Sacha Voogd

SALSA IN DE POLDER

Uitgeverij Rheia
2014

© Sacha Voogd, 2014

Fotografie: Irma Verburgh

DTP en omslag: BuroBouws, Amsterdam

Alle rechten voorbehouden.

Uitgeverij Rheia
Vroedschap 28
1412 NW Naarden

www.rheia.nl
info@rheia.nl

ISBN 9789492010056

“Life may not be the party we hoped for. But while we’re here, we should dance.”

Jeanne C. Stein

INHOUD

Coca-cola

Lady’s turn

El Dos

Sombrero

El Uno

Cumbia

Guaracha

Tot slot

COCA-COLA

Ernesto nam een laatste trek van zijn sigaret, negeerde de asbak naast de ingang van het buurthuis en gooide de peuk op de straatklinkers. Nog even vonkte het stompje, toen draaide hij met de hak van zijn schoen tot de gloed doofde. Hij haalde zijn schoen weg en zag hoe het wit open was gesprongen en de tabak als een roestbruine pluk op de stenen bleef liggen. Een hongerige meeuw dook naar zijn been, maar zwenkte al snel opzij naar zijn soortgenoten boven de gracht. Zelfs de vogels van dit land krijsten in een onverstaanbare taal. Groot en bleek waren ze, in niets leken ze op de kleine, zwart getekende lachmeeuwen die de kusten van zijn thuisland bevolkten.

Het was een onverwacht mooie lentedag geweest, na een reeks van eindeloze grijze dagen. Lydia was vrolijk opgestaan, ze had die ochtend het rokje uitgekozen dat ze op hun eerste ontmoeting had gedragen. Haar benen waren niet meer zo bruin, maar nog altijd mooier dan de witte armen en benen van de vrouwen in de stad.

Ernesto probeerde met zijn rug de warmte op te vangen die de muur had vastgehouden. Hij zou tegen de muur willen aanleunen, maar zijn witte overhemd weerhield hem. Lydia zou er niet blij mee zijn als hij met een overhemd vol vlekken in de les verscheen.

Het mooie weer had de mensen naar buiten gelokt. Meestal was het rond dit tijdstip rustig op straat, nu had het Griekse restaurantje verderop stoelen voor de glazen pui gezet en lachten jonge meisjes door het gerinkel van bestek heen. Hun dikke vesten hingen nog losjes over de stoelleuning, het zou niet lang duren voor het laatste restje warmte van de dag verdwenen zou zijn.

Langs de gracht naderde een gearmd stel, de vrouw reikte amper tot de schouder van haar metgezel. Aarzelend keken ze naar de huisnummers, bleven af en toe even stilstaan, tot ze voor hem stopten. Oudere mensen, ergens in de veertig, vijftig misschien. Hij kon de leeftijden van blanken maar moeilijk schatten. De man had kortgeknipt grijs haar en een haakneus. Zijn vrouw had haar mollige lichaam in een kort rokje en een te strak groen topje geperst. Een opzichtige gouden ketting moest kennelijk de aandacht naar haar boezem leiden, maar de elastische stof drukte haar borsten plat. Door het groen heen schemerden de contouren van een tepel.

De vrouw trok haar handtas, een log bruin geval, iets steviger tegen zich aan voor ze hem aansprak. Een stroom onbegrijpelijke woorden volgde, hij haalde verontschuldigend zijn schouders op, tot hij ‘salsa’ opving. Ze hoorden kennelijk bij de nieuwe groep die dadelijk zou starten. Hij lachte breeduit, knikte en wees naar de ingang. Met een schuchter knikje liep het stel langs hem heen en ging naar binnen.

Ernesto ademde nog een laatste keer diep in. Niet eerder had hij hier de geur van het restaurantje opgesnoven, de lucht van iets te lang gebraden varkensvlees prikkelde zijn neusgaten. De geur van de barbecues op het strand van zijn jeugd. Was het echt nog maar twee maanden geleden dat hij met Miquel naar Playas del Este was geweest? Pilar had het niet gewild. ‘Moet je halfbroer net zo’n nietsnut worden als jij en die vrienden van je?’ had ze hem toegeschreeuwd. Zijn vader was te laveloos om haar bij te vallen. Miquel voetbalde op dat moment in de monumentale hal van de villa die ze met veertien andere gezinnen deelden. Ernesto trok hem mee zonder Pilar nog een blik waardig te keuren.

