Over TQL — The Question Library

TQL geeft, als zakelijk kennisplatform, antwoord op dagelijkse bedrijfsvragen van ondernemers, directies, bestuurders, managers en professionals in zowel profit als not-for-profit, samengesteld door vakexperts op het gebied van strategie & bestuur, management, marketing & sales, HRM, financiën/fiscaal, juridische zaken, ICT. TQL biedt eenvoudig, overzichtelijk en betrouwbaar toegang tot deze kennis.

TQL bestaat vanaf 1998 en heeft in die tijd een database van ruim 22.000 vragen & antwoorden opgebouwd. De informatie wordt voortdurend door vakexperts geactualiseerd. De informatie is online beschikbaar en ook in de vorm van ebooks en paperbacks.

TQL een label van MEDEM Publishing, uitgeverij voor zakelijk en academische online uitgaven op tablets en e-readers, w.o. ebooks, whitepapers, presentaties, artikelen, rapporten, theses.

Samensteller(s) en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een zo betrouwbaar mogelijke uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor onjuistheden die eventueel in deze uitgave voorkomen.

© 2017 MEDEM Publishing/TQL (The Question Library)

Baarn/Zeewolde

Auteur(s): mr. Tim Carapiet, mr. Thom Schölvinck, mr. Marein Smits

Cover: TQL

Aan de informatie kan geen rechten worden ontleend. Wijzigingen en typefouten worden voorbehouden. MEDEM Publishing/TQL aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid voor schade op welke manier dan ook ontstaan door gebruik, onvolledigheid of onjuistheid van de aangeboden informatie. Vermenigvuldiging in wat voor vorm dan ook is alleen toegestaan na voorafgaande toestemming door MEDEM Publishing.

Ondernemingsvormen

1. Wat is het verschil tussen een fusie en een overname?

De facto is er geen verschil: een overname is het samenstel van handelingen dat ertoe leidt dat een koper eigenaar wordt van de onderneming waarover de verkoper zeggenschap had. Bij een fusie (die meestal in een adem wordt genoemd met een fusie) menen partijen dat er sprake is van een gelijkwaardig samengaan. Men ziet echter zelden dat beide partijen uiteindelijk gelijkwaardige zeggenschap krijgen en dat is dan ook niet het doel. ‘Fusie’ en ‘overname’ betekenen over het algemeen hetzelfde, behalve daar waar sprake is van de juridische fusie en de SER-Fusiegedragsregels 2015.

2. In welke juridische verschijningsvormen worden ondernemingen gedreven?

Een onderneming kan worden uitgeoefend in de vorm van:

Ongeregeld (er zijn geen voorwaarden aan de vorm verbonden — wel moeten ze worden ingeschreven in het handelsregister): een eenmanszaak;

Personenvennootschappen, een maatschap, vennootschap onder firma (v.o.f.); commanditaire vennootschap (c.v.);

Rechtspersonen

○Kapitaalvennootschappen: besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (B.V.); naamloze vennootschap (N.V.);

○Overige rechtspersonen: een vereniging; een coöperatie (coöperatieve vereniging); een stichting; of een onderlinge waarborgmaatschappij.

3. Wat is een onderneming?

Er bestaat geen eensluidende wettelijke definitie, het begrip onderneming komt voor in verschillende wetten. Juristen grijpen terug op het economische begrip onderneming, te weten: er is sprake van een onderneming ‘indien een voldoende zelfstandig optredende organisatorische eenheid van één of meer personen bestaat waarin door voldoende inbreng van arbeid of middelen, ten behoeve van derden diensten of goederen worden geleverd of werken tot stand worden gebracht met het oogmerk daarmee materieel voordeel te behalen’ (ontleend aan regelgeving over het handelsregister). Korter: een organisatie van mensen en middelen gericht op het leveren van goederen of diensten met het oogmerk winst te behalen.

