Over het boek

‘Er is een gezegde in het Arabisch: Bukrafil mish mish. ‘Als de abrikozen morgen bloeien.’ Of, in andere woorden, misschien morgen. Dat bleef ik maar denken.’

De veertienjarige Lorca kan urenlang door kookboeken bladeren, op zoek naar recepten voor haar moeder, die lange dagen maakt als chefkok. Lorca schrijft zich in voor de kooklessen van Iraaks-Joodse Victoria. Ze hoopt er masgouf te leren bereiden, het lievelingsgerecht van haar moeder, in een laatste poging de liefde van haar moeder te winnen en te voorkomen dat ze naar kostschool wordt gestuurd. Terwijl het ongelukkige meisje en de eenzame weduwe elkaar vinden in hun liefde voor de Iraakse keuken, beginnen ze te vermoeden dat ze misschien wel familie van elkaar zijn…

De pers over het boek

‘Een boek om te verslinden, deze verrukkelijke roman over een innerlijke zoektocht. Soffer laat ons zien dat liefde alles kan overstijgen: cultuurgrenzen, leeftijd, oude wonden en nieuwe seizoenen. Een smakelijke debuutroman!’ Sarah McCoy, schrijfster van De bakkersdochter

‘Een indringend debuut over de betekenis en invloed van familie (…) Niet alleen de liefde voor eten, ook de compassie en acceptatie maken dit tot zo’n mooie roman.’ Library Journal, Starred Review

‘Een indringende en onontkoombare nieuwe stem. Soffers proza is zowel ingetogen als verfrissend, zowel scherp als muzikaal.’ Colum McCann, schrijver van Laat de aarde draaien

Over de auteur

Jessica Soffer is in 1985 geboren in New York en woonde lange tijd in Costa Rica. Ze studeerde af in de Fine Arts en werkte als onderzoeksassistent voor schrijfster Nicole Krauss. Momenteel geeft ze les aan het Connecticut College. Haar korte verhalen verschenen in Granta, Vogue en The New York Times.

Wil je op de hoogte worden gehouden van de boeken van Uitgeverij Orlando? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief via onze website www.uitgeverijorlando.nl of volg ons op Facebook, Twitter of Instagram.

JESSICA SOFFER

Als de abrikozen morgen bloeien

Uit het Engels vertaald door Elvira Veenings

e-bookeditie, juni 2015

2015

© 2013 Jessica Soffer

Oorspronkelijke titel Tomorrow There Will Be Apricots

Oorspronkelijke uitgever Houghton Mifflin Harcourt, New York

Vertaald uit het Engels door Elvira Veenings

© 2014 AW Bruna uitgevers, Amsterdam

Deze uitgave van Uitgeverij Orlando verschijnt in samenwerking met

AW Bruna uitgevers, Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp B’IJ Barbara

Omslagfoto © David et Myrtille / Arcangel Images

Typografie Pre Press Media Groep, Zeist

ISBN papieren editie 978 94 920 8619 8

ISBN e-book 978 94 9208618 1

NUR 302

Eerste druk, juni 2015

Tweede druk, e-book, juni 2015

Voor mijn vader, die me heeft geleerd om stil te zitten en mijn verbeelding de vrije loop te laten.

Voor mijn moeder, van wie ik heb geleerd om in actie te komen en mijn fantasie om te zetten in woorden.

En voor Alex, mijn lief

Lorca

Ik deed net of ik de krant zat te lezen. Als ik niets zei, dacht ik, zou mijn moeder er vanzelf genoeg van krijgen om me zo kwaad aan te kijken dat ze zowat een gat in mijn gezicht brandde.

Ik zat thuis, terwijl ik op school hoorde te zitten. Ik was geschorst.

En hoewel ik me niet met opzet had laten betrappen, was mijn eerste gedachte toen meneer Hidalgo, de directeur, zei dat ik geschorst was, dat mijn moeder de komende tijd wakker zou worden met de geur van verse croissants. Ik zou een schort dragen en de warme broodjes hoog optasten in een mandje, met een schaaltje zelfgemaakte beurre noisette met cranberry en salie ernaast. Dat leek me fijn en ik keek er hoopvol naar uit dat we een tijdje samen konden zijn.

Totdat ik thuiskwam. Ze weigerde om me aan te kijken, wat me eerder het gevoel gaf dat ik een lastpak was dan een teleurstelling.

‘Kanetha zei tegen je leraar dat je eruitzag of je drugs had gebruikt,’ zei mijn moeder, waarop ze op een nagel beet en hem vervolgens inspecteerde. Ze zat als een toonbeeld van rust op de bank, alsof we het over kliekjes hadden. De groene handdoek om haar hoofd was een beetje afgezakt en haar lange, glanzende benen zaten vol sproeten die ik nooit zal krijgen. Evenmin als haar volmaakt gevormde wenkbrauwen. Die zagen eruit als de vederachtige vinnen van haar beroemde, licht geroosterde baars uit de oven.

Ik hield mijn mond. Zij ook. Ik moest er goed aan denken om vooral niets te zeggen. Ik praatte te veel als ik van streek was. Dan kon ik het niet laten om te vragen of ze nog van me hield. Ze gaf me nooit antwoord op die vraag.

‘Kanetha is een gemene klikspaan en een stiekemerd,’ zei ik. ‘Ze schrijft alle vergelijkingen op tissues en dan doet ze tijdens de toets of ze haar neus moet snuiten.’

Het krioelde van de woorden in mijn mond. Mijn moeders zwijgen lokte ze naar haar toe. Ik wilde haar vertellen dat Kanetha soms geen ondergoed draagt en de jongens inkijk geeft tijdens de geschiedenisles. Kanetha Jackson, eersteklas bemoeial uit de tweede. Ze zei dat het haar was opgevallen dat ik in het wc-hokje stond zonder iets ‘te doen’. Daarom had ze de deur opengetrapt met haar fluorgympen. Ik had niet eens geweten dat ze in de toiletruimte was. Die stomme deur kon niet op slot. Ze zag me staan met mijn rok omhoog, mijn panty omlaag en mijn voet op de wc-bril, met het schilmesje in mijn dij. Haar lippen waren verkleurd van het vruchtensap.

Ik wilde mijn moeder vragen of ze wist dat het haar mes was. Het Tojiro DP-mesje, haar lievelingsmes op één na. Ik had hem die ochtend van het aanrecht gepikt.

‘Ik was niet gedrogeerd,’ zei ik. ‘Ik heb nog nooit drugs gebruikt.’

Ik hield mijn adem in en bekeek de overlijdensberichten. Mort Kramish, zeer gewaardeerd hematoloog en kampioen inmaken. Hij is 79 jaar oud geworden. Ze bleef zwijgen. Ik hoefde niet eens op te kijken om het te voelen: mijn moeders sudderende, onderhuidse woede. Ik kon me niet langer inhouden.

‘Het gaat goed met me,’ zei ik en ik wilde tegelijkertijd wel en niet dat ze dat zou geloven. ‘Ik zal het nooit meer doen.’ Ik wilde dat ze erop zou staan dat ik dat beloofde. Ik wachtte af, in de hoop dat ze dat zou doen. Ze mepte de krant uit mijn handen. Hij belandde knisperend op mijn knieën. Ze stond op en plantte haar handen in haar zij, stevig gebald als knoflookbollen.

‘Ik had je ook in New Hampshire kunnen laten, weet je dat? Dan was je opgegroeid met helemaal niks en niemand.’

Ze bedoelde dat ze me bij mijn vader had kunnen laten. Soms noemde ze hem pudding. ‘Je hebt er even weinig aan als aan instantpudding,’ zei ze dan.

‘Ik ben een goede moeder,’ zei ze, zo kalm alsof ze in lucht roerde.

‘Weet ik,’ zei ik. ‘Je bent een geweldige moeder. Daar gaat het niet om.’

Stop. Stop. Stop. Stop met praten.

Ik had er spijt van en ook weer niet. Ik wilde haar dolgraag omhelzen, maar ik deed het niet. Ik zei tegen mezelf dat ik niet zo egoïstisch moest zijn. Ze had het ontzettend druk. Ze had ‘vijfendertig man personeel en een vlekkeloze culinaire reputatie hoog te houden’.

De handdoek zat als een schildpad op haar hoofd, zijn pootjes duwden haar ene oor plat. Ze had perfecte enkels. Haar ogen hadden de kleur van oude pijnbomen. Ze kon huilen zonder geluid. Net als vrouwen in de film. Ik was een lawaai-jankerd. Een en al waterig snot. Tante Lou zei dat ik eruitzag of ik bijna moest overgeven als ik huilde.

Ik legde mijn hand op mijn dij en hoopte dat ze het zou vergeten. De korstjes waren klein en bol als de pitten van een granaatappel.

‘Je bent nooit anders geweest,’ zei ze.

Mijn moeder beweerde dat ik een gevoelig kind was, als baby al. Na elke ruzie, nadat zij het op een schreeuwen had gezet, een pot niçoise-olijven tegen de muur had gesmeten of – wat ze één keer had gedaan – een volle fles tijmolie over het hoofd van mijn vader had leeggegoten, kwam ze aan mijn bedje staan. Dan lag ik op mijn rug. Alles kaarsrecht, behalve mijn kleine vingers en tenen. Die waren strak gespannen en gekromd als de krul aan de hals van een viool. Ze moest ze een voor een afwikkelen. Mijn nagels lieten piepkleine paarse deukjes achter in de vlezige delen van mijn handpalmen. Ze begreep niet waar zo’n kleine hummel de kracht vandaan haalde.

