel” midden in de wereld (2 Kor. 6:16). We zijn niet langer vreemdelingen voor God maar “huisgenoten van God” die samengevoegd worden “tot een tempel die gewijd is aan hem, de Heer, in wie ook u samen opgebouwd wordt tot een plaats waar God woont door zijn Geest.” (Ef. 2:19, 21-22, NBV). Gods aanwezigheid verdwijnt niet na de dood, opstanding en hemelvaart van Jezus. In Jezus brengt God Zijn eigen aanwezigheid naar de mensen door de Heilige Geest te geven aan Zijn volk, de gemeente, en hen vervolgens de wereld in te sturen (Joh. 20:21-22).

In het laatste hoofdstuk van het boek Openbaring krijgen we te horen waar dit allemaal toe leidt: de komst van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Openbaring beschrijft het beeld van het nieuwe Jeruzalem als de plaats waar God woont, waar geen tempel nodig is. Het is zelfs zo dat de nieuwe hemel en de nieuwe aarde worden beschreven in termen van de afmetingen van de tempel, de woonplaats van God onder Israël.7 Daarom zegt de stem in Openbaring 21:3: “Zie, de tent van God is bij de mensen en Hij zal bij hen wonen, en zij zullen Zijn volk zijn en God Zelf zal bij hen zijn en hun God zijn.” Dit is het doel van Gods verlossingswerk: dat we samen met de hele schepping weer bij God mogen zijn en Hij bij ons. Zijn aanwezigheid zal de nieuwe hemel en nieuwe aarde doorstromen en alles zal nieuw worden.

De Schrift vertelt van begin tot eind van het geweldige verhaal van God die met Zijn aanwezigheid terugkeert naar heel de schepping. Het is altijd Gods bedoeling geweest om bij Zijn schepping te zijn in de volheid van Zijn aanwezigheid.

Het verlies van aanwezigheid in onze wereld

Maar dit besef van Gods aanwezigheid is in onze moderne wereld verloren gegaan, zelfs onder christenen. Elke dag zijn we erop gericht ons leven bijeen te houden. We wandelen geïsoleerd en afgeschermd van anderen. We lopen langs daklozen op straat en geven ze een euro, maar we kennen ze niet. We durven ze zelfs niet te kennen. Op het werk kijken we naar klanten als winst- en verliesrekeningen. Zelfs onze meest intieme relaties kunnen verworden tot een soort contract waarover we onderhandeld hebben. Als gevolg daarvan schept wantrouwen een afstand tussen mensen in allerlei soorten relaties. We zijn leeg en verlangen naar een vorm van aanwezigheid, hoe die er dan ook uit ziet.

Ten diepste is dit een verlangen naar God. Maar God heeft ons niet verlaten. Doordat wij zo prestatiegericht en onafhankelijk zijn, hebben we geen ruimte gelaten voor Hem om merkbaar aanwezig te zijn tussen ons en de mensen met wie we ons leven vormgeven. We dwalen panisch rond in een doolhof van niet verbonden zielen.

Zelfs wanneer we naar de kerk gaan, ontsnappen we niet aan dit gekkenhuis. Hoewel er activiteiten en programma’s plaatsvinden in onze kerkgebouwen, lijken we iets te vermijden. In grote samenkomsten zien we onze voorgangers op een videoscherm geprojecteerd, door middel van technologie gescheiden van de mensen voor wie ze preken. We kennen de voorganger, of anderen in deze samenkomst, niet echt. En als de geoliede aanbiddingservaring voorbij is en we het kerkgebouw verlaten, knaagt er iets aan onze ziel. De leegte kruipt er weer in en geeft het signaal dat er iets ontbrak in dat gebouw.

We komen zelden bij elkaar om aanwezig te zijn in onze woonomgeving. Het gebeurt vaker wel dan niet dat kerkleiders ons leren hoe we ons kunnen verdedigen tegen de machten van het duister “in de wereld”. We leren niet om Gods trouwe aanwezigheid te herkennen in onze woonomgeving. We ervaren het onvermogen om aanwezig te zijn voor God, onder elkaar en in onze woonomgeving. We willen een andere manier van leven.

