De bedelaarsopera

John Gay

Lalito klassiek

Personen

De mannen: 

Verraaium

Slotterop
Mack de Barbaar
Gappertje

De vrouwen:

Mevrouw Verraaium

Polly Verraaium

Lucy Slotterop

Dina de Slons

Bendeleden van Mack de Barbaar:

Kobus met de Tic
Jaap Graaivinger
Woeste Woutje
Robert van Buidelaar
Vlugge Eddy
Harry Roversen
Mattheus de Munter
Bennie Wegwezen

De meisjes van plezier:

Mevrouw Vleister

Dora de Slet

Mevrouw Helleveeg

Betsie de Hoer

Jansje Bordeel

Mevrouw Sladerin

Suusje Dirkerop

Mietje Grotebek

Een bedelaar

Een toneelspeler

Politieagenten

Een tapper

Een cipier

PROLOOG

(Bedelaar en toneelspeler)

BEDELAAR

Ze zeggen dat armoede de sleutel is tot het dichterschap. Als dat waar is, zal niemand kunnen betwisten dat ik een dichter moet zijn. Ik behoor tot het bedelaarsgilde en bezoek de wekelijkse sociëteitsavonden van dit genootschap. Het gilde geeft mij een bescheiden jaarsalaris in ruil voor de afdracht van mijn bedelaarsbuit en bovendien kan ik — wanneer ik maar wil — aanschuiven voor een maaltijd aan de gildetafel. Dat is meer dan de meeste dichters kunnen zeggen.

TONEELSPELER

Aangezien wij toneelspelers leven met en door de muzen, zijn wij dankbaar voor elk spránkje poëzie dat we ontdekken, en wakkeren we het aan zoveel we kunnen. In tegenstelling tot alle andere vrouwen, letten de muzen niet op uiterlijkheden. Zij laten zich niet misleiden en aanvaarden de opdringerigheid van rijk-geborduurde kleding níét als een teken van geest, noch verslijten zij de bescheidenheid van versleten lompen voor domheid. Wie en wat ook de schrijver is, wij toneelspelers achten het slechts onze taak zijn spel zo vér mogelijk over het voetlicht te brengen. En daarom... al bent u dan ook arm... tóch wens ik u al bij voorbaat van

harte succes.

BEDELAAR

Mijn spel werd oorspronkelijk geschreven ter opluistering van het huwelijk van Jakob de Zanger en Mietje Liedje, twee uitmuntende balladezangers. Ik heb ervoor gezorgd dat alle symbolen uit de beroemde opera’s van onze tijd, erin voorkomen: de zwaluw, de mot, de bij, het schip, de bloem, enzovoort, enzovoort... Verder heb ik gezorgd voor een gevangenis-scène, omdat de dames die altijd zo héérlijk ontroerend vinden. En wat de rollen betreft: ik heb de belangrijkheid zo bijzonder eerlijk over de beide vrouwelijke hoofdrollen verdeeld, dat onze actrices elkaar daarover onmogelijk in de haren kunnen zitten. Ik hoop wel dat men mij vergeven wil dat ik mijn opera niet — zoals dat in de mode is — gehéél onnatuurlijk gemaakt heb... Er zijn geen recitatieven. Maar afgezien daarvan, en van het feit dat ik de proloog en epiloog weggelaten heb, mag mijn stuk toch wel een ware opera genoemd worden. Het is al meermalen opgevoerd door ons eigen bedelaarstoneel, in onze grote gildekamer en heeft aldus zijn bruikbaarheid bewezen. Mag ik daarom uwedele nogmaals met nádruk verzoeken het nu voor ons te willen spelen?

TONEELSPELER

De tijd van gaan is voor ons aangebroken. Ziet: de spelers maken zich klaar voor het begin. Orkest! Speel de ouverture! (Beiden af.)

EERSTE BEDRIJF

(SCÈNE 1: Het huis van Verraaium.)

(Verraaium zit aan een tafel met een groot kasboek voor zich.)

VERRAAIUM (Zingt. Wijze: An old Woman clothed in Gray.)

Het is in dit leven een wet,

dat ieder z’n naaste beschuldigt:

man en vrouw scheldt men pooier en slet.

Nee, geen mens die z’n medemens huldigt.

Heeroom noemt de pleiter bandiet.