‘Ik had gehoopt dat je eroverheen zou groeien,’ zei ze, en ik wou dat ik weer klein was.

Ik had voorzichtiger moeten zijn. Ik had een wc moeten kiezen met een deur die op slot kon.

Toen ze naar de vriezer ging, schoot de opluchting door me heen en dacht ik: ze staat op het punt om me te vergeven. Ze haalt het bladerdeeg eruit. We gaan kaneelvlinders bakken. Maar ze pakte alleen een fles wodka en stak hem in de zak van haar badjas. Juist wanneer je dacht dat ze het op een schreeuwen zou zetten, deed ze dat niet.

‘Je hebt geen idee,’ zei ze. ‘Dit is zoveel meer dan wat ik me had voorgesteld.’

De misselijkheid prikte in mijn keel. Het was nooit mijn bedoeling geweest om meer te zijn dan ze aankon. Ik deed haar was. Ik vouwde haar sokken tot pauwen of hazen. Hazenpeper. Haas à la royale.

‘Ik stuur je naar kostschool,’ zei ze. ‘Meneer Hidalgo heeft al contact opgenomen met het hoofd van een instituut. Er is een plaatsje voor je gereserveerd voor het tweede semester, dat geeft je tot december de tijd om je zaakjes op een rijtje te krijgen.’

‘Nee, ik…’ begon ik. Mijn moeder had me al de rug toegekeerd.

Ik wilde gaan zitten, tot ik besefte dat ik al zat. Ik kreeg geen lucht meer.

Ze griste de draagbare telefoon van het aanrecht en toetste de cijfers in alsof het allemaal de schuld van de telefoon was. Ze belde tante Lou. Ze sprak geen woord tot ze in de andere kamer was. Ik wilde tegen haar zeggen dat het me speet. Ik zou veranderen. Ik beet op mijn onderlip tot hij bijna knapte. Ik huiverde. Er zat een donkere plek op de bank waar mijn moeders hoofd had gelegen. Ik legde mijn gezicht erop. De poederzoete geur van haar shampoo.

‘Laat me alsjeblieft hier blijven.’

Op dat ogenblik, alsof ze me had gehoord, riep mijn moeder vanuit de andere kamer: ‘En denk erom dat je jezelf niks aandoet terwijl ik hier zit!’

De eerste keer was ik zes. Ik wilde een taart bakken voor mijn moeders verjaardag en toen ik hem in de oven wilde zetten, gleed ik uit over wat vet. Ik brandde mijn beide handen aan het middelste ovenrek. Het was in een oogwenk gebeurd en de pijn verraste me, tilde me op als een golf en voerde me mee. Ik wist de schreeuw binnen te houden, maar de tranen sprongen in mijn ogen en biggelden over mijn wangen. Ik was in shock, tot ik mijn moeders voetstappen hoorde aankomen en besefte dat ik mijn handen had uitgestoken om het nog een keer te doen, om die hitte nogmaals te voelen, opnieuw opgetild te worden. Het ovenrek verschoof en de bakplaat viel eraf. Het taartmengsel spatte als braaksel over de vloer. Er zaten verse frambozen in het beslag. Ze kwam de keuken in.

‘Jezus, Lorca,’ zei ze, met een blik op de puinhoop.

Ze deed alsof ik hooguit wat met pindakaas gekliederd had en zei alleen: ‘Schat, ga een ijskompres pakken.’ Ze hield de overlijdensberichten in de ene hand en een geschrapte wortel in de andere. Ik wilde haar vragen of ze van me hield. Ze riep luidkeels om mijn vader. Hij stond buiten hout te hakken en zat van voren onder de houtsplinters en -krullen. Ik moest mijn handen op het aanrecht leggen, zodat hij ze goed kon bekijken.

‘Stil maar, kindje,’ zei hij. ‘Stil maar.’ Ik had geen behoefte aan zijn troost, maar hij had er behoefte aan om die te geven. Zijn ogen werden vochtig, alleen door ernaar te kijken. ‘Au, au, meisje toch.’

Mijn moeder was nergens meer te bekennen.

‘Het geeft niet,’ zei ik. ‘Echt, het geeft niet.’

Hij bedoelde het goed, maar ik gaf er geen zier om. Nog geen seconde later holde ik naar boven onder het mom dat ik nodig moest plassen, en probeerde ik me te herinneren hoe ik het had gedaan. Ik snakte ernaar om me opnieuw te branden. En opnieuw.

Daarna kwamen de lampen, fietsspaken en stofzuigers. Er waren autodeuren, lijmpistolen en gebroken flessen die vanaf de kant van de weg naar me lonkten. En de barbecue in de zomer, die na het eten gloeiend heet bleef, tot lang nadat iedereen in slaap was gevallen.

Indertijd kon ik niet zeggen wat er in mijn hoofd omging. Ik begreep geen snars van de behoefte, de hunkering. Nu denk ik dat het heel anders was gelopen als mijn moeder die eerste keer het ijskompres had gepakt, het in een handdoek had gewikkeld en me op schoot had genomen om me te troosten, woordjes in mijn haar te fluisteren en mijn vingers af te koelen. Dan was de pijn normaal gezakt, normaal verwerkt. Hij zou niet voor altijd zijn blijven loeren om me te terroriseren als een boze wesp, in afwachting van het juiste moment om toe te slaan.

Mijn ouders vochten elkaar de tent uit. Ik weet nog hoe hun stemmen krassend en dof werden tegen de tijd dat de zon opkwam, gedurende al die zeven jaar van mijn leven dat we bij elkaar woonden in New Hampshire. De ruzies gingen nooit over mij. Ze gingen over hen, ze maakten elkaar verwijten. Mijn moeder noemde mijn vader ‘pappie’, niet in de zin van vader, maar in de zin van papperig en soft. Mijn vader vroeg mijn moeder om alsjeblieft niet zo gemeen te zijn. Hij smeekte het haar. Ik luisterde met gespitste oren of ze iets over mij zeiden, of ze mijn naam noemden, maar dat gebeurde nooit.

‘Hoe hou je het vol om zo minuscuul te leven?’ zei mijn moeder.

‘Het is niet minuscuul,’ zei hij dan. ‘Dit is het platteland. Jij wilde hier wonen.’

‘Het lijkt wel of we niet bestaan,’ klaagde ze. ‘Hoe denk je dat ik me voel? Hoe moet ik dit overleven?’

Bij de natuurkundeles in groep vier moesten we kijken hoe water aan de kook werd gebracht op een kookplaat. Toen de stoom opsteeg uit het bekerglas, boog ik me naar voren. Ik liet de hitte aan mijn hals likken. Het was zo heftig dat ik moest kokhalzen. Ik werd zo draaierig dat ik bijna van mijn kruk viel. In de lange gang naar de kamer van het schoolhoofd was niets anders te horen dan mijn voetstappen op het grijze knobbeltapijt en het woeste bonken van mijn hartenklop onder de brandwond. Ik legde mijn vingers erop. De blaren kwamen op als rauwe eidooiers. Het speelkwartier zou zo beginnen. Ik versnelde mijn pas.

Mijn moeder kwam me halen. Ze zei geen woord. Ik kon mijn mond niet houden.

Ik zei dat iemand me van achteren een zetje had gegeven.

Toen zei ik dat ik was uitgegleden en erin was gevallen.

Daarna zei ik dat ik iets had willen pakken.

En daarna dat de leraar had gezegd dat ik het moest doen.

Ze liep vijf stappen voor me uit op de parkeerplaats. Haar tas slingerde tegen haar benen. Ik moest het op een holletje zetten om haar bij te houden.

Ik zei dat het per ongeluk was gegaan en ze hield haar pas in, draaide zich om en keek me aan. ‘Ha!’ zei ze. Sarcastisch, maar ook alsof ze een maiskorrel van de popcorn uit haar keel ophoestte, en daarna zei ze geen woord meer. Als ik voor elke keer dat ik had gezegd dat het per ongeluk was gegaan een dubbeltje had gekregen, zou ik alle kaas bij Saxelby kunnen kopen. Als er iets was wat mijn moeder gelukkig maakte, was dat het wel. Ze vond de stinkkazen het lekkerst, van die kaas waar je mond van gaat trekken en prikken.

Ongeveer een jaar later schrok ik op een winterochtend wakker van hun geschreeuw. Ik rende naar de keuken. Mijn vader sloeg met gebalde, wit verkleurde vuisten op het aanrecht. Hij raakte een groene hoestbonbon, die wegsprong en in een miljoen stukjes kapotviel op de grond.

‘Nu is het genoeg geweest,’ zei hij. ‘Het is genoeg geweest, verdomme.’

Mijn moeder zei dat mijn vader de deur was uitgelopen, die allerlaatste keer, omdat ze achthonderd dollar had uitgegeven in de French Hen in Manchester – aan een bijzondere gerookte zalm, toro-tonijn en paddlefish-kaviaar – en hij wilde dat ze zich rot voelde. En omdat ze hem het laatste woord niet gunde. ‘Geen haar op mijn hoofd,’ had ze uitgeroepen – zíj was degene die haar koffers pakte.