4. Wat is de rol van het handelsregister?

Het handelsregister is een wettelijk basisregister, waarin ondernemingen en rechtspersonen in Nederland moeten worden ingeschreven. Dat geldt voor alle ondernemingen (van eenmanszaak tot multinational) en voor alle rechtspersonen (behalve informele verenigingen). Het primaire doel van inschrijving in het handelsregister is het bevorderen van de rechtszekerheid. Dat betekent dat derden zonder verder nader onderzoek mogen afgaan op wat uit het handelsregister blijkt. Niet inchrijven leidt vaak tot persoonlijke aansprakelijkheid en/of tot wegvallen van een beperking van persoonlijke aansprakelijkheid. Het handelsregister bevat informatie over adres en handelsnamen, over bevoegde vertegenwoordiging, over gepubliceerde financiële cijfers en over groepsbanden en groepsaansprakelijkheid via een zogenaamde 403-verklaring.

5. Hoe wordt een eenmanszaak juridisch gekwalificeerd?

De eenmanszaak wordt niet apart behandeld in de wet. Denk bij een eenmanszaak aan zzp’ers, als freelancer of met werknemer-in-opdracht, beroepsbeoefenaren, maar ook grotere verbanden. Er bestaan eenmanszaken met tientallen of zelfs honderden werknemers, grote gebouwen en veel materieel. De eenmanszaak wordt gezien als een onderneming. Op basis van deze kwalificatie zijn ook op eenmanszaken regels van toepassing, zoals de verplichting tot registratie in het handelsregister en het aanhouden van een boekhouding.

6. Hoe zit het met ondernemingen die opereren onder een andere rechtspersoonlijkheid, zoals een Ltd of een BVBA?

In de praktijk komt men andere vormen tegen, zoals (beleggings-) fondsen, VBI’s en FBI’s en bijvoorbeeld Ltd.’s. Dit zijn ofwel juridische constructies die geen zelfstandige rechtsvorm zijn, of buitenlandse rechtsvormen. In sommige gevallen betreffen het toepassingsvormen van fiscale regelingen, vermogensgemeenschappen die worden beheerst door een andere ondernemingsvorm (al dan niet op zichzelf weer een erkende rechtsvorm. Het is mogelijk dat buitenlandse rechtsvormen deelnemen aan het Nederlandse economische verkeer, al dan niet met een vestiging in Nederland. Denk aan de Engelse Limited (Ltd.), de BVBA (Belgische equivalent van de B.V.), de Sàrl (Franse term voor BV equivalent, bijvoorbeeld in Frankrijk en in Luxemburg), de GmbH (Duitse term voor BV equivalent, in Duitsland en Zwitserland en Oostenrijk), de S.A. (equivalent van de N.V. in Frankrijk, België, Luxemburg, Zwitserland, Spanje, Portugal of Polen) of A.G. (Duitsland, Oostenrijk en Zwitsersland) of de Amerikaanse Corporation (Inc.). Meer buitenissige termen vind je ook bijvoorbeeld in India (LLP), Brazilië (Ltda.) of Singapore (PTE LTD).

7. Wat zijn personenvennootschappen?

De maatschap en haar afgeleide vormen, de v.o.f. en c.v., zijn personenvennootschappen en worden gevormd op basis van een overeenkomst tussen de oprichters of latere toetreders. Bij deze rechtsvormen bestaat persoonlijke aansprakelijkheid voor vennootschapsschulden (met uitzondering van de commanditaire vennoot bij een c.v.). Leden van de maatschap (maten, vennoten) kunnen natuurlijke personen of rechtspersonen zijn.

8. Wat is een vennootschap onder firma of vof?

Een vennootschap onder firma is een vorm van samenwerking (een overeenkomst tot exploitatie van een onderneming) waarbij alle vennoten voor de volledige schulden van de vennootschap hoofdelijk aansprakelijk zijn. Een vof wordt al gevormd door het enkele naar buiten treden als samenwerking onder een gemeenschappelijke naam. Voor bewijskracht over de interne afspraken is een geschreven overeenkomst doorslaggevend, echter voor het bewijs van bestaan van een vof ten opzichte van derden geldt geen vormvoorschrift. Hoofdelijke aansprakelijkheid kan daardoor makkelijk ontstaan en ook bijvoorbeeld de plicht tot registratie bij het handelsregister.

