MAURICE LEBLANC

De Holle Naald

Vertaald uit het Frans door Lianne Speur

Maurice Leblanc bij Uitgeverij Oevers:

Arsène Lupin, gentleman-inbreker (2016)

Arsène Lupin versus Herlock Sholmes (2016)

Arsène Lupin, De Holle Naald (2019)

Oorspronkelijke titel L’Aiguille creuse,
Éditions Pierre Lafitte, 15 juni 1909
Nederlandse vertaling © Uitgeverij Oevers, 2021
Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk
Martijn Couwenhoven, Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 331

ISBN 9789492068668

www.uitgeverijoevers.nl

I

HET SCHOT

Raymonde luisterde aandachtig. Het geluid klonk opnieuw en tot tweemaal toe duidelijk genoeg dat zij het kon onderscheiden van de verwarde geluiden waaruit de grote nachtelijke stilte bestaat, maar zo zwak dat ze niet zou hebben kunnen zeggen of het dichtbij was of ver weg, of het weerklonk tussen de muren van het grote kasteel of dat het van buiten kwam uit de donkere hoeken van het park.

Zachtjes stond ze op. Haar raam stond op een kier, ze deed het wagenwijd open. De heldere maan scheen op een rustig landschap van gazons en struikgewas waarin de verspreide ruïnes van de oude abdij zich als tragische beelden aftekenden, verminkte zuilenstukken van spitsbogen, de resten van een overdekte zuilengalerij en overblijfselen van steunbogen. Een zacht windje fladderde over de dingen, geruisloos glijdend door de kale en onbeweeglijke kruinen van de bomen, de ontluikende blaadjes aan de struiken beroerend.

En plotseling hetzelfde geluid... Het kwam van links en van een verdieping lager, dus uit de salons die zich in de westelijke vleugel van het kasteel bevonden.

Hoewel ze dapper en flink was, greep de angst haar naar de keel. Ze schoot haar peignoir aan en pakte lucifers.

‘Raymonde... Raymonde...’

Een nauwelijks hoorbare stem riep haar uit de aangrenzende kamer, waarvan de deur niet dicht was. Op de tast was ze er op weg naartoe, toen Suzanne, haar nichtje, uit die kamer kwam en haar om de nek viel.

‘Raymonde... Ben jij het? Heb je het gehoord?’

‘Ja... Slaap je dan niet?’

‘Ik denk dat de hond me wakker heeft gemaakt... Even geleden... Maar hij blaft niet meer. Hoe laat zou het zijn?’

‘Ongeveer vier uur.’

‘Luister... Er loopt iemand in de salon.’

‘Er is geen gevaar, Suzanne, je vader is er.’

‘Maar er dreigt gevaar voor hém. Hij slaapt naast de kleine salon.’

‘Meneer Duval is er ook...’

‘Aan het andere eind van het kasteel... Hoe kan hij dat nu horen?’

Ze aarzelden omdat ze niet wisten waartoe ze moesten besluiten. Moesten ze om hulp roepen? Ze durfden het niet, zó schrikaanjagend leek hun het geluid van hun eigen stem. Suzanne was naar het raam gelopen en onderdrukte een gil.

‘Kijk... een man bij de vijver!’

Inderdaad liep er een man snel weg. Hij droeg een vrij groot voorwerp onder zijn arm waarvan zij niet konden zien wat het was en dat hem het lopen bemoeilijkte doordat het tegen zijn been slingerde. Ze zagen hem vlak langs de oude kapel gaan en de weg inslaan naar een poortje dat zich in de muur bevond. Die poort moest open zijn, want de man verdween plotseling en ze hoorden het gebruikelijke geknars van de hengsels niet.

‘Hij kwam uit de salon,’ stamelde Suzanne.

‘Nee, als hij over de trap en door de gang gekomen was, zou hij veel meer naar links zijn uitgekomen... Tenzij...’

Dezelfde gedachte kwam bij hen op. Ze bogen zich uit het raam, er stond een ladder tegen de voorgevel die rustte tegen de eerste verdieping. Een zwak schijnsel verlichtte het stenen balkon. Een andere man, die ook iets droeg, liep over dat balkon, liet zich langs de ladder glijden en verdween langs dezelfde weg.

Suzanne viel verschrikt en machteloos op haar knieën en stamelde: ‘Laten we iemand roepen... We moeten om hulp roepen!’

‘Wie zou er dan komen? Je vader? En als er nog meer mannen zijn die hem aanvallen?’

‘We zouden het personeel kunnen waarschuwen... Jouw bel staat met hun verdieping in verbinding.’

‘Ja... ja... dat is misschien een idee... Als ze maar op tijd komen!’

Raymonde zocht vlak naast haar bed naar de elektrische bel en drukte erop. Ze hoorden hem boven rinkelen, en ze hadden de indruk dat men ook beneden het schelle geluid ervan moest horen.

Ze wachtten. De stilte werd angstaanjagend en de zwakke wind bewoog zelfs de blaadjes van de struiken niet meer.

‘Ik ben zo bang... Ik ben zo bang...’ herhaalde Suzanne.

En in de donkere nacht weerklonk er plotseling onder hen het lawaai van een gevecht, het gekraak van omvergegooide meubels, gegil, een hees gekreun, het reutelen van iemand die men de keel afsnijdt...

Raymonde vloog naar de deur. Suzanne ging wanhopig aan haar arm hangen.

‘Nee... laat me niet alleen... Ik ben zo bang.’