Ik liep diep het bos achter ons huis in en schreeuwde tot ik hijgend en duizelig op mijn knieën zakte. De kale boomtakken boven mijn hoofd strekten zich uit als de wegen op een landkaart. Toen mijn moeder een opmerking maakte over mijn rode ogen toen ik thuiskwam, zei ik dat ik de handstand had geoefend op het mos; er waren zeker wat haarvaatjes geknapt. Ze stopte onze kleren in vuilniszakken en zei dat ze altijd al donkerder haar had willen hebben, maar dat mijn vader ertegen was. Ze kneep in haar wangen voor de spiegel.

‘Absoluut,’ zei ze. ‘Ik ga absoluut voor donker haar.’

Ik dacht de hele tijd dat ik wou dat ik een kat had. Dan kon hij lekker warm op mijn schoot komen zitten. Mijn moeder was allergisch voor katten en had er een hekel aan. ‘Je kunt ze niet eens lekker grillen als voorgerecht,’ zei ze. ‘Dus wat heb je eraan?’

Vlak voordat we vertrokken, belde ze haar ouders.

‘Papa,’ zei ze. Dat had ik haar nog nooit eerder horen zeggen. ‘Ik heb denk ik wat geld nodig. Lorca en ik gaan het helemaal anders doen. We hebben er genoeg van.’

We reden die dag van New Hampshire naar New York City, met mijn moeders kookpotten, messen en inductiepannen stevig in de gordels op de achterbank. De vuilniszakken achterin waren zo hoog opgestapeld dat er nog geen zonnestraaltje doorheen kwam.

‘Ik moet maandag een boekverslag inleveren,’ zei ik.

‘Dat is geen kwestie van leven of dood,’ vond zij.

Dat beaamde ik, mijmerend over het woordje ‘wij’ dat ze had gebruikt toen ze haar vader belde. Over hoe gevleid ik me voelde. En dat ik haar niet wilde teleurstellen.

Het was druilerig maarts weer en de ruiten besloegen. Zodra ik in de wasem begon te tekenen, zette ze de ventilatie wel duizend keer aan en weer uit. Het maakte een gonzend geluid, alsof we Frans spraken. Ze zei dat er geen enkele reden was waarom we in Koe-Hampshire zouden blijven. Zo noemde ze het: Koe-Hampshire. Daar joeg ze mijn vader danig mee op de kast. Hij is opgegroeid in Koe-Hampshire. Mijn moeder zei dat ze het restaurantwereldje weer in wilde, ergens waar de Pizza Hut niet als het toppunt van culinair genot werd beschouwd. Ze wilde weer leven. En ik zou naar een school gaan waar niet alle kinderen familie van elkaar waren en waar de ouders tanden in hun mond hadden. Ze bleef me maar van die blikken toewerpen, met ogen die zeiden dat we hoopvol moesten zijn, maar haar mondhoeken trilden. Dat zag ik.

‘Hou je van me?’ vroeg ze. ‘Heus, het komt allemaal goed.’

Als ik dat zou ontkennen, zou ze zich op mij afreageren.

‘Alles is al goed,’ zei ik. Ik hield mijn adem in, zodat mijn stem niet zou trillen.

‘Alles, behalve je vader,’ zei ze. ‘Hij is een watje. Val nooit op een watje. Word verliefd op een kerel, of anders maar helemaal niet.’

Ik knikte.

Ik hield de zalm, de kaviaar en de toro-tonijn in diepvrieszakjes op schoot. Ze zagen eruit als mijn maag, maar dan binnenstebuiten. Ik kneep in mijn dij tot mijn gezicht knalrood was geworden. Ik zag het in de zijspiegel. Mijn moeder keek recht voor zich uit en haar handen lagen met knokkels zo wit als tapiocakorrels op het stuur.

‘Watje,’ mompelde ze de hele tijd. ‘Godvergeten watje.’

Ik heb de rest van groep vijf thuis gezeten.

We trokken bij tante Lou in. Tante Lou was niet mijn moeders echte zus, omdat mijn moeder was geadopteerd en tante Lou niet. Mijn moeder zei altijd dat dat alles verklaarde – ook al waren ze opgegroeid in hetzelfde huis op Long Island met dezelfde vader en moeder, die hun allebei geld leenden en hen naar dezelfde scholen stuurden, en ook al hadden ze allebei dezelfde kleffe prutmaaltijden gegeten met elke zondag chinees.

Tante Lou woonde in de Upper West Side in een appartementje met twee slaapkamers, dat rook naar supermarktkaarsen en stof. Ze had een van de kamers aan een buitenlandse student verhuurd, maar die was toevallig onlangs vertrokken. Ik kreeg zijn kamer, een klein, donker hok met een rammelend raam dat uitkeek op de tl-verlichte trap van het gebouw aan de overkant. Ik kwam overal lucifermapjes en snoeppapiertjes tegen. Tante Lou maakte nooit schoon. Mijn moeder sliep in de woonkamer, die tegelijkertijd fungeerde als keuken, studeerkamer, hal en eetkamer.

In onze eerste nacht bij tante Lou stond ik om drie uur op en ging naar de woonkamer, waar ze nog steeds zaten te praten, om te vragen of ze niet moe waren. Ze knuffelden elkaar overdreven.

‘Ga je ons nu al bemoederen?’ vroeg tante Lou. ‘Je bent er verdorie net.’

Ze lachten, allebei. Mijn moeder had best iets kunnen zeggen om het voor me op te nemen. Dat deed ze niet. Ik had op het punt gestaan om aan te bieden een omelette au fromage voor haar klaar te maken, precies zoals zij hem lekker vond. Dat deed ik niet. Ik zei tegen mezelf dat we daar maar tijdelijk zouden wonen. In bed beet ik op mijn nagelriemen tot ik bloed proefde. Ik zei hardop mijn boekverslag op, net zolang tot ik in slaap viel. Een brug naar Terabithia. Leslie was ook nieuw in de buurt komen wonen. Toen ze verdronk, was Jess er kapot van.

Die nacht bleven ze op tot het licht werd en dronken ze het ene na het andere glas rode wijn. Mijn moeder probeerde hetzelfde recept op zeven verschillende manieren, maakte aantekeningen en zat tot aan haar ellebogen onder de bloem. Tante Lou roddelde over de vrouw van haar baas en tikte haar as tussen de pagina’s van de tv-gids.

Ik werd wakker van de pieptoon van een vrachtwagen die achteruitreed.

‘Papa?’ zei ik, tot ik weer wist waar ik was. Mijn vader had een oude pick-up die zo doorgeroest was dat de achterbumper erbij hing als een gebroken arm. Toen we wegreden, was de rechterkoplamp ook gebroken. Alles wat hij had was kapot.

In de woonkamer vond ik een spatel tussen de kussens van de bank. Er hing een boter-met-uiengeur, de aardappelschillen lagen op het tapijt en er stonden stapels pannen in de gootsteen. Voordat ik een woord kon zeggen, hield mijn moeder me een dampende pollepel voor.

Ik proefde. ‘Meer bieslook,’ zei ik hoopvol.

Ze knikte ernstig.

Heel even waren we bondgenoten.

Mijn moeder had op de allerbeste kookschool gezeten en zelfs een James Beard Award gewonnen. Ze had al een ‘aardige reputatie’ opgebouwd toen ze met mijn vader trouwde en naar Koe-Hampshire verhuisde. Dus nadat we in New York waren komen wonen, kreeg ze sneller een baan dan jij en ik vichyssoise kunnen zeggen. Chef-kok en creatief directeur van Le Canard Capricieux. Zagat had het beloond met een 27. Dat jaar schreef Gael Greene dat mijn moeder de croque-monsieur in zijn lang verloren gewaande waardigheid had hersteld. Ik kreeg die zomer een thuislerares, een meisje dat erop stond dat ik haar bij de voornaam noemde: Neon. Ze stonk als een stinkdier en ze bleef nooit zo lang als waar mijn moeder haar voor betaalde. Meestal schoot ze pijlsnel door het boek en dan zei ze: ‘Dit weet je allemaal wel, hè?’

Ik vroeg voortdurend waar ik naar school zou gaan in de herfst.

‘Moppie,’ zei mijn moeder, ‘dit is iets wat ik even moet doen.’

Dat vroeg ik niet.

‘Iedere vrouw moet een carrière hebben. Een leven.’

Dat vroeg ik ook niet.

‘Dat was onmogelijk met je vader.’

Ik wilde niet dat ze weer over hem begon.

‘Hij bagatelliseerde mijn carrière. Je kunt geen chef-kok zijn in New Hampshire. Dat weet iedereen. Dat wist hij ook. Maar hij hield van New Hampshire. Zijn wortels. Zijn wortels. Blabla. Zijn stomme, ordinaire wortels. Het was New Hampshire of niets. En hij zei de hele tijd dat ik niet hard genoeg mijn best deed.’

Dan schreeuwde ze bijna. Zijn wortels waren mijn opa, die in een bejaardentehuis woonde, iedereen Linda noemde en rook naar toiletpapier met een geurtje. Ik had hem twee keer ontmoet en beide keren zaten mijn moeders armen zo strak om me heen dat als ik naar voren leunde om hem te omhelzen, zij mee moest komen. Ze zei altijd dat hij onderontwikkeld was, maar ik wist niet wat dat betekende.

‘Denk je dat ik het niet geprobeerd heb?’ vroeg ze zonder het echt te willen weten. ‘Ik heb harder mijn best gedaan dan wie dan ook.’

Ik knikte als een gek, tot ik er bijna een whiplash van kreeg.

‘Het is iets wat ik voor mezelf moet doen,’ zei ze. ‘En voor alle vrouwen van de wereld.’

