Liefdessprookje

Ander werk van Antonio Moresco bij Uitgeverij Oevers:

Het lichtje in de verte (roman, 2020)

Antonio Moresco (1947) wordt gezien als een van de grondleggers van een nieuwe richting in de Italiaanse literatuur. Zijn roman Het lichtje in de verte, die in 2020 bij Uitgeverij Oevers is verschenen, werd genomineerd voor de International Dublin Literary Award en verfilmd met Antonio Moresco zelf in de hoofdrol.

Over Liefdessprookje:

‘Ik weet niet of dit boek bij lezers dezelfde emotionele schok teweeg zal brengen als het bij mij deed; ik weet niet hoe het zal worden geïnterpreteerd, maar de gedachte van deze man kan alleen worden gedefinieerd als die van een “briljante schrijver van de waarheid”.’

Letto Riletto Recensito

Over Het lichtje in de verte (Uitgeverij Oevers, 2020):

‘Grootse literatuur. Een juweeltje.’

– Grietje Braaksma, Broese

‘Dit boek lees je zoals je naar een landschap kijkt. Iedereen ervaart de raadselachtige schoonheid ervan op zijn eigen manier, legt er zelf een samenhang in bloot en vindt er een andere, geheel eigen ontroering in.’

– Dagblad De Tijd, dat Het lichtje in de verte opnam in de lijst ‘De 18 Beste Boeken van 2020’.

Oorspronkelijke titel Fiaba d’amore (2014)

Copyright © Antonio Moresco

Gepubliceerd in overeenstemming met

The Italian Literary Agency

Vertaling © Nini Wielink en Uitgeverij Oevers, 2022

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk

Martijn Couwenhoven, Uitgeverij Oevers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

NUR 302

ISBN 9789492068941

www.uitgeverijoevers.nl

Er was eens een oude man die hartstochtelijk verliefd was geworden op een wonderschoon meisje.

Maar hij was niet zomaar een oude man. Hij was ook een zwerver, zo iemand die op straat slaapt op een stuk karton, een verloren man, een verschoppeling.

Niemand wist wie hij was, ook de andere zwervers niet, want hij was altijd alleen en sprak nooit met iemand.

Hij at wat hij vond in afvalbakken en vuilcontainers: oud brood, restjes koude pasta in een bakje van aluminiumfolie, pizzakorsten met de afdruk van tanden, verrot fruit dat was weggegooid en hier en daar op straat lag, en dat hij bij de marktkramen van de buurt ging oprapen voordat de straatvegers langskwamen.

De oude man bedelde niet, hij ging niet bij eetzalen in de rij staan voor een warme maaltijd, hij nam geen eten aan dat in de koudste nachten wordt verstrekt door jongens in een reflecterend jack die in bestelbusjes rondrijden, hij ging nooit naar slaapzalen voor zwervers, zelfs niet in de ijzigste winternachten. Hij zocht geen schuilplaats in de glazen hokjes van de geldautomaten die de hele nacht open zijn. Hij ging niet slapen op de roosters en luchtgaten boven de gangen van de metro, waaruit zo’n warme damp en muffe lucht komt, zoals de andere zwervers en de bolle, afgestompte duiven deden om niet te sterven van de kou.

Hij zat op een plek die niemand interesseerde en die niemand hem betwistte, een kleine inham in een muur, waar als het regende het water op zijn gezicht viel en hij als het sneeuwde door een wit laagje werd bedekt.

Hij deed zijn behoeften eerst achter een heg in een bloemperk vlakbij. Later, toen de heg werd gesnoeid en die plek werd gedesinfecteerd, in de hoek van een muur, en voor zijn andere behoeften gebruikte hij een stuk krant, dat hij vervolgens in de dichtstbijzijnde afvalbak gooide. Als hij plotseling nodig moest terwijl er mensen rondliepen en hij niet kon neerhurken, had hij de volgende methode bedacht: hij liet wat er nog over was van zijn broek een beetje zakken, stopte er vanachter een dubbel vel krantenpapier in, met een hand tot een prop verfrommeld, ontlastte zich en ging daarna het warme, dampende geval in de afvalbak gooien.