Raymonde duwde haar terug en vloog de gang in, al gauw gevolgd door Suzanne, die schreeuwend van de ene muur naar de andere wankelde. Ze kwam bij de trap aan, stormde de treden af, wierp zich op de grote deur van de salon en bleef plotseling als genageld op de drempel staan, terwijl Suzanne naast haar in elkaar zakte.

Op drie stappen afstand stond een man met een lantaarn in zijn hand. Met één beweging richtte hij die op de twee meisjes en verblindde ze met het licht, bekeek aandachtig hun gezichten en nam toen zonder zich te haasten en met beheerste bewegingen zijn pet, raapte een stuk papier en twee stukjes stro op, wiste de sporen op het tapijt uit, liep naar het balkon, draaide zich naar de meisjes, groette hen nederig en verdween.

Suzanne rende als eerste naar de kamer die tussen de grote salon en de kamer van haar vader lag. Maar ze was nog niet binnen of een afschuwelijk schouwspel deed haar hevig schrikken. Bij het schuin binnenvallend schijnsel van de maan zag ze twee levenloze lichamen naast elkaar op de grond liggen.

‘Vader! Vader, bent u het? Wat hebt u gezien?’ riep ze verschrikt uit terwijl ze over een man gebogen stond.

Even later bewoog graaf de Gesvres zich. Met gebroken stem zei hij: ‘Wees maar niet bang... Ik ben niet gewond... En Daval? Leeft hij nog? Dat mes... Dat mes...’

Op dat moment kwamen er twee knechten binnen met kaarsen. Raymonde wierp zich bij het andere lichaam op de grond en herkende Jean Daval, secretaris en vertrouwensman van de graaf. Zijn gezicht had al een lijkkleur gekregen.

Ze stond op, ging terug naar de salon, nam uit het wapenrek aan de muur een geweer waarvan ze wist dat het geladen was, en ging het balkon op. Er waren zeker niet meer dan vijftig of zestig seconden verlopen sinds de man zijn voet op de eerste tree van de ladder had gezet. Hij kon dus nog niet ver weg zijn, temeer omdat hij zo voorzichtig was geweest om de ladder te verplaatsen zodat men die niet meer kon gebruiken. En inderdaad ontdekte ze hem al gauw, lopend langs de ruïnes van het oude klooster. Ze legde het geweer aan, richtte rustig en vuurde. De man viel neer.

‘Raak! Je hebt hem geraakt!’ riep een van de knechten. ‘Die hebben we te pakken! Ik ga ernaartoe.’

‘Nee, Victor, hij staat op... Ga snel de trap af en ren naar het poortje. Alleen daardoor kan hij zich uit de voeten maken.’

Victor haastte zich, maar nog voordat hij in het park was aangekomen, was de man weer gevallen. Raymonde riep de andere knecht.

‘Albert, zie je hem daar beneden? Vlak bij de grote bogengang?’

‘Ja, hij kruipt in het gras... hij is er geweest...’

‘Houd hem vanaf hier in de gaten.’

‘Hij kan onmogelijk ontsnappen. Rechts van de ruïnes ligt het open grasveld...’

‘En Victor bewaakt de poort links,’ zei ze en ze pakte haar geweer op.

‘U moet er niet heengaan, mejuffrouw!’

‘Zeker wel,’ zei ze gedecideerd, ‘laat me mijn gang maar gaan... Ik heb nog één kogel... Als hij beweegt...’

Ze ging naar buiten. Even later zag Albert haar in de richting van de ruïnes lopen. Vanuit het raam riep hij:

‘Hij heeft zich achter de bogengang gesleept. Ik zie hem niet meer... Voorzichtig, mejuffrouw...’

Raymonde liep om het oude klooster heen om de man iedere vluchtroute af te snijden. Albert verloor haar uit het oog. Toen hij haar na een paar minuten nog niet zag, begon hij ongerust te worden, en terwijl hij de ruïnes in de gaten hield, probeerde hij bij de ladder te komen in plaats van de trap te nemen. Toen dat gelukt was, ging hij er snel langs naar beneden en rende recht op de bogengang af waar hij de man voor het laatst had gezien. Dertig stappen verder vond hij Victor, die Raymonde zocht.

‘Hoe staat het ervoor?’ vroeg hij.

‘Onmogelijk om hem te pakken te krijgen,’ zei Victor.

‘En de poort?’

‘Daar kom ik net vandaan... hier is de sleutel.’

‘Toch... moet hij...’

‘Oh, we krijgen hem wel... Over tien minuten hebben we de inbreker te pakken.’

De pachter en zijn zoon, wakker geworden door het schot, kwamen van de boerderij die vrij ver weg lag aan de rechterkant, maar binnen de omheining van de muren; ze waren niemand tegengekomen.

‘Natuurlijk niet,’ zei Albert, ‘de schurk is niet uit het doolhof van de ruïnes kunnen komen... We zullen hem in een of andere uithoek vinden.’

Ze zetten een nauwkeurige klopjacht op touw, doorzochten iedere struik en verwijderden de zware takken van de klimop die om de voet van de zuilen geslingerd waren. Ze verzekerden zich ervan dat de kapel goed afgesloten was en dat geen enkele ruit gebroken was. Ze liepen om het klooster heen en doorzochten alle hoeken en gaten. Het was tevergeefs. Ze deden maar één ontdekking: op de plaats waar de man, verwond door Raymonde, gevallen was, vonden ze een chauffeurspet van vaalrood leer. Verder niets.