9. Wat is hoofdelijke aansprakelijkheid?

Hoofdelijke aansprakelijk zijn personen die samen ieder voor het geheel van een schuld kunnen worden aangesproken. Als A en B samen een v.o.f. (“AB”) voeren en uit het voeren van dat bedrijf ontstaat een schuld aan C, dan kan C de hoofdelijk aansprakelijken A en B ieder voor het geheel aanspreken. Stel dat de schuld is ontstaan uit een fout van A, terwijl A met de Noorderzon is vertrokken, kan C bij B aankloppen voor de hele schuld. B moet dan maar zien of hij A nog te pakken krijgt. Er wordt gezegd: A en B zijn ieder hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van AB. Vergelijkbaar met de hoofdelijke aansprakelijkheid die een moedervennootschap heeft voor schulden van dochtervennootschappen voor wie zij een 403-verklaring heeft neergelegd bij het handelsregister.

10. Wat is een commanditaire vennootschap of cv?

De commanditaire vennootschap is de overeenkomst tot exploitatie van een onderneming (dus een vof) tussen één of meer stille (commanditaire) vennoten en één of meer beherende vennoten. Beherende vennoten zijn bevoegd om te handelen namens de vennootschap en zijn hoofdelijk aansprakelijk; stille vennoten mogen niet namens de vennootschap optreden, doen zij dit toch, dan worden ze net als de beherende vennoten aansprakelijk voor alle schulden.

11. Wat is een commanditaire vennoot?

Een commanditaire vennoot is een natuurlijke persoon of een rechtspersoon die kapitaal aan de commanditaire vennootschap ter beschikking stelt. Hij mag niet namens de vennootschap optreden. Ook mag de c.v. zijn naam niet vermelden. Doet hij dit of gebeurt dit toch, dan wordt hij net als de beherend vennoot hoofdelijk aansprakelijk voor alle schulden van de c.v.

12. Hoe ver gaat de aansprakelijkheid van een commanditaire vennoot?

De aansprakelijkheid van de commanditaire vennoot is in beginsel beperkt tot zijn inbreng. Hij wordt echter onbeperkt en hoofdelijk aansprakelijk voor alle schulden van de commanditaire vennootschap wanneer hij optreedt voor en namens de c.v.

13. Wat is een rechtspersoon?

Een rechtspersoon is een juridische constructie waardoor een abstracte entiteit aan het economische verkeer kan deelnemen zoals een natuurlijk persoon dat doet. Rechtspersonen zijn door het recht erkende, afzonderlijke rechtssubjecten en bestaan dus los van de ondernemer en de onderneming en hebben dan ook een eigen belang, los van dat van de oprichters of de bestuurders. Een rechtspersoon bezit rechtspersoonlijkheid: dit heeft tot gevolg dat de rechtspersoon zijn eigen rechten en verplichtingen heeft, contracten kan sluiten, eigendom kan verkrijgen en schulden kan aangaan en aansprakelijk is voor de schulden van de onderneming. De natuurlijk persoon-ondernemer heeft deze aansprakelijkheid niet meer en de eigendommen en schulden behoren niet toe aan de natuurlijk persoon. De rechtspersoon is de eigenaar van de door hem gedreven onderneming. Rechtspersonen moeten (bijna altijd) bij notariële akte worden opgericht en zij moeten worden ingeschreven in het handelsregister.

14. Wat zijn privaatrechtelijke rechtspersonen?

Daaronder vallen: verenigingen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen, naamloze vennootschappen, besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid en stichtingen. Er bestaan ook publiekrechtelijke rechtspersonen die dus ook bezittingen en schulden kunnen hebben en die contracten kunnen sluiten: denk aan gemeenten, provincies of universiteiten.

15. Wat zijn kapitaalvennootschappen?

Het Nederlandse recht kent als kapitaalvennootschappen de naamloze vennootschap (N.V.) en de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (B.V). Kapitaalvennootschappen worden gevormd door de oprichting van een rechtspersoon waarbij vermogen bijeen wordt gebracht door deelnemers in het kapitaal van de vennootschap die in ruil daar voor aandelen krijgen (aandeelhouders). De aandeelhouder is niet aansprakelijk voor de schulden van de naamloze of besloten vennootschap. Schuldeisers kunnen alleen de vennootschap aanspreken. Dat is alleen anders bij doorbraak van aansprakelijkheid of bij het stellen van garanties of andere toezeggingen door de aandeelhouder, denk aan een borgtocht van de directeur/enig aandeelhouder bij een banklening aan de vennootschap.