Ze had het vaak over vrouwen.

‘Hier, mijn creditcard. Ga jezelf inschrijven voor balletles.’

‘Ik wilde alleen maar weten waar ik naar school ga,’ zei ik.

Ze wierp haar handen in de lucht.

Ik probeerde de snikken in mijn borst te bedwingen voordat ze mijn keel bereikten.

In de maand september na onze verhuizing naar New York mocht ik naar groep zes van PS 84, waar alles vergrendeld was met tralies of kettingsloten. Ze hadden een metaaldetector en er was in de verre omtrek geen boom te zien. De vrouwelijke beveiligingsbeambte gaf me de raad om mijn rode regenjas binnenstebuiten te dragen om niet te eindigen als mikpunt voor de Crips, die nog steeds actief waren, dat ik dat maar wist.

‘Crisps?’ vroeg ik.

‘Lieve-Heer,’ zei de vrouw hoofdschuddend, en ze vouwde haar handen alsof ze bad.

Omdat ik blank en Joods was, en het enige blanke en Joodse meisje op de openbare school in onze buurt, noemden ze me Latke, maar niet op een leuke manier. Ze vonden me een hielenlikster, omdat ik over Federico García Lorca begon toen de leraar me vroeg om mezelf voor te stellen. Een jongen die Jesús heette, schreeuwde van achter in de klas: ‘Word je geil van poëzie?’ Dat vond iedereen hilarisch. Het hielp niet echt dat ik een ambachtelijk kaasplateautje mee naar school had gekregen voor de lunch. De hele kantine stonk naar époisses.

Op de terugweg naar huis na mijn eerste dag op school droeg ik geen regenjas, ook al goot het van de regen. Ik trakteerde mezelf op een keramische messenset van Williams-Sonoma. Twee voor twintig dollar. Ze waren broos, maar ze hadden vlijmscherpe punten. Ik gebruikte ze wanneer mijn moeder tot laat uit was, niet naar mijn huiswerk vroeg, me geen nachtzoen gaf en er geen aandacht aan schonk toen ik voor haar verjaardag haar vier lievelingssmaken ijs had gemaakt, helemaal zelf en alles biologisch.

Uiteindelijk belde mijn lerares, mevrouw Weiss, bezorgd naar huis om te informeren of het wel goed ging thuis. Ik had moeten weten dat ze dat zou doen. Ze had me al twee keer gevraagd waarom er bloedvegen op mijn spellingtoets zaten. Die kwamen van mijn polsen. ‘Hoogteverschil,’ loog ik, wijzend op mijn neus. Ze was niet achterlijk. Ze keek om zich heen, op zoek naar gebruikte tissues, en vroeg of we in New Hampshire hoog op een berg hadden gewoond. ‘Mmm-hmm,’ loog ik. ‘Nou en of.’

Tante Lou gaf me huisarrest en stuurde me naar mijn kamer. ‘Waarom worden we gebeld door leraren?’ vroeg ze, alsof ik een of ander diep geheim had onthuld: dat we bedreigde vogelsoorten kweekten of menselijke resten bewaarden in de vriezer. Het was haar huis en ze had een punt, vond mijn moeder schouderophalend terwijl ze door het nieuwste boek van Mario Batali bladerde. ‘Luister naar je tante. Ze verleent ons een enorme gunst door ons hier te laten wonen. Het minste wat we kunnen doen is haar niet tot last zijn.’

‘Het is me een genoegen,’ zei Lou, maar ik wist dat het genoegen alleen voor mijn moeder gold.

We zijn nooit bij tante Lou weggegaan. Niet nadat mijn moeder opslag kreeg. Zelfs niet nadat ze voor de tweede maal opslag kreeg. Ik kwam er algauw achter dat het niets te maken had met geld. Ik was niet dom. Mijn moeder vond het fijn dat Lou ’s nachts op haar wachtte en klaarzat met een fles rode wijn en twee glazen. Het maakte niet uit hoe laat mijn moeder thuiskwam. Of hoe vroeg Lou ’s morgens als toonbeeld van de efficiënte juridisch secretaresse op haar werk moest zijn, wat ze altijd zou blijven doen. Lou was bereid om een volle pot koffie leeg te drinken om wakker te blijven en klaar te zitten voor wat het ook was dat mijn moeder met haar zou willen bespreken. Het probleem (het probleem waar niemand zich om bekommerde) was dat ik ook wakker bleef. Ik was niet moe. Ik had geen koffie nodig. En ik zou chocolat chaud voor haar hebben klaargemaakt, precies zoals ze hem lekker vond, met een flinke snuf zout.

Vanaf dat moment bleef alles min of meer hetzelfde. Er waren goede en slechte jaren. Mijn moeder toonde zo nu en dan een sprankje warmte en was dan weer ijskoud. Al die tijd wachtte ik. Mijn hoop werd aangewakkerd en zonder pardon weer gedoofd. Aan en uit. Aan en uit. Mijn behoefte bleef echter constant. Als een zwerm motten die bekneld zijn geraakt tussen de hor en het raam, maar dan in mijn borst. Ik hunkerde naar de pijn. Hunkerde en hunkerde ernaar. Het was het enige wat consequent aanwezig was. Het hielp me om door te gaan met ademhalen en soms deed het meer dan dat. Soms gaf het me lucht. En rust en comfort en iets om naar uit te kijken. Kom, wenkte het. En dat deed ik. Ik rende. Kom hier en laat je hoofd rusten.

Als iemand de moeite had genomen om mijn kamer te doorzoeken, had hij of zij het volgende gevonden: stanleymesjes in de omslagen van een oude spijkerbroek, chirurgische pincetten – twee stuks – verborgen onder de inlegzooltjes van mijn oude gympen, aanstekers onder mijn bed en lucifers die zogenaamd dienstdeden als bladwijzers in een boek dat ik al tijden niet had ingekeken. Met een vlam kon ik op mijn gemak rondjes draaien rond mijn navel tot ik bijna doodging.

Nu ik thuiszat van school vanwege Kanetha Jackson, hoorde ik mijn moeder in de slaapkamer aan de telefoon met tante Lou.

‘Je hebt helemaal gelijk. Ik heb mijn best gedaan. Ik heb alles geprobeerd. Ik moet het opgeven en aan iemand anders overlaten.’

Ik had me nog nooit zo afgepeigerd gevoeld. Ik ging liggen. Ik dacht aan mezelf op kostschool en aan alle wc-hokjes die niet op slot gingen. Ik dacht aan vijf kilometer hardlopen over een donkere, bochtige weg bezaaid met natte bladeren, gewoon om wat rust te krijgen. Gewoon om mijn handschoen uit te trekken en met een zakmes kleine kerfjes te maken in mijn vingertoppen, alsof ik deeg insneed. Toen dacht ik aan mijn moeder, helemaal alleen met tante Lou, die geen idee had hoe ze voor haar moest zorgen. Ik was degene die haar specerijen verving als ze op waren. Ik haalde haar haren uit het afvoerputje van de douche. Ik zette ’s nachts een glas komkommerwater voor haar klaar. Tegen de ochtend was het altijd leeg.

Ik ging met twee kopjes dampende thee naar Lou’s kamer. Mijn moeder lag languit op Lou’s aanstellerige bed, tussen de honderd rijtjes glimmende sierkussens. Ze lag met geflexte voeten en een hand over haar ogen geslagen alsof ze ze wilde beschermen tegen het felle licht. Er lag een slaapmasker op haar elleboog, dat ontdooide op het gouden laken. Wolfgang Puck was op tv en bracht pannen, schorten en steakmessen aan de man. Ik moest haar overtuigen dat dit de laatste keer was geweest dat ze hiermee te maken zou krijgen. Ik zou haar nooit meer te schande maken. Maar ik moest haar er ook van overtuigen dat ze niet zonder me kon.

‘Begin er alsjeblieft niet over,’ zei ze voordat ik mijn mond had opengedaan.

‘Ik heb thee voor je,’ zei ik.

Ze ging rechtop zitten. Ik gaf haar het kopje met de mooiere tint bruin. Ze nam het voorzichtig van me aan, alsof ze ernstig ziek en verzwakt was, en nam een slokje. Ik was de enige die deze kant van haar kende, onverzorgd en kwetsbaar, traag en huilerig als een flinterdun kletskopje. Buitenshuis was ze compleet iemand anders. Ze schreeuwde orders in het restaurant. En als ze buiten liep, nam ze grote stappen, zo nadrukkelijk dat mensen telkens wanneer haar voet de grond raakte keken om te zien of ze iets belangrijks aanwees in het beton.

Maar niet bij mij. Bij mij was ze anders, zachter, losser, en dat was slechts een van de vele redenen waarom ik haar nooit zou kunnen verlaten. Ik moest haar verborgen kant beschermen. Als ik dat niet deed, zou die misschien verdwijnen, en wat dan? Dat mocht ik niet laten gebeuren. Dat was mijn taak als haar dochter. Dat was wat ik tegen mezelf zei.

Nu ze glimlachte met de vloeistof in haar mond kikkerde ik op. Dat kon ze: me het gevoel geven of ik de hele kamer opfleurde, al was het maar voor een tel. Ik was de kostschool alweer helemaal vergeten. Nu het me te binnen schoot, raakte ik weer van slag. Ik ging op het bed zitten en legde mijn blote voeten naast de hare, zodat ze elkaar raakten. Ik deed het heel nonchalant, alsof we dit soort dingen altijd deden. Ze schoof opzij.