Om zes uur ’s ochtends werd de politie van Ouville-la-Rivière gewaarschuwd, en men begaf zich ter plaatse nadat ze per koerier een berichtje naar het parket van Dieppe hadden gestuurd waarin de omstandigheden van de misdaad werden medegedeeld, de op handen zijnde gevangenneming van de hoofdschuldige en de ontdekking van zijn hoofddeksel en van het mes waarmee hij de misdaad had begaan. Om 10 uur kwamen twee auto’s de lichte helling af die bij het kasteel uitkomt. In de ene, een fatsoenlijke bolide, zaten de plaatsvervangend procureur en de rechter van instructie met zijn griffier, in de andere, een eenvoudige open wagen, jonge verslaggevers die uit naam van Journal de Rouen en een grote Parijse krant kwamen.

Het oude kasteel kwam in zicht. De vroegere abdij van de monniken van Ambrumécy, verwoest tijdens de revolutie en gerestaureerd door graaf de Gesvres, die zich inmiddels twintig jaar de eigenaar mag noemen, bevat een complex van gebouwen waar een kanteel met een klok boven uitsteekt, en twee vleugels die elk omgeven zijn door een terras met een stenen balustrade. Over de muren van het park en aan de andere kant van de vlakte, die zich bevinden op de hoge Normandische rotsen, kun je tussen de dorpjes Sainte-Marguerite en Varengeville de blauwe streep van de zee zien.

Daar woont graaf de Gesvres met zijn dochter Suzanne, een knap en tenger meisje met blond haar, en haar nichtje Raymonde de Saint-Véran, die hij twee jaar geleden had opgenomen toen Raymonde door de plotselinge dood van haar vader en moeder wees was geworden. Het leven op het kasteel was rustig en regelmatig. Van tijd tot tijd kwamen wat buurtgenoten op bezoek. ’s Zomers ging de graaf bijna iedere dag met de twee meisjes naar Dieppe. Hij was een forse man met een knap, ernstig gezicht en grijze haren. Hij was heel rijk, beheerde zelf zijn vermogen en hield, geholpen door zijn secretaris Jean Daval, toezicht op zijn landerijen.

Meteen bij zijn binnenkomst vernam de rechter van instructie de eerste bevindingen van de brigadier van de politie van Quevillon. Het arresteren van de schuldige, dat nog altijd moest plaatsvinden, was nog niet gelukt, maar men bewaakte alle uitgangen van het park. Ontsnappen was onmogelijk. Het groepje liep vervolgens door de kapittelzaal en de eetzaal op de begane grond naar de eerste verdieping. Meteen viel de volmaakte orde van de salon op. Ieder meubel, iedere snuisterij leek op zijn gewone plaats te staan, en er was ook geen lege plek tussen die meubels en snuisterijen. Rechts en links hingen prachtige Vlaamse wandtapijten met voorstellingen van mensen. Aan het einde op de panelen stelden vier mooie doeken in eigentijdse lijsten taferelen uit de mythologie voor. Dat waren de beroemde schilderijen van Rubens die graaf de Gesvres, evenals de Vlaamse wandtapijten, had gekregen van een oom van moederszijde, markies de Bobadilla, een Spaanse edelman. Meneer Filleul, de rechter van instructie, merkte op:

‘Als diefstal de drijfveer van de misdaad was, dan heeft deze salon er in ieder geval niet onder geleden.’

‘Hoe weet u dat?’ vroeg de plaatsvervangend procureur, die weinig zei, maar altijd de mening van de rechter tegensprak.

‘Het lijkt me nogal duidelijk, beste meneer, het zou de eerste zorg van een dief zijn geweest om deze wandtapijten en schilderijen, die over de hele wereld beroemd zijn, mee te nemen.’

‘Misschien hebben ze er geen tijd voor gehad.’

‘Dat zullen we nu wel te weten komen.’

Op dat ogenblik kwam graaf de Gesvres binnen, gevolgd door de dokter. De graaf, die geen gevolgen leek te ondervinden van de overval waarvan hij het slachtoffer was geweest, verwelkomde de twee magistraten. Daarna deed hij de deur van het kamertje open.

In het vertrek waar niemand meer binnen was geweest na de misdaad behalve de dokter, heerste in tegenstelling tot in de salon de grootste wanorde. Twee stoelen waren omgegooid, een van de tafels was vernield en een aantal andere voorwerpen zoals een reiswekker, een map en een doos postpapieren lag op de grond. Aan een paar van de witte vellen die hier en daar verspreid lagen, kleefde bloed.

De dokter haalde het laken weg dat over het lijk lag. Jean Daval, met zijn gewone fluwelen kleren aan en zijn werkschoenen, lag op zijn rug met één arm onder zich. Ze maakten zijn hemd open en zagen een brede wond, die zijn borst doorboorde.

‘De dood moet onmiddellijk zijn ingetreden,’ verklaarde de dokter. ‘Eén messteek is voldoende geweest.’

‘Dat is dan zeker het mes dat ik op de schoorsteen van de salon heb zien liggen bij een leren pet?’ zei de rechter.

‘Ja,’ bevestigde graaf de Gesvres. ‘Het mes werd hier weggenomen. Het hoort thuis in het wapenrek van de salon, waaruit mijn nichtje juffrouw de Saint-Véran het geweer pakte. En de chauffeurspet is natuurlijk die van de moordenaar.’

