Snikken en grimlachjes

Academische poëzie

Toegelicht door
Marita Mathijsen

Met medewerking van 
Dick Welsink

                                                                                     Lalito klassiek                                       

DE BLEKE JONGELING

’t Avondt. Aan de westertrans

Zinkt, in goud gehuld en glans,

Statig ’t zonnelicht ter neer

In de schoot van ’t wiegelend meer,

Dat, als bloosde ’t van verlangen,

Om het in zijn bed te ontvangen,

Inkarnaat voelt gloeien op zijn wangen.

’t Avondt. Door het heidekruid

Suist als eoolsharpgeluid

’t Windeke en kust zo zacht

Al de bloempjes goedenacht.

’t Orgelend lied der vogelkelen

Zwijgt in ’t lover der abelen,

’t Sjirpend krekeltje in de struwelen.

’t Avondt. Aan de zoom van ’t meer

Zit een bleke jongeling neer.

’t Donker oog, naar ’t west gericht,

Volgt het scheidend zonnelicht.

Tranen aan dat oog ontleken,

Die van grievend lijden spreken,

Lijden, – dat een jongelingshart doet breken.

’t Nacht. En lange reeds verdronk

Ook de laatste zonnevonk.

Duisternis als van het graf

Daalde op meer en velden af.

Slechts het suizen van de blaren

Hoort men en ’t geruis der baren. –

Immer blijft de jongeling vóór zich staren.

’t Morgent. En een maagdelijk blond

Verft in ’t oost de horizont.

’t Blond verzilvert. ’t Zilver smelt

Tot een goudzee. Trots ontsnelt

’t Vlammend zonvuur aan de kimmen.

Damp en nevelen verglimmen

Straks tot purper bij zijn opwaarts klimmen.

’t Morgent. Aan de zoom van ’t meer

Zit nog steeds de jongeling neer,

’t Bleek gelaat naar ’t west gericht.

Maar zijn oog is blind voor ’t licht,

Voor de bloemen, weer ontloken.

Opgehouden heeft te koken

’s Jongelings bloed. – Zijn harte was gebroken.

Naar het Litouws van JOH. PLUTZKOW   1851

IMMORTELLEN

1850-1852

I

De maan glijdt langs de ruiten

En blikt mij vragend aan.

‘Wat moet dat, bleke zanger, –

In uw ooghoek glinstert een traan?’

Zo gij de maan niet zelf waart,

’k Zou zeggen: loop naar de maan. –

Wat mij het oog doet glinsteren,

Dat gaat geen schepsel aan.

III

Waarom ik de lome nachten

Met wrange tranen bedauw? –

Ik weet niet, wat ik liever deed,

Dan dat ik het zeggen zou.

En wou ik het ook al zeggen,

Weet ik, of ik het wel kon?

Voor alles is een oorzaak, –

Maar hebben mijn tranen een bron?

IX

Op ’t hoekje van de Hooigracht

En van de Nieuwe Rijn,

Daar zwoer hij, dat hij zijn leven lang

Mijn boezemvriend zou zijn.

En halverwege tussen

De Vink en de Haagse Schouw,

Daar brak hij, zes weken later zowat,

De eed van vriendentrouw.

XVI

Zijn goudblonde lokken en knevel,

Zijn geestvolle neus en mond,

Zijn vergeet-mij-niet-blik, zijn tenorstem

En zijn New-Foundlandse hond,

Ik moet er gedurig aan denken;

Zelfs adem ik soms nog flauw

De geur in van zijn sigaren.

Hij kocht ze gewoonlijk bij BLAAUW.

Ruik ik opnieuw die sigaren,

Dan word ik eensklaps zo raar.

Is ’t, omdat hij ze rookte,

Of was de tabak mij te zwaar?

XXV

Hoor ik op Sempre een waldhoorn,

Of ook wel een Turkse trom,

Dan moet ik zo bitter wenen;

En – ik weet zelf niet waarom.

Vraagt een der werkende leden:

‘Hoe kan een Turkse trom

Of een waldhoorn u zo roeren?’ –

Dan weet ik zelf niet waarom.

Is ’t wijl in betere dagen

Een vriend de Turkse trom

Niet onverdienstelijk bespeelde? –

Ach, ik weet zelf niet waarom.

XXXIII

Mijn hart was toegevroren,

Mijn tranen vloeiden niet meer.

Toen trof mij haar gloeiende blikstraal,

En de wateren ruisten weer.

O ware ik toch verdronken

In de bitterzilte vloed!

In liefdetranen, hoe brak ook,

Te smoren, is honingzoet.

XLIX

Wel menigmaal zei de melkboer

Des morgens tot haar meid:

‘De stoep is weer nat.’ Och, hij wist niet,

Dat er ’s nachts op die stoep was geschreid.

Nu, dat hij en de meid het niet wisten,

Dat was minder; – maar dat zij

Er hoegenaamd niets van vermoedde,

Dat was wel hard voor mij.

LX

Toen KNAAP mij de laatste maal knipte,

Was hij aangedaan onder zijn werk.

‘Wat wordt u al grijs!’ sprak hij somber,

‘Ik vrees, u studeert te sterk.’

En JONGMANS, toen hij mij gisteren

De maat voor een pantalon nam,

Keek van mijn magerheid zó op,

Dat ik dacht, dat hem iets overkwam.

Vater MULLER ontzei me zijn tafel.

Ze verliep anders helemaal.

Mijn holle kaak deed de lui denken,

Het eten was bij hem zo schraal.

En mijn oppasser heeft zelfs de ploert al

Een goed woord voor een draagplaats verzocht,

Als soms mijnheers begrafenis

Te Leiden plaats hebben mocht.

