MAURICE LEBLANC

Arsène Lupin,
gentleman-inbreker

Vertaald door Lidewij van den Berg
Met een voorwoord van Bart Van Loo

Maurice Leblanc bij Uitgeverij Oevers

Arsène Lupin, gentleman-inbreker (2016)
Arsène Lupin versus Herlock Sholmes (2016)
Arsène Lupin, De holle naald (2019)

Maurice Leblanc (1864-1941)

De vertaler ontving voor deze vertaling een
projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds.

De uitgever ontving voor deze uitgave een
Schwob-bijdrage van het Nederlands Letterenfonds.

Oorspronkelijke titel Arsène Lupin, gentleman-cambrioleur
Oorspronkelijke uitgave Éditions Pierre Lafitte, 1907
Copyright Nederlandse vertaling © Lidewij van den Berg
en Uitgeverij Oevers, 2016
Copyright voorwoord © Bart Van Loo en
Uitgeverij Oevers, 2016
Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk
Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 331
ISBN 9789492068620
www.uitgeverijoevers.nl

‘Hij is de beste van alle dieven, zeker, maar hij is een gentleman.’
JACQUES DUTRONC

‘Ik aanbad Arsène Lupin, de Cyrano van de onderwereld.’
JEAN-PAUL SARTRE

‘Het meest illustere leven ontbreekt in Plutarchus’ Parallelle levens, maar de toekomst zal die lacune opvullen. Op een dag zal ik mijn Plutarchus hebben.’
ARSÈNE LUPIN

DE ELEGANTSTE INBREKER ALLER TIJDEN

Jarenlang reisde ik met een stapel boeken als enig kompas door Frankrijk, goed voor tienduizenden bladzijden en duizenden kilometers leesplezier. Zeg nu zelf, wie wil er niet een romandecor binnenstappen? Uiteraard wezen de romans ook de weg naar Normandië: Gustave Flaubert bracht me naar het land van Madame Bovary en Guy de Maupassant naar de Albasten Kust. Net als die laatste het in zijn prachtverhalen doet, kun je in Étretat niet anders dan naar de witte kliffen en het grijze kiezelstrand staren, en vaststellen dat Maupassant gelijk heeft: de Porte d’Aval, de vermaarde rots die de Fransen tot een van de zeven wereldwonderen rekenen, lijkt inderdaad op ‘een olifant die zijn slurf in het water steekt’. Het valt bijna niet in te beelden, maar ik verliet Étretat destijds zonder een bezoekje te brengen aan de villa van schrijver Maurice Leblanc (1864-1941), die als jongeman zijn befaamde gouwgenoten Flaubert en Maupassant respectvol frequenteerde. Niet dat ik er naast kon zien, Leblancs huis is in Étretat erfgoed van de bovenste plank. De waarheid is simpel en beschamend: vijftien jaar geleden had ik nog nooit van Maurice Leblanc gehoord. Wat zou ik naar zijn schrijvershuis gaan kijken?

Later maakte ik dat onrecht goed, en dan doel ik niet zozeer op mijn bezoek aan Le Clos Lupin in Étretat als wel mijn ontdekking van een van de alleraardigste romanreeksen die in het twintigste-eeuwse Frankrijk van de persen rolde. Ik ben mijn universitaire opleiding bijzonder dankbaar, maar het blijft opmerkelijk dat ik schrijvers als Simenon en Leblanc pas na mijn studies heb ontdekt. Die twee schrijvers hebben wel wat gemeen: niet alleen waren ze beiden ongemeen populair en bijgevolg verdacht in de ogen van literaire puristen, ze dankten hun bekendheid ook aan romanpersonages die beroemder zijn geworden dan zijzelf.

Sommige personages behoren tot de kennissenkring van miljoenen mensen die de boeken waarin ze voorkomen niet eens gelezen hebben. Groot-Brittannië heeft zo Sherlock Holmes en Robinson Crusoe, Spanje natuurlijk Don Quichot. Frankrijk kan zich beroemen op musketier d’Artagnan – wie heeft er niet als kind met een denkbeeldige degen in de hand en garde geroepen? In dat rijtje horen ook de helden van Simenon en Leblanc thuis: Jules Maigret, de laconiekste speurder van het westelijk halfrond, en zijn tegenpool Arsène Lupin, de hoffelijkste bandiet ter wereld.

Bij het betreden van Le Clos Lupin zijn de verhoudingen meteen duidelijk. Op de eerste kamer na is het met een vergrootglas zoeken naar de auteur: Leblanc wordt in zijn eigen huis zonder pardon aan de kant gezet. Alle aandacht gaat naar Arsène Lupin. In Frankrijk blijft deze romanheld wereldberoemd, maar in tegenstelling tot Maigret heeft Lupin nog altijd niet de oversteek naar het noorden gemaakt. Uitgeverij Oevers verdient alle lof om dat alsnog te proberen, al is het een slimme gok: Arsène Lupin heeft alles om lezers uit de Lage Landen te bekoren.