De pleiter scheldt Heeroom voor frik.

En de staatsraad denkt — g’loof het of niet —

zichzelf net zo deugdzaam als ik!

Heeroom noemt de pleiter bandiet.

De pleiter scheldt Heeroom voor frik.

En de staatsraad denkt — g’loof het of niet —

zichzelf net zo deugdzaam als ik!

(Spreekt.)

Advocaat is een eerlijk beroep... dus is mijn vak ook eerlijk. Want net als ik werkt een pleiter naar twéé kanten: zowel vóór als tégen boeven. Hij en ik dienen de bedriegers niet alleen te beschermen, maar ook aan te moedigen. Op hun bestaan is immers ons bestaan gegrondvest?

(SCÈNE 2: Verraaium — Gappertje.)

GAPPERTJE

Mijnheer, er is een boodschap gekomen van Zwarte Mollie, dat haar zaak vanmiddag voorkomt. Zij hoopt en vertrouwt erop, dat u voor haar vrijspraak zal zorgen.

VERRAAIUM

Waarom vraagt ze dat? Ze kan het kind in haar buik toch in ’t geding brengen? Voorzover ik weet heeft ze zichzelf door ’n zwangerschap zeker gesteld. Maar goed, die meid is zeer ondernemend en actief voor ons... Laat haar dus maar weten dat ik zal zorgen voor gebrek aan bewijs...

GAPPERTJE

Tom de Leugenaar is veroordeeld...

VERRAAIUM

De luie hond! Toen ik hem de laatste keer vrijkreeg heb ik hem duidelijk genoeg gezegd wat er met hem zou gebeuren als hij z’n werk niet beter zou gaan doen. Voor hem de doodstraf... zonder uitstel. Ik kan in elk geval proberen de premie die op zijn hoofd stond te incasseren. (Hij schrijft in het kasboek.) Veertig pond voor Tom de Leugenaar... O ja... vertel Loze Betty maar dat ik haar dit keer nog zal redden van verbanning... Hier in Engeland kan ze meer voor me verdienen...

GAPPERTJE

Betty heeft meer artikelen in ons pakhuis gebracht dit jaar, dan vijf andere leden van onze bende bij elkaar. ’t Zou inderdaad zonde zijn zo’n goeie klant te verliezen...

VERRAAIUM

Als niet iemand van de bende haar voortijdig uit de weg ruimt, heeft ze zakelijkerwijs gesproken nog zeker twaalf maanden te leven. Ik laat vrouwen graag vrij. Een goede jager schiet niet op patrijshennen, want die moeten zorgen voor het nieuwe broed. En dan... de wet kent ons op het aanbrengen van vrouwen géén beloning toe. De dood van een vrouw levert ons niets op... behalve als het onze éígen vrouw is natuurlijk.

GAPPERTJE

’t Is zonder meer een héérlijke vrouw! Aan haar heb ik trouwens m’n opvoeding te danken. En — om het ronduit te zeggen — ze heeft méér jonge knapen op ons vak voorbereid dan de speeltafel!

VERRAAIUM

Inderdaad Gappertje, je slaat de spijker op z’n kop. Wij en de dokters hebben meer aan de vrouw te danken, dan alle andere ambachtslieden bij elkaar.

GAPPERTJE (Zingt. Wijze: The bonny grey-ey’d Morn...)

Het is de vrouw die mannen in de verzoeking leidt.

Zij is het die ons liegen en bedriegen leert.

Pas op als ze je vleit! Of als ze met je vrijt!

Besef toch dat ze niet je hart, maar wel je geld begeert!

Maar ach, de man is blind... wat doet hij voor z’n schat?

Hij komt voor haar met recht en rede in de knoop.

Hij steelt meer dan een raaf, hij rooft meer dan een rat...

Want net als récht is liefde slechts met geld te koop...

Want net als récht is liefde slechts met geld te koop!...

VERRAAIUM

Vooruit jongen... zorg dat je naar de Newgate-nor komt. En deel mijn goede vrienden die daar brommen mee wat ik van plan ben. Je weet, ik hou ervan ze op de een of andere manier op hun gemak te stellen.