Ernesto draaide zich om en ging naar binnen. Door de gang, versmald door de winterjassen die aan weerszijden hingen, kwam hij bij de trap die naar het zaaltje boven leidde. Achter de gesloten deur klonk muziek. Het nummer kende hij niet, maar zijn voet tikte vanzelf mee op het ritme van de claves en hij opende de deur.

Het stel dat vlak voor hem naar binnen was gegaan stond bij de bar. De man had de armen over elkaar geslagen, de vrouw wiebelde heen en weer op haar hoge hakken. Haar gezicht lichtte even op toen hij naar hen glimlachte. Het was geen volle groep, negen mensen. Vijf vrouwen, vier mannen. Hij zou zelf mee moeten dansen, maar Lydia hoefde in ieder geval niet rond te bellen voor extra mannen.

Een van de mannen stond in de hoek van het zaaltje, naast Lydia. Ze waren in een geanimeerd gesprek verwikkeld. Lydia had haar lippen gestift in de pauze, het felle rood dat ook in haar rokje terugkwam. Ze hield haar hoofd iets schuin en lachte.

Met grote passen liep Ernesto op hen af, legde zijn arm om Lydia’s schouder en duwde zijn vingers stevig in haar bovenarm.

‘Dit is Kees, een oude vriend van me,’ zei ze in het Spaans. ‘Jaren geleden heb ik geprobeerd hem over te halen met mij te gaan dansen. En nu heeft hij ineens toch de knoop doorgehakt.’

Kees stak zijn hand uit, Ernesto kon niet anders dan Lydia loslaten en de hand schudden. De man had in ieder geval een warme handdruk, niet de koele, korte aanraking die hem hier meestal ten deel viel.

‘Cubano?’ vroeg Kees.

Ernesto knikte verrast. ‘Spreek je Spaans?’

‘Muy poco.’

‘We gaan beginnen,’ zei Lydia. Ze zette de muziek uit, klapte in haar handen en trok Ernesto mee naar het midden van de zaal.

Terwijl zij haar welkomstpraatje hield, nam Ernesto de aanwezigen op. Kees had zich naast twee van de vrouwen opgesteld; spichtige, bleke meisjes. Het konden vriendinnen zijn, of zusjes. Zouteloze gezichten met blanco uitdrukkingen, nog niet gevormd. Er was een lange, donkere man met een Indiaas uiterlijk, en een Nederlandse jongen die door zijn kale schedel ouder leek dan hij waarschijnlijk was. Hij herkende hem van de proefles eerder die week. Naar de vrouw naast deze jongen keek hij wat langer. Niet zo jong als die twee meisjes, rond haar ogen zag hij de eerste lachrimpeltjes. Misschien iets ouder dan Lydia. Blonde krullen had ze, ze droeg het haar opgestoken. En een goed figuur, met volle borsten. Ze zakte door haar knieën om het riempje van haar schoen vast te maken. Speciale salsaschoenen. Met haar zou hij wel willen dansen, hij was benieuwd hoe volgzaam ze in zijn armen zou zijn. Ze kwam overeind, om te voorkomen dat ze zijn blik zou opvangen keek hij naar de laatste vrouw van het gezelschap. Iemand die hij onmogelijk over het hoofd kon zien, met haar lengte stak ze boven alle anderen uit. Ze had zich afzijdig van de rest geposteerd en keek schichtig rond, tot haar blik bleef hangen bij de Indiase man. Hij zou haar eerste danspartner wel worden, al was zelfs hij minder lang.

Lydia was aan het einde van haar praatje gekomen en keerde haar gezicht naar de spiegel. Ernesto draaide een halve slag tot hij naast haar stond, de groep stelde zich achter hen op. Via de grote spiegelwand gaf Lydia aanwijzingen voor de beginpassen en deed voor hoe de knieën gebogen en gestrekt moesten worden, hoe het gewicht van het ene been naar het andere verplaatst moest worden.