De aandeelhouders kunnen aandeelhoudersrechten uitoefenen in de rechtspersoon, maar deze rechten zijn beperkt: de dagelijkse leiding wordt gevoerd door het bestuur van de vennootschap.

16. Wat is een orgaan van een rechtspersoon?

Een orgaan is een zo aangeduide groep personen waaraan, bij de wet en/of de statuten (en bij een personenvennootschap, bij overeenkomst), bevoegdheden zijn toegekend. Organen zijn:

het bestuur of ook wel de raad van bestuur;

○het bestuur heeft de dagelijkse leiding en bepaalt het beleid;

○het bestuur vertegenwoordigt de vennootschap en die bevoegdheid kan niet worden beperkt (zie 20), de enige beperking is dat een afzonderlijke bestuurder niet zelfstandig bevoegd is maar gezamenlijk (twee-handtekeningenclausule);

○het bestuur speelt een belangrijke rol in het bewaken van de belangen van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming, onder andere bij uitkeringen en het aangaan van bezwarende verplichtingen;

de algemene vergadering (niet bij personenvennootschappen);

○de algemene vergadering benoemt en ontslaat het bestuur (behalve in een structuurvennootschap);

○over de inrichting en de zeggenschap in de vennootschap heeft de algemene vergadering het laatste woord (stelt bijvoorbeeld de jaarrekening vast), ook kan de vergadering aanwijzingen geven aan het bestuur;

de vergadering van houders van aandelen van bijzondere soort of klasse (bij kapitaalvennootschappen); en

de raad van commissarissen (bij kapitaalvennootschappen);

○de raad van commissarissen heef een toezichthoudende taak, hoewel niet verplicht (behalve bij een structuurvennootschap) moet de raad van commissarissen zich wel van zijn taak kwijten als hij er is;

○vaak wordt de raad van commissarissen ook een adviserende rol toegedicht;

niet wettelijk geregelde varianten, zoals raad van toezicht (bij overeenkomst en soms ook bij statuten)

NB: Een ondernemingsraad, die wel een aantal kenmerkende bevoegdheden heeft, wordt niet als vennootschapsorgaan beschouwd.

17. Wat zijn statuten?

De B.V., N.V., coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij en stichting bevatten statuten in de notariële akte waarbij zij worden opgericht. De meeste regels voor deze rechtspersonen liggen ‘dwingen’ vast in de wet, daarvan kun je niet afwijken. Bijvoorbeeld: de algemene vergadering kan altijd een bestuurder ontslaan met tweederde meerderheid. Statuten geven, in aanvulling op of in afwijking van de wet, aan hoe deze specifieke rechtspersoon is georganiseerd en welke bevoegdheden aan de verschillende vennootschapsorganen zijn toegekend. De statuten vormen de interne regels van de rechtspersoon en bevatten ook veel van de wettekst zelf. De wet die geldt voor deze rechtspersonen is boek 2 van het Burgerlijk wetboek, waarin bijvoorbeeld ook de regels voor het opstellen van jaarrekeningen staan (titel 9) en regels over fusies en splitsingen en de procedure bij de Ondernemingskamer.

18. Waarom is het belangrijk om bij overname in de statuten van de verkopende en de kopende vennootschap de doelomschrijving te raadplegen?

De koop van een vennootschap (aandelentransactie) of onderneming (activa-passiva transactie) door koper en de verkoop door verkoper mag niet in strijd zijn met het doel van koper of van verkoper. De vennootschap wiens doel is overschreden kan deze strijdigheid inroepen en de transactie vernietigen. Een bona fide koop of verkoop wordt wel in overeenstemming met het doel geacht. Men moet zich gaan afvragen of het nog wel kan, indien de continuïteit van koper of verkoper zelf in gevaar komt door de transactie. Het recht gaat ervan uit dat het niet het doel van een vennootschap kan zijn haar eigen voortgezette bestaan te bedreigen.