***

Als auteur heeft Maurice Leblanc in 1905 enkele psychologische romans op zijn naam staan, maar niemand heeft op dat moment ooit van hem gehoord. Misschien is hij nog het bekendst als broer van de grote actrice Georgette Leblanc, de extravagante levenspartner en fetisj-actrice van Maurice Maeterlinck. Dat zou veranderen wanneer het maandblad Je sais tout hem vraagt een avonturenverhaal te schrijven. Hij kan het geld gebruiken en aanvaardt de opdracht, maar beseft dat hij zijn reputatie daar weinig goed mee doet. Het is niet met ogenschijnlijk snel geschreven teksten dat hij hoge ogen zal gooien in het door hem zo graag gefrequenteerde mondaine milieu van de belle époque. Het lot bekommert zich niet om dergelijke details: zijn literair-psychologisch gepriegel verdwijnt zowat ogenblikkelijk in de vergetelheid terwijl ontelbare legioenen lezers hem als biograaf van een vernuftige dief in de armen zullen sluiten.

Op het einde van het eerste verhaal bevindt Arsène Lupin zich in de gevangenis, maar het grote succes noopt Leblanc om een vervolg te schrijven waarin hij zijn held op ingenieuze wijze laat ontsnappen. Voor Leblanc het beseft, heeft hij negen verhalen geschreven die in 1907 gebundeld worden in Arsène Lupin, gentleman-inbreker. Deze novellen zijn afzonderlijke pareltjes, maar de auteur weet ze ook tot een heerlijk leessnoer te rijgen. De bundel vormt de literaire geoorteakte van een personage dat nadien nog in zeventien romans en drie verhalenbundels zou opduiken, om nog te zwijgen van de talloze afgeleide tv-series, films, strips, pastiches én die ene operette die zouden volgen.

Dankzij een verteltechnische slimmigheid die Agatha Christie later zal toepassen in De moord op Roger Ackroyd zet Leblanc in het eerste verhaal de lezer op het verkeerde been. Die is meteen gewaarschuwd: niet alleen Lupin, maar ook de auteur is een gewiekste kerel. Zijn held laat in dit debuut meteen zien waarin hij excelleert. Niet alleen is hij de elegante dief die een baron per brief duidelijk maakt dat hij hem zijn kunstcollectie afhandig wil maken, hij is de altijd opgewekte en optimistische bandiet die het alleen maar heeft gemunt op de bezittingen van rijke mensen. Bijna noodgedwongen is hij ook de specialist van de vermomming, de man met een altijd wisselende identiteit: ‘Ik heb zoveel namen gehad dat ik de mijne ben vergeten.’ Natuurlijk blijft Arsène Lupin in de eerste plaats de schrandere misdadiger die onmogelijke diefstallen tot een goed einde brengt en als het moet eeuwenoude raadsels oplost. Telkens laat hij de omstanders, de lezer én zijn eeuwige vijand commissaris Ganimard met open mond achter.

In het laatste verhaal roept bankier Devanne de hulp in van de toen al beroemde Sherlock Holmes. Het levert het protest op van diens geestelijke vader Conan Doyle zodat Leblanc zich genoodzaakt ziet om in de bundeling van zijn verhalen de naam van de Britse detective met een kwinkslag aan te passen. De afloop laat zich trouwens meteen in de titel raden: Herlock Sholmes komt te laat.

Dat laatste verhaal smeekt om een vervolg, en uitgeverij Oevers is zo welwillend om begerige lezers meteen van dienst te zijn door niet alleen de eerste bundeling Lupinverhalen, maar gelijk ook de roman Arsène Lupin versus Herlock Sholmes (1908) te vertalen.

***

Wie een antwoord probeert te vinden op de vraag wat het geheim is van Arsène Lupins grote charme komt al gauw uit bij een beschrijving van de bekoring van de Franse cultuur in het algemeen. Lupin is niet zomaar een romanpersonage of een filmheld, hij is in zekere zin de verpersoonlijking van de Franse ziel. Lupin, dat is het Frankrijk dat ervan houdt om de draak te steken met gezaghebbende figuren, het Frankrijk van Guignol, maar ook dat van Le gendarme de Saint-Tropez. Het land dat zweert bij de kunst van even gevatte als geestige antwoorden waarmee iemand verbaal in zijn hemd wordt gezet. Het land dat houdt van helden die krachttoeren en hoogstandjes belangrijker vinden dan persoonlijk gewin. Enig geschmier is Lupin niet vreemd en hij doet er dan ook alles aan om het publiek deelgenoot te maken van zijn wederwaardigheden. Het Franse volk kon niet anders dan door de knieën gaan voor de koning van de theatercriminaliteit.

Lupin is de perfecte vertegenwoordiger van le chic français, de charmante ambassadeur van de Franse savoir-faire, en incarneert bijgevolg als geen ander de typisch Franse voorliefde voor elegantie. Hij is in eerste instantie estheet en dan pas inbreker; zijn diefstallen moeten meesterwerken van stijl en intelligentie zijn. Vrouwen blijken gevoelig voor ’s mans feilloze gevoel voor timing en schoonheid en de man zelf laat zich zijn aantrekkingskracht welgevallen. Op het eerste gezicht lijkt hij een meedogenloze don juan, maar in wezen is hij een nazaat van de hoofse liefde: hij verricht indrukwekkende exploten voor zijn geliefden zonder er iets voor terug te verlangen (al zal hem dit in de verdere loop van zijn carrière moeilijker vallen). Lupin is een romantische verleider die gelooft in de liefde en een groot belang hecht aan zuiverheid van gevoelens. C’est le plus grand des voleurs, oui, mais c’est un gentleman, zingt Jacques Dutronc in de begintune van de succesvolle Franse tv-serie waarin Georges Descrières een gezicht en vooral een stem heeft gegeven aan Frankrijks geliefde held.