Meneer Filleul bestudeerde nog een paar bijzonderheden van het vertrek, stelde een paar vragen aan de dokter en vroeg toen aan meneer de Gesvres hem te vertellen wat hij had gezien en wat hij wist. En zo deed de graaf zijn verhaal:

‘Jean Daval heeft mij wakker gemaakt. Ik sliep trouwens slecht en had wakkere momenten waarin ik voetstappen meende te horen; toen ik mijn ogen opendeed, zag ik hem plotseling aan mijn voeteneind staan, met een kaars in de hand en aangekleed zoals hij nu is, want hij werkte vaak tot laat in de nacht. Hij leek erg opgewonden en zei zacht tegen me dat er mensen in de salon waren. Inderdaad hoorde ik lawaai. Ik stond op en opende voorzichtig de deur van dit kamertje. Op hetzelfde ogenblik werd die andere deur, die uitkomt in de grote salon, opengegooid, en er verscheen een man die op me afsprong en die me met een klap in de nek bewusteloos sloeg. Ik vertel u dat allemaal zonder bijzonderheden, meneer de rechter van instructie, omdat ik me alleen de voornaamste gebeurtenissen herinner en omdat die zich zo buitengewoon vlug hebben afgespeeld.’

‘En toen?’

‘Daarna weet ik het niet meer... Toen ik bijkwam, was Daval dood.’

‘U verdenkt niemand zo op het eerste gezicht?’

‘Niemand.’

‘Hebt u geen enkele vijand?’

‘Ik ken er geen.’

‘Meneer Daval ook niet?’

‘Daval een vijand? Dat was de beste man die er bestond. Alle twintig jaar dat Jean Daval mijn secretaris én mijn vertrouwensman was, heeft hij alleen maar sympathie en vriendschap om zich heen verspreid.’

‘Toch is er ingebroken en een moord begaan, daar moet toch een reden voor zijn.’

‘Het motief? Maar dat is enkel en alleen diefstal.’

‘Is er dan iets gestolen?’

‘Nee, niets.’

‘Wat wilt u dan?’

‘Al is er niets gestolen en al is er niets weg, ze hebben in ieder geval iets meegenomen.’

‘Wat dan?’

‘Dat weet ik niet. Maar mijn dochter en mijn nichtje zullen u met overtuiging vertellen dat zij twee mannen achter elkaar door het park hebben zien gaan en dat die twee mannen vrij grote lasten droegen.’

‘Hebben die meisjes...’

‘Hebben die meisjes gedroomd? Ik zou geneigd zijn om het te geloven, want sinds vanmorgen doe ik niets anders dan onderzoeken en veronderstellen. Maar we kunnen ze toch ondervragen?’

Ze lieten de twee meisjes naar de grote salon komen. Suzanne, bleek en nog bibberend, kon nauwelijks praten. Raymonde, energieker en flinker, ook knapper door de gouden schittering van haar bruine ogen, vertelde wat er ’s nachts was gebeurd en de rol die zij daarbij had gespeeld.

‘Dus u blijft bij uw getuigenis, juffrouw?’

‘Absoluut. De twee mannen die door het park liepen droegen iets.’

‘En de derde?’

‘Die is hier met lege handen vertrokken.’

‘Zou u ons zijn signalement kunnen geven?’

‘Hij verblindde ons met zijn lantaarn. Op zijn hoogst zou ik kunnen zeggen dat hij groot en zwaar is...’

‘Hebt u hem ook zo gezien, juffrouw?’ vroeg de rechter aan Suzanne de Gesvres.

‘Ja... Of eigenlijk, nee...’ zei Suzanne nadenkend. ‘Ik vond hem middelgroot en mager.’

Meneer Filleul glimlachte, gewend als hij was aan de uiteenlopende meningen en inzichten bij getuigen van eenzelfde gebeurtenis.

‘Zo hebben we hier dus enerzijds te maken met één man, namelijk die uit de salon, die tegelijk groot en klein, dik en dun is, en anderzijds met twee mannen, namelijk die uit het park, die ervan worden beschuldigd voorwerpen uit deze salon te hebben meegenomen... die er nog zijn.’

Meneer Filleul was een rechter met een ironische inslag, zoals hij zelf zei. Hij was ook een rechter die geen afschuw had van publiek en ook niet van gelegenheden om zijn kennis aan het publiek te tonen, hetgeen wel bewezen werd door het groeiende aantal mensen dat zich in de salon verzamelde. De pachter en zijn zoon hadden zich bij de journalisten gevoegd, evenals de tuinman met zijn vrouw, en daarna het personeel van het kasteel en de twee chauffeurs die met de auto’s uit Dieppe waren gekomen.

Hij ging verder: ‘We moeten het dan ook nog eens worden over de wijze waarop de derde man is verdwenen. Hebt u met dit geweer geschoten, juffrouw, en uit dit raam?’

‘Ja, de man bevond zich bij de grafzerk, die bijna geheel aan het zicht ontnomen is door de bramenstruiken, links van het klooster.’

‘Maar hij is weer opgestaan?’

‘Maar half. Victor is meteen het poortje gaan bewaken en ik ben achter hem aangegaan terwijl ik onze knecht Albert hier op de uitkijk achterliet.’

Albert getuigde op zijn beurt en de rechter besloot: ‘Dus volgens u kon de gewonde niet via links vluchten omdat uw vriend de poort bewaakte, en ook niet rechts omdat u hem dan het grasveld over had zien steken. Dus logisch gesproken is hij op dit ogenblik in die betrekkelijk beperkte ruimte die wij hier zien.’

‘Daar ben ik van overtuigd.’

‘U ook, juffrouw?’

‘Ja.’

‘En ik ook,’ zei Victor.

De plaatsvervangend procureur riep sarcastisch uit: ‘Het veld van onderzoek is maar klein, er blijft ons niets anders over dan door te gaan met het onderzoek waar men al vier uur mee bezig is.’