Niemand wist waar hij vandaan kwam. Een van de andere zwervers zei weleens dat hij lang geleden waarschijnlijk een belangrijke persoon was geweest. Iemand zei een generaal die in verschillende delen van de wereld in vele oorlogen had gevochten, een ander zei een reder of de eigenaar van een luchtvaartmaatschappij, weer een ander dat hij de halve stad aan huizen en gebouwen in bezit had gehad, een ander dat hij uitvinder was, een ander een beroemd geleerde, weer een ander een groot schrijver, een ander kampioen autoracen, en nog een ander dat hij aan het hoofd van industrieën had gestaan of van banken of financiële imperiums en dat hij enorme rijkdommen had bezeten maar vervolgens om een of andere reden alles had achtergelaten en op straat was gaan wonen. Maar niemand wist hoe die geruchten zich hadden verspreid. Als ze aan deze of gene vroegen wie er als eerste over had gesproken, wist de aangesprokene niet wat hij moest antwoorden en kon hij het zich niet herinneren.

Ook hijzelf wist niet wie hij was geweest. Hij herinnerde zich alleen nog dat hij in alles teleurgesteld was, dat hij zijn huis en zijn leven had opgegeven en op straat was gaan slapen, in de kou, in de lege wereld.

Het was een grote, magere man met lang, wit haar en een baard in dezelfde kleur maar hier en daar donkerder bij de wortels, hij had een gerimpeld voorhoofd en een gebroken neus.

Hij droeg een paar hoge, kapotte schoenen, zonder sokken, waar zijn tenen uit staken, een broek met verscheidene scheuren die met de riem van een rolluik om zijn middel zat vastgebonden, en een trui met gaten. Als het koud was sloeg hij een hard geworden deken om zijn schouders en dat wat er nog restte van een oude overjas waarvan de voering inmiddels naar buiten puilde, een jas die hij had gevonden in een container voor gebruikte kleding. Als het warm was, trok hij zijn haveloze kleding uit en droeg hij alleen nog een gescheurd, krap zittend hemd waardoorheen je de botten zag van zijn bekken en zijn schouders en ook zijn ribben, vlak onder de glimmende, donkere, in geen tijden gewassen huid.

Hij stond bijna nooit op van zijn armzalige bed van karton en oude lappen, dag en nacht luisterde hij naar een transistorradiootje waaruit muziek kwam die steeds zachter klonk naarmate de batterij leegliep. Hij had het gevonden in een van de afvalbakken waar hij altijd ging kijken of er iets in zat dat hij kon gebruiken.

Het is onvoorstelbaar hoeveel je kunt vinden in afvalbakken als je aandachtig met beide handen en armen tot op de bodem zoekt: restjes uitgekauwd eten en botten met nog wat vlees eraan, visgraten en -koppen, kaaskorsten, het vel van geroosterde kip, schillen van bananen en sinaasappels en soms zelfs van watermeloen, gestolen en daarna weggegooide telefoons, kapotte afstandsbedieningen, vergane bloemen, lippenstiften en cacaoboter die vrouwen weggooien wanneer er nog wat van over is en dat je altijd uit de huls kunt halen en opeten als je het op een stukje oud brood smeert, handschoenen met gescheurde vingertoppen, wollen mutsen waar een restje pizza vlekken van tomaat en vet op had achtergelaten en die je in de koudste nachten op je hoofd kunt zetten, vodjes papier en verfrommelde sigarettenpakjes die je in de brand kunt steken als je het geluk hebt op de grond ook een wegwerpaansteker te vinden waar nog een beetje vloeibaar gas in zit.

Hij hield op zijn karton het radiootje dicht bij zijn hoofd en luisterde naar de muziek die wie weet waarvandaan kwam.

Alleen een duif kwam dicht bij hem en luisterde op zijn beurt roerloos en aandachtig naar dat stemmetje dat dag en nacht van steeds verder weg en steeds zachter klonk, en omdat het koud begon te worden legde de oude man dan de rand van de hard geworden deken over zijn lijfje.

Totdat het stemmetje langzamerhand verdween, maar de oude man hield het radiootje steeds aan, ook al hoorde je niets meer. Hij luisterde evengoed, en ook de duif, roerloos naast hem met zijn glanzende kopje en zijn kleine ronde starende oog, luisterde naar die muziek die je niet kon horen.

De oude man praatte met niemand en praatte ook niet in zichzelf, zoals veel zwervers doen. Hij sprak alleen af en toe ’s nachts met de duif, die naast zijn armzalige bed van karton en oude lappen stond en voor wie hij kruimels en restjes liet liggen van wat hij at. Ook al gaf de duif geen antwoord. Of als hij antwoordde, deed hij dat met kleine geluidjes die de oude man als enige verstond.