Wat de gentleman-inbreker in de ogen van de lezers ook sympathiek maakt is zijn eenvoudige afkomst. Hij is de zoon van een dienstbode, een selfmade man die geen rasechte revolutionair wil zijn, maar er behagen in schept de zandkorrel te zijn die het raderwerk van de gegoede burgerij laat vastlopen. Hij spreekt talloze talen, is meester in zowat alle vechtsporten, bezit een even spits als groot gevoel voor humor en heeft een grote kennis van de Franse geschiedenis, die bij wijze van hommage aan Alexandre Dumas in veel romans een verrassende rol speelt in de intrige. Het enige waar Lupin niet in uitblinkt is bescheidenheid, maar dankzij zijn gevoel voor humor komt hij daar mee weg. Bovendien is hij een gelukkige superheld, een Monte-Cristo zonder bitterheid, een goedgeluimde boef die de juiste slachtoffers uitkiest en een afkeer heeft van moord. Als de schalkse en retorisch onderlegde Robin Hood van de belle époque is hij de gedroomde held van lezend Frankrijk.

De Lupin-romans doen de lezers dromen, het zijn wat Maupassant ‘idealistische romans’ noemde. Simenon met zijn Maigret-reeks fascineert door zijn empathisch realisme, de wijze waarop hij met een enkel detail een aandoenlijke werkelijkheid evoceert. Bij Lupin is er helemaal geen sprake van realisme en wordt de geloofwaardigheid stevig op de proef gesteld. Lupin slaagt erin zich uit elke uitzichtloze situatie te redden. Dat weet je als lezer, maar toch slaat de twijfel toe en vraag je je af hoe hij deze keer weer zal ontkomen. Dat weet ook Leblanc als auteur, zodat hij wel moet excelleren in het verzinnen van originele ingevingen, stunts en onverwachte spelingen.

Wees gewaarschuwd, goede lezer, bij de eerste ontmoeting raak je gecharmeerd, de volgende keer ben je verkocht en nadien wil je Lupin volgen waar hij je ook naartoe voert. Er zit kortom weinig anders op dan je net als Jacques Dutronc en Jean-Paul Sartre te laten verleiden door de elegantste inbreker aller tijden.

Bart Van Loo
Moorsele, voorjaar 2016

DE ARRESTATIE VAN ARSÈNE LUPIN

Wat een vreemde reis was dat! En hij begon zo goed. Nooit eerder was ik onder zulke gunstige voortekenen vertrokken. De Provence was een snel en comfortabel trans-Atlantisch stoomschip met een allervriendelijkste gezagvoerder. De fine fleur van de society zat er opeengepakt. Relaties kwamen tot stand, voor vertier werd gezorgd. We hadden het heerlijke gevoel van de wereld te zijn afgesneden, aan onszelf en elkaar overgeleverd zoals op een onbekend eiland, waardoor we vanzelf wel nader tot elkaar moesten komen.

En nader tot elkaar kwamen we...

Hebt u er wel eens bij stilgestaan wat een bijzondere en onvoorspelbare situatie dat is, zo’n groep mensen die elkaar gisteren nog niet kenden en nu een paar dagen lang, tussen de oneindige hemel en de onmetelijke zee, lief en leed met elkaar delen en samen de razende oceaan, de angstaanjagend beukende golven en de verraderlijke kalmte van het sluimerende water gaan trotseren?

Eigenlijk is het een soort tragisch resumé van het leven zelf, met zijn stormen en hoogtepunten, zijn eentonigheid en afwisseling, en misschien geniet men juist daarom met koortsige haast en intens welbehagen van zo’n korte reis, waarvan het einde al vanaf het begin in zicht is.

Maar sinds een paar jaar is er iets bijgekomen, waardoor de beleving van de overtocht een nieuwe dimensie krijgt. De wereld waarvan men zich op het drijvende eilandje bevrijd waande, blijft zijn greep uitoefenen. Eén verbinding houdt stand, en laat zich zelfs op volle zee niet helemaal verbreken: de draadloze telegrafie! Op hoogst geheimzinnige wijze worden berichten doorgegeven uit een ander universum. En om ons voor te stellen hoe dat in zijn werk gaat, kunnen we niet meer terugvallen op het beeld van het holle ijzerdraad waar een onzichtbaar bericht doorheen schiet. Het mysterie is nóg raadselachtiger, poëtischer ook, en om dit nieuwe wonder te verklaren moeten we denken aan de vleugels van de wind.