‘Laat me alsjeblieft hier blijven,’ zei ik. Pas toen ik het gezegd had, besefte ik dat er geen enkele manier was om niet wanhopig te klinken.

‘Je bent een gevaar voor jezelf en voor anderen,’ zei ze, waarbij ze een denkbeeldige vlieg wegwuifde.

‘Ik ben geen…’ begon ik, maar ik hield me bijtijds in. Ik kon beter mijn mond houden. Als ik iets had geleerd in mijn leven, was dat het wel.

‘Je moest eens weten hoe ze naar me kijken,’ zei ze. ‘Al die ambtenaren met hun gestreken broeken.’

Ze bracht de beker naar haar gezicht en ademde diep in. Ik wachtte tot ze iets over de thee zou zeggen waarop ik kon inhaken. Ik wist alles over Earl Grey – ze hoefde me alleen maar het startsein te geven.

‘Ik moest hun gratis drankjes aanbieden in het restaurant,’ zei ze.

Ze schudde haar hoofd. Ik liet het mijne hangen. Ik trok mijn voeten onder me en maakte me zo klein als ik kon, om zo min mogelijk ruimte in te nemen zonder haar in de steek te laten. Ze hield niet van alleen-zijn. Soms, zelfs als ze boos op me was, vroeg ze of ik bij haar wilde komen zitten – om me vervolgens te negeren. Een halve straf, eigenlijk.

‘Kan ik niet gewoon weer naar de schoolpsycholoog?’ vroeg ik. Daar was ik al eens eerder geweest, maar het veranderde mijn moeder in een nerveus wrak. Ze wilde voortdurend weten wat die mevrouw had gevraagd, wat ik had geantwoord, hoe ze vervolgens had gereageerd. Ik wist dat er een geheim was dat ik maar beter kon bewaren, al had ik geen idee wat dat was. Daarom vertelde ik die mevrouw bijna niets. ‘Het was maar een fase,’ concludeerde ze ten slotte, en ze ondertekende een formulier dat ik aan mijn leraar moest geven. ‘Ik vind dat je geweldig bent opgeknapt.’

‘Het was maar een fase,’ had ik uitbundig beaamd.

‘Lorca, Lorca, Lorca,’ zei mijn moeder nu. ‘Als dat had gewerkt, zouden we nu toch niet terug zijn bij af? Je zit in de tweede klas. Dit is geen grapje.’

En ik was nog wel zo voorzichtig. Ik was er zo vaak mee weggekomen. Honderden keren. Triljoenen keren, leek het wel.

‘Ja,’ zei ik, alsof er niets aan de hand was. ‘Tuurlijk.’

Mijn moeder negeerde me en grabbelde naar de afstandsbediening. Ze draaide het volume van de tv zo hoog dat ze me niet meer kon horen, al had ik geschreeuwd. Ze keek vol aandacht naar het scherm, met gekromde rug en de thee bij haar mond. Tante Lou’s kamer stonk naar kunstmatige vanille.

‘Het spijt me,’ zei ik tegen het overweldigende geluid van de tv in.

‘Het spijt me,’ zei ik luider. ‘Mam!’ zei ik, maar ze reageerde nog steeds niet.

‘Het spijt me zo!’ riep ik. ‘Laat me alsjeblieft hier blijven.’

Ze moet me gehoord hebben toen, maar ze deed niets. En ik durfde haar niet aan te raken, wilde haar niet laten schrikken. Toen zette ze het geluid zachter.

Ze ging liggen. Ik ook, maar zij kreeg er geen raar, slap gezicht van zoals ik. Haar structuur vanbinnen was van sterker materiaal, van iets wat haar mooier maakte, zelfs in de ochtend, in ondraaglijke hitte en kou of als ze ondersteboven hing.

‘Ik kan wel bij papa gaan wonen,’ opperde ik.

Ze maakte een geluid alsof ze een stomp in haar maag kreeg.

‘Juist,’ zei ze. ‘Omdat hij zo effectief is. Hij zou je verdorie rustig laten doodgaan terwijl hij buiten een lullige giraffe uit een verdomde boom beitelt.’

Het was maar een suggestie. Ik wist dat ze nee zou zeggen.

‘Waarom wordt alles me zo moeilijk gemaakt?’ zei ze, en ze draaide haar hoofd weg. Mijn moeder was een goochelaar, eerlijk waar. Ze kon zichzelf laten verdwijnen. Als ik ook maar een sprankje kans maakte om thuis te mogen blijven, moest ik een reden verzinnen waarvoor ze bereid was om terug te komen.

Er was één ding waar mijn moeder gelukkig van werd en dat was eten. In New Hampshire zette ze om geld te besparen de kachel uit en hield ze de oven brandende om vier verschillende soorten geroosterde bietensoep te bereiden. Ze droeg granaatappelparfum. In de supermarkt gedroeg ze zich als een mier die een mierenhoop bouwde. ’s Nachts sliep ze met yoghurt en honing op haar gezicht. Eten was mijn moeders ziel en zaligheid. Soms vroeg ik me af of ze met mijn vader was getrouwd vanwege zijn achternaam: Seltzer. Haar meisjesnaam was niet van haarzelf. Ze was geadopteerd. Dus koos ze voor een achternaam die resoneerde met het enige wat ze had dat wezenlijk van haarzelf was: eten. En seltzer, spuitwater, was haar geheime ingrediënt voor de dunste crêpes, de perfecte Franse uienquiche en een gebraden kip die daadwerkelijk glinsterde.

Als ik normaal was geweest, had ik:

1. Meneer Hidalgo gebeld.

2. Om vergeving gesmeekt.

3. Beloofd om tweemaal per week naar de schoolpsycholoog te gaan (met de belofte aan mijn moeder dat ik niets belastends over mijn leven thuis zou zeggen).

4. Kanetha een briefje geschreven dat niet te onderscheiden was van een oprechte verontschuldiging voor het feit dat ik haar had laten schrikken.

5. Een toespraak voorbereid met de verklaring dat kinderen door fases gaan en stommiteiten uithalen. Dat ze daar waardevolle lessen uit trekken en dan weer helemaal normaal worden – net zoals ik nu. En dan had ik die toespraak gehouden voor mijn moeder en tante Lou.

In plaats daarvan ging ik vroeg naar bed. Ik was hopeloos. Eerder die avond had ik een wildepaddenstoelenquiche gemaakt, gewoon om te zien of ik mijn moeder kon bewijzen dat ik de moeite waard was om bij zich te houden. Ik had de quichebodem helemaal zelf gemaakt. Zelfs toen ze een takje tijm uit haar tanden peuterde, zei ze geen woord. Dat was niet nodig.

Vanwege een weerbarstig kruidentakje moest ik nog steeds naar kostschool. Ik lag te woelen en te draaien. Mijn moeder en Lou zaten voor de tv in de woonkamer, maar ze keken niet echt en zetten hem ook niet zachter.

Tante Lou zei: ‘Nance, dit soort dingen gebeurt met een reden.’

‘Wat voor reden?’ hoorde ik mijn moeder zeggen.

Tante Lou was dol op die uitdrukking en ze zei het te pas en te onpas. Als ze kwaad was – wanneer ze haar metro-abonnement kwijt was of de kleur van haar haar niet goed was uitgevallen – sloot ze haar ogen en nam ze een diepe yoga-ademhaling. Zo noemde ze dat. Ze had twintig jaar geleden één yogales genomen, maar ze deed of dat haar leven had veranderd.

‘Alles gebeurt met een reden,’ zei ze altijd, met een kaarsrechte rug en haar duimen tegen haar wijsvingers gedrukt als twee O’s. ‘Alles gebeurt met een reden.’

En toen, omdat ik na al die jaren een geoefend afluisteraar was geworden, hoorde ik tante Lou fluisterend ‘shhh’ zeggen.

Ik hoorde hoe haar hand ruisend over mijn moeders rug streek. Mijn eigen rug begon te jeuken. Ik probeerde mezelf over mijn rug te strijken, maar dat was fysiek onmogelijk.

Ik keek naar de snee in mijn dij en werd misselijk van het schuldgevoel. Ik draaide me op mijn buik en drukte mijn gezicht in het kussen. Als tante Lou niet meer wist wat ze tegen mijn moeder moest zeggen, speelde ze een spelletje dat ze van mij had overgenomen.

‘Als je de rest van je leven nog maar één ding mocht eten, wat zou je dan kiezen?’ vroeg ze nu.

‘Landbrood met boter en een enorme berg zwarte truffels.’

‘Als je op een onbewoond eiland zat, welk voorwerp zou dan onmisbaar voor je zijn?’

‘Een schilmes.’

‘Als je iemand mocht uitnodigen voor de lunch, wie zou je dan kiezen?’

‘De man van Julia Child, omdat hij kennelijk niet gek geworden is van haar,’ zei mijn moeder.

‘Wat is het lekkerste wat je ooit hebt gegeten?’

Poulet rôti. Ik wist zeker dat mijn moeder ‘poulet rôti van L’Ami Louis in Parijs’ zou zeggen, omdat ze daar naast Jacques Chirac had gezeten en hij had gezegd dat ze, omdat zij chef-kok was, dan maar iets voor hem moest klaarmaken. En dat deed ze. Ze ging regelrecht naar de keuken en bereidde iets fantastisch voor hem. Sindsdien gebruikten ze daar zowel ganzen- als eendenvet om aardappels in te bakken, omdat zij het zo had gedaan.