Onwennig volgden de cursisten hun bewegingen, de heupen schokkerig en vol gêne. Alleen de kalende man bewoog zich iets soepeler. De proefles had Ernesto al geleerd dat het onmogelijk was te voorspellen wie het ritme snel zou oppakken.

Na een tijdje vond Lydia dat de basispassen genoeg geoefend waren en koppelde ze de stelletjes aan elkaar. Ernesto wilde op de vrouw met de dansschoenen afstappen, maar Lydia schoof hem naar één van de jonge meisjes.

‘Soy Ernesto.’ Hij legde zijn hand onder haar schouderblad.

‘Silke.’ Aarzelend bracht ze haar hand naar zijn bovenarm. Haar lichaam probeerde ze op afstand te houden.

Hij glimlachte, legde haar hand op zijn schouder en trok haar tegen zich aan, de weerstand in haar lichaam negerend.

‘Silke,’ herhaalde hij. De naam rolde langzaam uit zijn mond, hij proefde de klank zonder er een betekenis aan te kunnen geven.

Vanaf de volgende les zou Lydia de stellen opsplitsen. Dan werd er gerouleerd. ‘Om het groepsproces te bevorderen,’ had ze hem uitgelegd, ‘en te voorkomen dat mensen te veel hun eigen dans creëren.’

Na ruim een uur had Ernesto meer dan genoeg van de basispassen op één van de langzaamste ritmes die hij kende. Hij probeerde Silke te laten draaien, maar ze begreep niet wat hij wilde en raakte uit de maat. Haar wangen kleurden rood, hij schudde verontschuldigend zijn hoofd en hervatte de basispassen.

Eindelijk vond Lydia het welletjes. Ze wendde zich weer tot de groep. Nu kwam de demonstratie, wist Ernesto. Hij liep naar de laptop en zocht in de speellijst een snel nummer van Luis Enrique. Een van Lydia’s favorieten. Terug in het midden van de zaal nam hij Lydia bij de hand.

‘We houden het simpel,’ fluisterde ze. ‘Gewoon een linkse draai, en een rechtse – meer niet. Misschien nog een eenvoudige cross body.’

Ernesto knikte. Het verbaasde hem nog steeds, die neiging namen te geven aan bewegingen die voor hem vanzelfsprekend waren. Voor hem bepaalde de muziek de dansfiguren.

‘Waar ken je Kees van?’ vroeg hij. Hij leidde Lydia door de zaal en liet haar een linkse draai maken.

Haar schouders verstrakten.

‘Nu niet.’ Ze wachtte niet op zijn signaal en zette een rechtste draai in.

Ernesto liet haar los, pakte haar rechterhand met de zijne en dwong haar met een duw opzij.

Lydia schudde haar hoofd, een donkere lok piekte uit het opgestoken haar. Ze probeerde er alsnog een cross body van te maken maar Ernesto pakte haar schouder en duwde haar met zoveel kracht dat ze uiteindelijk niet anders kon dan haar rug naar hem toedraaien en de figuur met een draai van 360 graden afmaken. Haar rode rokje zwierde hoog op en kwam even later tot rust om haar benen.

‘Dit was niet de bedoeling.’ Er trok een frons tussen haar wenkbrauwen. Met een laatste draai stopte ze midden in de zaal, waar ze zich met een professionele glimlach naar de cursisten draaide en afscheid nam. Haar microfoontje haperde, waardoor de scherpe klanken nog blikkeriger klonken. Haar woorden galmden door het zaaltje, ze zette de headset af en liep naar de hoek.

Ernesto volgde haar, streek even over haar wang voor hij de laptop afkoppelde en opborg.

‘Waag dat niet nog een keer,’ zei Lydia. ‘Zo’n Coca-Coladraai is veel te ingewikkeld voor beginners. Het schrikt ze alleen maar af.’

Ernesto haalde zijn schouders op.

‘Wat jij wilt. Maar bij ons is het de man die leidt. Wie heeft trouwens ooit die naam bedacht?‘

Lydia antwoordde niet, Ernesto liep naar de gang en kwam terug met de camelkleurige winterjas die hij haar met een glimlach overhandigde.