‘Misschien hebben we nu meer geluk.’ Meneer Filleul nam de leren pet van de schoorsteen, bekeek die en zei tegen de brigadier van de politie: ‘Brigadier, stuur onmiddellijk een van uw mannen naar hoedenverkoper Maigret in Dieppe, zo komt u wellicht te weten aan wie meneer Maigret die pet heeft verkocht.’

Het veld van onderzoek, zoals de plaatsvervangend procureur het noemde, beperkte zich tot de ruimte die zich bevond tussen het kasteel, het grasveld rechts en de hoek die gevormd werd door de linkermuur en door de muur die tegenover het kasteel lag; dat wil zeggen een vierhoek van ongeveer honderd meter aan weerskanten waarin hier en daar de ruïnes van Ambrumésy tevoorschijn kwamen, het klooster dat in de middeleeuwen zo beroemd was.

Onmiddellijk zag men aan het platgetrapte gras dat de voortvluchtige daarlangs was gekomen. Op twee plaatsen werden zwarte bloedsporen gevonden, die bijna opgedroogd waren. Na de hoek van de zuilengang die het einde van het klooster aangaf, vonden ze niets meer, omdat de grond daar bedekt was met dennennaalden en zich daardoor niet leende voor lichaamsafdrukken. Maar hoe had de gewonde dan kunnen ontkomen aan de blikken van het meisje en van Victor en Albert? De knechten en de agenten doorzochten het struikgewas en lichtten grafzerken op, maar zonder resultaat.

De rechter van instructie liet de tuinman die de sleutel had de kapel openmaken, een waar juweel van beeldhouwkunst dat door de tijden en de revoluties heen bewaard was gebleven en dat nog steeds als een van de pronkstukken van Normandische gotiek werd beschouwd, met de fijn bewerkte ornamenten van zijn portaal en het kleine aantal beeldjes. De kapel, die van binnen erg eenvoudig was met als enige versiering een marmeren altaar, bevatte geen schuilplaats. En dan had hij er bovendien binnen moeten komen. En hoe had hij dat moeten doen?

Het onderzoek vorderde tot bij het poortje dat voor bezoekers de entree tot de ruïnes vormde. Het gaf toegang tot een smal pad tussen de omheining en kreupelhout, waar je nog verlaten steengroeven zag. Meneer Filleul boog zich voorover: er bevonden zich sporen van anti-slipbanden in het stof van de weg. Raymonde en Victor meenden inderdaad dat zij na het schot gepruttel van een auto hadden gehoord. De rechter van instructie gaf voorzichtig te kennen: ‘De gewonde zal naar zijn vrienden zijn gegaan.’

‘Onmogelijk!’ riep Victor uit. ‘Ik was dáár toen juffrouw en Albert hem nog in het oog hadden.’

‘Wat je ook zegt, hij moet toch ergens zijn. Buiten of binnen, we hebben geen keuze!’

‘Hij is hier,’ hielden de knechten halsstarrig vol.

De rechter haalde zijn schouders op en keerde nogal somber naar het kasteel terug. De zaak had ook wel een zeer slecht begin. Een diefstal terwijl er niets was gestolen en een dief die onvindbaar was; er was geen reden tot vreugde.

Het was laat geworden. Meneer de Gesvres nodigde de magistraten en de twee journalisten uit voor de lunch. Er werd zwijgend gegeten, daarna ging meneer Filleul terug naar de salon om het personeel te ondervragen. Maar ze hoorden het draven van een paard op het plein, en even later kwam de politieman binnen die naar Dieppe was gestuurd.

‘En, heb je de hoedenverkoper gesproken?’ riep de rechter ongeduldig uit, want hij wilde nu eindelijk wel wat bruikbare informatie hebben.

‘De pet is verkocht aan een chauffeur.’

‘Een chauffeur!’

‘Ja, aan een chauffeur die zijn auto voor de winkel heeft geparkeerd en die heeft gevraagd of ze hem voor een van zijn klanten aan een chauffeurspet van geel leer konden helpen. Er was alleen nog die ene. Hij heeft betaald zonder naar de maat gekeken te hebben en is vertrokken. Hij had nogal haast.’

‘Wat voor een auto?’

‘Een open auto met vier zitplaatsen.’

‘En welke dag?’

‘Welke dag? Vanmorgen.’

‘Wat? Vanmorgen?’

‘De pet is vanmorgen gekocht.’

‘Maar dat kan niet, want die pet is vannacht in het park gevonden. Om gevonden te worden, moest hij er al zijn, en dus ook eerder gekocht zijn.’

‘Vanmorgen. Dat is wat de hoedenverkoper me heeft gezegd.’

Een ogenblik heerste er ontsteltenis. De rechter van instructie was stomverbaasd en probeerde het te begrijpen. Plotseling kwam hij op een idee en sprong op.

‘Breng de chauffeur hier die ons vanmorgen heeft gebracht!’

De brigadier en zijn ondergeschikten renden naar de stallen. Na een paar minuten kwam de brigadier alleen terug.

‘En de chauffeur?’

‘Hij heeft in de keuken iets te eten gevraagd, heeft gegeten en toen...’

‘En toen?’

‘Is hij vertrokken.’

‘Met zijn auto?’

‘Nee. Hij beweerde dat hij een van zijn familieleden in Ouville ging bezoeken en hij heeft de fiets van de stalknecht geleend. Hier zijn zijn hoed en jas.’