De eerste uren hadden we dan ook het gevoel dat we werden gevolgd, geëscorteerd, voorafgegaan zelfs, door die verre stem die af en toe iemand uit ons gezelschap een paar woorden van daarginds toefluisterde. Twee van mijn vrienden lieten van zich horen. Tien, twintig anderen stuurden ons allen hun bedroefde of opgewekte afscheidsgroet door de ether.

De tweede dag, op een onweerachtige middag, vijfhonderd mijl uit de Franse kust, stuurde de draadloze telegraaf ons een bericht met de volgende inhoud:

Arsène Lupin aan boord, eerste klasse, blond, wond

aan rechteronderarm, reist alleen, onder de naam R...

Precies op dat ogenblik kraakte er een zware donderslag in de donkere hemel. De elektriciteitsgolven werden onderbroken. De rest van het bericht bereikte ons niet. Van de naam waarachter Arsène Lupin schuilging, kenden we alleen de eerste letter.

Bij elk ander nieuws ben ik ervan overtuigd dat het geheim zorgvuldig zou zijn bewaard door de marconist, de purser en de kapitein. Maar er zijn nu eenmaal situaties waartegen zelfs de allerstriktste geheimhouding het aflegt.

Diezelfde dag nog, zonder dat iemand kon zeggen hoe het was uitgelekt, wisten we allemaal dat de vermaarde Arsène Lupin zich in ons midden bevond.

Arsène Lupin in ons midden, de ongrijpbare inbreker wiens wapenfeiten al maanden in alle kranten te lezen waren! De mysterieuze figuur met wie de oude Ganimard, onze beste rechercheur, een duel op leven en dood was aangegaan, met zulke opzienbarende ontwikkelingen. Arsène Lupin, de onconventionele gentleman die uitsluitend toesloeg in kastelen en salons, en op een nacht, toen hij het huis van baron Schormann was binnengedrongen, met lege handen weer was vertrokken en zijn kaartje had achtergelaten met de tekst: ‘Arsène Lupin, gentleman-inbreker, komt nog wel een keer terug als hier authentiek meubilair staat.’ Arsène Lupin, de man van de duizend vermommingen: chauffeur, tenor, bookmaker, rijkeluiszoon, puber, grijsaard, handelsreiziger, Russisch arts, Spaanse stierenvechter...

Stel je voor, Arsène Lupin die ongehinderd rondliep in de vrij beperkte ruimte van een oceaanstomer – sterker, in dat kleine hoekje van de eerste klas, waar iedereen elkaar voortdurend tegenkwam: in de eetzaal, in de salon, in het rookvertrek... Misschien was die meneer daar wel Arsène Lupin, of die... of mijn tafelbuur... mijn hutgenoot...

‘En dit nog vijf etmalen lang!’ riep miss Nelly Underdown de volgende dag uit. ‘Dat is toch onverdraaglijk! Ik hoop dat hij gauw wordt ingerekend.’

En tegen mij zei ze: ‘Meneer d’Andrézy, u bent zulke goede maatjes met de kapitein, weet u echt niets?’

Ik had maar al te graag iets geweten om miss Nelly te behagen. Zij was een van die bloedmooie vrouwen die dadelijk de aandacht trekken, waar ze ook zijn. Zowel hun schoonheid als hun rijkdom is adembenemend. Ze worden omringd door een schare geestdriftige volgelingen en vurige bewonderaars.

Ze was in Parijs opgevoed door haar Franse moeder en was nu onderweg naar haar vader, de steenrijke Mr Underdown in Chicago. Lady Jerland, een van haar vriendinnen, vergezelde haar.

Van meet af aan stond ik open voor een flirt. Maar toen we al snel vertrouwelijker met elkaar werden, zoals dat gaat op zo’n reis, raakte ik in verwarring door haar charme, en als haar grote zwarte ogen de mijne ontmoetten, voelde ik me te geëmotioneerd voor een flirt. Toch liet ze mijn avances met een zeker welgevallen toe. Ze verwaardigde zich te lachen om mijn grapjes en belangstelling te tonen voor de anekdotes die ik opdiste. Het enthousiasme waarmee ik haar het hof maakte, leek een vage sympathie bij haar op te wekken.

Eén rivaal baarde me misschien een beetje zorgen, een elegante, gereserveerde, vrij knappe jongeman, wiens zwijgzame karakter ze soms leek te verkiezen boven mijn Parijse, meer ‘extraverte’ manier van doen.

Hij was een van de bewonderaars die om miss Nelly heen zwermden toen zij mij die vraag stelde. We hadden ons op het dek in schommelstoelen geïnstalleerd. Het onweer van de vorige dag had plaatsgemaakt voor een heldere lucht. Het was nu heerlijk.

‘Ik weet niets concreets, mejuffrouw,’ antwoordde ik, ‘maar kunnen wij niet zelf een onderzoek instellen, zoals de oude Ganimard, Arsène Lupins persoonlijke vijand, zou doen?’

‘Toe maar, u loopt wel erg hard van stapel!’

‘Hoezo? Is het probleem dan zo ingewikkeld?’

‘Zeer ingewikkeld.’

‘Maar dan vergeet u dat we al aanknopingspunten hebben om het op te lossen.’

‘Welke aanknopingspunten?’