‘Ga jij maar vast,’ zei Lydia en reikte hem de laptop aan. ‘Ik ruim hier nog even op.’

Buiten was het stil geworden. De warmte van de lentedag was verdwenen, in het licht van de lantaarnpaal nevelde een waas van fijne druppels. Ernesto trok de kraag van zijn jack op en liep zo dicht mogelijk langs de huizenrij om de regen te ontwijken. Langs de gracht stond een fiets eenzaam vastgeketend, voor de Griek waren de stoelen nu schuin tegen de tafels geplaatst en in een glazen asbak dreef een stuk stokbrood tussen oude peuken. Hij versnelde zijn pas. Het was niet ver naar Lydia’s huis, maar deze kant van de stad was hem nog niet vertrouwd. Bij de eerste zijstraat twijfelde hij, toen herkende hij de oude weegschaal in het antiekwinkeltje. Lydia had het antiek genoemd, voor hem was het een gewone weegschaal. Hier moest hij rechtsaf.

Inmiddels drupte het water in zijn nek. De regen in dit land was venijnig; ze leek zich in te houden, maar die beheersing voorkwam niet dat hij gaandeweg drijfnat werd. Hoe anders dan de slagregens in Havana. Korte, eerlijke buien, die je in een oogwenk doorweekten en de straten omtoverden tot één groot zwembad. Als kind plonsde hij erin rond met zijn vriendjes, nu was het Miquel voor wie de tropische regens een groot festijn vormden.

Ernesto passeerde een café, waarvan de deur open stond. Met het gelach sloeg ook de warmte hem tegemoet. Onder de luifel was het droog. Hij bleef staan.

Thuis was hij iedere avond met zijn vrienden te vinden geweest in de Casa Balear, waar ze het beetje geld dat ze met de danslessen in de Casa del Son verdienden net zo hard weer uitgaven. Als er tenminste geen Westerse vrouwen waren die hen op een drankje of een warme nacht trakteerden.

Lydia kwam ook uit Europa, maar hij had direct gezien dat zij anders was. Ze stapte de Casa del Son binnen met een glimlach waarmee ze alles wat het leven haar aanbood gretig tegemoet trad. Haar krullen waren donker, ze had levendige ogen en was jonger dan de meeste andere vrouwen. Lydia kwam voor de salsa zelf. Na maanden waarin hij stelselmatig aan geblondeerde, logge dames was gekoppeld, was zij een verademing. Op de dansvloer wervelde ze vederlicht in zijn armen. Hij had haar moeten overhalen naar Casa Balear te komen, de eerste avond had hij háár drankjes betaald.

Carlos, zijn jeugdvriend, had hem een onverbeterlijke romanticus genoemd. Zelf stond Carlos op het punt van vertrek met zijn Greta. Een Duitse van 45, vijftien jaar ouder dan zij. Ernesto las zijn berichten op Facebook graag. Enthousiaste verhalen en veel foto’s die getuigden van de welvaart en rijkdom in Hamburg.

Een jongen stommelde het café uit, duwde hem half opzij en riep iets dat klonk als een scheldwoord. Ernesto stapte de warmte in. De gepleisterde muren weerkaatsten harde stemmen en gelach, begeleid door een doordringende beat. Hij onderdrukte de neiging zijn handen voor zijn oren te slaan. Bij de bar duurde het even voor hij de aandacht van de barkeeper te pakken had. Hij wees op de tap, tastte in de zak van zijn jack en vond een paar muntjes die hij over de toonbank schoof.

Het bier smaakte lauw en slap. Om hem heen stonden kirrende meisjes naast jongens die zich net iets te ver naar voren bogen. Jonge mensen, kinderen haast. Achterin de menigte meende hij Silke te herkennen. Eén flits, daarna verdween ze achter een groepje brallende studenten. Hij zette het halflege glas terug op de bar en liep het café uit. Hij hoorde hier niet.

Al in het portiek trok hij zijn jack uit, hij liet een spoor van regendruppels achter toen hij de trap op liep. Lydia’s appartement lag op de derde verdieping en keek uit over een stadspark. Uren kon hij voor het raam zitten, kijkend naar bomen die maar niet groen wilden worden.