‘Maar hij is toch niet blootshoofds vertrokken?’

‘Hij heeft een pet uit zijn zak gehaald en die heeft hij opgezet.’

‘Een pet?’

‘Ja, een gele leren pet, naar het schijnt.’

‘Een gele leren pet? Dat kan niet, want die ligt daar.’

‘Inderdaad, meneer de rechter van instructie, maar de zijne is hetzelfde.’

De plaatsvervangend procureur grinnikte zacht.

‘Erg leuk! Erg grappig! Er zijn twee petten... De ene, en het enige bewijsstuk, is vertrokken op het hoofd van de pseudo-chauffeur. De andere, de verkeerde, hebt u in uw handen. Die kerel heeft ons wat je noemt beetgenomen.’

‘Zie dat je hem te pakken krijgt!’ schreeuwde meneer Filleul. ‘Brigadier Quevillon, stuur twee van uw mannen te paard en in galop erachteraan.’

‘Hij is ver weg,’ zei de plaatsvervangend procureur.

‘Al is hij nog zo ver weg, we moeten hem te pakken krijgen.’

‘Ik hoop het, maar ik geloof, meneer de rechter van instructie, dat we vooral hier ter plaatse moeten zoeken. Leest u dit maar, ik vond het zojuist in een van de jaszakken.’

‘Van welke jas?’

‘Die van de chauffeur.’

En de plaatsvervangend procureur gaf meneer Filleul een velletje papier dat in vieren was gevouwen en waarop de volgende woorden stonden, nogal slecht met potlood geschreven:

‘Wee het meisje als zij de baas heeft gedood.’

Het voorval zorgde voor enige beroering.

‘Die oren heeft om te horen, die hore, we zijn gewaarschuwd,’ mompelde de plaatsvervangend procureur.

‘Meneer de graaf,’ hervatte de rechter van instructie, ‘ik vraag u om niet ongerust te zijn. En jullie ook niet, meisjes. Deze bedreiging is volkomen onbelangrijk, want de justitie is ter plaatse. Ik sta in voor uw veiligheid.’ En zich tot de twee journalisten wendend, voegde hij eraan toe: ‘Mijne heren, wat u betreft, ik reken op uw bescheidenheid. Dankzij mijn goedvinden bent u bij dit onderzoek aanwezig geweest en het zou niet van dankbaarheid getuigen als...’

Hij zweeg plotseling alsof hem iets te binnen schoot, bekeek de twee jongemannen beurtelings en stapte op een van hen af: ‘Voor welke krant schrijft u?’

‘Voor de Journal de Rouen.’

‘Hebt u een legitimatiebewijs?’

‘Hier hebt u het.’

Het document was in orde.

‘En u, meneer?’

‘Ik?’

‘Ja u, ik vraag u van welke redactie u komt.’

‘Lieve hemel, meneer de rechter van instructie, ik schrijf voor verschillende kranten...’

‘Uw legitimatiebewijs?’

‘Dat heb ik niet.’

‘En hoe komt dat zo?’

‘Om een legitimatiebewijs van een krant te krijgen, moet je er regelmatig voor schrijven.’

‘Wat wilt u daarmee zeggen?’

‘Nou, ik ben geen vaste medewerker. Links en rechts worden er wat artikelen van mij gepubliceerd... of geweigerd, al naar gelang de omstandigheden.’

‘Dan wil ik uw naam weten en uw papieren zien.’

‘Mijn naam zegt u niets. En papieren heb ik niet.’

‘Hebt u niets waaruit ik kan opmaken wat uw beroep is?’

‘Ik heb geen beroep.’

‘Vooruit nu, meneer,’ zei de rechter nogal heftig. ‘U bent toch niet van plan uw incognito te bewaren, na hier listig te zijn binnengekomen en de geheimen van justitie achterhaald te hebben?’

‘Ik verzoek u er rekening mee te houden, meneer de rechter van instructie, dat u mij geen enkele vraag hebt gesteld toen ik ben gekomen en dat ik zodoende ook niets te vertellen had. Bovendien kreeg ik de indruk dat het onderzoek niet geheim was, want iedereen was erbij... zelfs een van de schuldigen.’

Hij sprak rustig en uiterst beleefd. Het was een jonge vent, lang en mager, met een te korte broek aan en een te krap jasje. Hij had een meisjesachtig roze gezicht, een breed voorhoofd waarin zijn haren als een borstel waren geplant en een slecht geschoren blonde baard. Hij zag er niet uit alsof hij van zijn stuk was gebracht en hij glimlachte innemend, zonder een spoor van ironie.

Meneer Filleul bekeek hem met steeds groter wantrouwen. De twee politieagenten kwamen dichterbij. De jongeman zei vrolijk: ‘Meneer de rechter van instructie, het is duidelijk dat u me aanziet voor een van de medeplichtigen. Maar als dat zo was, zou ik me dan niet op het juiste ogenblik uit de voeten hebben gemaakt zoals mijn vriend dat ook heeft gedaan?’

‘U zou kunnen hopen...’

‘Iedere hoop zou belachelijk zijn geweest. Denkt u na, meneer de rechter van instructie, en dan zult u het met me eens zijn, als u logisch denkt...’

Meneer Filleul keek hem recht in de ogen en zei kortaf: ‘Genoeg grappen! Hoe heet u?’

‘Isidore Beautrelet.’

‘Uw beroep?’

‘Leerling van de hoogste klas van het lycée Janson-de-Sailly.’

Meneer Filleul keek hem strak aan en zei: ‘Kijk eens aan, leerling van de hoogste klas...’