Ik mompelde ‘poulet rôti’ in het kussen. Maar mijn moeder was verstomd. Ze had iets kunnen zeggen, geluidjes kunnen maken terwijl ze erover nadacht. Maar dat deed ze niet. En Lou maakte het niets uit.

‘Masgouf,’ zei ze. ‘In een Iraaks restaurant dat nu is gesloten.’ Ik ging rechtop zitten. Ik opende mijn mond. Ik schreeuwde bijna: ‘Wat?’ Maar ze was nog niet uitgepraat.

‘Daar ben ik jaren geleden met haar vader geweest.’ Ik stelde me voor dat ze met haar duim in de richting van mijn kamer wees. ‘Het was zo’n zaakje waar je eindeloos moest wachten, maar het eten was fantastisch. Niet van deze wereld.’

‘En toen?’ zei Lou.

‘En toen,’ vervolgde mijn moeder, ‘ben ik een paar jaar geleden een keer teruggegaan, gewoon om te kijken. Het was gesloten. Helemaal leeg en verdrietig. Er lag een zilveren dienblad op de vloer, midden in het restaurant. Het brak mijn hart.’

‘Masgouf?’ vroeg Lou.

Ik was mijn bed al uit en stond op blote voeten bij de boekenplank, bladerend door de inhoudsopgave van The Joy of Cooking, daarna Cook Everything, en ten slotte Recipes from All Over. Ik vond het. ‘Traditioneel Iraaks visgerecht, gegrild met tamarinde en/of citroen, zout en peper,’ fluisterde ik geschokt.

‘Het was hemels,’ zei mijn moeder. ‘Letterlijk hemels. Ik heb geprobeerd om het na te maken, ik zou niet weten hoe vaak.’

Ik zag sterretjes. Ik had op mijn leven durven zweren dat het poulet rôti was.

‘Ze zeggen weleens dat het leven de kunst imiteert, weet je wel?’ zei mijn moeder. ‘Nou, het leven imiteerde masgouf. De vis was verrukkelijk, boterzacht, en we aten met onze handen. Ik dacht heel even dat het leven werkelijk zo simpel kon zijn.’

Dat betekende geluk. Masgouf was mijn moeders idee van geluk.

Plotseling had ik het gevoel dat alles me was ontgaan. Had ik haar dit nooit gevraagd? Had ik haar de vraag der vragen over haar favoriet van alle favorieten nooit gesteld? Misschien niet. Misschien was ik er gewoon klakkeloos van uitgegaan. Waar was ik nog meer klakkeloos van uitgegaan? Vertelde ze de absolute waarheid alleen aan Lou? Misschien gaf ze mij de antwoorden die haar het minste gedoe opleverden. Toen ik haar doorvroeg over L’Ami Louis, zei ze: ‘Vanity Fair heeft er een briljant artikel over geschreven. Lees dat maar.’

En toen wist ik het. Als ik mijn moeder gelukkig wilde maken en haar wilde laten zien waarom ik van essentieel belang was voor haar geluk, hoefde ik alleen maar op zoek te gaan naar dat recept.

Ik zou dat gerecht voor haar maken. Dan zou alles weer goed komen. Dan zou ze het vast wel de moeite waard vinden om me bij zich te houden. Ik kon haar dat ene gerecht geven waar ze het meest van hield, dat haar het meeste geluk had geschonken.

Een paar jaar geleden was ik even opgewonden geweest als nu. Ondanks het feit dat het pas december was, hadden we al twee sneeuwstormen achter de rug. Als het nog één keer ging sneeuwen, zei mijn moeder, zou ze zichzelf aan een vleespen rijgen. Toen kwam ik op het idee om naar Californië te verhuizen en ongeveer tien seconden lang vond ik mezelf geniaal. Dan konden we avocadobomen planten en elke ochtend minneolasap drinken. We zouden in het weekend naar de kust rijden en ons als koninginnen laten vertroetelen bij de French Laundry. Zij zou een nieuw soort bistro openen, met een fusion tussen haute cuisine en New American. We zouden door Alice Waters uitgenodigd worden voor de brunch en die zou helemaal ondersteboven zijn van het dessert dat mijn moeder had meegebracht, met vier soorten pruimen van eeuwenoude bomen.

Maar ja, Californië was een bespottelijk idee. Ze zou nooit bij tante Lou weggaan. We zouden nooit met z’n tweetjes zijn. Een andere optie zou zijn geweest om naar Florida te verhuizen, wat net zoiets was als Californië. Maar het probleem daarmee was natuurlijk Bubbie, mijn moeders adoptiemoeder. Ze konden niet met elkaar opschieten. Mijn moeder zei altijd: ‘Ik kan haar missen als een splinter in mijn oog. Geen greintje creativiteit in haar hele lijf.’ En toch belde Bubbie twee, drie keer per week en sprak ze berichten in op het antwoordapparaat – vooral sinds Pops dood was. Mijn moeder trok een gezicht alsof ze zojuist door andermans schuld een soufflé uit haar handen had laten vallen en zei: ‘Ze begrijpt me niet. Ze heeft nooit iets van me begrepen.’

Mijn moeder is nooit op zoek gegaan naar haar biologische ouders. Dat wilde ze niet, had ik van Lou gehoord. Lou had aangeboden om te helpen, dan konden ze samen weglopen om hen te vinden. Maar mijn moeder wilde niet. Ze zal wel woest op hen zijn geweest. Iedereen zei altijd: ‘Met je moeder wil ik geen ruzie krijgen.’ Vlees blijft doorgaren als je het van het vuur haalt, maar mijn moeder kan in één keer de knop omdraaien.

Lou gaf toe dat het zo misschien het beste was. ‘We zouden haar missen,’ zei ze. ‘Denk je niet? Als ze haar ouders zou vinden, zouden wij niet langer de belangrijkste mensen in haar leven zijn. Zij zouden gloednieuw zijn, terwijl wij nog steeds gewoon wij zouden zijn.’

Ik had altijd stomme ideeën gehad, maar dit was geweldig. Dit was briljant. De masgouf was volmaakt. En simpel. Er was niets bespottelijks aan. Het was uitvoerbaar. En het zou haar gelukkig maken. Ik was voor onbepaalde tijd geschorst, wat betekende dat ik in elk geval thuiszat tot de wintervakantie, die over twee weken begon. Dat gaf me voldoende tijd om mijn zaakjes op een rijtje te krijgen, om met haar woorden te spreken.

Die nacht viel ik met mijn hoofd vol plannen in slaap – en in mijn dromen handelde ik niet alleen. Blot, een jongen die in een boekwinkel in 84th Street werkte, was mijn sidekick. Ik had zijn naam nog nooit hardop uitgesproken, maar als iemand de moeite had genomen om me te vragen of ik op iemand was, had ik zomaar kunnen zeggen: ‘Ja, eigenlijk wel. Ik ben op Blot.’ Alleen al bij de gedachte kreeg ik het gevoel dat ik vanbinnen veranderde in rabarberjam uit de diepvries – zoet, week en geleiachtig – behalve bij mijn keel, die strak en droog werd als een te lang gebakken Engelse muffin.

In mijn fantasie dragen we bruinleren rugzakken en canvas gympen en racen we in het donker door Central Park en over Times Square, om her en der Midden-Oosterse restaurants binnen te lopen, kleine hapjes van dit of van dat te proeven en aantekeningen te maken op gele blocnotes. Onze tassen dansen als blije peuters op onze rug en als ik ’s avonds laat thuiskom, rood aangelopen en doodmoe, wil mijn moeder wanhopig graag weten wat ik heb gedaan. Ik zeg dat het een verrassing is. ‘Echt waar?’ zegt ze dan, alsof ik haar daar een groot plezier mee doe. Ze is tegelijkertijd geduldig en trots. Ze neemt mijn gezicht in haar handen om me eens goed aan te kijken en ik ben degene die als eerste haar ogen neerslaat, blozend en wel. Ik heb iets goeds gedaan en dat weten we allebei.

Victoria

Ik vroeg Joseph of hij mee ging wandelen. Het was vrijdag en hij had de hele dag in bed gelegen, met zijn handen over zijn borst gevouwen alsof hij onder een enorme citroenboom lag te dutten. Hij schudde zijn hoofd, sloot zijn ogen en klemde zijn lippen op elkaar. Zijn huid, die er vroeger uitzag of hij ingemaakt was met olijfolie, was mat en schilferig geworden. Zijn grote, blauwe ogen waren veranderd in melkachtige plassen en van zijn zilveren baard, ooit zo vol als een bezem, was slechts een bescheiden laagje poedersuiker over.

‘Nee,’ zei hij. ‘Dan kan ik de weg terug niet vinden.’

Ik had gehoopt dat hij ja zou zeggen. Ik mimede ja voordat hij een woord had gezegd. Ik wilde hem vragen of hij van plan was om voor eeuwig in bed te blijven liggen. Ik wilde hem vragen of ik eruitzag als een piepkuiken. Ik ben vijftig miljoen jaar oud. Maar kijk mij eens. Ik ben op. Ik doe iets.

Ik dacht: ik tel tot drie en als hij genoeg van me houdt, staat hij op bij drie. Als hij wil blijven leven, eet hij donderdag iets. Hij gaat zich aankleden. Een glas omspoelen. Hij loopt vijftien stappen en vraagt naar de krant. Hij zal staand plassen en het licht uitdoen. Hij zal me bij mijn schouder pakken en met een ironische grijns precies deze woorden uitspreken: ‘Ik hou zoveel van je dat ik niet zonder je kan. Dus ik ga niet dood. Ik blijf leven, zodat we samen kunnen zijn.’