‘Ten eerste, Lupin gebruikt een naam die begint met een R.’

‘Beetje vaag signalement.’

‘Ten tweede, hij reist alleen.’

‘Dat helpt ons ook al niet veel verder.’

‘Ten derde, hij is blond.’

‘Ja? En wat dan nog?’

‘Dan hoeven we alleen maar op de passagierslijst te kijken wie we kunnen wegstrepen.’

Die lijst had ik in mijn zak. Ik haalde hem tevoorschijn en nam hem door.

‘Ik zie alvast dat er op grond van de eerste letter van hun naam slechts dertien passagiers in aanmerking komen.’

‘Dertien maar?’

‘In de eerste klasse. Van deze dertien heren R. zijn er, zoals u kunt zien, negen vergezeld van vrouw, kinderen of personeel. Dan blijven er vier mannen over die alleen reizen: markies De Raverdan...’

‘Een ambassadesecretaris,’ viel miss Nelly me in de rede. ‘Die ken ik.’

‘Majoor Rawson...’

‘Dat is mijn oom,’ zei iemand.

‘De heer Rivolta...’

‘Present!’ riep een van ons, een Italiaan wiens gezicht schuilging achter een gitzwarte baard.

Miss Nelly barstte in lachen uit.

‘Meneer is niet bepaald blond.’

‘Dan moeten we concluderen,’ hervatte ik, ‘dat de laatste op de lijst de schuldige is.’

‘Namelijk?’

‘Namelijk de heer Rozaine. Kent iemand de heer Rozaine?’

Niemand zei iets. Maar toen wendde miss Nelly zich tot de zwijgzame jongeman wiens voortdurende aanwezigheid in haar buurt me een doorn in het oog was, en zei: ‘Nou, meneer Rozaine, waarom geeft u geen antwoord?’

Alle ogen waren op hem gericht. Hij was blond.

Ik moet toegeven dat er een lichte schok door me heen ging. En uit de ongemakkelijke, drukkende stilte maakte ik op dat de andere aanwezigen dezelfde beklemming voelden. Het was trouwens een absurde gedachte, want het gedrag van de man gaf geen enkele reden tot argwaan.

‘Waarom ik geen antwoord geef?’ vroeg hij. ‘Nou, omdat ik zelf al een soortgelijk onderzoek had gedaan en gezien mijn naam, de kleur van mijn haar en het feit dat ik alleen reis, tot dezelfde conclusie was gekomen. Het lijkt me dan ook het beste dat ik word gearresteerd.’

Hij zag er merkwaardig uit toen hij die woorden uitsprak. Zijn lippen, twee dunne parallelle streepjes, werden nog dunner en bleker. Dwars door zijn oogwit liepen bloedrode adertjes.

Natuurlijk maakte hij maar een grapje, maar toch waren we onder de indruk van zijn uiterlijk en zijn houding. Argeloos vroeg miss Nelly: ‘Maar u hebt geen wond?’

‘Dat is waar,’ zei hij. ‘De wond ontbreekt.’

Met een nerveuze beweging stroopte hij zijn mouw op en ontblootte zijn arm. Maar meteen trof me een gedachte. Mijn blik kruiste die van miss Nelly. Hij had zijn linkerarm laten zien.

Ik wilde daar juist wat van zeggen, toen er iets gebeurde dat onze aandacht afleidde. Miss Nelly’s vriendin lady Jerland kwam op ons afrennen. Ze was totaal overstuur. We verdrongen ons om haar heen, en met veel moeite kon ze eindelijk uitbrengen: ‘Mijn juwelen, mijn parels! Alles is weg!’

Nee, niet alles was weg, zoals we later ontdekten. Het was veel eigenaardiger: er was een keuze gemaakt.

Uit de diamanten stervormige broche, de hanger van cabochon geslepen robijnen, de halssnoeren en de armbanden, die allemaal waren stukgeslagen, waren niet de grootste stenen weggenomen, maar de mooiste, de kostbaarste, die denkelijk de meeste waarde hadden en tegelijk de minste ruimte innamen. De monturen lagen daar, op tafel. Ik zag ze, wij zagen ze allemaal, ontdaan van hun edelstenen zoals bloemen waarvan de schitterende, kleurige kroonblaadjes zijn afgeplukt.

En om die klus te klaren had iemand, toen lady Jerland thee dronk – had iemand, op klaarlichte dag en in een drukke gang de deur van de hut moeten openbreken, een klein zakje dat onder in een hoedendoos was verstopt moeten vinden, dat moeten openen en zijn keus moeten maken.

Er werd in ons groepje maar één naam genoemd. En toen de diefstal bekend werd, dachten alle passagiers hetzelfde: Arsène Lupin. Het was inderdaad zijn manier van doen, ingewikkeld, geheimzinnig, ondoorgrondelijk – en toch ook logisch, want het zou heel moeilijk zijn geweest om de hele massa juwelen te verbergen, terwijl dat met die losse steentjes, parels, smaragden en saffieren zoveel makkelijker ging!

En bij het diner gebeurde dit: de twee stoelen rechts en links van Rozaine bleven leeg. ‘s Avonds hoorden we dat de kapitein hem had ontboden.