Het was een jonge duif die van een grote vuilnisbelt aan de rand van de stad kwam, waar bergen afval in de openlucht lagen te verrotten en te vergaan. Hij had daar zijn heil gezocht omdat een jager hem op een van zijn lange vluchten had geraakt. Een paar hagelkorrels hadden zijn pootje gebroken en zijn vleugel verwond, maar als hij moest vliegen kon hij die op de een of andere manier toch nog bewegen.

Op de vuilnisbelt wemelde het van allerlei dieren die er diepe gangen groeven en nesten bouwden te midden van het afval, niet alleen landdieren en vogels die in dat land en werelddeel leefden, maar ook dieren uit verre oorden waarvan je niet wist hoe ze daar terecht waren gekomen. Niet alleen onmetelijke populaties grote en kleine ratten, maar ook honden, egels, stekelvarkens, vossen, vlinders in talrijke kleuren, legers wespen en mieren, kraaien, reigers, mussen, puttertjes, eksters, grote zeevogels zoals zilvermeeuwen, tropische vogels, door de wind meegevoerd of ontsnapt uit kooien binnen andere kooien oftewel binnen huizen, dag-en nachtroofvogels zoals buizerds, uilen, torenvalken, giftige slangen en ringslangen in allerlei soorten en maten, zoals de veldslangen die joegen op andere dieren in de afwateringsgreppels van de vuilnisbelt. Ieder koos voor zichzelf de meest geschikte en meest smakelijke zone uit en groef daar zijn hol en bouwde er zijn nest, ging op jacht, veroverde zijn territorium en verdedigde het met hand en tand, breidde zijn gebied uit, ging op zoek naar een ander wezen van zijn soort, paarde en vermenigvuldigde zich. Precies zoals in het leven van de mannen en vrouwen die in de naburige stad woonden.

Maar de duif voelde zich niet op zijn gemak bij de andere dieren van de vuilnisbelt, zoals de oude man zich niet op zijn gemak voelde bij de andere wezens van zijn soort in de stad van de mensen, en ook niet bij de andere zwervers.

En dus ging hij af en toe weg, legde lange afstanden af – want het was een postduif – en keek naar beneden om te zien wat er in de wereld zoal was.

Totdat op een dag, terwijl hij scheef door de lucht vloog, zijn oog was getroffen door een kleurige krans van zakjes en lappen rond een oude man die voor dood op een trottoir lag.

Hij was langzamer gaan vliegen. Hij was neergedaald. Hij had voorzichtig zijn gewonde poot op de grond gezet.

Terwijl hij zijn kop met het ronde oog twee of drie keer draaide, had hij de oude man bekeken die leek te slapen.

Maar de oude man sliep niet. Hij had het zachte geluid van de vleugels gehoord en dus had ook hij zich omgedraaid om de duif te bekijken.

Hij had zich op een elleboog een beetje opgericht en met zijn hand gezocht in een plastic zakje vol droge broodkorsten die klonken als blokjes hout.

Hij had er één verkruimeld en vlak bij de duif laten vallen.

Daarna had hij zijn ogen weer gesloten.

Vanaf die dag had de duif hem gekozen als zijn enige vriend op de wereld.

En voor de oude man gold hetzelfde.

Het leven van een zwerver is bewegingloos en zonder hoop. ’s Ochtends word je wakker op het natte karton, onder een laagje vocht van de nacht, je haar hard en doorweekt. Je kijkt om je heen en even weet je niet eens meer wie je bent, je herkent de straten en de wereld niet die geleidelijk voor je plakkerige ogen opdoemen.

Je probeert je benen te bewegen, die verstijfd zijn door de kou en de vochtigheid die tot in je botten is doorgedrongen. Maar je benen bewegen niet, de gewrichten geven niet mee. Het duurt lang voordat je je weet op te richten van je armzalige bed, zodat je je in ieder geval op je zij kunt draaien en je schouder en hoofd even van het trottoir tillen, of gewoon gaan zitten met je rug tegen de muur. Om nog maar te zwijgen over gaan staan!

Je ligt ’s nachts wakker en denkt na, als je nog gedachten hebt, en heb je die niet meer, dan denk je nergens aan – wat beter is – en knabbel je in de stilte en het donker op een korst brood, of misschien slaap je een beetje, als je het geluk hebt door de kou verdoofd te raken en je bewustzijn te verliezen.