‘Op het lycée Janson, rue de la Pompe, nummer...’

‘Maar dat gaat te ver!’ riep meneer Filleul uit. ‘U neemt me in de maling. Dit spelletje moet snel afgelopen zijn!’

‘Ik moet bekennen, meneer de rechter van instructie, dat uw verbazing me verwondert. Wat is erop tegen dat ik een leerling van het lycée Janson ben? Mijn baard misschien? Stel u gerust, mijn baard is vals.’

Isidore Beautrelet trok de paar krullen die zijn kin sierden los, en zonder baard leek hij nog jonger en rozer, echt een gezicht van een lyceïst. En terwijl een kinderlijke lach zijn witte tanden liet zien, zei hij: ‘Bent u nu overtuigd? Of hebt u nog meer bewijzen nodig? Leest u dan het adres op deze brieven van mijn vader: meneer Isidore Beautrelet, intern op het lycée Janson-de-Sailly.’

Overtuigd of niet, meneer Filleul maakte niet de indruk deze geschiedenis leuk te vinden. Op norse toon vroeg hij: ‘Wat doet u hier?’

‘Wel... ik leer.’

‘Daar heb je lycea voor... zoals het uwe.’

‘U vergeet, meneer de rechter van instructie, dat het vandaag 23 april is en dat we midden in de paasvakantie zitten.’

‘Wat wilt u daarmee zeggen?’

‘Nou, dat ik vrij ben om die vakantie door te brengen zoals ik wil.’

‘En uw vader?’

‘Mijn vader woont ver weg, in de Savoye, en hij heeft me aangeraden om een reis naar de Kanaalkust te maken.’

‘Met een valse baard?’

‘O nee, dat was mijn idee. Op het lycée praten we veel over geheimzinnige avonturen en we lezen veel politieromans waarin men zich vermomt. We verzinnen een hoop ingewikkelde en moeilijke zaken. Ik heb me nu willen vermaken en me een valse baard aangemeten. Bovendien had ik het voordeel dat ik serieus werd genomen en dus deed ik me voor als een journalist uit Parijs. Zo heb ik gisteravond het plezier gehad na meer dan een week waarin niets bijzonders was gebeurd, kennis te maken met mijn collega uit Rouen, en zo heeft hij mij vanmorgen, nadat hij over de zaak Ambrumésy had gehoord, heel vriendelijk voorgesteld om met hem mee te gaan en samen een auto te huren.’

Isidore Beautrelet vertelde dit allemaal heel luchtig en op een kinderlijk eenvoudige manier waarvan de charme je niet kon ontgaan. Meneer Filleul zelf had er plezier in naar hem te luisteren, al hield hij zich wat achterdochtig op een afstand. Met een mildere toon vroeg hij hem: ‘En bent u tevreden over uw onderneming?’

‘Ik ben er zeer enthousiast over! Ik had een zaak als deze nog nooit meegemaakt en hij is buitengewoon interessant.’

‘En die geheimzinnige verwikkelingen waar u zo op gesteld bent?’

‘Die zijn zeer boeiend, meneer de rechter van instructie! Ik ken geen grotere ontroering dan het zien van de feiten die uit het niets tevoorschijn komen, die zich samenvoegen en zo langzaam maar zeker de vermoedelijke waarheid aan het licht brengen.’

‘De vermoedelijke waarheid, u draaft nogal door, jongeman! Wilt u daarmee zeggen dat u uw oplossing van dit raadsel al klaar heeft?’

‘O nee,’ zei Beautrelet lachend. ‘Alleen... het lijkt me wel dat er bepaalde aanwijzingen zijn waar men zich mogelijk een mening over kan vormen en dat andere zelfs zo duidelijk zijn... dat men er alleen nog maar gevolgtrekkingen uit hoeft te maken.’

‘Maar dit wordt erg interessant, en eindelijk zal ik dan toch nog iets te weten komen. Want ik moet u tot mijn spijt bekennen dat ik niets weet...’

‘Dat komt omdat u geen tijd hebt gehad om na te denken, meneer de rechter van instructie. En nadenken is het belangrijkste. Het komt maar zelden voor dat de feiten niet zelf reeds de uitleg herbergen. Bent u dat met me eens? Ik heb in ieder geval geen andere feiten geconstateerd dan die in het proces-verbaal zijn vastgelegd.’

‘Schitterend! En als ik u vroeg welke voorwerpen uit deze salon zijn gestolen?’

‘Dan zou ik u antwoorden dat ik weet welke.’

‘Bravo! Meneer weet er meer van dan de eigenaar zelf. Hij mist een boekenkast en een levensgroot beeld dat niemand ooit heeft opgemerkt. En als ik u de naam eens vroeg van de moordenaar?’

‘Dan zou ik u eveneens antwoorden dat ik die weet.’

Er ging een schok door alle aanwezigen. De plaatsvervangend procureur en de journalist staken de hoofden bij elkaar. Meneer de Gesvres en de twee meisjes luisterden aandachtig, onder de indruk van de zelfverzekerdheid van Beautrelet.

‘U kent de naam van de moordenaar?’

‘Ja.’

Meneer Filleul wreef zich in de handen. ‘Wat een geluk! Deze gevangenneming zal het pronkstuk van mijn carrière worden. En kunt u me nu meteen deze indrukwekkende inlichtingen geven?’

‘Nu meteen, ja. Of liever, als u er geen bezwaar tegen hebt, binnen één of twee uur, aan het eind van het onderzoek waar u mee bezig bent.’