GAPPERTJE

Als een heer te lang in spanning gehouden wordt, begint het berouw aan hem te knagen en dat kan z’n geestkracht breken voor z’n hele verdere leven. En afgezien daarvan: zekerheid geeft een man zelfvertrouwen bij zijn berechting en geeft hem de moed, daarná zonder vrees of aarzeling opnieuw een arrestatie te riskeren. Maar ik schéér me weg... want het is een genoegen de goede boodschapper te mogen zijn voor vrienden in nood.

(SCÈNE 3: Verraaium.)

VERRAAIUM

Alles goed en wel, maar ’t wordt hoog tijd om eens te zoeken naar een fatsoenlijk slachtoffer dat ik de doodstraf kan bezorgen tijdens de eerstvolgende zitting. Ik haat die luie boeven, die geen cent opbrengen voor je ze laat hangen. Waar is het bende-register? ’Ns kijken... (Hij leest.) Jaap Graaivinger. Anderhalf jaar in dienst. En wat heeft zijn arbeid in ons magazijn ingebracht? Een, twee, drie, vier, vijf gouden horloges en... zéven zilveren. Die heeft een paar goeie handen aan z’n lijf! Zestien snuifdozen, waaronder vijf van zuiver goud. Zes dozijn zakdoeken. Vier zwaarden met zilveren gevest, een half dozijn overhemden, drie staartpruiken en een coupon fijn zwart laken. En als je nou bedenkt dat dat alles alleen nog maar het resultaat is van wat de man in z’n vrije tijd doet... dan geloof ik niet dat ik een bruikbaarder vent ken. Geen man die op het roofpad zoveel plezierige tegenwoordigheid van geest toont, als hij. Woeste Woutje, alias Bruine Wim... een onbetrouwbare hond, die probeert om z’n buit onderhands te slijten. Goed, als hij zich redelijk blijft gedragen, zal ik het nog een zittingstermijn of twee met hem proberen... Harry Roversen... een armzalig dwaas kruimeldiefje zonder enige aanleg. Zelfs al had-ie nog zes maanden te leven vanaf vandaag, dan nóg zou-ie geen kans zien met een fatsoenlijk strafregister aan de galg te komen. Slappe Sammie... die gaat eraan op de eerstvolgende zitting, want de schoft heeft de onbeschaamdheid om rond te vertellen dat hij erover denkt terug te keren tot z’n vroegere vak: kleermaker... en dat noemt-ie dan een éérlijk beroep. Mattheus de Munter... niet hoger genoteerd dan een maand geleden, maar wel een veelbelovende, dappere kerel en op z’n eigen manier nog vlijtig ook... misschien wat te vrijpostig en soms wat te overhaast, maar over ’t algemeen toch in staat tot het leveren van behoorlijke bijdragen... als-ie z’n eigen graf maar niet graaft door ’n moord te begaan. Pim Pimpel... een idioot drankorgel, altijd veel te dronken om z’n handen uit te steken of te zorgen dat anderen ze omhoog steken. De doodstraf is onvermijdelijk voor hem. Robert van Buidelaar, alias de Rots, alias Bobbie de Bluffer, alias Karbonkel, alias Bob Laarzeknecht...

(SCÈNE 4: Verraaium — Mevrouw Verraaium.)

MEVROUW VERRAAIUM

Wat is er met Bob Laarzeknecht, dierbare echtgenoot? Ik hoop dat hem geen kwaad overkomen is. Je weet, liefste, dat hij een van mijn favoriete klanten is. Déze ring heb ik van hem gekregen...

VERRAAIUM

Ik heb z’n naam op de zwarte lijst gezet, meer niet. Weet je, liefje, hij verknoeit z’n tijd met vrouwen. Dus, zo gauw z’n geld op is zal de een of andere dame ’m wel gaan aangeven om de beloning op te strijken... En dat betekent voor ons een puur verlies van veertig pond.

MEVROUW VERRAAIUM

Je weet m’n beste, dat ik me nooit bemoei met dood-zaken. Dat soort karweitjes laat ik aan jou over. Want daarin zijn vrouwen bar slechte rechters. Ze beoordelen dapperheid zó partijdig, dat ze elke man die op weg is naar dodencel of galgenveld knap vinden...

(Zingt. Wijze: Cold and Raw...)

Deerntjes, door cupido’s pijlen geraakt,

schijnen — al zijn ze ontoonbaar —

plots tot een wondere schoonheid ontwaakt,

als prinsesjes, rozig en kroonbaar...