Ik keek naar hem. Ik hield zoveel van hem dat mijn handen ervan beefden. Ik liet hem met alle kracht die ik in me had rechtop zitten en druppelde wat water in zijn mond. Ik kreunde, maar verborg het achter een hoest. Het zou zijn dood zijn geworden als hij mijn van inspanning vertrokken gezicht had kunnen zien terwijl ik hem van het bed naar de stoel hielp, als hij had geweten dat de pijn als hete dolken door mijn rug schoot.

‘Hallo daar,’ zei ik. Hij keek om zich heen. Hij was als een kind, verdwaald in Central Park. Ik wachtte, vol hoop.

‘Als ik de deur uitga,’ vroeg hij, ‘wie laat me dan weer binnen?’ Plotseling kreeg ik de neiging om tegen hem te gaan schreeuwen. Daarna kreeg ik de neiging om een potje te gaan janken. Het schuldgevoel kwam altijd later pas, als een naschok. ‘Je bent thuis,’ wilde ik tegen hem zeggen. ‘In je eigen werkkamer, met twee boekenwanden vol verfomfaaide bruine kookboeken en de werken van Rumi, Rudaki, Hafez, Bellow en Roth.’ Maar het had geen zin om het uit te leggen. Dat hoefde ik mezelf niet meer wijs te maken. In mijn hoofd zei ik: toe, begrijp het, alsjeblieft. Zijn ogen schoten in de rondte, op zoek naar aanknopingspunten. Ik legde de bruine deken die ik zelf had gebreid om zijn schouders. ‘Ken je deze nog?’ vroeg ik en ik hield een punt van de deken bij zijn gezicht. Niets. Ik wees naar de set ingelijste achttiende-eeuwse lepels. ‘Weet je nog?’ vroeg ik. Alweer niets. Het was geen dementie. Zo simpel lag het niet. Het was een combinatie van kanker, pijnmedicatie, depressie en uitputting. Het was dat hij het soms niet meer kon verdragen om aanwezig te zijn, om op zichzelf neer te kijken en te zien wat hij zag. Dus checkte hij uit. Ging ervandoor. Op een dag had ik een van de verpleegkundigen bijna een mep verkocht toen ze zei: ‘Zo is hij hier en zo is hij vertrokken,’ maar ze had wel gelijk. Hij was als een gloeilamp die aan en uit flikkerde, op het ritme van een onbetrouwbare elektrische stroomvoorziening in zijn binnenste die ik wanhopig graag opnieuw wilde bedraden en repareren.

Ik gaf hem de foto van zijn vaders kippenkraam op de Baghdadi-markt. Er zaten witte sneeuwvlokken op de lens. ‘Weet je nog?’ vroeg ik. Ik keek naar Joseph, maar hij keek niet naar de foto. Sinds kort staarde hij langs de dingen heen, met doffe, zwakke ogen – een selectieve blindheid.

Op bijzonder slechte dagen vroeg ik me af of het mijn enige hoop, zijn enige hoop, was om ons diepste geheim, het enige waar we nooit over spraken, nooit iets over zeiden, te berde te brengen. Dat wilde ik niet, durfde ik niet. Het was een wanhoopsdaad, een laatste redmiddel, maar zo ver waren we gekomen. Als er ooit een moment voor openheid was geweest, was dit het. Vergeving. Nu. Spijt, bekentenissen, concessies, empathie, wanhoop en overdrijving: nu.

Ik vroeg me af of iedereen een geheim had zoals wij, iets wat een tikje verwrongen was, een geheim dat met de jaren wat verbogen en roestig was geworden, als een verloren sleutel waarmee niets meer te ontgrendelen valt. En of dat uiteindelijk het enige was wat telde.

Heel lang geleden gaf ik onze baby op. Joseph wilde het niet. Vond het verschrikkelijk. Ik zei dat ik het deed om ons te beschermen, om te beschermen wat we hadden. Maar ze volgde ons overal, als een kou die we niet van ons af konden schudden. Ik probeerde uit alle macht om haar nooit te missen. Joseph moet hetzelfde hebben gedaan. Het was wat ons bij elkaar hield en wat ons uit elkaar dreef. Hoeveel van wat we zeiden was een poging om niet iets anders te zeggen? Het was zo gemakkelijk om over van alles en nog wat te praten – en dat deden we. Slappe sla, gebroken trottoirs, ruis op de televisie, onze opgezette vingers in de zomer. We werden degenen die we waren door datgene wat er niet was. Wat er niet was, werd wat was.

Toch, op deze nieuwe, erbarmelijk slechte dagen, overwoog ik haar ter sprake te brengen om hem uit zijn sluimertoestand te halen. Ik zou hem vragen of hij haar miste. Of hij haar ooit had gezocht. Maar eerst en vooral wilde ik hem vragen wat ik hem had aangedaan, wat ik hem had ontnomen – om het uit zijn mond te horen. Wat wij waren, was nooit genoeg.

Toch heb ik hem nooit iets over haar gevraagd. Ik was te laf. Ik stelde me voor hoe zijn ogen zouden oplichten als ik ‘onze dochter’ zou zeggen.

‘Waar is ze?’ zou hij vragen. Ik had een terugkerende droom waarin hij stierf in haar armen, zijn gezicht vertrokken van emotie, weerspiegeld in het hare. Zij samen.

Hij leunde achterover en ik streelde zijn hoofd met mijn vingers, wachtend tot hij in slaap zou vallen. Ik zong het lied dat hij voor me zong toen ik zwanger was. Het waren de enige Arabische klanken die we uitbrachten in Amerika, in een lied. Zelfs thuis, op rustige avonden alleen op de bank, deden we ons best om ons als Amerikanen te gedragen. We bakten latkes voor Chanoeka. We oefenden onze klinkers. We luisterden naar Buddy Holly en Sinatra en we keken naar The Honeymooners. Soms viel ik huilend om Elizabeth Eckford in slaap.

‘Oké,’ zei hij uit het niets. ‘Laten we gaan wandelen.’

Als ik tien jaar jonger was geweest, was ik opgesprongen om in mijn handen te klappen. Ik had hem een dikke zoen op zijn mond gegeven. Maar ik deed het niet. We hadden al maanden niet meer samen gewandeld.

‘Fijn,’ zei ik. Het klonk nogal sneu. Zwakjes. Ik was onlangs ingehaald door mijn leeftijd. Mijn moeder zei altijd: ‘Alleen de drager weet waar de schoen wringt.’ Ze had gelijk. Ik had nooit gedacht dat er een dag zou komen waarop mijn hersenen ervandoor gingen en mijn lichaam ze niet meer kon bijhouden. Alsof je probeert een auto op te starten die nooit zal aanslaan. Ik was zo gewend om Joseph voortdurend vragen te stellen zonder ooit antwoord te krijgen, dat de pure inspanning van het vragen al meer dan genoeg positieve inzet was. Verwachtingen veranderen. Steeds opnieuw.

‘Fantastisch!’ zei ik, en ik stak allebei mijn duimen op. Gelukkig keek hij niet naar mij, maar naar het tapijt, naar de verre tocht naar de deur.

Ik maakte een tasje klaar met water, pijnstillers en een mueslireep. Ik had een extra fleecetrui over mijn arm en geld voor de taxi in mijn schoen. Ik hing een rugzak om met een opvouwbare stoel erin.

Joseph droeg een marineblauwe joggingbroek, een van mijn oude kasjmieren truien, en een donsjack dat slobberend om zijn schouders hing. Hij was een verkleinde uitgave van zichzelf, een kartonnen uitsnede. Zijn slippers ketsten tegen zijn voeten. In de lift hield hij zich zo stevig vast aan de stang, dat alle kleur uit zijn knokkels verdween. Dat stelde me gerust. Hij had nog steeds wat kracht, ergens. Ik stelde me voor dat hij me zou omhelzen. Ik stelde me voor dat ik me niet uit zijn omhelzing zou kunnen bevrijden als ik dat probeerde.

‘Het is toch wat, hè?’ zei ik. Hij knipperde met zijn ogen.

We begonnen onder aan Frederick Douglass Boulevard. Het was ongewoon warm voor begin december. De zon was nog net niet helemaal ondergegaan. Bij het buitenrestaurant op de hoek rook het naar knoflook. Mensen slenterden over straat. Hun lederen handtassen glommen in de straatverlichting. Ze glimlachten naar me. Zij zagen het ook, die wildvreemde mensen. Hoe oud hij was geworden. Hoe hij me had verlaten. Ik wou dat ze niet zo’n haast hadden. Ik had het helemaal niet erg gevonden als ze waren blijven staan om te zeggen dat we een knap stel waren samen. Dat we eruitzagen alsof we echt bij elkaar hoorden. Het was zo lang geleden dat ik iemand iets aardigs had horen zeggen. Ik merkte dat ik er verlangend naar uitkeek, er stilletjes om bad.

Joseph had de levenslust van een twintiger gehad tot een paar jaar geleden, rond zijn verjaardag, toen de kanker zich in zijn prostaat nestelde als een slang die zich oprolde in zijn schoot. Dat was het jaar nadat we het restaurant hadden gesloten, het jaar dat de winter zo koud was dat we dagenlang het huis niet uitkwamen en dozen zwarte thee, keukenrollen en chinees lieten bezorgen. Het jaar waarin we niet langer samen kookten.