‘Nee, nee, onmiddellijk, jongeman.’

Op dat ogenblik ging Raymonde de Saint-Véran, die vanaf het begin van de scène Isidore Beautrelet nauwkeurig had opgenomen, naar meneer Filleul toe. ‘Kunt u aan meneer vragen waarom hij gisteren op het smalle pad wandelde dat uitkomt bij het poortje?’

Dat was een verrassende vraag. Isidore Beautrelet leek uit het veld geslagen.

‘Hebt u mij werkelijk gisteren gezien, juffrouw?’

Raymonde dacht na, haar blik gericht op Beautrelet, alsof ze moeite deed het met zichzelf eens te worden, en ze zei: ‘Ik heb om vier uur ’s middags, toen ik op het smalle pad door het bos liep, een jongeman van de grootte van meneer ontmoet, gekleed als hij en met een baard die net zo geknipt was als de zijne, en ik kreeg de indruk dat hij zich schuilhield.’

‘En dat was ik?’

‘Ik kan het onmogelijk met absolute zekerheid beweren, want mijn herinnering is wat vaag. Toch... toch lijkt het mij... of de gelijkenis zou wel heel frappant zijn...’

Meneer Filleul wist niet wat hij moest doen. Liet hij zich om de tuin leiden door die zogenaamde scholier terwijl hij al door een van de medeplichtigen beetgenomen was?

‘Wat hebt u hierop te antwoorden, meneer?’

‘Dat mejuffrouw zich vergist en dat ik dat eenvoudig kan aantonen. Gisteren was ik op dat uur in Veules-les Roses.’

‘Dat zult u dan moeten bewijzen. In ieder geval is de situatie niet meer hetzelfde. Brigadier, een van uw mannen houdt meneer gezelschap.’

Op het gezicht van Isidore Beautrelet stond grote tegenzin te lezen.

‘Gaat dat lang duren?’

‘Net zo lang tot ik de nodige inlichtingen bij elkaar heb.’

‘Meneer de rechter van instructie, ik verzoek u om die met de grootst mogelijke snelheid en discretie in te winnen...’

‘Waarom?’

‘Ik heb een oude vader. We houden veel van elkaar en ik zou niet willen dat hem door mij verdriet wordt aangedaan.’

Die huilerige toon beviel meneer Filleul geenszins. Het had iets melodramatisch. Niettemin beloofde hij: ‘Vanavond, of uiterlijk morgen, weet ik waaraan ik me te houden heb.’

Het werd al laat in de middag. De rechter ging weer naar de ruïnes van het klooster en zorgde ervoor de toegang aan alle nieuwsgierigen te ontzeggen, en rustig en methodisch werd het terrein in vakken verdeeld die allemaal onder zijn leiding werden onderzocht. Maar tegen de avond was hij nog niets opgeschoten, en hij verklaarde voor een groep journalisten die naar het kasteel was gekomen: ‘Mijne heren, alles wijst erop dat de gewonde dáár is, binnen ons bereik; alles, behalve de feitelijke werkelijkheid. Dus heeft hij naar onze bescheiden mening weten te ontsnappen en zullen we hem buiten het park moeten vinden.’

Maar voor de zekerheid regelde hij in overleg met de brigadier de bewaking van het park, en na een tweede onderzoek van de twee salons en een rondgang door het hele kasteel, en na alle noodzakelijke inlichtingen ingewonnen te hebben, ging hij samen met de plaatsvervangend procureur terug naar Dieppe.

Het werd donker. Omdat het boudoir gesloten moest blijven, had men het stoffelijk overschot van Jean Daval naar een andere kamer gebracht. Twee boerinnen waakten bij hem, samen met Suzanne en Raymonde. Beneden, onder het wakend oog van de veldwachter, sliep de jonge Isidore Beautrelet op de bank van de oude huiskapel. Buiten hielden de agenten, de pachter en een twaalftal boeren wacht bij de ruïnes en langs de muren.

Tot elf uur bleef alles rustig, maar om tien over elf klonk er een schot aan de andere kant van het kasteel.

‘Pas op!’ schreeuwde de brigadier. ‘Er moeten twee mannen hier blijven! Fossier en Lecanu. De anderen erheen!’

Allemaal snelden ze weg en renden links langs het kasteel. In het donker maakte iemand zich uit de voeten. Een tweede schot lokte hen nog verder weg, bijna tot het erf van de boerderij. En toen de hele troep aankwam bij de heg om de boomgaard, schoot er plotseling een vlam op aan de rechterkant van het huis van de pachter, en algauw schoten er meerdere vlammen in een dikke rookwolk omhoog. Er stond een schuur in brand die tot de nok was gevuld met stro.

‘De boeven!’ riep de brigadier. ‘Quevillon, zij hebben dat aangestoken. Erop af, mannen! Ze kunnen niet ver zijn.’

Maar toen de wind de vlammen richting het huis dreef, moesten ze vóór alles het gevaar bestrijden. En ze gingen met nog meer inzet aan het werk toen meneer de Gesvres, die snel naar de plaats des onheils was gerend, hen aanmoedigde door het beloven van een beloning. Toen de brand meester was, was het twee uur in de morgen. Elke achtervolging zou tevergeefs zijn.

‘We zullen het bij daglicht bekijken,’ zei de brigadier. ‘Ze hebben vast en zeker sporen achtergelaten, we zullen ze vinden.’

‘En ik zou de reden van deze overval wel eens willen weten,’ voegde meneer de Gesvres eraan toe. ‘Het lijkt me nogal nutteloos om stro in de fik te steken.’