Dit verbluffende verlies van aanwezigheid in onze samenleving is vreselijk. Maar God is er nog steeds en we verlangen er nog steeds naar om in nabijheid van God en anderen te zijn. We verlangen ernaar waarlijk gekend te worden en iemand waarlijk te kennen. We verlangen ernaar om samen met iemand een betekenisvolle weg af te leggen. We zuchten in het diepst van de nacht – verlangend naar Gods merkbare aanwezigheid.

Het wordt tijd dat we stilstaan

Wanneer het hectisch wordt bij mij thuis, proberen we alles stil te zetten en ruimte te maken voor elkaar. Dan zeg ik tegen mijn tienjarige zoon dingen als: “Max, ik ga nu niet meer gek met je doen tot we ook eens echt tijd met elkaar doorbrengen. Eén serieus gesprek!” “Maar pap! Kom op pap, je doet bijna nooit meer gek met me.” En op dat moment moet ik niet toegeven, maar mijn eigen ongezonde gewoonten weerstaan om altijd maar afleiding te zoeken en lol te maken en zo het zware werk van opvoeden te vermijden. Ik moet de gelegenheid die God me gegeven heeft aangrijpen om hem aandacht te geven en ruimte voor hem te maken nu hij tien is, anders is het over een paar jaar misschien wel te laat.

Niets, absoluut niets, heeft zo veel invloed op het leven van mij en mijn zoon als er werkelijk te zijn voor elkaar en voor God. Als we tegenover elkaar zitten en luisteren naar en aandacht hebben voor wat de ander bezighoudt, en wanneer we datzelfde doen samen met God, dan komt er een verbazingwekkende verandering op gang en gaat goedheid stromen. Veel christenen in het Westen zijn op een vergelijkbaar punt aangekomen. Gods aanwezigheid heeft geen plaats meer in de structuur van ons drukke bestaan. We moeten alles stilzetten en ruimte maken om tijd in Gods aanwezigheid door te brengen. We hebben gehoord over de verbazingwekkende aanwezigheid van God bij Zijn volk in de Schrift. Maar toch ontbreekt de aanwezigheid van God in zo’n groot gedeelte van de wereld waarin we leven. Het licht van Zijn aanwezigheid lijkt niet op de duistere plekken te schijnen. Hoe herstelt God Zijn aanwezigheid op de hele aarde? En wat hebben wij daarmee te maken?

Hoe God de wereld verandert

Het antwoord van de Bijbel op deze vraag is de kerk. Het is Gods plan om in en door een volk heen aanwezig te worden in de wereld en de wereld dan uit te nodigen zich bij Hem aan te sluiten. Hoe gebeurt dit? In de meest eenvoudige bewoordingen, komt een groep mensen samen en komt in Gods aanwezigheid. In ons leven samen herkennen we God in de aanwezigheid van Jezus Christus door de disciplines heen, waarin Hij heeft beloofd: “Ik ben in jullie midden.” Door Gods aanwezigheid in Christus op die manier te leren kennen, kunnen we vervolgens Zijn aanwezigheid in de wereld herkennen. We nemen deel aan Zijn werk in de wereld en Zijn aanwezigheid wordt zichtbaar. Vervolgens ziet de wereld Gods aanwezigheid onder ons en door ons heen en sluit zich aan bij God. En de wereld wordt veranderd. Dit is naar mijn mening wat merkbare aanwezigheid uitwerkt. Dit is de kerk. En dit is hoe God ervoor gekozen heeft de wereld te veranderen.

Maar wordt Gods aanwezigheid daarmee niet te sterk beperkt tot de kerk? Is God niet al aanwezig op heel de aarde? Waarom hebben we de kerk nodig om Zijn merkbare aanwezigheid te zijn in de wereld?