En legt men een knaap de strop om de nek,

dan is — zelfs als hij niet schoon is —

hij toch op ’t schavot bij het vrouwvolk in trek:

want de galg maakt hem tot Adonis!

(Spreekt.)

Maar heus, echtgenoot van me, je moet toch niet te hardvochtig zijn, want nooit tevoren had je zo’n beste, dappere troep mannen bij elkaar als op het ogenblik. Geen móórd is er tussen hen gevallen de laatste zeven maanden... en werkelijk, m’n liefste, dat is een grote zegen!

VERRAAIUM

Te drommel! Waarom moeten vrouwen toch altijd zeuren over moord? Nog nooit is een héér er kwaad op aangekeken, wanneer hij uit

zelfverdediging een moord beging. En als je nu eenmaal geen zaken doen kunt zonder dat er van tijd tot tijd een dode valt, wat moet een man dan anders?

MEVROUW VERRAAIUM

Als ik ongelijk heb, m’n liefste, dan moet je me dat maar vergeven. Niemand kan er iets aan doen, dat ik een teer en overgevoelig gemoed heb...

VERRAAIUM

Moord is wel een van de chicste misdaden waaraan een man schuldig bevonden kan worden. Reken maar eens hoeveel keurige heren we elk jaar in de Newgate-gevangenis krijgen, alleen maar voor dat misdrijf. Zolang ze over de middelen beschikken om de jury te overtuigen van het feit dat het geen moord maar doodslag was, worden ze er niet slechter van. Daarom — liefje — genoeg over dit onderwerp. Is Commandant Mackie de Barbaar vanmorgen nog hier geweest om met je te spreken over de bankbiljetten die hij vorige week bij je achterliet?

 MEVROUW VERRAAIUM

Ja, liefste... en hoewel de bank geweigerd heeft die biljetten in te wisselen, was hij toch bijzonder opgeruimd en vriendelijk. Als je het mij vraagt is er geen keuriger héér onder de struikrovers, dan hij. Hij heeft ons beloofd dat hij — als-ie tenminste op een redelijke tijd terugkomt van z’n rooftocht — vanavond met Polly en Bob Laarzeknecht en mij naar een feest gaat, om de quadrille te dansen! Zeg... liefste... is de commandant eigenlijk rijk?

VERRAAIUM

De commandant bevindt zich meestal in té goed gezelschap om ooit echt rijk te worden. De speelhuizen van Marybone zullen z’n ondergang zijn. Elke man die denkt rijkdom te kunnen vergaren aan de speeltafel, dient tenminste van jongs af aan opgevoed te zijn in de beste kringen...

MEVROUW VERRAAIUM
Het spijt me nou écht voor Polly, dat de commandant niet wat voorzichtiger is. Waarom bemoeit hij zich met graven en baronnen? Waarom laat hij die niet elkaar beroven?

VERRAAIUM

Het spijt me voor Polly! Heer in de hemel, wat bedóélt die vrouw! Het spijt me voor Polly!

MEVROUW VERRAAIUM

Commandant Mackie is erg gesteld op ons meisje...

VERRAAIUM

Nou en...?

MEVROUW VERRAAIUM

Als ik ook maar een beetje verstand van vrouwen heb, dan weet ik zeker dat Polly hem een bijzonder aardig man vindt.

VERRAAIUM

En wat dan nog? Je zult toch niet zo idioot zijn om haar te laten tróúwen met hem? Valsspelers en struikrovers zijn over het algemeen bijzonder lief voor hun hoertjes, maar ze zijn meestal duivels voor hun eigen vrouwen.

MEVROUW VERRAAIUM

Maar als Polly verliefd is... hoe kunnen we haar dan helpen? Of hoe kan ze zichzelf er dan uit helpen? Arme Polly, ik ben werkelijk zéér ongerust over haar...

(Zingt. Wijze: Why is your faithful slave disdained?)

Is ééns een maagd door liefde geboeid,

dan wordt zij een mot, die fladdert en stoeit

rondom de vlam zo heet...

En staat geen eerzaam heer haar dan bij,

dan schroeit zij haar eer. En zo wordt zij

iets wat ik niet noem... maar wel weet!

VERRAAIUM