Zijn arrestatie, waar iedereen op rekende, bracht grote opluchting. Men herademde. Die avond deden we gezelschapsspelletjes, we dansten. Vooral miss Nelly was zo heerlijk uitgelaten dat ik begreep dat ze Rozaines toenaderingspogingen, die haar in het begin misschien wel bevielen, al vergeten was. Nu raakte ik pas goed in de ban van haar charmes. Rond middernacht verklaarde ik haar in het heldere maanlicht mijn liefde, met een ontroering die haar niet onwelgevallig leek.

Tot ieders verbijstering bleek de volgende dag dat er tegen Rozaine onvoldoende grond voor verdenking was, zodat hij vrijuit ging. Hij was de zoon van een invloedrijke koopman uit Bordeaux en de papieren die hij liet zien waren dik in orde. Bovendien vertoonden zijn armen geen spoor van een wond.

‘Papieren! Geboorteakten!’ riepen Rozaines tegenstanders. ‘Arsène Lupin kan er zoveel tevoorschijn toveren als je maar wil! En die wond is er vast nooit geweest... of hij heeft er de sporen van verdoezeld.’

Daar werd tegen ingebracht dat Rozaine op het tijdstip van de diefstal – zo was bewezen – een wandeling maakte op het dek. Waarop zij terugkaatsten: ‘Een man als Arsène Lupin hoeft toch niet zelf ter plaatse te zijn om een diefstal te plegen?’

En afgezien van al die zonderlinge afwegingen was er één punt waar zelfs de grootste sceptici niets op konden afdingen: wie, behalve Rozaine, reisde alleen, was blond en had een naam die met een R begon? Wie anders dan Rozaine kon er in dat telegram zijn bedoeld?

Dus toen hij zich enkele minuten voor de lunch kloekmoedig in de richting van ons groepje begaf, stonden miss Nelly en lady Jerland op en liepen weg.

Dat was uit pure angst.

Een uur later ging een handgeschreven briefje rond onder de bedienden, de matrozen, de passagiers van alle klassen: de heer Louis Rozaine loofde een bedrag van tienduizend franc uit voor degene die Arsène Lupin zou ontmaskeren of de gestolen edelstenen zou terugvinden.

‘En als niemand me helpt tegen die schurk,’ verklaarde Rozaine tegen de kapitein, ‘reken ik zelf wel met hem af.’

Rozaine versus Arsène Lupin, of liever, zo werd gefluisterd, Arsène Lupin zelf versus Arsène Lupin – een interessante strijd.

Die strijd zou twee volle dagen duren.

We zagen Rozaine links en rechts door het schip dwalen, zich mengen onder de bedienden, vragen stellen, rondsnuffelen. ’s Nachts zagen we hem als een schim over het dek sluipen.

Ook de kapitein liet zich niet onbetuigd. De Provence werd van boven tot onder uitgekamd. In alle hoeken en gaten werd gezocht, geen enkele hut werd overgeslagen, onder het volkomen legitieme voorwendsel dat de spullen overal konden zijn verborgen, behalve in de hut van de dader.

‘Uiteindelijk zullen ze toch wel iets ontdekken?’ vroeg miss Nelly me. ‘Hij mag dan een duivelskunstenaar zijn, diamanten en parels kan hij niet onzichtbaar maken.’

‘Jawel hoor,’ antwoordde ik, ‘of we moeten de voering van onze hoeden en jassen doorzoeken, en alles wat we bij ons dragen.’

Ik liet haar mijn fototoestel zien, een Kodak 9x12 waarmee ik haar onvermoeibaar in de meest uiteenlopende poses fotografeerde, en vroeg: ‘Denkt u niet dat al lady Jerlands edelstenen in een apparaatje zo klein als dit zouden passen? Je doet alsof je foto’s maakt, en voilà.’

‘Maar ik heb me laten vertellen dat er geen dief bestaat die niet een of andere aanwijzing achterlaat.’

‘Toch wel, één. Arsène Lupin.’

‘Hoezo?’

‘Hoezo? Omdat hij niet alleen denkt aan de diefstal die hij pleegt, maar ook aan alle omstandigheden die hem zouden kunnen verraden.’

‘Aanvankelijk was u er geruster op.’

‘Maar daarna heb ik gezien hoe hij te werk gaat.’

‘En dus, wat denkt u nu?’

‘Volgens mij is het tijdverspilling.’

Inderdaad leverde het speurwerk geen enkel resultaat op, of in ieder geval strookte het opgeleverde resultaat niet met de algemene inspanningen: het horloge van de kapitein werd gestolen.

Deze was ziedend, werd nog ijveriger en hield Rozaine, die hij verschillende keren had ondervraagd, nog scherper in de gaten. O ironie! De volgende dag werd het horloge van de kapitein teruggevonden tussen de losse boorden van de plaatsvervangend gezagvoerder.

Dat alles leek wel tovenarij, en was een fraai staaltje van de humoristische aanpak van Arsène Lupin, die weliswaar inbreker was, maar ook connaisseur. Hij werkte uit liefhebberij en omdat hij vond dat het zijn roeping was, maar het was ook een tijdverdrijf. Hij deed denken aan iemand die zich vermaakt met het stuk dat hij zelf laat opvoeren, en in de coulissen zit te schaterlachen om zijn eigen geestige vondsten en intriges.