God is zeer zeker aanwezig (en aan het werk) op heel de aarde. Zoals de psalmist het verwoordt: “Zing voor God… God is Koning over heel de aarde… God regeert over de volken.” (Ps. 47:7-10). Teksten in het Oude Testament verkondigen keer op keer dat God heerser is over de hele wereld. Evengoed wordt Zijn aanwezigheid op een unieke manier zichtbaar in en door een groep mensen: eerst in het midden van zijn uitverkoren volk Israël, concreet gesymboliseerd in de tempel. En vervolgens door Christus in de kerk, Zijn lichaam. Hier, te midden van een groep mensen, Zijn onderdanen, is Hij aanwezig en krijgt Zijn Koninkrijk vorm. En dan, door Zijn kerk, maakt Hij Zijn aanwezigheid merkbaar op andere plekken in de wereld. Hij nodigt de wereld uit zich daarbij aan te sluiten.

Het voorbeeld van Lawndale

Toen mijn vriend Wayne Gordon in 1975 naar Lawndale verhuisde, was dit een van de armste en meest criminele buurten van Chicago.8 Weinigen konden zich voorstellen dat er iets goeds uit deze buurt kon komen. Toch was God hier al aan het werk. Hij was aanwezig. Wayne nam een baan aan als American-football-trainer en leraar geschiedenis op een lokale middelbare school. In een kamer op de begane grond onder zijn appartement opende hij een fitnessruimte. Daar kwam hij samen met een groep van tien tot twaalf jonge spelers om de Bijbel te bestuderen en elkaar te steunen in de problemen die ze in Lawndale ondervonden. Er kwamen meer mensen bij. Wayne luisterde urenlang naar hen, naar hun verhalen en de noden waaronder ze gebukt gingen. Wayne was aanwezig, hij had aandacht voor hen en voor God in hun midden.

Deze groep luisterde naar de noden van de buurt en opende een wasserette waarbij elke gebruiker op zijn eigen manier kon bijdragen aan het functioneren ervan. In de jaren die volgden, bezochten honderden mensen die kleine ruimte met wasmachines en drogers. Dit werd een ingang voor Gods bijzondere aanwezigheid. En terwijl mensen aandacht hadden voor de ander en de aanwezigheid van Christus in hun midden opmerkten, gebeurden er wonderen, de een na de ander. Ze baden en verwierpen de machten van het kwaad. Verzoening vond plaats. Financiële middelen werden gedeeld. Levens werden weer op orde gebracht. Langzaam, in de loop van vele jaren, maakte God zijn aanwezigheid in Lawndale concreet.

En toch, zoals Wayne ooit tegen me zei: “Als je hier na vijftien jaar zou zijn gekomen, had je gezegd dat er hier niets gebeurt.” Gods aanwezigheid is niet altijd duidelijk zichtbaar. Hij heeft getuigen nodig. God komt nederig in Christus. Hij houdt zo veel van ons dat Hij zich nooit aan ons opdringt. In plaats daarvan komt Hij naar ons toe om bij ons te zijn en in die aanwezigheid openbaart Hij zichzelf. In Zijn aanwezigheid is vergeving, verzoening, genezing, verandering, geduld en, het allerbeste, liefde. Hij vernieuwt alle dingen door Zijn aanwezigheid. God werkt door aanwezigheid. Maar Hij heeft mensen nodig die aandacht hebben voor Zijn aanwezigheid om Zijn aanwezigheid voor iedereen zichtbaar te maken. In dat kleine groepje mensen in Lawndale, werd Gods aanwezigheid voor iedereen zichtbaar.

Nu, 35 jaar later, is het levensveranderende werk van God in Lawndale zo zichtbaar dat mensen van over de hele wereld komen kijken wat God heeft gedaan: een kerkelijke samenkomst met bijna duizend mensen, honderden gerenoveerde appartementen, een ziekenhuis met 450.000 patiëntbezoeken per jaar waar patiënten naar vermogen betalen, en een “huis van hoop” dat aan mensen die zich ontworstelen aan allerlei vreselijke verslavingen een plaats biedt om te herstellen.

En Wayne zegt vaak tegen mensen: “Hier is niets gedaan dat niet vanuit de gemeenschap van Lawndale zelf is gekomen.” Al lang voordat Wayne kwam, was God hier aan het werk. Maar een zichtbare gemeenschap startte met twaalf jonge mensen die ruimte maakten voor de aanwezigheid van Christus om op een specifieke plek zichtbaar te worden. Door zorg en aandacht te schenken aan Gods bijzondere aanwezigheid door Christus in een groep mensen, werd het werk dat God al deed zichtbaar voor iedereen die er zijn ogen voor opende. En Lawndale oefent nu een invloed uit tot buiten de grenzen van Chicago.