19. Kunnen statuten de bevoegdheid tot het aangaan van een transactie beperken?

De statuten van de vennootschap kunnen beperkingen bevatten ten aanzien van het verkrijgen dan wel vervreemden van activa. Ook kunnen zij in acht te nemen goedkeuringsregelingen bevatten waarbij, bijvoorbeeld, bepaald wordt dat voor de verkrijging of vervreemding van activa (met een bepaalde waarde), de voorafgaande goedkeuring van de algemene vergadering of de raad van commissarissen nodig is. Eventuele beperkingen hebben alleen interne werking, maar bekendheid met de beperking kan de andere partij haar goede trouw ontnemen.

Ook kunnen de statuten van een B.V. in wie aandelen worden verkocht een blokkeringsregeling bevatten. Deze regeling houdt in dat de verkoop van een deel van de aandelen door de andere aandeelhouders moeten worden goedgekeurd dan wel dat deze aandelen eerst moeten worden aangeboden aan de medeaandeelhouders. Daarop moet een koper van een pakket, die spreekt met een van de aandeelhouders en niet met de anderen, bedacht zijn. Deze situatie doet zich bijvoorbeeld voor bij onderhandelingen over de koop van een familiebedrijf waarbij een deel van de aandelen in handen van een Stichting Administratiekantoor (STAK)is.

20. Wat is een dochtermaatschappij?

Een dochtermaatschappij van een rechtspersoon is een rechtspersoon waarin direct of indirect meer dan de helft van de stemrechten in de algemene vergadering kan worden uitgeoefend, of waarin meer dan de helft van de bestuurders of van de commissarissen kan worden benoemd of ontslagen. Met een dochtermaatschappij wordt gelijkgesteld een onder eigen naam optredende vennootschap waarin de rechtspersoon of één of meer dochtermaatschappijen als vennoot volledig ten opzichte van schuldeisers aansprakelijk is voor de schulden (bijvoorbeeld wanneer een N.V., B.V. of coöperatie, direct of indirect, vennoot is in een v.o.f. of c.v.). Het uitgangspunt is zeggenschap, niet kapitaalverschaffing. Zeggenschap wordt op verschillende manieren gedefinieerd. Uitgangspunt is dat het hebben van zeggenschap betekent de macht hebben om het beleid en de gang van zaken te bepalen binnen de onderneming.

21. Wat zijn groepsmaatschappijen?

Groepsmaatschappijen zijn rechtspersonen en vennootschappen die in een economische eenheid organisatorisch met elkaar zijn verbonden en waarover centrale leiding wordt uitgeoefend. In plaats van een groep spreekt men ook wel van een concern.

22. Wanneer heeft een rechtspersoon of personenvennootschap een deelneming in een rechtspersoon?

Een rechtspersoon of personenvennootschap heeft een deelneming in een (andere) rechtspersoon indien hij of één of meer van zijn dochtermaatschappijen alleen of samen voor eigen rekening aan die rechtspersoon kapitaal verschaft of doet verschaffen om met die rechtspersoon duurzaam verbonden te zijn ten dienste van de eigen werkzaamheid. Indien één vijfde of meer van het geplaatste kapitaal wordt verschaft, wordt het bestaan van een deelneming vermoed. Let op, dit begrip is niet hetzelfde als geldt bij het fiscale begrip in het begrip ‘deelnemingsvrijstelling’.

23. Wanneer heeft een rechtspersoon een deelneming in een personenvennootschap?

Een rechtspersoon heeft een deelneming in een personenvennootschap, als hij of een dochtermaatschappij:

daarin als vennoot ten opzichte van schuldeisers volledig aansprakelijk is voor de schulden;

of daarin anderszins vennoot is om met die vennootschap duurzaam verbonden te zijn ten dienste van de eigen werkzaamheid.

24. Wat zijn aandelen?

Een aandeel is een deelrecht tot het vermogen van de vennootschap. Aan het aandeelhouderschap zijn financiële rechten (zoals dividend en saldo liquidatieuitkering), zeggenschapsrechten (zoals stemrecht in de algemene vergadering) en overige rechten (zoals vergaderrechten, rechten op afschriften jaarstukken, enquêterechten) verbonden.