Maar wie er ook zien en bewenen,

Dat ik zo jong moet vergaan,

Niet haar grijsblauwe oogjes,

En die hebben ’t mij juist gedaan.

LXXII

Wij zaten met ons vieren

In de tuin van de sociëteit.

‘Kijk, jongens!’ riep SAND, ‘wat passeert daar

Een eeuwige knappe meid.’

‘Ja,’ zei KAAI, ‘dat is een pracht van een meisje!

Zo zijn er geen twaalf in ’t land!’

‘Ik hoor,’ zuchtte HAAS, ‘ze is in stilte

Geëngageerd met een luitenant.’

‘Wat mankeert je, PAAL?’ riep SAND weer,

‘Je wordt zo bleek als de dood!

Neem wat dubbelgebeide!’ – ‘Neen, DUNDAS!’

Schreeuwde HAAS, ‘breng gauw een glas rood!’

Wel dronk ik, om HAAS te pleizieren,

Het rood uit, – ook smaakte ’t wel goed, –

Maar op geen van mijn beide wangen

Herriep het de rozengloed.

Sinds ik weet, dat een luitenant in stilte

Mag bluffen op háár bezit,

Zien mijn vroeggeknakte wangen

Onherroepelijk marmerwit.

LXXXIII

Hem, die mij grof beledigt,

Mij overlaadt met schand

En openlijk mij belastert,

Hem reik ik de broederhand.

Maar die mij voorkomend bejegent,

Die mij aan zich verplicht

En zich mijn vriend durft noemen,

Die spuw ik in ’t gezicht.

LXXXIV

O, spreek mij niet van liefde,

Van vriendschap en van trouw;

Die zijn al sinds lang overleden,

’k Ben lang er al van in de rouw.

Neen, spreek mij van ’s mensen ellende,

Van al zijn kommer en nood,

En hoe hij zijn broeders leven

Verbittert, – dan lach ik mij dood!

XCVI

Als ik een bidder zie lopen,

Dan slaat mij ’t hart zo blij.

Dan denk ik, hoe hij ook weldra

Uit bidden zal gaan voor mij.

C

Zoals ik eenmaal beminde,

Zo minde er op aarde nooit een.

Maar ’k vond, tot wie ik mij wendde,

Slechts harten van ijs en steen.

Toen stierf mijn geloof aan de vriendschap,

Mijn hoop en mijn liefde verdween.

En, zoals mijn hart toen haatte,

Zo haatte er op aarde nooit een.

En sombere, bittere liederen

Zijn aan mijn lippen ontgleên.

Zo somber en bitter als ik zong,

Zo zong er op aarde nooit een.

Verveeld heeft mij eindelijk dat haten,

Dat eeuwig gezang en geween.

Ik zweeg, en zoals ik nu zwijg,

Zo zweeg er op aarde nooit een.

TIJGERLELIES

1851-1853

AAN BETSY

Het heugt mij als de dag van gisteren. Op het mos

In hartveroverend achteloze houding lag

Uw rijzige figuur, wijl de anderen het bos

Langzaam doordwaalden. ’t Was een vreselijk hete dag.

Gij hield mijn veldfles aan uw rozenlipjes, droog

Van ’t lachen. Diep-gemoedelijk, als wen de avondklok

Door ’t dal luidt, klonk het in uw keel. En zacht bewoog

Uw zoete strot zich op en neer bij elke slok.

Intussen leunde ik schilderachtig op de tronk

Eens duizendjarige eiks en vroeg mij heimelijk, wat

Voor smaak wel ’t lot had, dat het aan een veldfles schonk,

Wat dromend slechts mijn dichtermond genoten had.

O, ware ’t noodlot niet alleen behept met koud

Verstand maar ook met warm gevoel, – uw poezele hand

Had plots de fles, zodra ze leeg was, door het woud

Gekeild, en op mijn lippen had uw mond gebrand.

Nu echter dronkt ge alleen de fles leeg, onbewust,

Dat de inhoud nogal koppig was, – ’t was witte port, –

En sloot uw lodderige oogjes dicht en sliept gerust. –

Nooit heb ik zóveel tranen op één dag gestort.

AAN RIKA

Slechts éénmaal heb ik u gezien. Gij waart

Gezeten in een sneltrein, die de trein,

Waar ik mee reed, passeerde in volle vaart.

De kennismaking kon niet korter zijn.

En toch, zij duurde lang genoeg, om mij

Het eindeloos levenspad met fletse lach

Te doen vervolgen. Ach! geen enkel blij

Glimlachje liet ik meer, sinds ik u zag.

Waarom ook hebt gij van dat blonde haar,

Daar de engelen aan te kennen zijn? En dan,

Waarom blauwe ogen, wonderdiep en klaar?

Gij wist toch, dat ik daar niet tegen kan!

En waarom mij dan zo voorbijgesneld,

En niet, als ’t weerlicht, ’t rijtuig opgerukt,

En om mijn hals uw armen vastgekneld,

En op mijn mond uw lippen vastgedrukt?

Gij vreesdet mogelijk voor een spoorwegramp?

Maar, RIKA, wat kon zaliger voor mij zijn,

Dan, onder hels geratel en gestamp,

Met u verplet te worden door één trein?

AAN JACOBA

In uw grote bruine blikken

Schuilt een wondere tovermacht.

Nu eens troosten zij mij zacht;

Dan weer doen ze mij verschrikken.

Praat ik rustig met u over

Iets van algemeen gewicht,

Vriendelijk straalt dan uw gezicht,

Als de maan door lentelover.

Maar nauw waag ik het, te kikken

Van mijn hard poëtenlot,

Of meedogenloze spot

Vuurspuwt uit uw donkere blikken.

Is het dan zo iets bespottelijks,