God is over de hele wereld aanwezig, maar Hij wordt zichtbaar door een groep mensen heen die Zijn aanwezigheid merkbaar maakt.

De relatie tussen Koninkrijk en aanwezigheid

Er is nog een laatste stukje van deze puzzel hoe God aanwezig wordt in de wereld: Gods Koninkrijk en hoe Hij regeert door Zijn aanwezigheid. Mensen zien het Koninkrijk van God vaak als de belangrijkste metafoor voor hoe God werkt in deze wereld. Maar in de geschiedenis van Israël loopt het Koninkrijk van God parallel aan de aanwezigheid van God. Ze versterken elkaar. De metafoor van het Koninkrijk helpt ons om de dynamiek te zien van hoe God werkt door Zijn aanwezigheid.

Het is zelfs zo dat Gods aanwezigheid in chronologische zin voorafgaat aan het koninkrijk in de geschiedenis van Israël. De tabernakel, die vervangen werd door de tempel, ging vooraf aan de monarchie van Israël. Het was een concessie van God dat Hij Israël een monarchie gaf.9 De profeet Samuël klaagt zelfs dat Gods aanwezigheid voor Israël niet genoeg was. Israël wilde een koning, net als de andere volken. Ze waren niet tevreden met Gods manier van werken onder een volk door middel van profeten, priesters en rechters. Samuël verzette zich ertegen Israël een koning te geven, maar God vertelde hem dat hij het toch moest doen, met de woorden: “…want zij hebben ú niet verworpen [Samuël], maar Mij hebben zij verworpen, dat Ik geen Koning over hen zou zijn.” (1 Sam. 8:7). Maar dit koningschap kon nooit de aanwezigheid van God vervangen en later zou Israël er spijt van hebben dat ze een koning hadden (1 Sam. 8:9). Jaren later, na het fiasco van de monarchie, keerde Israël terug uit ballingschap. Op dit punt in de geschiedenis was de tempel - het teken van Gods aanwezigheid - hersteld binnen Israël, maar de monarchie niet. Israël was de aanwezigheid van God vergeten in ruil voor een koning. God riep hen terug in Zijn aanwezigheid.

Maar God liet het idee van een koninkrijk niet helemaal varen. Dat vormde een belangrijk deel van de geschiedenis van Israël. Jezus neemt het taalgebruik van het koninkrijk over, maar geeft er een andere betekenis aan.10 Hij zegt voor Pilatus: “Mijn Koninkrijk is niet van deze wereld”. (Joh. 18:36), waarmee Hij wil zeggen dat Zijn Koninkrijk niet opereert op basis van de wereldlijke macht en dwang die eerder samenging met de monarchie van Israël (en die van de heidenen). In plaats daarvan is Jezus de vervulling van Gods heerschappij door Zijn aanwezigheid onder ons. Hij zet het begrip ‘koninkrijk’ op zijn kop. Tijdens het laatste avondmaal zegt Hij tegen Zijn discipelen: “En ik beschik u het Koninkrijk, zoals Mijn Vader dat aan Mij beschikt heeft” (Luk. 22:29). In zijn discipelen vestigt hij een nieuwe manier van samenzijn in Zijn aanwezigheid rond deze Tafel, die een voorafschaduwing is van de voltooide heerschappij van God. Het is in en door Zijn aanwezigheid met hen en elkaar dat Zijn Koninkrijk gevestigd zal worden.

Door de Bijbel heen is het Koninkrijk van God aanwezig op die plaats waar mensen samenkomen en Zijn heerschappij over hun leven aanvaarden. God roept een groep van Zijn onderdanen samen en op die plek heerst Hij. God regeert over de hele wereld, maar het is op deze plekken dat Zijn heerschappij zichtbaar wordt onder deze eigenaardige groep mensen, het volk Israël, die Zijn onderdanen zijn die door de rest van de wereld gezien worden.11 En nog belangrijker, op deze plek wordt Zijn aanwezigheid zichtbaar en maakt Hij zijn wil bekend onder een volk.