De dag daarentegen gaat nooit voorbij. Je ligt bijna altijd, soms zit je, ook al is er niets interessants te zien. Als je zo’n zwerver bent die om een aalmoes vraagt, dan moet je op z’n minst, zonder resultaat, de voorbijgangers je smerige kartonnen beker voorhouden. Als je er zo een bent die voor warme maaltijden naar openbare eetzalen gaat, dan moet je opstaan en op weg gaan met je karton onder je arm zodat andere zwervers het tijdens jouw afwezigheid niet inpikken. En verder moet je langs de afvalbakken om te kijken of er iets in terecht is gekomen wat er de vorige dag nog niet was. En je moet op zoek naar nieuwe kartonnen als vervanging voor de oude die te plat en doorweekt zijn geworden, je moet bakken voor gescheiden afval inspecteren, vooral die bij pizzeria’s en restaurants, waar je stukken overgebleven voedsel kunt vinden en soms zelfs flessen met een bodempje verzuurde wijn, die je, verstopt onder je jas, kunt meenemen naar je eigen ligplaats om ze in de koude nacht achter elkaar leeg te drinken.

De oude man bleef steeds op zijn karton liggen, niet alleen ’s nachts maar ook overdag. Toch kon je hem soms op straat zien lopen, met een verloren blik, zonder naar iemand te kijken, zijn haren gegeseld door de wind en de regen, waartegen hij geen beschutting zocht. Onder zijn arm hield hij dan meerdere lagen karton die hij op de kop tikte bij de supermarkten, daar waar goederen werden geladen en gelost, want het werd slechter weer en je moest je voorbereiden op het eind van het najaar en op de winter.

Een van de andere zwervers kwam met het verhaal dat hij had gezien hoe hij een vreemd bundeltje verborg dat eruitzag als een stuk mouw met iets erin. Op een keer hadden ze ook geprobeerd hem dat in zijn slaap afhandig te maken, maar zonder succes. Ze hadden het ook nog een andere keer geprobeerd, toen de oude man uitgeput en voor dood was gevonden door een groep vrijwilligers en met een ambulance naar het ziekenhuis was gebracht. Een week lang had hij buiten kennis in een bed aan een infuus gelegen.

O, dat vergat ik nog te zeggen... De oude man heette Antonio, ook al wist niemand zijn naam. Als ze het over hem hadden, noemden de andere zwervers hem gewoon ‘die ouwe gek’.

Maar dan gebeurt er iets ongelooflijks...

Terwijl de oude man te midden van zijn opengescheurde plastic tasjes en zijn oude lappen onbeweeglijk onder zijn staalharde deken lag, was er in die dagen, zomaar ergens vandaan, af en toe een wonderschoon meisje langs zijn ligplaats gelopen.

Ze wendde haar blik niet af wanneer ze langs hem kwam, ze ging niet opzij, liep niet met een boogje om hem heen zoals alle andere voorbijgangers deden, zelfs niet wanneer de wind haar kant op waaide en vlagen van de stank die als een wolk om het lichaam van zwervers heen hangt haar bereikten.

Ze was mooi, had wonderschone zwarte ogen, en al was ze nog een meisje, ze had ook wonderschone vrouwelijke vormen.

Ze kwam een paar keer per dag voorbij, misschien op weg naar haar werk en naar huis, maar ook vaker, en als ze vlak langs hem liep, heel rechtop zoals gymnasten en kinderen doen, draaide ze haar mooie hoofd met de grote zwarte glanzende haardos en bekeek ze hem langdurig, terwijl hij op zijn karton lag en haar in het begin niet eens zag.

Hij sloeg zijn ogen niet op om naar haar te kijken, hij merkte alleen dat er af en toe even een heerlijke geur langs hem en zijn stank streek, maar hij wist niet waar die vandaan kwam.

Er passeerden zoveel mensen zijn armzalige bed, overdag en ’s nachts, zoveel lichten, van lantaarns, van auto’s die wie weet waarheen gingen. De oude man keek van onderaf hoe ze passeerden, maar zag ze niet.

Hij zag de anderen niet en de anderen zagen hem niet.

Maar dat meisje keek naar hem, soms ging ze zelfs wat langzamer lopen om hem in het voorbijgaan langer te kunnen zien en bekeek ze aandachtig zijn gelaatstrekken onder dat masker van vuil en stof, zijn gezicht omgeven door lange haren, stijf als harde lappen, en een lange baard.