Lydia had al een paar keer opgemerkt dat het appartement eigenlijk te klein was. Voor Ernesto was het een waar eldorado. Een aparte slaapkamer met een tweepersoonsbed, in plaats van de smalle slaapbank in de woonkamer die hij met Miquel had gedeeld. Een koelkast, een wasmachine, een tv die het altijd deden. Geen dagen waarop er urenlang geen of alleen koud water was.

Het was kil in de woning, Ernesto trok het stijve overhemd uit, hing het terug in de kast en pakte het behaaglijk dikke vest dat hij iedere dag droeg.

Dagen die, na de eerste opwinding van de nieuwe omgeving, steeds meer op elkaar waren gaan lijken.

Hij zette de laptop op tafel, trok een sigaret uit het pakje en liep naar de keuken. Onder de afzuigkap inhaleerde hij diep, tikte de as zorgvuldig in de gootsteen.

Het monotone gezoem bracht hem terug naar Havana, naar de ventilator die traag boven het bed in Lydia’s hotelkamer had gedraaid. De dag erop zou ze vertrekken, ze wisselden mailadressen uit en namen afscheid. Ze bleef langer in zijn hoofd zitten dan hij wilde. Ik moet haar vergeten, nam hij zich voor. Ik ben niet meer dan een vakantieliefde voor haar. Tot ze, onverwacht, na drie maanden terugkwam naar Havana. Gewoontegetrouw tastte hij even naar het gouden kruisje dat aan een dunne ketting om zijn nek hing. Lydia had hem het sieraad gegeven, vlak voor ze voor de tweede keer naar Nederland vertrok. Ditmaal met de stellige belofte snel terug te komen.

Ernesto opende zijn Facebook-pagina op de laptop, misschien had Miquel kans gezien een bericht achter te laten. Hij scrolde naar beneden, maar vond geen nieuwe berichten. De laatste orkaan was al even geleden, de cholera-epidemie die daarop gevolgd was moest nu ver over het hoogtepunt heen zijn. Het ging vast goed met zijn broertje.

Op Miquels pagina stond de familiefoto die vlak voor zijn vertrek was gemaakt. Zijn vader en Pilar, stijf poserend, Miquel ervoor met een brede lach en zijn hand op de kooi met felrode parkieten. De blauwe plek op Miquels bovenarm was onzichtbaar onder de korte mouw van zijn shirt. Hoe eerder hij Miquel daar weg kon halen, hoe beter. Miquel zou het fijn vinden in Nederland, en zelf zou hij zich vast beter voelen met zijn broertje om zich heen.

Ergens tussen zijn maag en hartstreek had zich een knagend monster vastgezet. Het moest heimwee zijn, al had Ernesto nooit eerder geweten dat verlangen ook fysiek pijn kon doen. Hij liep naar de buffetkast en pakte de ketting op die daar al dagen lag. Zestien kaurischelpen, verbonden door een donkere veter. Hij liet de gladde schelpen door zijn handen glijden. In een appartement in een van de buitenwijken van Havana had hij zijn vraag in een kiezelsteen gefluisterd. Met één felle beweging gooide de babalawo de ketting over de steen.

‘Volg je hart,’ had de priester gezegd. ‘Stel je open voor een nieuwe orde. Alles komt goed.’ Tot Ernesto’s verbazing had hij hem bij zijn vertrek de schelpenketting in de hand gedrukt. ‘De orishas willen dat jij hem bij je houdt.’

Ernesto zuchtte en zette de tv aan. Er was een voetbalwedstrijd tussen twee clubs die hij niet kende. Hij bleef een tijdje kijken, maar het spel was traag en saai. Na acht weken Nederland herkende hij af en toe een woord, maar lang niet genoeg om het commentaar te volgen. Hij zapte naar de Spaanse zender die hij overdag vaak aanzette en bleef een tijdje luisteren. Een nieuwslezeres berichtte over de gezondheid van de vorige koning, haar relaas werd afgewisseld met beelden van gesprekken met leden van de koninklijke familie voor de ingang van een ziekenhuis. De taal klonk hem vreemd formeel in de oren, maar was vertrouwder dan Nederlands.