Hij was beslist een kunstenaar in zijn genre, en als ik de sombere en halsstarrige Rozaine gadesloeg en dacht aan de dubbelrol die deze zonderlinge figuur waarschijnlijk speelde, kon ik niet zonder een zekere bewondering over hem spreken.

De voorlaatste nacht hoorde de officier die de wacht had, echter gekreun op het donkerste deel van het dek. Hij liep erheen. Daar lag een man met een heel dikke, grijze sjaal om zijn hoofd; zijn polsen waren met een dun touw aan elkaar gebonden.

Hij werd losgemaakt, overeind geholpen en verzorgd.

Die man was Rozaine.

Het was Rozaine, die bij een van zijn speurtochten was aangevallen, gevloerd en beroofd. Op zijn kleding was een visitekaartje gespeld, waarop te lezen stond:

Arsène Lupin neemt de tienduizend franc van de heer Rozaine graag aan.

Eigenlijk bevatte de geroofde portefeuille twintig briefjes van duizend.

Natuurlijk werd de arme man ervan beschuldigd deze roofoverval op hemzelf in scène te hebben gezet, maar hij had zich onmogelijk zelf op deze manier kunnen vastbinden. Bovendien werd vastgesteld dat het handschrift op het kaartje sterk verschilde van dat van Rozaine, en als twee druppels water leek op het handschrift van Arsène Lupin, dat was te zien in een oude krant die aan boord was gevonden.

Rozaine was dus niet langer Arsène Lupin. Rozaine was Rozaine, zoon van een koopman uit Bordeaux. De aanwezigheid van Arsène Lupin deed zich nogmaals voelen, en met wat voor vreselijke daad!

De schrik zat er goed in. Niemand durfde meer alleen in zijn hut te blijven en niemand waagde zich op afgelegen delen van het schip. Behoedzaam bleven de passagiers bij elkaar in groepjes van mensen die elkaar vertrouwden. En dan nog werden zelfs de hechtste vriendschappen verstoord door een instinctieve argwaan. De dreiging kwam immers niet van een enkel individu, waardoor het gevaar te overzien zou zijn geweest. Nu kon iederéén Arsène Lupin zijn. Onze op hol geslagen fantasie kende hem bovennatuurlijke en onbegrensde krachten toe. Hij zou zich in de meest onverwachte vermommingen kunnen hullen, hij zou beurtelings de eerbiedwaardige majoor Rawson kunnen zijn en de nobele markies De Raverdan, of zelfs – de beschuldigende beginletter werd nu helemaal losgelaten –, zelfs iemand die voor iedereen een bekende was en met vrouw, kinderen of personeel reisde.

De eerste telegrammen brachten geen nieuws. De kapitein vertelde ons er althans niets over en zijn stilzwijgen stelde ons bepaald niet gerust.

Er leek dan ook geen einde te komen aan de laatste dag. We leefden in angstige afwachting van naderend onheil. Deze keer zou het niet meer gaan om een diefstal of een eenvoudige overval. Er zou een misdrijf, een moord worden gepleegd. Niemand nam aan dat Arsène Lupin het bij die twee onbenullige kruimeldiefstallen zou laten. Hij was heer en meester over het schip, had het gezag afgetroefd. Hij kon doen wat hij wilde, kon zich alles veroorloven, onze bezittingen en ons lot lagen in zijn handen.

Ik geef toe dat het voor mij een heerlijke tijd was, want ik genoot miss Nelly’s vertrouwen. Ze was van zichzelf al wat nerveus aangelegd en nu ze onder de indruk was van de gebeurtenissen zocht ze spontaan aan mijn zijde de bescherming en veiligheid die ik haar maar al te graag bood.

Eigenlijk was ik Arsène Lupin eeuwig dankbaar. Had hij ons niet nader tot elkaar gebracht? Was het niet aan hem te danken dat ik me aan de mooiste dromen kon overgeven? Dromen van liefde en concretere dromen, laat ik dat maar bekennen. Het huis Andrézy, een van oudsher aanzienlijk geslacht uit Poitou, was enigszins aan lager wal geraakt, en er is toch niets onbetamelijks aan als een edelman erover mijmert zijn naam de verloren glans terug te geven?

En ik voelde dat Nelly geen aanstoot nam aan die dromen. Haar lachende ogen stemden toe. De zachtheid in haar stem voedde mijn hoop.

Tot het laatst bleven we dicht bij elkaar, de ellebogen op de reling, terwijl de kustlijn van Amerika ons tegemoet dreef.

Het speurwerk was gestaakt. We wachtten. Van de eerste klas tot aan het tussendek, waar het krioelde van de emigranten, wachtten we op het beslissende moment dat het onoplosbare raadsel eindelijk zou worden verklaard. Wie was Arsène Lupin? Onder welke naam, achter welk masker verschool zich de befaamde Arsène Lupin? En dat beslissende moment kwam. Ook al leef ik honderd jaar, ik zal het me tot in het kleinste detail blijven herinneren.