Eerst keek ze alleen, maar zo intens dat ze bijna verbleekte. Maar zodra het haar lukte zijn gezicht goed te onderscheiden, veranderde plotseling de vorm van haar mooie mond en glimlachte ze naar hem met haar lippen en haar ogen.

Ze glimlachte bij zichzelf, of misschien zodat hij zou zien dat ze naar hem glimlachte. Ook al zag hij haar niet.

Hoe moet je van onderaf zien wat zich daar boven, zo ver weg, beweegt?

Wie zou dat wonderschone meisje zijn? vroegen de andere zwervers zich af toen ze haar vanaf hun ligplaatsen steeds maar weer vlak langs de oude man zagen lopen, en soms liep ze zo langzaam dat ze bijna stilstond om hem nog beter te kunnen bekijken en zelf door hem gezien te worden, maar hij zag haar niet. En wie is toch die ouwe gek, dat een wonderschoon meisje zich zo door hem aangetrokken voelt?

Maar langzamerhand begon de oude man haar ook te zien.

Misschien is ‘haar zien’ te veel gezegd, want zijn in het niets starende ogen volgden niet de lijnen van mensen en dingen. Maar soms, juist wanneer zij passeerde, lag hij net op zijn zij gedraaid en dan lukte het zijn ogen, die zonder te zien die richting op keken, om af en toe boven zich de omtrekken gewaar te worden van een wonderschoon meisje dat vlak langs hem liep en naar hem glimlachte.

Op een dag was ze ook blijven staan en even bij hem gebleven en had ze geglimlacht en met haar grote fonkelende ogen indringend naar hem gekeken.

Hij had ook naar haar willen glimlachen, maar hij glimlachte al zo lang niet meer en wist niet meer hoe je dat deed.

Een andere keer was ze niet alleen blijven staan, maar had ze zich met haar hele wonderschone lichaam over hem heen gebogen – hij op zijn bed, zijn hoofd en bovenlichaam opgericht, steunend op een elleboog die bloot uit een gat van zijn trui stak – alsof ze hem plotseling had herkend.

‘Dus zij wist wie hij was?’

‘Nee.’

‘Maar hoe kon ze hem dan hebben herkend?’

‘Ze had hem nu eenmaal herkend. Want ook al was hij op dat moment een arme verschoppeling, zij was erin geslaagd onder die vodden te zien wie hij was geweest, wie hij was.’

‘Hoe heette dat wonderschone meisje?’

‘Ze heette Rosa. De oude man heette Antonio en zij Rosa.’

En toen had hij zijn magere lichaam nog verder van zijn bed van karton en lappen opgericht, ook al wist hij niet wie zij was, hij wist trouwens niet eens meer wie hijzelf was, dat was hij vergeten. Alsof de oude man haar ook plotseling had herkend, alsof ze twee mensen waren die van dezelfde verre planeet waren gekomen na een eindeloze reis door de ruimte en uiteindelijk elkaar in de wereld hadden ontmoet en herkend.

Zo hadden ze een tijdje elkaar aangekeken, hij onzeker steunend op de botten van zijn elleboog en met zijn nek en hoofd opgericht, zij met haar mooie hoofd gebogen, van waar een wolk van geurige haren neerhing.

‘Kom!’ fluisterde ze plotseling, terwijl ze hem glimlachend in zijn starende ogen keek. ‘Ik neem je mee naar mijn huis.’

En toen kwam de oude man overeind, richtte zich op van zijn ligplaats en bleef voor haar staan, met zijn kleren vol scheuren, in zijn wolk van stank.

Zij keek hem aan en glimlachte met haar mooie mond, haar witte tanden en haar fonkelende zwarte ogen.

Toen probeerde hij ook haar van dichtbij te bekijken.

Wat was ze mooi!

Zijn benen trilden een beetje, het valt moeilijk te zeggen of dat van ondervoeding was, van oneindige vermoeidheid of van iets anders.

‘Kom!’ fluisterde ze weer terwijl ze met haar wonderschone ogen tegen hem bleef glimlachen en een kleine, zachte, blanke hand naar hem uitstrekte om zijn lange, hard geworden haren te strelen, zijn wang overdekt met wonden en een ruige baard, zijn gebroken neus waar nog gedroogd bloed en korsten op zaten, en zijn voorhoofd, doorgroefd met diepe rimpels.