25. Wat is het verschil tussen (eigen) vermogen en (aandelen)kapitaal bij een vennootschap?

Onder (eigen) vermogen wordt verstaan het geheel aan waarde dat als het ware verschuldigd is aan de gezamenlijke aandeelhouders. Als het ware, want de aandeelhouders hebben geen gewone vordering op de vennootschap: zij kunnen van de vennootschap niet eisen dat het vermogen wordt uitgekeerd op hun aandelen. Aan uitkering zijn vaste regels gekoppeld: de aandeelhouder wordt vaak de meest achtergestelde schuldeiser genoemd. Kapitaal is het door de aandeelhouders op de aandelen ingebrachte actief tot de nominale waarde van de aandelen: het meerdere (agio) behoort wel tot het vermogen maar niet tot het kapitaal; het mindere (nog niet gestorte waarde op de aandelen) voor zover nog niet opgevraagd, hoort wel tot het kapitaal, maar niet tot het vermogen. Anders gezegd: het kapitaal is het bedrag dat de gezamenlijke aandeelhouders minimaal moeten bijdragen aan het vermogen van de vennootschap.

26. Waar wordt de omvang van het (aandelen)kapitaal vastgelegd?

Voor de N.V. is de omvang van het kapitaal vastgelegd in de statuten en geldt er een wettelijk minimumkapitaal (€ 45.000). Voor de B.V. geldt dit vereiste niet meer, het is nog wel gebruikelijk daarover in de statuten iets te bepalen.

27. Wat wordt verstaan onder nominale waarde van een aandeel?

Het bedrag vermeld in de statuten of de akte van uitgifte waarvoor het aandeel oorspronkelijk is uitgegeven. Dit is een onderlinge (af)rekeneenheid die niets zegt over de economische waarde van het aandeel.

28. Wat is het maatschappelijk kapitaal?

Het maximum bedrag waarvoor aandelen (op basis van nominale waarde) kunnen worden uitgegeven zoals opgenomen in de statuten. Voor de B.V. is, anders dan bij de N.V., vermelding van het maatschappelijk kapitaal in de statuten niet meer verplicht.

29. Wat is het geplaatst kapitaal?

Het geplaatst kapitaal is de nominale waarde van de aandelen die door de kapitaalvennootschap daadwerkelijk zijn uitgegeven.

30. Wat betekent gestort kapitaal?

Gestort kapitaal is het geld dat de aandeelhouder op de aan hem uitgegeven aandelen aan de kapitaalvennootschap heeft betaald.

31. Wat betekent opgevraagd kapitaal?

Opgevraagd kapitaal is dat deel van het geplaatste kapitaal waarbij door de kapitaalvennootschap is bepaald dat (deels) aan de stortingsplicht op (een deel van de) aandelen moet worden voldaan.

32. Kan de aandeelhouder meer of minder storten dan de nominale waarde van de aan hem uitgegeven aandelen?

Dat is beide mogelijk. Voor de B.V. bestaat sinds de inwerkingtreding op 1 oktober 2012 van de wet Flex-BV geen stortingsplicht meer: tussen de B.V. en de aandeelhouder kan worden overeengekomen dat het gehele of een gedeelte van het nominale bedrag op een later moment wordt opgevraagd en gestort en bovendien kan de nominale waarde van alle aandelen in een B.V. nu zijn beperkt tot één eurocent. Voor de N.V. geldt dat kan worden bedongen dat de aandelen bij uitgifte kunnen worden genomen, waarbij maximaal 75% van de nominale waarde pas hoeft te worden gestort (geheel of gedeeltelijk) zodra de N.V. het heeft opgevraagd. Het nog te storten deel wordt ook wel ‘obligo’ genoemd. Voor beroepsemittenten geldt een specifieke uitzondering op de hoofdregel dat aandelen moeten worden genomen tegen ten minste de nominale waarde: de vennootschap kan aan hen een maximale korting van 6% van de nominale waarde geven (minimale storting van 94% van nominale waarde). In dit geval spreekt met van ‘disagio’.

33. Wat is agio?