‘Wat ziet u bleek, miss Nelly,’ zei ik tot mijn reisgenote, die krachteloos aan mijn arm hing.

‘En u dan!’ antwoordde ze. ‘U bent helemaal veranderd!’

‘Allicht! Dit is een opwindend moment en ik ben blij het met u te kunnen beleven, miss Nelly. Waarschijnlijk zal ik nog geregeld aan u terugdenken...’

Ze luisterde niet. Haar ademhaling was gejaagd en ze leek koortsig. De loopbrug werd neergelaten. Maar voordat wij erover mochten, kwamen er mensen aan boord, douaniers, andere geüniformeerden, transporteurs.

Miss Nelly stamelde: ‘Het zou me niet verbazen als blijkt dat Arsène Lupin tijdens de overtocht is ontsnapt.’

‘Misschien verkoos hij de dood boven de schande, en is hij in de Atlantische Oceaan gesprongen om niet te worden aangehouden.’

‘Dat is niet grappig,’ zei ze geïrriteerd.

Plotseling schrok ik, en toen ze daarnaar vroeg antwoordde ik: ‘Ziet u dat oude mannetje aan het einde van de loopbrug?’

‘Met die paraplu en die olijfgroene jas?’

‘Dat is Ganimard.’

‘Ganimard?’

‘Ja, de beroemde rechercheur, de man die heeft gezworen Arsène Lupin eigenhandig te arresteren. Aha, nu begrijp ik waarom we geen nieuws kregen van overzee. Ganimard was hier. En hij houdt er niet van als anderen zich met zijn zaakjes bemoeien.’

‘Dus wordt Arsène Lupin zeker ingerekend?’

‘Wie weet? Het schijnt dat Ganimard hem nooit zonder schmink en vermomming heeft gezien. Dus tenzij hij zijn schuilnaam kent...’

‘O,’ zei ze met die typisch vrouwelijke, enigszins wrede nieuwsgierigheid, ‘als ik nu zijn arrestatie toch eens meemaakte!’

‘Even geduld. Arsène Lupin heeft zijn vijand vast en zeker al opgemerkt. Hij zal als een van de laatsten van boord willen gaan, als de ogen van de oude man moe zijn geworden.’

De mensen begonnen aan land te gaan. In een onverschillige houding leunend op zijn paraplu, leek Ganimard geen acht te slaan op de mensenmassa die zich tussen de twee leuningen verdrong. Ik zag hoe een scheepsofficier die achter hem stond, hem af en toe iets influisterde.

Markies De Raverdan, majoor Rawson, de Italiaan Rivolta kwamen voorbij, en anderen, vele anderen... En toen zag ik Rozaine naderen.

Arme Rozaine! Hij leek zijn beproevingen nog niet helemaal te boven gekomen.

‘Misschien is hij het toch...’ zei miss Nelly. ‘Wat denkt u?’

‘Ik denk dat een foto van Ganimard en Rozaine samen wel een interessant beeld kan opleveren. Neemt u mijn toestel, ik heb mijn handen zo vol.’

Ik gaf het haar, maar te laat. Rozaine was al doorgelopen. De officier boog zich naar het oor van Ganimard, deze haalde nauwelijks zichtbaar zijn schouders op, en Rozaine liep verder.

Maar goeie God, wie was dán Arsène Lupin?

‘Ja,’ zei ze hardop. ‘Wie is het?’

Er was nog maar een man of twintig over. Ze bekeek hen een voor een, met de vage vrees dat hij niet tussen die twintig zat.

Ik zei tegen haar: ‘We kunnen niet langer wachten.’

Ze liep naar voren. Ik volgde haar. Maar we hadden nog geen tien stappen gezet, of Ganimard versperde ons de weg.

‘Wat krijgen we nu?’ riep ik uit.

‘Een ogenblik, meneer. Vanwaar die haast?’

‘Ik vergezel deze dame.’

‘Een ogenblik,’ herhaalde hij op gebiedender toon.

Hij nam me aandachtig op en zei toen, terwijl hij me recht in de ogen keek: ‘Arsène Lupin, is het niet?’

Ik schoot in de lach.

‘Welnee, gewoon Bernard d’Andrézy.’

‘Bernard d’Andrézy is dood. Hij stierf drie jaar geleden in Macedonië.’

‘Als Bernard d’Andrézy dood was, zou ik niet meer in het land der levenden zijn. En dat ben ik wel. Hier hebt u mijn papieren.’

‘Dat zijn die van hem. Hoe u daaraan komt, wil ik u met alle plezier uitleggen.’

‘U bent gek! Arsène Lupin reisde onder een naam die begint met een R.’

‘Ja, nog zo’n truc van u, u hebt ze daar mooi op een dwaalspoor gezet! U bent een slimmerd, maar ditmaal zijn de kansen gekeerd. Vooruit, Lupin, toon je een goed verliezer.’

Ik aarzelde een seconde. Hij gaf me een harde klap op mijn rechteronderarm. Ik schreeuwde het uit van de pijn. Hij had de nog niet geheelde wond geraakt, die in het telegram werd genoemd.