Zijn tempo was zo traag, zo tergend langzaam, dat ik er kramp van kreeg in mijn benen.

‘Ik ben echt trots op je,’ zei ik.

Tijdens het lopen maakte Joseph een soort heen-en-weerbeweging, een poging om al zijn ledematen intact te houden, om te voorkomen dat ze hem in de steek zouden laten. Halverwege de straat hield hij stil.

‘Wat?’ vroeg ik, om me heen kijkend.

Hij keek me aan of ik zijn hart had gebroken.

‘Zullen we teruggaan?’ vroeg ik. In mijn hoofd had ik het antwoord al klaar. Ik wilde dat hij door zou lopen. Ik wilde dat hij twee stappen voor me uit liep en zich omdraaide om te zeggen: ‘Kom op, luiwammes. Eén, twee, hupsakee.’

Maar in plaats daarvan gromde hij: ‘Nee, we zijn aan het wandelen.’

Ik hield hem nog steviger vast dan ik al deed. Hij gaf alles wat hij in zich had. Hij schuifelde voort. Ik juichte hem toe. We gingen het halen.

‘Verdomme,’ vloekte hij.

‘Wat?’

Ik rook het eerder dan ik het zag. Urine als een inktvlek op zijn trainingsbroek. Plotseling was ik de uitputting nabij. Ik wilde naar huis. Ik haatte mezelf omdat ik zo egoïstisch was geweest om hem puur en alleen voor mijn plezier tot een wandeling te dwingen. De wind was aangewakkerd. Ik hield een taxi aan. Hij liet zich er met open mond en zwoegende borst in vallen. Ik depte de natte plek met een tissue.

‘Nee, Victoria,’ zei hij. ‘Laat maar.’

We woonden slechts vier straten verderop. Ik gaf de taxichauffeur een briefje van twintig bij het uitstappen. De meter draaide nog niet eens.

‘Hou maar,’ zei hij in het Arabisch. Zijn gezicht was hoekig en donker, als dat van een dier met sterke kaken, zoals dat van Joseph toen hij jong was. Ik onderdrukte de neiging om hem te vragen of hij ooit in Irak was geweest. Het was een Egyptenaar, dat zag ik wel, maar toch. Josephs vader leefde nog toen ik wegging, hij was ondergedoken. Een ogenblik lang stelde ik me voor dat hij in het mooie huis in Sal-hee-yah woonde, waar ik was opgegroeid. Dat hij beneden kwam wanneer ons dienstmeisje, Daisy, het shakrlama-deeg uitrolde in de keuken. Ze was zijn verzorgster geworden. Ik stelde me voor dat we hem in goede handen hadden achtergelaten. Joseph heeft nooit geprobeerd om contact met hem op te nemen vanuit Amerika. Dat was niet nodig. ‘Als zoon weet je zoiets,’ zei hij.

Toen we weer op het trottoir stonden, sloeg Joseph zijn arm om mijn schouders.

‘Sorry,’ zei hij rustig. ‘Ik was van plan om je te trakteren op een FrozFruit.’ Hij haalde een biljet van vijf dollar uit zijn zak, god weet waar hij dat vandaan had, en gaf het aan mij. Ik wilde hem vragen, alsof het wat uitmaakte, welke smaak hij voor me gekozen zou hebben, limoen of meloen. Of hij dat nog wist.

Ik liet mijn hoofd hangen, terwijl de tranen zich ophoopten achter mijn oogleden.

‘Kom,’ zei hij, en hij voerde me langzaam mee naar binnen.

We namen de lift naar boven. Die bracht ons ratelend omhoog, trager dan ooit, met de geur van biefstuk. Op onze overloop stond Dottie, onze bovenbuurvrouw sinds meer dan dertig jaar. Ze stond met haar handen op de heupen en ze droeg een van haar belachelijke gewaden, een afschuwelijk paars geval met grote fluwelen bloemen langs de kraag, als vogelspinnen om haar nek. Wat over was van haar oranje haar zat rond kleine krulspelden gewikkeld. Toen ze Joseph zag, bedekte ze haar hoofd met haar handen.

‘O!’ riep ze uit. ‘Ik wist niet dat je alweer vrolijk rondliep. Als ik dat had geweten, had ik iets leuks aangetrokken, voor zo’n knappe jongeman als jij.’

Ze knipoogde. Ik rolde met mijn ogen en deed alsof ik moest kokhalzen. Ik werd er gek van, zoals ze altijd opdook met haar gevoel voor humor waarbij ik sombertjes en saai afstak, als een spelbreker. En Joseph reageerde erop. Hij rechtte zijn rug en schonk haar een oprechte glimlach. Ik wilde haar vertellen dat zij nooit zijn katheter had aangeraakt. ‘Moet je doen,’ zou ik willen zeggen, ‘dan zullen we weleens zien hoe vrolijk je nog bent.’

‘Jullie deden niet open,’ zei Dottie. ‘Ik ben even naar binnen gelopen voor de tv-gids.’ Ze wuifde ermee. ‘Bedankt.’

Ik kneep mijn ogen tot spleetjes in een poging haar te laten verdwijnen. Ik wilde naar binnen, alleen met Joseph. Joseph was door de jaren heen altijd aardig voor Dottie geweest en had me de kans niet gegeven om haar geheel buiten te sluiten. Ik had geleerd om haar te tolereren. En aangezien ze haar hele leven waarschijnlijk nooit verder was gekomen dan dat ze getolereerd werd, betekende ik alles voor haar. En toch verschilden we van elkaar als dag en nacht. Haar cosmetica, haar maniertjes van een beauty uit het zuiden, haar smaak voor televisieprogramma’s. ‘Moet je je haar voorstellen in Bagdad,’ zei ik weleens tegen Joseph. ‘Zonder magnetron of bodylotion voor een glanzende huid.’ ‘Doe niet zo flauw,’ zei hij dan glimlachend. ‘Ze doet geen vlieg kwaad.’ Maar ze had iets – het verworven recht om overal bij te zijn, alles te zeggen wat haar voor de mond kwam – waar ik moeite mee had. Zo machtig hadden wij ons nooit gevoeld. Daar konden wij geen aanspraak op maken in dit land. Intussen waren we dertig jaar verder en deed ik nog steeds enkel en alleen aardig tegen haar omdat ik niet wilde dat Joseph me gemeen zou vinden. Alweer.

Zijn gewicht leunde steeds zwaarder op mijn schouder. Mijn benen begonnen te trillen.

‘Doorlopen,’ zei ik. Ik pakte hem bij zijn middel voor wat meer grip en hees hem zo ongeveer overeind om hem voor te bereiden op de laatste meters. ‘Nog een paar stappen.’

‘Mooi,’ zei Dottie, terwijl ze pal voor ons ging staan. ‘Nu we toch allemaal wakker zijn, mag ik zeker wel even binnenkomen?’

Toen hield ze plotseling haar mond. Haar gezicht, altijd kwiek en alert in een voortdurende strijd tegen de rimpels, zakte in. Ze hapte naar adem.

‘Goeie genade,’ zei ze, en ze sloeg haar hand voor de mond.

Ik keek naar haar ogen, volgde haar blik naar beneden. Ik was het vergeten. Hoe kon ik dat vergeten? Ik had Josephs jas omhooggeschoven en hem verraden. Zijn ongelukje. Hij was nog steeds doorweekt. Er was geen klacht over zijn lippen gekomen. Ik vroeg me af of hij geen kou had gevat, of ik mijn man geen longontsteking had bezorgd.

‘Dottie!’ riep ik uit, plotseling woest op haar.

‘Oepsie toch,’ zei ze, waarop ze zich omdraaide en sneller dan ik haar in jaren had zien doen de trap op schoot. ‘Ik zie jullie wel weer,’ riep ze terug. ‘Droom maar fijn.’

Ik keek haar na en had veel zin om haar de vouwstoel achterna te gooien, tegen haar schaamteloze heupen. Ik wilde Joseph in mijn armen nemen om hem te verbergen. Ze wist toch hoeveel pijn hij leed? Ze wist wat hij had meegemaakt. Moest ze hem dan zo behandelen? Ze was bang voor de ouderdom, vooral wanneer die haar zelfbeeld onderuithaalde. We kenden haar al een miljoen jaar. Zij was ook oud geworden.

‘Het spijt me,’ fluisterde ik tegen hem. ‘Ze is een verschrikkelijk mens.’

‘Nee,’ zei hij, de vriendelijkste man van de wereld. ‘Ze is wie ze is.’

Ik stelde me voor dat ik Dottie eens en voor altijd zou zeggen waar het op stond, dat ik haar uitkafferde met mijn gebalde vuist voor haar gezicht.

‘Ze kan het niet helpen,’ zei hij en ik vroeg me af wat ik hardop had gezegd. Hij was in maanden niet zo helder geweest. Hij had gelijk, dacht ik. Ik was niet boos op haar. Het was geen echte woede die ik voelde. Maar woede hield een deksel op het verdriet, zodat ik me niet net zo zou voelen als de gestoofde pruimen die ik mijn man voerde, omdat hij zichzelf niet meer kon voeden.

Eenmaal terug in de werkkamer hielp ik hem op het bed. Hij slaakte een diepe zucht toen hij op zijn rug lag. Zijn ogen waren gesloten. Ik draaide de lamp uit en ging met mijn schoenen aan naast hem liggen. Achter het raam tekende de lucht zich af als een diepblauwe afgrond.